«Δεν μπορεί να υπάρξει δίκαιη μετάβαση χωρίς ενεργό συμμετοχή της νέας γενιάς», τονίζει ο κ. Μητλιάγκας. «Γι’ αυτό και σχεδιάζουμε δράσεις που φέρνουν τα νέα παιδιά κοντά στην επιχειρηματικότητα, την καινοτομία και το όραμα του τόπου μας για το αύριο».

Πρόσφατα, το Επιμελητήριο Κοζάνης συμμετείχε στην εναρκτήρια εκδήλωση του έργου FOREA, ενός προγράμματος του Interreg Ελλάδας-Αλβανίας, που στοχεύει στην ενδυνάμωση νέων επιχειρηματιών και επιστημόνων. «Δεν θέλουμε άλλους επιστήμονες να φεύγουν από την περιοχή. Θέλουμε να μείνουν εδώ, να δημιουργήσουν εδώ, να φτιάξουν το μέλλον τους στον τόπο τους», επισημαίνει.

Ταυτόχρονα, το Επιμελητήριο συμμετέχει στο Περιφερειακό Συμβούλιο Έρευνας και Καινοτομίας και σε σημαντικές πρωτοβουλίες σχετικές με την αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης. Όπως αναφέρει ο πρόεδρος, «προετοιμαζόμαστε για μια σειρά προσκλήσεων που θα αφορούν μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, startups και φορείς που θέλουν να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες, στην κυκλική οικονομία και στον πράσινο μετασχηματισμό».

Ερωτηθείς για τη σχέση με τους νέους επιχειρηματίες της περιοχής, ο Γιάννης Μητλιάγκας είναι ξεκάθαρος: «Η πόρτα του Επιμελητηρίου είναι ανοιχτή. Όχι μόνο για να τους καθοδηγήσει αλλά και για να ακούσει. Χρειαζόμαστε τις φρέσκες ιδέες τους, το πάθος τους, την τεχνογνωσία τους».

Στόχος του είναι το Επιμελητήριο να γίνει αληθινός καταλύτης στην τοπική ανάπτυξη: «Όχι γραφείο εξυπηρετήσεων, αλλά κόμβος ιδεών και πράξεων», όπως λέει χαρακτηριστικά.

Με τη νεολαία στο επίκεντρο της Δίκαιης Μετάβασης: Ο Γιάννης Μητλιάγκας απαντά
Ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Κοζάνης μιλά για το ρόλο του φορέα, τις συνεργασίες, τις δυσκολίες αλλά και τις ευκαιρίες που ανοίγονται για τη νέα γενιά στην πορεία προς ένα νέο παραγωγικό μοντέλο για τη Δυτική Μακεδονία.

Ποιος είναι ο ρόλος του φορέα σας στη Δίκαιη Μετάβαση;
Αποτελεί φυσικό σύμμαχο και βασικό αποδέκτη του προγράμματος. Στο Επιμελητήριο Κοζάνης έχει καταρτιστεί ειδικό σχέδιο για το πλήθος και το μέγεθος των πρωτοβουλιών που πρέπει να προχωρήσουν.

Ποιες πρωτοβουλίες έχετε αναλάβει που αφορούν τη νεολαία;
Το Επιμελητήριο Κοζάνης έχει ένα από τα νεανικότερα Διοικητικά Συμβούλια στη χώρα, γεγονός που μεταφράζεται σε έντονη ευαισθησία στα ζητήματα της νέας γενιάς.
Αποκορύφωμα αποτελεί η πρόσφατη πρωτοβουλία ομάδας εργασίας μελών του Δ.Σ., με στόχο την καθιέρωση του Νομού Κοζάνης ως πρότυπου κέντρου βιώσιμης επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και πράσινης ανάπτυξης στα Βαλκάνια, με συμμετοχή νέων από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η “είσοδός” μας στα σχολεία, που ξεκίνησε πιλοτικά το 2024 και αναμένεται να επεκταθεί την επόμενη χρονιά.

Με ποιους τρόπους δίνετε φωνή στους νέους; Πώς ενθαρρύνετε τη συμμετοχή τους;
Δημιουργώντας εκδηλώσεις, δίνοντας βήμα και λόγο σε κάθε νέα πρωτοβουλία και συμμετέχοντας σε δράσεις που ενισχύουν την παρουσία των νέων στην περιοχή.

Ποια εμπόδια θεωρείτε πως αποθαρρύνουν σήμερα τους νέους από το να μείνουν ή να δραστηριοποιηθούν στην περιοχή;
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η έλλειψη θέσεων εργασίας και η διαρκής φυγή νεότερων ηλικιών. Η απουσία προοπτικής και οι περιορισμένες ευκαιρίες εξέλιξης δημιουργούν τάσεις φυγής και απομάκρυνσης από την περιοχή.

Αντιμετωπίζετε δυσκολίες στη συνεργασία σας με νέους;
Το αντίθετο. Οι νέοι προσφέρουν νέα οπτική και ενέργεια. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της τωρινής διοίκησης είναι η συμμετοχή νέων ανθρώπων σε θέσεις-κλειδιά, κάτι που καθιστά τη συνεργασία ευκολότερη και δημιουργική.

Ποιες συνεργασίες θεωρείτε κρίσιμες για μια επιτυχημένη Δίκαιη Μετάβαση;
Το μοντέλο είναι η τετραπλή έλικα: Αυτοδιοίκηση, Πανεπιστήμια, Επιχειρήσεις, Κοινωνία των Πολιτών. Χρειάζεται περισσότερος χώρος για νέες ιδέες και πρωτοβουλίες, ακόμα κι αν φαντάζουν δύσκολες ή καινοτόμες.

Ποιες ευκαιρίες θεωρείτε πιο κρίσιμες αυτή τη στιγμή για τους νέους της περιοχής;
Η νέα ηγεσία της περιοχής, κοινωνικά και επιχειρηματικά, θα αναδειχθεί από όσους κατανοήσουν τις προκλήσεις και προσαρμοστούν στη νέα οικονομία.
Η σημερινή νεολαία αποτελεί τον καθρέφτη αυτής της αλλαγής.

Πώς θα θέλατε να είναι η περιοχή σας το 2030 και ποιο ρόλο θα έχει παίξει η νέα γενιά σε αυτό;
Η νέα γενιά έχει καθοριστικό ρόλο σε κοινωνικές, εργασιακές και επιχειρηματικές αλλαγές.
Η Δυτική Μακεδονία πρέπει να αναταχθεί με επίκεντρο τις ευκαιρίες για όλους.
Καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, βασισμένες στην επιχειρηματικότητα, είναι το κλειδί για ένα βιώσιμο αύριο.

Ποιο είναι το προσωπικό σας όραμα για τη Δυτική Μακεδονία του 2030; Τι θα θέλατε να έχετε πετύχει ως φορέας μέχρι τότε;
Η Δυτική Μακεδονία πρέπει να έχει επανέλθει στον χάρτη ως success story και όχι ως παράδειγμα αποτυχίας.
Για το Επιμελητήριο, βασικές επιδιώξεις είναι:

– Δεκαπλασιασμός των πόρων του φορέα σε όλους τους τομείς
– Ανασύσταση των πρωτοβάθμιων σωματείων ως «ασπίδα τοπικής διεκδίκησης»
– Αξιοποίηση του νέου ανθρώπινου δυναμικού και στήριξη της καινοτομίας
– Διαρκής ανάληψη πρωτοβουλιών σε τοπικό και εθνικό επίπεδο
– Εκπαίδευση της νέας γενιάς και προώθηση της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης

Πώς πιστεύετε ότι οι πολιτικές ή οι δράσεις σας γίνονται προσβάσιμες στους νέους; Χρησιμοποιείτε μέσα όπως social media, ανοιχτές διαβουλεύσεις, συνεργατικά εργαστήρια;
Καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να ενσωματώσουμε σύγχρονα εργαλεία διαβούλευσης και επικοινωνίας.
Μεταξύ άλλων, έχουμε προγραμματίσει ανασχεδιασμό της εταιρικής ταυτότητας ώστε να ενισχύσουμε τη σχέση μας με την τοπική κοινωνία — και ιδιαίτερα με τους νέους.

TOGETHER X GREEN TANK

Δήμος Βελβεντού

Καταφύγιο

Το Καταφύγιο ή Καταφύγι είναι ορεινό χωριό χτισμένο σε μέσο υψόμετρο 1.450 μέτρων στις πλαγιές των Πιερίων και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Ελλάδος.

