Νέα_Εξελίξεις_Απόψεις – Together

Πίεση και αντίδραση στην πράσινη αλλαγή: το φαινόμενο του «greenlash» στην Ευρώπη

togetherteam — Mon, 29 Dec 2025 23:40:54 +0000

Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση επιταχύνει την εφαρμογή πολιτικών για την κλιματική ουδετερότητα, η πράσινη μετάβαση παύει να είναι μόνο τεχνικό ή περιβαλλοντικό ζήτημα. Σε πολλές χώρες, κοινωνικές ομάδες, επαγγελματικοί κλάδοι και πολιτικοί φορείς εκφράζουν αυξανόμενη αντίδραση απέναντι στην ταχύτητα, το κόστος και την εμβέλεια των αλλαγών. Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται διεθνώς ως greenlash, η «πράσινη αντίδραση».

Η συζήτηση δεν αφορά την ανάγκη για κλιματική δράση καθαυτή, αλλά τον τρόπο με τον οποίο αυτή υλοποιείται και το ποιος καλείται να επωμιστεί το βάρος της μετάβασης.

Τι είναι το greenlash

Ο όρος greenlash χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη συσσωρευμένη κοινωνική και πολιτική αντίδραση απέναντι σε πολιτικές πράσινης μετάβασης που θεωρούνται από ορισμένες ομάδες άδικες, βεβιασμένες ή οικονομικά δυσβάστακτες. Η αντίδραση αυτή εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους: κινητοποιήσεις, πολιτική πίεση, ενίσχυση ευρωσκεπτικιστικών ή αντι-πράσινων αφηγήσεων, αλλά και επαναδιαπραγμάτευση πολιτικών σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

Σύμφωνα με ανάλυση του Carnegie Endowment for International Peace, το greenlash δεν αποτελεί περιθωριακό φαινόμενο, αλλά σύμπτωμα βαθύτερων κοινωνικών ανησυχιών που σχετίζονται με την οικονομική ασφάλεια, την αγροτική παραγωγή, τη βιομηχανία και την καθημερινότητα των πολιτών.

Από την πολιτική συναίνεση στην κοινωνική κόπωση

Για χρόνια, η πράσινη μετάβαση απολάμβανε ευρεία πολιτική αποδοχή στην Ευρώπη. Ωστόσο, καθώς οι πολιτικές περνούν από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή, οι επιπτώσεις γίνονται πιο απτές: αυξημένο κόστος παραγωγής, αλλαγές σε παραδοσιακούς κλάδους, νέες ρυθμίσεις για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Σε αυτό το πλαίσιο, η κοινωνική κόπωση λειτουργεί ως καταλύτης αντίδρασης. Ορισμένες ομάδες αισθάνονται ότι καλούνται να αλλάξουν τον τρόπο ζωής ή εργασίας τους χωρίς επαρκή στήριξη ή χωρίς να συμμετέχουν ουσιαστικά στη λήψη αποφάσεων. Το greenlash, επομένως, δεν είναι απλώς άρνηση της κλιματικής πολιτικής, αλλά έκφραση αίσθησης αποκλεισμού.

Πολιτικές συνέπειες και αναπροσαρμογές

Η αυξανόμενη πίεση έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τον ευρωπαϊκό πολιτικό διάλογο. Σε αρκετές περιπτώσεις, κυβερνήσεις και θεσμοί επανεξετάζουν χρονοδιαγράμματα, εξαιρέσεις ή τον βαθμό αυστηρότητας ορισμένων μέτρων. Η συζήτηση μετατοπίζεται από το «αν» στην κλιματική δράση, στο «πώς» και «με ποιους όρους».

Αυτή η εξέλιξη αναδεικνύει ένα κρίσιμο δίλημμα: πώς μπορεί η Ευρώπη να διατηρήσει τη φιλοδοξία της για κλιματική ουδετερότητα, χωρίς να υπονομεύσει την κοινωνική συνοχή και τη δημοκρατική νομιμοποίηση των πολιτικών της.

Γιατί το greenlash αφορά άμεσα τη Δίκαιη Μετάβαση

Το greenlash λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η μετάβαση δεν είναι μόνο περιβαλλοντική, αλλά βαθιά κοινωνική διαδικασία. Εκεί όπου απουσιάζουν μηχανισμοί στήριξης, διάλογος και δίκαιη κατανομή κόστους και οφέλους, η αντίδραση είναι αναμενόμενη.