Το χωριό βρίσκεται απλωμένο σ’ ένα ευρύχωρο οροπέδιο κάτω από την ψηλότερη κορφή των Πιερίων και είναι ο τόπος καταγωγής του διάσημου Ζορμπά, που έγινε γνωστός από το ομώνυμο έργο του Καζαντζάκη.

Ο επισκέπτης μπορεί να επισκεφτεί το χωριό από την πλευρά του Ελατοχωρίου Πιερίας, και μέσα από μία μαγευτική διαδρομή φτάνει κανείς στην πλατεία. Στην πλατεία, ο επισκέπτης θα δει την εκκλησία της Παναγίας, η οποία ξαναχτίστηκε και εγκαινιάστηκε το 1969 από τον τότε Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης κυρό Διονύσιο. Στην συνοικία Μαγουλάδες ή Μαγλάδες, υπάρχει η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και στο πίσω μέρος υπάρχει και ξενοδοχείο. Στην άλλη πλευρά του χωριού υπάρχει ο ναός του Αγίου Νικολάου, κτίσμα του 1750, και είναι ο μόνος Ναός πού δεν κάηκε από την πυρπόληση των Γερμανών, παρά τις προσπάθειές τους. Τα σημάδια από τις προσπάθειές τους να βάλουν φωτιά φαίνονται ακόμα στους τοίχους. Εκτός από αυτές, υπάρχουν και οι εκκλησίες του Προφήτου Ηλία στον μικρό λόφο με την ονομασία Καραούλι, με μια εκπληκτική θέα προς την Κοζάνη και στην λίμνη του Αλιάκμονος του Πολυφύτου. Ο γκρεμός από το Καραούλι, ονομάζεται Σκρίκα. Υπάρχει ακόμα το εκκλησάκι του Αγίου Νεκταρίου και του Αγίου Δημητρίου, όπου και το κοιμητήριο του χωριού στο οστεοφυλάκιο του οποίου φυλάγονται οστά Καταφυγιωτών, ενώ στην τοποθεσία Λιβάδια υπάρχει και ο ναός του Αγίου Αθανασίου.

Το παλιό πέτρινο δημοτικό σχολείο του χωριού από το 1985 έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Πρόκειται για “λιθόκτιστο κτίριο που στεγάζεται με τετράρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Οι όψεις του διέπονται από απόλυτη συμμετρία, ως προς το κατακόρυφο άξονα που εκφράζει και τη λειτουργία του κτίσματος”. Το σχολείο κτίστηκε τον 19ο αιω. από εισφορές των κατοίκων και διέθετε σπάνια βιβλιοθήκη με έργα Ελλήνων συγγραφέων σε εκδόσεις της Λειψίας. Σε αυτό δίδαξαν ο Άνθιμος Γαζής, ο Μπίρδης και στις αίθουσές του έγινε η πρώτη Παμακεδονική συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ.

Στην είσοδο του χωριού από την πλευρά του Ελατοχωρίου, συναντάμε το Στραυροδρόμι. Εκεί υπάρχει και το μνημείο, όπου τον Ιανουάριο του 1924 ο γνωστός κλέφτης Φώτης Γιαγκούλας και τα παλικάρια του σκότωσαν τον γιατρό του χωριού Οδυσσέα Νικολαΐδη, ενώ από την πλευρά του Βελβενδού, ο επισκέπτης συναντά το Αγιονέρι το οποίο μπορεί κανείς να επισκεφτεί αλλά όπως το είχαν οι παλαιοί αμίλητοι, ενώ λίγο πριν μπει κανείς στο χωριό υπάρχει το εκκλησάκι του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω, όπου κατά την ημέρα του Δεκαπενταυγούστου οι κάτοικοι ξεπροβοδίζουν τα Ιερά Λείψανα του Αγίου Διονυσίου.

Παλαιογράτσανο

Ο οικισμός Παλαιογρατσάνου , που υπάγεται διοικητικά στο Δήμο Βελβεντού, βρίσκεται  στα νοτιοανατολικά σύνορα της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης και απέχει 46 χιλιόμετρα από την πόλη της Κοζάνης και 9 χιλιόμετρα από την πόλη του Βελβεντού. Το Παλαιογράτσανο είναι προσβάσιμο και από την ΠΕ Πιερίας διαμέσου της κοινότητας «Φωτεινά», μια διαδρομή όπου ο δρόμος είναι μισός με χαλίκι και ο υπόλοιπος είναι ασφαλτοστρωμένος .

Ο εν λόγω οικισμός βρίσκεται «σκαρφαλωμένος» στην δυτική πλευρά του ορεινού όγκου των Πιερίων σε υψόμετρο περίπου 902 μέτρων. Φτάνοντας κανείς στο Βελβεντό και ανηφορίζοντας 9 χιλιόμετρα με προορισμό το Παλαιογράτσανο, διανύει μια διαδρομή καταπράσινη με εύφορη βλάστηση.

Πρόκειται για μια διαδρομή άφθονη σε  πλατάνια, κυπαρίσσια, βελανιδιές, ακακίες, τρεχούμενα νερά , που εναλλάσσονται με ξέφωτα, από όπου μπορεί κανείς να αγναντέψει και να απολαύσει την πανοραμική θέα: την τεχνητή λίμνη του Πολυφύτου, τη μεγαλύτερη μέχρι πριν από λίγα χρόνια γέφυρα τον Βαλκανίων, τον κάμπο του Βελβεντού . Πορευόμενος  κανείς τη διαδρομή προς το Παλαιογράτσανο, μπορεί  να ακούσει το κελάηδισμα διαφόρων ειδών πουλιών και ακόμα, αν είναι λίγο τυχερός, να συναντήσει και κανένα κοπάδι από αγριογούρουνα , διάσπαρτα στις δασωμένες πλαγιές των Πιερίων.

Δήμος Βοΐου

Χρυσαυγή

Η Χρυσαυγή είναι ένα από τα ορεινά χωριά της επαρχίας Βοΐου. Απέχει τριάντα λεπτά από την πόλη των Γρεβενών και είκοσι λεπτά από την κωμόπολη του Τσοτυλίου. Η τοπική αρχιτεκτονική διατηρεί το παραδοσιακό ύφος, με λιθόκτιστα σπίτια κτισμένα από ντόπιους μαστόρους. Το παλιό όνομα ήταν Μιραλί, το 1927 μετονομάστηκε σε Στρογγυλόν και το 1930 πήρε το όνομα Χρυσαυγή.

Νότια του χωριού υπάρχουν σωροί από πέτρες, πιθανόν κατάλοιπα αρχαίου στρατιωτικού καταυλισμού που έλεγχε τις ορεινές διαβάσεις. Εκεί βρέθηκε και χάλκινο αγαλματίδιο της θεάς Αθηνάς, καθώς και αιχμές από δόρατα, ξίφη και μεταλλικά αγγεία. Επίσης βρέθηκαν νομίσματα των ελληνιστικών, ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων.

Σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων από το κέντρο της Χρυσαυγής, υψώνεται ένα όμορφο μονότοξο γεφύρι. Το γεφύρι αυτό, γνωστό και ως μεγάλο γεφύρι της Χρυσαυγής, ενώνει τις όχθες του Μαγεριώτικου ρέματος ή Παλιομάγερου, τα νερά του οποίου πηγάζουν από το όρος Τάλιαρος και ενώνονται με εκείνα του ποταμού Πραμόριτσα. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το γεφύρι της Χαραυγής χτίστηκε το 1854 χάρη στην οικονομική συνδρομή ενός ληστή, του Νικολάου Ζάμπρου από το Πολυνέρι Γρεβενών.

Στην Χρυσαυγή ο επισκέπτης αξίζει να δει:

Τη γραφική πλατεία με τον πελώριο πλάτανο που φυτεύτηκε το 1902.

Την εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου

Το υπέροχο υψηλής αισθητικής κτίσμα του σχολείου, το οποίο κατασκευάστηκε το 1918.

Τα ξωκλήσια γύρω από το χωριό φονταρισμένα μέσα σε μοναδική φυσική ομορφιά.

Στην είσοδο του χωριού εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η παλιά μονότοξη πετρογέφυρα που κτίστηκε το 1795.

Ο νερόμυλος ανακαινισμένος από το σύλλογο του χωριού, ιστορικό μνημείο με πολιτιστικό πλέον ρόλο, αφού στο εσωτερικό του λειτουργεί κατά καιρούς έκθεση φωτογραφίας.

Για να λειτουργήσει ο νερόμυλος, οι κάτοικοι το 1850 έκτισαν τη Δέση, δηλαδή τους εντυπωσιακούς καταρράκτες μήκους 25μ.

Κοντά στο νερόμυλο βρίσκεται ενα ακόμη μονότοξο γεφύρι, 15μ. μήκους και 8μ. ύψους.

Στο χωριό λειτουργούν δύο καφενεία με παραδοσιακές γεύσεις και εδέσματα και ένα παντοπωλείο

Σισάνι

Το Σισάνιο (ή Σισάνι) απέχει 55 χλμ. από την Κοζάνη και 17 χλμ. από το Καλονέρι και είναι κτισμένο στις παρυφές του όρους Σινιάτσικου, σε υψόμετρο 850 μέτρων, μέσα σε ένα θαυμάσιο καταπράσινο τοπίο.

Η ιστορία του οικισμού ξεκινά από την αρχαιότητα. Τη ρωμαϊκή περίοδο υπήρχε πόλη που άκμαζε, αφού αναφέρεται γυμναστήριο, στάδιο, διοργάνωση αγώνων. Για την αρχαία πόλη του Σισανίου, ο φιλόλογος και ιστορικός Μαργαρίτης Δήμιτσας αναφέρει: «εν τη θέση ταύτη, υπήρχε πόλις τις αρχαία, άγνωστος ημίν αλλαχόθεν. Η δε άγνωστος αυτή πόλις ήν Ελληνική, έχουσα διοργάνωσιν ομοίαν τη των εν Ελλάδι και Πελοποννήσω πόλεων».

Τους πρώτους μ.Χ. αιώνες υπήρξε έδρα Επισκοπής, με 72 χωριά και Πολιτιστικό, Διοικητικό και Θρησκευτικό κέντρο μεγάλης εθνικής σημασίας. Η έδρα της Επισκοπής μεταφέρθηκε στη Σιάτιστα μετά την καταστροφή της πόλης στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Μέσα από το χωριό διέρχεται ο ποταμός Μύριχος, που εκτός από την ύδρευση των κατοίκων και την άρδευση των αγρών, εξασφαλίζει και την απαραίτητη ενέργεια για την κίνηση στις 2 «ντριστέλλες» (υδροτριβεία), όπου γίνεται η επεξεργασία της φλοκάτης, το πλύσιμο των κουβερτών κ.λπ. Το ίδιο ποτάμι εξασφάλιζε και τη λειτουργία 2 υδρόμυλων, που σήμερα δεν λειτουργούν.

Η κοιλάδα του Μύριχου ήταν, σύμφωνα με τη μαρτυρία των ιστορικών, πλούσια σε ευγενή και άλλα μεταλλεύματα, με διάσπαρτα καμίνια για την επεξεργασία τους, και εργαστήρια κατασκευής κεραμικών. Οι κάτοικοι του χωριού σήμερα ασχολούνται με την κτηνοτροφία, τη γούνα και τη γεωργία, ενώ ξακουστά είναι τα φασόλια που παράγονται στον τόπο αυτό.   Στο Σισάνι μπορεί κανείς να επισκεφτεί την Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου και τις ανασκαφές του βυζαντινού ναού (Παλαιά Μητρόπολη Σισανίου).

Δήμος Κοζάνης

Αιανή

Η Αιανή είναι ένα κεφαλοχώρι με μεγάλο αρχαιολογικό και παλαιοντολογικό ενδιαφέρον, που βρίσκεται 21 χλμ. νότια της Κοζάνης. Ανασκαφές στην περιοχή έχουν φέρει στο φως σημαντικά ευρήματα για την ιστορική μελέτη της Μακεδονίας.

Ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης αποτελεί έναν φιλόξενο τόπο που καλεί τον επισκέπτη να την ανακαλύψει. Στην Αιανή μπορεί κανείς να ανακαλύψει πολλές πτυχές της Ιστορίας. Μέσα από ένα ταξίδι στο χρόνο, ξεκινώντας από την προϊστορική εποχή, περνώντας από το Βυζάντιο και φτάνοντας στο σήμερα, γνωρίζουμε την Αιανή στην ολότητά της.

Πρωτεύουσα αρχαίου βασιλείου, βυζαντινή κωμόπολη και σημερινή ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης, η Αιανή έχει μία διαρκή παρουσία στον χώρο και στον χρόνο. Το μαρτυρεί και το όνομά της.

Στον αρχαιολογικό χώρο μπορεί κανείς να δει ερείπια κατοικιών, δημόσιων κτηρίων, καθώς και το εντυπωσιακό νεκροταφείο της πόλης, ενώ τα κινητά ευρήματα που αποτυπώνουν όλη την ιστορία και τη σημασία του τόπου, από την Εποχή του Χαλκού μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια, εκτίθενται στο σύγχρονο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής.

Το έθιμο των Λαζαρίνων

Οι «Λαζαρίνες της Αιανής» είναι παλαιότατο έθιμο κατά το τριήμερο (Παρασκευή, Σάββατο του Λαζάρου και Κυριακή των Βαΐων). Στο διάστημα αυτό γυναίκες συμμετέχουν σε διάφορα δρώμενα με κορυφαίο το «Τσιντζιρό» των Λαζαρίνων, τον τρανό χορό το Σάββατο του Λαζάρου. Τις εκδηλώσεις παρακολουθεί μεγάλος αριθμός πολιτών από την Αιανή και την ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης και της Δυτικής Μακεδονίας. Πολλοί μελετητές το συνδέουν το έθιμο των Λαζαρίνων με την ανάσταση της φύσης και συμπεραίνουν ότι παραπέμπει στην προχριστιανική αντίληψη για τον θάνατο και την αναγέννηση της φύσης (πρβλ. τον μύθο της Δήμητρας και της Περσεφόνης). Άλλοι, επίσης, συνδέουν τις Λαζαρίνες με την εθνική παλιγγενεσία και την προσδοκία για απελευθέρωση του γένους (και συνεπώς την «ανάστασή» του). Βέβαια, το έθιμο των Λαζαρίνων με διάφορες παραλλαγές υφίστατο σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και της Κάτω Ιταλίας (Μεγάλη Ελλάδα) μέχρι τα νεότερα χρόνια.

Σας προτείνουμε να επισκεφθείτε:

Αρχαιολογικούς χώρους – Μεγάλη Ράχη & Λειβάδια

Γνωριμία με την αρχαία Αιανή, τη σημαντικότερη πόλη του αρχαίου βασιλείου της Ελίμειας και την αρχαία Νεκρόπολη με τους εντυπωσιακούς Βασιλικούς τάφους

Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής

Ένα εντυπωσιακό μουσείο 1.000 τ.μ που σε καλεί να κάνεις μία αναδρομή στην ιστορία

Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην κεντρική πλατεία Αιανής. Η Παναγία της Αιανής στέκει στην πλατεία από το 1100 μ.χ

Γέφυρα Αιανής Ρυμνίου & Πλατανόδασος

Σπάρτο

Το Σπάρτο είναι χωριό της περιφερειακής ενότητας Κοζάνης. Πριν το 1925 ονομαζόταν Σαρτακλί. Το Σπάρτο βρίσκεται στη περιοχή Τσιαρτσιαμπά κοντά στη λίμνη του Πολυφύτου. Με το Πρόγραμμα Καποδίστριας αποτέλεσε δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Ελιμείας. Με το Πρόγραμμα Καλλικράτης, ο Δήμος Ελιμείας συνενώθηκε με άλλους δήμους στο Δήμο Κοζάνης, του οποίου το Σπάρτο αποτελεί πλέον τοπική κοινότητα.

Σύμφωνα με τον Κ. Γουναρόπουλο, το έτος 1872 στο Σπάρτο υπήρχαν 80 σπίτια Τούρκων γεωργών. Το 1923 εγκαταστάθηκαν στο χωριό περί τις 80 οικογένειες Ποντίων προσφύγων, στους οποίους δόθηκαν σπίτια και αγροκτήματα. Το 1944 το μισό χωριό κάηκε στον Εμφύλιο Πόλεμο από τους κομμουνιστές και κάηκε εκ νέου, αλλά όλο, περί τις αρχές του 1946 πάλι από τους κομμουνιστές. Στην απογραφή του 2001 αριθμούσε 151 κατοίκους. Είναι γεωργικό χωριό με κύριες καλλιέργειες τα σιτηρά, τα καπνά κλπ. Στο χωριό δε λειτουργεί σχολείο, καθώς οι νέοι έχουν μετακινηθεί στα αστικά κέντρα. Ο ναός της ενορίας είναι ο αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.

Το 1944 το μισό χωριό κάηκε από τους Γερμανούς και κάηκε εκ νέου αλλά όλο περί τα τέλη του 1946 από τους κομμουνιστές. Ο ναός της ενορίας είναι ο “Ευαγγελισμός της Θεοτόκου”, κτίσθηκε το 1978 αλλά μετά τον σεισμό του 1995 κρίθηκε ακατάλληλος και έκτοτε παραμένει κλειστός.

Δήμος Εορδαίας

Βλάστη

Γνωστό βλαχοχώρι, σε υψόμετρο 1.240 μ. σε κλειστό οροπέδιο ανάμεσα στις πλαγιές των βουνών Άσκιο (ή Σινιάτσικο) και Μουρίκι. Είτε πάτε από την Κοζάνη (52 χλμ.) είτε από την Πτολεμαΐδα (24 χλμ.), η διαδρομή είναι μαγευτική. Τριγυρισμένη από ορεινά λιβάδια με κέδρους, δάση οξιάς και βελανιδιάς και αναδασώσεις με πεύκα, είναι ένα από τα πιο όμορφα χωριά της Περιφέρειας Κοζάνης, με αναπαλαιωμένα σπίτια και αρχοντικά, γραφικά καλντερίμια, ταβέρνες, ξενώνες, παραδοσιακό καφενείο και μαγαζιά.

Το 19ο αιώνα γνώρισε μεγάλη οικονομική και πολιτιστική ακμή, οι κάτοικοί του είχαν τα μεγαλύτερα τσελιγκάτα της Μακεδονίας, ενώ το 1843 λειτούργησε η Ελληνική και Αλληλοδιδακτική Σχολή (Aρρεναγωγείο) και το 1856 το Παρθεναγωγείο. Τα τελευταία χρόνια γνωρίζει νέα άνθηση, αφού οι κάτοικοι επιστρέφουν κυρίως το καλοκαίρι, οπότε και ο πληθυσμός φθάνει στους 2.000, ενώ αναστυλώνονται σπίτια, επαναφέρονται έθιμα και οργανώνονται σημαντικές εκδηλώσεις με πανελλήνια απήχηση. Στις ταβερνούλες του θα απολαύσετε κρεατικά (γουρουνόπουλο ψητό, της ώρας) αλλά και πίτες.

Σιδηροχώρι

Το Σιδηροχώρι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.060 μέτρων στις πλαγιές του βουνού Βέρνο (γνωστό και ως Βίτσι), κάτι που το τοποθετεί ανάμεσα στους πιο ορεινούς οικισμούς σε όλη τη Μακεδονία. Πρόκειται για ένα χωριό με μόλις 150 κατοίκους (σύμφωνα με την απογραφή του 2011), το οποίο είναι πολύ εύκολα προσβάσιμο από την Καστοριά, καθώς απέχει μόνο 9 χιλιόμετρα. Με αυτοκίνητο χρειάζεστε περίπου 20 λεπτά για να φτάσετε εκεί.

Αν και μικρό, βρίσκεται σε μια περιοχή με πλούσια ιστορία κι έχει παίξει και το ίδιο ρόλο σε διάφορα κομβικά γεγονότα του 20ου αιώνα, τα ίχνη των οποίων εξακολουθούν να είναι διακριτά στον σημερινό επισκέπτη. Αυτός είναι άλλωστε κι ένας από τους λόγους που το διάλεξε για γυρίσματα ο Παντελής Βούλγαρης –ανάμεσα βέβαια σε κάμποσα ακόμα χωριά της Δυτικής Μακεδονίας– όταν έφτιαχνε τη γνωστή ταινία «Ψυχή Βαθιά», πραγματευόμενος τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο.

4 πράγματα που αξίζει να κάνετε, αν βρεθείτε στο Σιδηροχώρι

Οπωσδήποτε, αυτό που κυριαρχεί στο Σιδηροχώρι είναι η θέα την οποία διαθέτει προς τη λίμνη της Καστοριάς –είναι άλλωστε και ο κύριος λόγος που πολλοί έρχονται για εκδρομή. Υπάρχουν ωστόσο και μερικά άλλα πράγματα που αξίζει να δείτε, εάν βρεθείτε στην περιοχή του.

Περιηγηθείτε στο ίδιο το χωριό

Το φυσικό τοπίο είναι χαρακτηριστικό της ορεινής ομορφιάς της Δυτικής Μακεδονίας, προσφέροντας λιβάδια, αλλά και πανύψηλες βελανιδιές. Συστήνεται ωστόσο να περπατήσετε και το ίδιο το χωριό, το οποίο διαθέτει προσεγμένα λιθόστρωτα δρομάκια και αναπαλαιωμένα πέτρινα σπίτια. Υπάρχουν βέβαια και κάποιες οικίες που στέκουν κατεστραμμένες, ως σιωπηλοί μάρτυρες των χρόνων του Ελληνικού Εμφυλίου.

Δείτε τα αρχαία και μεσαιωνικά ερείπια του Λογγά

Δεν σώζονται πολλά πράγματα από το απώτερο παρελθόν του Σιδηροχωρίου, εντούτοις ο σημερινός επισκέπτης μπορεί να δει το τείχος του μεσαιωνικού κάστρου (με τα ρωμαϊκά θεμέλια), το οποίο διατηρεί ένα ύψος 1,70 μέτρων (από τα περίπου 3 που υπολογίζουμε πως είχε). Η κλίση του προς τα μέσα είναι χαρακτηριστική και αποσκοπούσε στην αποτελεσματικότερη άμυνα. Στο νοτιοανατολικό άκρο θα βρείτε και τα ερείπια βυζαντινής εκκλησίας –μιας μικρής βασιλικής με περίβολο.

Δείτε τον Άγιο Νικόλαο

Στέκοντας στο χωριό από το 1813, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου έχει ανακηρυχθεί και επισήμως μνημείο. Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα, γυναικωνίτη και τριώροφο κωδωνοστάσιο, που αποτελεί δείγμα της μεταβυζαντινής αρχιτεκτονικής και αισθητικής.

Ανεβείτε στην κορυφή του Μπίκοβικ

Μέρος του βουνού Βέρνο –που μας είναι πιο γνωστό ως Βίτσι– το Μπίκοβικ ή αλλιώς Καζάνι ανήκει στις νοτιότερες κορυφές του και αποτέλεσε τόπο μαχών κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου (η κορυφή αποναρκοθετήθηκε πλήρως από τον στρατό το 1990), ωθώντας έτσι τον Παντελή Βούλγαρη να έρθει στο Σιδηροχώρι για μερικά γυρίσματα της ταινίας «Ψυχή Βαθιά».

Δήμος Καστοριάς

Μαυροχώρι

Το Μαυροχώρι είναι χωριό του δήμου Καστοριάς, της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς. Βρίσκεται στην ανατολική ακτή της λίμνης Ορεστιάδας απέναντι από την πόλη της Καστοριάς. Είναι ενωμένη οικιστικά με τη βορειότερη Πολυκάρπη με την οποία χωρίζεται από τον ποταμό Ξηροπόταμο. Το χωριό υπάρχει ήδη από το 1380. Στα τέλη του 15ου αιώνα το χωριό εμφανίζεται ως “Μαύροβο” με πληθυσμό 178 οικογένειες (περίπου 1.780 άνθρωποι). Το 18ο αιώνα, η εμποροπανήγυρη του Μαυρόβου ήταν ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα που συνέβαινε στην προεπαναστατική Ελλάδα. Οι κάτοικοί του ήταν κυρίως χριστιανοί και δευτερευόντως μουσουλμάνοι, ενώ λειτουργούσε ελληνικό και οθωμανικό σχολείο. Οι χριστιανοί ήταν δίγλωσσοι (ελληνικά/σλαβικά) και συμμετείχαν στο Μακεδονικό Αγώνα. Κυριότεροι Μαυροβίτες Μακεδονομάχοι ήταν ο οπλαρχηγός Κωνσταντίνος Παπασταύρου, ο Χρυσός Μπίβουλας, ο Θωμάς Ράντζος και ο Κωνσταντίνος Ταραβάνης. Μετά τη συνθήκη της Λωζάνης οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του χωριού προσέφυγαν στην Τουρκία, ενώ εγκαταστάθηκαν και ορισμένες οικογένειες Ελλήνων προσφύγων.

Πρόκειται για ένα ήσυχο χωριό που διαθέτει λίγα ενοικιαζόμενα δωμάτια για όσους επιθυμούν ήσυχες διακοπές.

Στο Μαυροχώρι διοργανώνεται λαϊκό πανηγύρι με πολιτιστικές εκδηλώσεις από τις 13 έως τις 15 Αυγούστου. Επίσης, κάθε Σεπτέμβρη πραγματοποιείται Εμποροπανήγυρη το οποίο αποτελεί πόλο έλξης για τους επισκέπτες της Καστοριάς αλλά και για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής.

Κορέστεια

Στον οδικό άξονα που συνδέει την Καστοριά με τις Πρέσπες ξεκινάει ένα οδοιπορικό στον χρόνο, ανάμεσα σε μια συστάδα ορεινών οικισμών, που παρουσιάζουν έντονο αρχιτεκτονικό και πολιτισμικό ενδιαφέρον. Το όνομα αυτών, Κορέστεια, γνωστά και ως «πλίνθινα χωριά», τα οποία απλώνονται σε οροπέδιο που εκτείνεται δυτικά του όρους Βέρνον (Βίτσι) και ανατολικά του όρους Τρικλάριον (Μάλι Μάδι). Η ονομασία αποτελεί παραφθορά του αρχαίου ονόματος της περιοχής, η οποία καλείτο Ορεστίς, από τους πρώτους κατοίκους της, που εγκαταστάθηκαν τη 2η χιλιετία π.Χ.

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική των χωριών είναι ιδιαίτερη για την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Τα παλαιά σπίτια είναι κατασκευασμένα με πλίνθους με κοκκινόχωμα και άχυρο, που δίνουν το κοκκινωπό χρώμα στο τοπίο της περιοχής. Ο τρόπος κατασκευής των σπιτιών διατηρήθηκε έως τα μέσα του 20ου αιώνα και έπειτα εγκαταλείφθηκε. Τα τελευταία χρόνια μελετάται η ένταξη των οικισμών της δημοτικής ενότητας Κορεστίων σε καθεστώς προστασίας, από την Εφορεία Νεώτερων Μνημείων Κεντρικής Μακεδονίας. Το μοναδικό μέχρι σήμερα χαρακτηρισμένο από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό και διατηρητέο κτήριο της περιοχής, είναι το σπίτι όπου σκοτώθηκε ο ήρωας του Μακεδονικού Αγώνα Παύλος Μελάς, το οποίο λειτουργεί σήμερα ως μουσείο Παύλου Μελά.

Η Κρανιώνα αποτέλεσε ιδανικό σκηνικό για τον σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη στην ταινία του «Ψυχή Βαθιά», ενώ τοπία των Κορεστείων έχουν αποτελέσει το σκηνικό κινηματογραφικών ταινιών, όπως το «Παύλος Μελάς» του Φίλιππου Φυλακτού, «Τζέιμς Μποντ: Για τα μάτια σου μόνο» και «Το Μετέωρο Βήµα του Πελαργού», του Θόδωρου Αγγελόπουλου.

Δήμος Γρεβενών

Σαμαρίνα

Η Αλπική πρωτεύουσα της Πίνδου, ή αλλιώς, η (Ωραία) Σαμαρίνα, στέκει χτισμένη στις πλαγιές του όρους Σμόλικα, περίπου στα 1.550 μέτρα. Το υψόμετρο προκαλεί ζάλη και η λεπτομέρεια πως η Σαμαρίνα αποτελεί το πιο ψηλό χωριό, όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και των Βαλκανίων, δικαίως προκαλεί δέος στους επισκέπτες. Η όμορφη Σαμαρίνα είναι «πνιγμένη» στα δάση οξιάς και πεύκου, με τα πολλά γεφύρια και τα τρεχούμενα νερά να κάνουν το τοπίο ακόμα πιο παραδοσιακό και ιδιαίτερο.

Η απόσταση που χωρίζει το χωριό από τα Γρεβενά ανέρχεται στα 52 χιλιόμετρα. Όσο για το Χιονοδρομικό Κέντρο της Βασιλίτσας; Είναι μόλις 15 χιλιόμετρα μακριά, γεγονός που καθιστά την επιλογή της Σαμαρίνας ως βάση για τις χειμερινές εξορμήσεις μας ακόμα πιο δελεαστική.

Στο διάσημο βλαχοχώρι, ο χειμώνας είναι βαρύς και κυλά πολύ αργά. Με περισσότερους από έξι μήνες χιόνι ,δηλαδή, δεν θα μπορούσε τίποτα να… τρέχει και πάρα πολύ γρήγορα. Μια εκδρομή στο ιστορικό χωριό θα σου προσφέρεις εκτός από φοβερές εικόνες και αξέχαστες εμπειρίες. Εκεί τα τζάκια καίνε από το πρωί έως το βράδυ και το κατάλευκο χιόνι σκεπάζει τις σκεπές των σπιτιών από τις αρχές του χειμώνα μέχρι τα μέσα σχεδόν της άνοιξης.

Οι δριστέλες

Οι κάτοικοι της Σαμαρίνας ασχολούνται με τον τουρισμό, την υλοτομία και την κτηνοτροφία, ενώ οι γυναίκες, υφαίνουν χοντρά υφάσματα, χαλιά και κουβέρτες. Οι διάσημες δριστέλες, ή αλλιώς τα «φυσικά πλυντήρια», που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τον 19ο αιώνα να πλένουν τα ρούχα με τη βοήθεια της ηλεκτρικής ενέργειας, υπάρχουν μέχρι σήμερα και μας γυρνούν πολλά πολλά χρόνια πίσω. Οι δριστέλες ανήκουν στην κοινότητα του χωριού και είναι φτιαγμένες από ξύλο λευκόδερμης πεύκης ενώ είναι ενταγμένες σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα για να εξασφαλίζεται η συντήρησή τους.

Καλλονή

Αγγίζει τα 1.000 μέτρα υψόμετρο και βρίσκεται μέσα σε ένα καταπράσινο και πανέμορφο τοπίο. Αυτό που το κάνει ξεχωριστό είναι η αρχιτεκτονική του.

Ένα από τα ωραιότερα ορεινά χωριά των Γρεβενών που μπορεί άνετα να παινεύεται για το κάλλος της, καθώς σπίτια και καλντερίμια είναι πετρόκτιστα, διατηρώντας την αρχιτεκτονική παράδοση του παρελθόντος. Μάλιστα οι πρώτες εικόνες που αντικρίζει ο επισκέπτης του θυμίζουν εύκολα κινηματογραφικό σκηνικό! Οι ντόπιοι αγαπούν ιδιαίτερα το χωριό τους και το φροντίζουν σαν τα μάτια τους. Μάλιστα έχουν δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία, που προσφέρει τη δυνατότητα στους επισκέπτες να γνωρίσουν καλύτερα την παράδοση και τον πολιτισμό του τόπου.

Ένα από τα σημαντικά θρησκευτικά αξιοθέατα του χωριού είναι επίσης η εκκλησία του Αγίου Νικολάου η οποία χτίστηκε το 1864 και έχει σπάνιες αγιογραφίες. Παρά το μικρό του μέγεθος, το χωριό έχει κατοίκους που το αγαπούν και αυτό φαίνεται στις λεπτομέρειες. Αυτό που μας κέντρισε το ενδιαφέρον είναι πόση σημασία δίνουν στην τέχνη και την παράδοσή τους. Έχουν, λοιπόν, δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία. Παρόμοια αγάπη για την τέχνη είχαμε συναντήσει και μας είχε εντυπωσιάσει στο χωριό Ελληνικό Ιωαννίνων. Τυχεροί είναι όσου βρεθούν στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία τον Ιούλιο ή την περίοδο της αποκριάς, και δουν πως αναβιώνουν οι ντόπιοι τα ήθη και τα έθιμα.

Έχει ενδιαφέρον: Μέσα στο χωριό υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που χτίστηκε το 1864 και έχει σπάνιες αγιογραφίες.

Οι ντόπιοι αγαπούν το χωριό τους πολύ και για αυτό έχουν δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία. Είναι επισκέψιμο τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τι να δοκιμάσουμε: Στα χωριά των Γρεβενών πολλά είναι παραδοσιακά προϊόντα που θα βρείτε. Ξεχωρίζουν τα μανιτάρια, τυριά όπως το ανεβατό και το κεφαλοτύρι, χειροποίητα ζυμαρικά και σπιτικά γλυκά του κουταλιού.

Φαίνεται αναπόφευκτο ότι η περίοδος των Χριστουγέννων προκαλεί τα πιο τρυφερά και στοργικά συναισθήματα για όλους μας. Η ιστορία των Χριστουγέννων είναι μια οικογενειακή ιστορία. Πράγματι, οι αφηγήσεις που έχουμε στην Καινή Διαθήκη για τη γέννηση του Χριστού, ειδικά στον Ματθαίο και τον Λουκά, μπορεί να είναι η πιο καλά τεκμηριωμένη αφήγηση οικογενειακού ιστορικού που έχει δοθεί ποτέ. Όχι μόνο καταγράφεται εκτενής και λεπτομερής γενεαλογία, αλλά ίσως και πουθενά αλλού σε όλη τη λογοτεχνία, είτε θρησκευτική είτε κοσμική, δεν υπάρχει πιο τρυφερή και συγκινητική αφήγηση οικογενειακής ενότητας, θυσίας, αγάπης και υπηρεσίας.

Η ιστορία των Χριστουγέννων είναι η ιστορία μιας οικογένειας που συνδέει τον ουρανό και τη γη.

Για πολλούς από εμάς, η οικογένεια αντιπροσωπεύει έναν σημαντικό πυλώνα στη ζωή μας. Μαθαίνουμε να αγαπάμε τους άλλους, να δίνουμε τον εαυτό μας σε αυτούς και να λαμβάνουμε στοργή. Κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων, οι οικογενειακές συναντήσεις και οι συναντήσεις με τους συγγενείς μας είναι πολύ συνηθισμένες και γίνονται πηγή ευτυχίας για εμάς.

Ωστόσο, η οικογένειά μας δεν μπορεί να είναι μία στάση όπου γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα και αυτό μας κάνει να γυρίζουμε την πλάτη στους υπόλοιπους . Η χαρά του να μοιραζόμαστε αυτές τις στιγμές δεν μπορεί να μείνει μέσα μας, ούτε στον οικογενειακό μας πυρήνα. Πρέπει να προσπαθήσουμε να επεκταθούμε και σε άλλους. Και όχι ως απλή φιλανθρωπία, αλλά ως μέρος μιας φυσικής διαδικασίας κατά την οποία δίνω «ελεύθερα» όλα όσα έχω λάβει «δωρεάν». Γι’ αυτό η απόλαυση του δώρου της οικογένειας πρέπει να μας ωθήσει προς την αλληλεγγύη των Χριστουγέννων.

Η αγάπη που νιώθουμε για την οικογένειά μας μας ωθεί να δίνουμε στους άλλους. Τα Χριστούγεννα είναι για όλους, αλλά πάνω απ’ όλα για όσους τα χρειάζονται περισσότερο . Για εκείνους που, προφανώς, μπορεί να μην έχουν τίποτα να γιορτάσουν ή που πιστεύουν ότι δεν έχουν λόγο. άνθρωποι που είναι μόνοι, αυτοί που είναι άρρωστοι, αυτοί που δεν έχουν τίποτα να δώσουν ή να λάβουν…

Δραστηριότητες αλληλεγγύης όπως συλλογές φαγητού ή παιχνιδιών, επισκέψεις στο νοσοκομείο ή επισκέψεις στο γηροκομείο… είναι όλες μικρές πράξεις που χρησιμεύουν για να οραματιστούμε ότι η χαρά μας δεν μένει μέσα μας, αλλά ακτινοβολεί και επεκτείνεται στους άλλους.

Δίνοντας τον λόγο στα παιδιά γιατί είναι σημαντικό να περνάνε χρόνο με την οικογένειά τους τα Χριστούγεννα

• Ο πρώτος λόγος για τον οποίο είναι σημαντικό να περνάω χρόνο με την οικογένεια τα Χριστούγεννα, είναι γιατί είναι υπέροχο να μπορείς να τον μοιράζεσαι με την οικογένειά σου για να δημιουργήσουμε νέες αναμνήσεις μαζί.
• Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι τα Χριστούγεννα είναι σημαντικά, είναι επειδή είναι μια υπέροχη στιγμή για να συναντήσετε φίλους.
• Ο τρίτος λόγος που πιστεύω ότι τα Χριστούγεννα είναι πολύ σημαντικά, είναι επειδή είναι η τέλεια στιγμή για να πεις στους ανθρώπους ότι τους αγαπάς και ότι σου αρέσει να περνάς χρόνο μαζί τους.
• Ο τέταρτος λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι τα Χριστούγεννα είναι πολύ σημαντικά, είναι επειδή σας επιτρέπουν να αναλογιστείτε τα σπουδαία πράγματα που συνέβησαν φέτος, και επίσης να ξεχάσετε τις ανησυχίες σας και απλώς να διασκεδάσετε και να χαλαρώσετε.
• Για το νούμερο πέντε, νομίζω ότι τα Χριστούγεννα είναι μια εξαιρετική ευκαιρία να εκτιμήσεις τους φίλους στη ζωή σου που σε βοήθησαν να περάσεις τη χρονιά.
• Ο έκτος λόγος για τον οποίο λατρεύω τα Χριστούγεννα είναι επειδή οι άνθρωποι είναι πιο χαρούμενοι και φιλικοί όταν βρίσκονται μαζί.
• Ο έβδομος λόγος για τον οποίο τα Χριστούγεννα είναι μια πολύ σημαντική περίοδος είναι γιατί μας επιτρέπουν να ευχαριστούμε τους ανθρώπους που αγαπάμε και δεν θα μπορούσαμε να ζήσουμε χωρίς αυτούς.
• Ο όγδοος λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι τα Χριστούγεννα είναι σημαντικά, δεν είναι απλώς ο λόγος να λαμβάνω δώρα, αλλά να δίνω δώρα, γιατί το να δίνεις κάνει τους ανθρώπους χαρούμενους.

Κάθε Χριστούγεννα σκέφτομαι εκείνα τα πράγματα που έκαναν τα Χριστούγεννα ξεχωριστά όταν μεγάλωνα. Η ετήσια ανταλλαγή δώρων την Παραμονή των Χριστουγέννων, το κουτί γεμάτο με μπισκότα από τη γιαγιά μου, τα σπιτικά στολίδια… είναι μερικές μόνο από τις αναμνήσεις που επιστρέφουν καθώς πλησιάζουν τα Χριστούγεννα.

Αυτές οι όμορφες αναμνήσεις είναι που οδήγησαν την οικογένειά μας να συνειδητοποιήσει τη σημασία της καθιέρωσης των δικών μας παραδόσεων που θα κάνουν τα Χριστούγεννα ξεχωριστά.

Γιατί όμως προτείνω τόσο έντονα τις οικογενειακές χριστουγεννιάτικες παραδόσεις;

Οι οικογενειακές παραδόσεις μας ενώνουν. Βοηθούν τα παιδιά μας να αισθάνονται ότι ανήκουν κάπου. Δημιουργούν αναμνήσεις που θα διαρκέσουν μια ζωή. Μας δίνουν κάτι να περιμένουμε και μπορούν να βοηθήσουν στη διαμόρφωση του χαρακτήρα των παιδιών μας. Το πιο σημαντικό, ελπίζω, είναι ότι οι οικογενειακές παραδόσεις θα βοηθήσουν τα παιδιά μας να μεταλαμπαδεύσουν με την σειρά τους την παράδοση και στα δικά τους παιδιά.

Ο εορτασμός των Χριστουγέννων υπάρχει εδώ και περισσότερα από 2000 χρόνια. Για αιώνες, οι Χριστιανοί σε όλο τον κόσμο γιορτάζουν τη γέννηση του Ιησού Χριστού με παραδοσιακές θρησκευτικές πρακτικές καθώς και με ζήλο εορτών. Το πνεύμα των Χριστουγέννων παρέμεινε το ίδιο όλο αυτό το διάστημα – μια γιορτή χαράς, ευτυχίας, ειρήνης και ενότητας.

Δεν υπάρχει τίποτα σαν τη ζεστή αίσθηση μαγείας που νιώθεις τα Χριστούγεννα. Είναι αυτή η τέλεια εποχή του χρόνου αφιερωμένη στη χαλάρωση, να περάσετε χρόνο με αγαπημένα πρόσωπα και να δημιουργήσετε αναμνήσεις που διαρκούν μια ζωή.

Αν το σκεφτείς, ένα σπίτι δεν αισθάνεται ποτέ πιο φιλόξενο από ό,τι τα Χριστούγεννα. Η ευκαιρία να χαλαρώσουμε με τους ανθρώπους που αγαπάμε και να αναζωογονηθούμε μετά από το άγχος της καθημερινότητας. Είναι μια σπάνια εποχή όπου όλοι μπορούν να απολαύσουν απλά πράγματα μαζί, όπως ένα σπιτικό ψητό, αγαπημένες ταινίες, ακόμη και οικογενειακά παιχνίδια. Είναι μια ευκαιρία να κουλουριαστούμε στον καναπέ κάτω από ένα άνετο ριχτάρι και επιτέλους να αφήσουμε το σώμα και το μυαλό μας να χαλαρώσουν μπροστά σε μια φωτιά.

Και όταν οι συγγενείς φεύγουν και το «χάος» υποχωρεί, υπάρχει η θερμή ικανοποίηση να γνωρίζεις ότι έχεις δημιουργήσει υπέροχα Χριστούγεννα για τους αγαπημένους σου. Κάθεσαι αναπαυτικά με ένα κουτάκι γλυκά και ένα ποτήρι κρασί, απολαμβάνοντας τη μυρωδιά της κανέλας και τη θέα ενός όμορφου χριστουγεννιάτικου δέντρου. Εκείνη τη στιγμή, δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο που θα προτιμούσες να είσαι.

Γιατί το σπίτι σας είναι πραγματικά ένα σπίτι.

Στρώνονται νέοι δρόμοι; Θα ακούσεις «Δεν την έστρωσαν καλά την πίσσα, θα βουλιάξει σε λίγο καιρό». Και να έχει πέσει η καλύτερη άσφαλτος, και να έχει γίνει η καλύτερη δουλειά, κάτι θα βρεθεί να πάει στραβά. Ο δρόμος είναι στενός, η διαγράμμιση στραβή, ο φωτισμός κακός. Δεν υπάρχει περίπτωση να ειπωθεί ένα «Μπράβο, καλά το κάνανε!».

Ο Έλληνας οπαδός, βέβαια, είναι άλλο ανέκδοτο. Είτε κερδίσει η ομάδα του είτε χάσει, ποτέ δεν είναι ευχαριστημένος. «Έπρεπε να βάλει τον άλλον στην ενδεκάδα, τι τον βάζει αυτόν τον άμπαλο;» θα πει, ακόμα κι αν η ομάδα νικάει με τρία γκολ διαφορά. Αν τολμήσει ο προπονητής να κάνει ένα λάθος, ακόμα κι αν είναι ασήμαντο, η κριτική θα πέσει βροχή. Ο οπαδός ξέρει πάντα καλύτερα, από τον προπονητή, τους παίκτες, ακόμα και από τον ίδιο τον πρόεδρο της ομάδας.

Η ελληνική οικογένεια, από την άλλη, αποτελεί ένα από τα πιο αστείρευτα πεδία για ανικανοποίητο γκρίνιασμα. Η μάνα που στέλνει το παιδί στο σχολείο ποτέ δεν είναι ικανοποιημένη με το εκπαιδευτικό σύστημα. «Δεν τα μαθαίνουν σωστά», «ο δάσκαλος είναι άσχετος», «το σχολείο δεν έχει τα κατάλληλα μέσα». Και το παιδί, όσο κι αν προσπαθεί, πάντα κάτι θα κάνει λάθος. Αν πάρει 9 στα 10, γιατί δεν πήρε 10; Αν πάρει 10, γιατί δεν είναι 10 με τόνο; Στην Ελλάδα, το τέλειο δεν υπάρχει, κι αν υπάρχει, τότε μάλλον έχει γίνει κάποιο λάθος.

Η αλήθεια είναι ότι έχουμε μια τάση να ψάχνουμε το αρνητικό, να εστιάζουμε σε αυτό και να το κάνουμε μείζον. Δεν είναι ότι δεν αναγνωρίζουμε το καλό, απλά δεν το θεωρούμε αρκετό. Πάντα υπάρχει κάτι παραπάνω που θα μπορούσε να γίνει, κάτι καλύτερο που θα μπορούσε να επιτευχθεί. Και αυτή η συνεχής αναζήτηση του τέλειου, αυτού που δεν θα μας «βρωμάει» ή «μυρίζει», μας αφήνει συχνά με το αίσθημα της ανικανοποίητης προσδοκίας.

Όμως, τελικά, μήπως αυτή η συνεχής γκρίνια είναι και η δύναμή μας; Μήπως αυτό το «Δεν έχουν τον Θεό τους» είναι που μας κρατάει σε εγρήγορση, που μας σπρώχνει να αναζητούμε το καλύτερο, ακόμα κι αν δεν το βρίσκουμε ποτέ; Ή μήπως απλά είναι το μόνιμο άλλοθι μας για να μην αναγνωρίζουμε ποτέ τις προσπάθειες των άλλων; Ό,τι κι αν είναι, το μόνο σίγουρο είναι πως ο ανικανοποίητος Έλληνας θα συνεχίσει να γκρινιάζει, γιατί, κακά τα ψέματα, αυτή είναι η μόνη σταθερά που δεν αλλάζει ποτέ.

Ακολουθεί η σημαντική αυτή κριτική:

Ο Μανώλης Κουτσουνάνος είναι γέννημα και θρέμμα της Μακεδονικής γης και του βαθύτερου ήθους της. Στον τόπο αυτό συγκλίνουν με έναν εξαιρετικό τρόπο υπόγεια και φανερά πολιτισμικά ρεύματα, απότοκα των μεγάλων ιστορικών, γεωγραφικών και κοινωνικών δεδομένων. Κύματα που έρχονται από ένα πιο αρχαϊκό παρελθόν αλλά και ρεύματα που ορμούν με αναζωογονητική δύναμη από τη Θράκη, την Ήπειρο, το Αιγαίο, τη Θεσσαλία και φυσικά τα Βαλκάνια. Σε έναν τόπο όπου ενώθηκαν ο αρχαίος άσκαυλος, οι βυζαντινοί ζουρνάδες, τα νταούλια και τα κατοπινά βιολιά, σαντούρια, κλαρίνα και αργότερα με έναν απρόβλεπτο τρόπο τα χάλκινα—τρομπέτες, τρομπόνια—σε ένα τέτοιο πεδίο μπορούν να συμβούν μικρά και μεγάλα θαύματα.

Ο ακάματος Μανώλης συντονίστηκε εξαιρετικά με όλα αυτά. Σαν δημιουργός, σαν εκτελεστής και σαν δάσκαλος. Και αυτή η τριπλή ιδιότητα είχε ιδιαίτερη σημασία. Όπως φυσικά και το ότι αγάπησε αληθινά και μελέτησε βαθιά την μεγάλη τέχνη της Τζαζ κοντά σε σημαντικούς δασκάλους στη χώρα μας αλλά και στη Νέα Υόρκη. Όλα αυτά κατάφερε με την μετασχηματιστική δύναμη ενός αληθινού δημιουργού να τα ενώσει στις δικές του μουσικές. Μουσικές που ισορροπούν ανάμεσα στην τζάζ και τη σπουδαία παράδοση της μουσικής της Μακεδονίας και της εγγενούς της δυνατότητας διαλόγου και αφομοίωσης άλλων ελλαδικών παραδόσεων και των Βαλκανίων.

Το βαθύτερο ήθος της μουσικής του συνθέτη ισορροπεί ανάμεσα στο Διονυσιακό και στο Απολλώνιο. Ανάμεσα στην αναζήτηση και ίσως το νόστο ενός χαμένου κόσμου και το όραμα ενός μελλοντικού όπου κυριαρχεί η συνύπαρξη και ο διάλογος. Οι τόσο χαρακτηριστικοί ασύμμετροι ρυθμοί, επτασημοί, πεντασημοί, εννιασημοί και τόσοι άλλοι και κυρίως ο τρόπος που συμπλέκονται και μετασχηματίζονται μεταξύ τους όπως και οι μουσικοί δρόμοι—κλίμακες, τα τέμπι, τα σολι και τα τουτι—δημιουργούν ένα δυναμικό καλειδοσκοπικό πεδίο γεμάτο ενέργεια και συν-κίνηση. Πρόκειται για ένα μωσαϊκό που ξεπερνά τον συχνά χαοτικό και όχι για μένα ελκυστικό χαρακτήρα της fusion μουσικής που κρύβει κάτω από το χαλί περισσότερες αδυναμίες παρά αρετές και που υποβαθμίζει τον ουσιαστικό αυτοσχεδιασμό και την καθοριστική επικοινωνία των μουσικών. Η μουσική του έχει σαφώς δομή, φόρμα αλλά και ελευθερία, θέματα, διευρυμένες αρμονίες και αντίστιξη.

Θα σταθώ όμως εδώ τελειώνοντας με μια σημαντική πτυχή της μουσικής του. Στον τρόπο που οδηγεί τους μουσικούς του και ιδιαίτερα τους παραδοσιακούς. Μπορεί η καθημερινότητα τους να βρίσκεται στα μεγάλα “σχολεία” μιας τοπικής μπάντας, ενός πανηγυριού, ενός κοινωνικού γεγονότος αλλά όταν παίζουν στην ομάδα του Μανώλη πραγματοποιούν κάτι σαν κβαντικό άλμα κι αυτό οφείλεται σίγουρα όχι μόνον στις δικές τους ικανότητες αλλά και στην καθοδήγηση του καπετάνιου τους. Αναρωτιόμουν όταν τους άκουγα ιδιαίτερα στους αυτοσχεδιασμούς τους αν έχουν αληθινά να ζηλέψουν κάτι όχι μόνο στην τεχνική αλλά και στη μουσική ουσία από κορυφαίους της Τζαζ στην τρομπέτα, το κλαρίνο, το τρομπόνι.

Ο Μιχάλης Γκατζιούρας (τρομπέτα), ο Φώτης Τσιοτίκας (κλαρινέτο), ο Νίκος Καρδογιάννης (τρομπόνι), μαζί με τον Γιώργο Τζούκα (πιάνο), τη Βάσω Δημητρίου (κιθάρα), τον Σωτήρη Κουτσουνάνο (κρουστά) και τους κορυφαίους Κοζανίτες—τυχαίο άραγε;—Γιώτη Κιουρτσόγλου (μπάσο) και guest Χρήστο Ραφαηλίδη (βιμπράφωνο), καθώς και τους άλλους εξαιρετικούς συνεργάτες της μπάντας, συμμετέχουν αναμφισβήτητα σε ένα ταξίδι που γεύεται όλες τις περιπέτειες, το φως και την επιβιωτική δύναμη της χώρας μας ανάμεσα στο Βορρά και το Νότο, τη Δύση και την Ανατολή.

Η ζωή του Γιάννη, πλέον, γεμίζει με μικρές πράξεις που του φέρνουν χαρά. Πηγαίνει στο σχολείο με τα νέα του παπούτσια και σε κάθε βήμα του, νιώθει περήφανος. Η δασκάλα του τού δίνει ένα αυτοκόλλητο για την καλή του συμπεριφορά, και εκείνος, με τα παπούτσια του, νιώθει ότι μπορεί να καταφέρει τα πάντα. Το σαββατοκύριακο, η οικογένεια του Γιάννη πηγαίνει εκδρομή στο βουνό. Τα παπούτσια του είναι η τέλεια παρέα. Κάνει πεζοπορία, πηδάει πάνω από μικρά ποτάμια, και εξερευνά μονοπάτια. Κάθε στιγμή είναι γεμάτη γέλιο και χαρά. Ο πατέρας του τον σηκώνει στον ώμο του και του λέει: “Με αυτά τα παπούτσια, μπορείς να φτάσεις όπου θέλεις!”

Σε λίγο καιρό, το σχολείο οργανώνει έναν μικρό αγώνα δρόμου. Ο Γιάννης αποφασίζει να συμμετάσχει, νιώθοντας σίγουρος ότι τα νέα του παπούτσια θα τον βοηθήσουν. Καθώς τρέχει, νιώθει την αδρεναλίνη να τον κατακλύζει. Στο τέλος, κερδίζει τον πρώτο του αγώνα. Οι φίλοι του τον επευφημούν και η χαρά του είναι απερίγραπτη. Το βράδυ, ο Γιάννης επιστρέφει σπίτι και, καθισμένος στο κρεβάτι του, σκέφτεται όλες τις υπέροχες στιγμές που πέρασε με τα καινούργια του παπούτσια. Συνειδητοποιεί πως η ευτυχία δεν βρίσκεται μόνο σε μεγάλα γεγονότα, αλλά και σε μικρές στιγμές, ένα γέλιο, μια βόλτα, μια νίκη.

Τα παπούτσια του Γιάννη δεν είναι απλά παπούτσια. Είναι το σύμβολο της παιδικής του χαράς και της απλότητας της ζωής. Μέσα από αυτές τις μικρές πράξεις, ο Γιάννης ανακαλύπτει ότι η ευτυχία είναι ένα ταξίδι γεμάτο ανακαλύψεις, παιχνίδια και αγάπη.

Κάθε γονιός γνωρίζει πως η μέρα αυτή θα έρθει, αλλά όταν φτάσει η στιγμή, ο χρόνος μοιάζει να σταματά. Οι σκέψεις πλημμυρίζουν το μυαλό. Θυμάται το παιδί του μικρό, με τα πρώτα του βήματα, τα πρώτα του λόγια, τις αμέτρητες ώρες φροντίδας και αγάπης. Θυμάται τις νύχτες που ξενύχτησε όταν το παιδί του ήταν άρρωστο, τις φορές που ανησυχούσε, που ευχόταν να μπορούσε να το προστατεύσει από κάθε κακό.

Και τώρα, βλέπει μπροστά του έναν άνδρα ή μια γυναίκα ώριμη, έτοιμη να ξεκινήσει τη δική του οικογένεια. Το δάκρυ που κυλάει στα μάτια του γονιού είναι μια αποδοχή αυτής της νέας πραγματικότητας. Είναι το αποχαιρετιστήριο δάκρυ στην παιδική αθωότητα του γιου ή της κόρης του και ένα καλωσόρισμα στην καινούργια ζωή που τους περιμένει.

Αλλά αυτό το δάκρυ δεν είναι μόνο λύπη για το κλείσιμο ενός κεφαλαίου. Είναι κυρίως ένα δάκρυ χαράς και ευλογίας, που το παιδί του βρήκε κάποιον να αγαπά και να το αγαπά, κάποιον με τον οποίο θα χτίσει το μέλλον του. Είναι η ευχή, μέσα από την καρδιά του γονιού, για μια ζωή γεμάτη ευτυχία, αγάπη και αρμονία.

Είναι μια στιγμή καθαρής αγάπης, μια στιγμή όπου κάθε θυσία, κάθε δυσκολία φαίνεται να αξίζει τον κόπο. Γιατί το δάκρυ αυτό είναι η μεγαλύτερη απόδειξη της αγάπης που νιώθει για το παιδί του.

Αυτή η στιγμή, στα σκαλιά της εκκλησίας, είναι μια από τις πιο συγκινητικές στη ζωή ενός γονιού. Είναι η στιγμή που καταλαβαίνει βαθιά μέσα του ότι το παιδί του έχει γίνει πλέον ενήλικας, αλλά και ότι η αγάπη του θα παραμένει αναλλοίωτη, ανεξάρτητα από τις αλλαγές της ζωής.

Τώρα, καθώς ετοιμάζεσαι να κλείσεις το κεφάλαιο της ζωής σου, παρακολουθούμε με ανυπομονησία την αποχώρησή σου από τον ενεργειακό χάρτη. Τα τελευταία σου αποχαιρετιστήρια φουγάρα, τα οποία αναθυμιάζουν και καπνίζουν, είναι πια έτοιμα να σβήσουν. Βέβαια, αυτό το “σβήσιμο” δεν σημαίνει απλώς το τέλος μιας εποχής, είναι η αρχή μιας νέας, πιο “πράσινης” βιαστικής εποχής, στην οποία η ανάπτυξη και η βιωσιμότητα θα είναι οι κύριες λέξεις κλειδιά.

Θα μας λείψεις, αγαπητέ λιγνίτη, αλλά θα σε θυμόμαστε με μια νοσταλγία γεμάτη ειρωνεία. Οι καιροί άλλαξαν, και ίσως να έπρεπε κι εσύ να αλλάξεις μαζί τους. Έστω και αν δεν ήσουν πάντα ο πιο καθαρός φίλος μας, τουλάχιστον ήξερες πώς να κάνεις τη δουλειά σου και να γεμίζεις τις τσέπες μας.

Στο μεταξύ, ας ελπίσουμε ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα αποδειχθούν πιο αξιόπιστες από ότι φαίνονται. Αν τελικά δεν τα καταφέρουν, ξέρουμε σε ποιον θα αποδώσουμε τις ευθύνες, ας πούμε ότι το έργο του λιγνίτη θα παραμείνει αναλλοίωτο στη μνήμη μας ως η «κακή» αλλά απαραίτητη επιλογή.

Αντίο λοιπόν, λιγνίτη! Ελπίζουμε ότι η απόσυρσή σου θα είναι τόσο λαμπρή όσο οι μέρες που έφερες το ρεύμα στις οικίες μας. Η ζωή προχωρά, και εσύ, ως μια θλιβερή μνήμη, θα παραμείνεις στην ιστορία και ίσως και σε καμιά ανέκδοτη φωτογραφία από το χτες.

Μακάρι το τέλος του λιγνίτη να μην είναι η ταφόπλακά μας, όπως όλα δείχνουν..