Η έννοια της Δίκαιης Μετάβασης επανέρχεται στο προσκήνιο ακριβώς για να απαντήσει σε αυτές τις εντάσεις: με πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες, τις κοινωνικές ανισότητες και την ανάγκη σταδιακής προσαρμογής.

Το greenlash δεν συνιστά εμπόδιο που πρέπει απλώς να ξεπεραστεί. Αντίθετα, αποτελεί σήμα προειδοποίησης για τα όρια μιας μετάβασης που προχωρά χωρίς επαρκή κοινωνική συναίνεση. Η πρόκληση για την Ευρώπη το 2025 και μετά δεν είναι μόνο να επιταχύνει την πράσινη αλλαγή, αλλά να τη σχεδιάσει με τρόπο που να είναι κατανοητός, συμμετοχικός και κοινωνικά βιώσιμος.

Mε πληροφορίες

Carnegie Endowment for International Peace
Confronting Backlash Against Europe’s Green Transition
https://carnegieendowment.org/

Περιφέρειες σε μετάβαση: επενδύσεις, πολιτικές και κοινωνικές ισορροπίες

togetherteam — Mon, 29 Dec 2025 19:41:30 +0000

Η Δίκαιη Μετάβαση αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο κρίσιμους πυλώνες της ευρωπαϊκής πολιτικής για το κλίμα και την περιφερειακή ανάπτυξη. Καθώς η Ευρώπη επιταχύνει τη μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, οι περιφέρειες που εξαρτώνται από τον άνθρακα, τον λιγνίτη ή άλλες ενεργοβόρες δραστηριότητες καλούνται να επαναπροσδιορίσουν το παραγωγικό και κοινωνικό τους μοντέλο.

Η συνάντηση της Just Transition Platform, που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025, ανέδειξε βασικούς άξονες πολιτικής και εφαρμογής της Δίκαιης Μετάβασης, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στη χρηματοδότηση, αλλά και στην κοινωνική διάσταση, τη χρήση δεδομένων και τον ρόλο της επικοινωνίας στη διαμόρφωση εμπιστοσύνης.

Ο ρόλος του Just Transition Fund στη χρηματοδότηση δομικών μεταρρυθμίσεων

Το Just Transition Fund (JTF) αποτελεί το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη στήριξη των περιφερειών που πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή και βιομηχανική μετάβαση. Ο ρόλος του ξεπερνά την απλή οικονομική ενίσχυση, καθώς στοχεύει στη χρηματοδότηση δομικών μεταρρυθμίσεων που αλλάζουν τον αναπτυξιακό προσανατολισμό των περιοχών.

Μέσω του JTF, ενισχύονται επενδύσεις σε νέες οικονομικές δραστηριότητες, προγράμματα επανεκπαίδευσης και αναβάθμισης δεξιοτήτων, καθώς και δράσεις που ενδυναμώνουν τη θεσμική ικανότητα των τοπικών και περιφερειακών φορέων. Στόχος είναι η μετάβαση να είναι βιώσιμη, μακροπρόθεσμη και κοινωνικά ισορροπημένη.

Μετατροπή της περιφερειακής οικονομίας με επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες

Η Δίκαιη Μετάβαση συνδέεται άρρηκτα με τη μετατροπή της περιφερειακής οικονομίας μέσα από επενδύσεις σε καθαρές και καινοτόμες τεχνολογίες. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η πράσινη βιομηχανία, η κυκλική οικονομία και οι ψηφιακές εφαρμογές χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος αποτελούν βασικούς άξονες αυτής της νέας αναπτυξιακής κατεύθυνσης.

Οι επενδύσεις αυτές δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας, ενισχύουν την επιχειρηματικότητα και συμβάλλουν στη διαφοροποίηση της τοπικής οικονομίας, μειώνοντας την εξάρτηση από μονοδιάστατα παραγωγικά μοντέλα του παρελθόντος.

Η χρήση δεδομένων και αξιολόγησης πολιτικών για καλύτερη στήριξη

Η αποτελεσματική εφαρμογή της Δίκαιης Μετάβασης απαιτεί τεκμηριωμένες πολιτικές. Η συλλογή και ανάλυση δεδομένων, καθώς και η συστηματική αξιολόγηση των παρεμβάσεων, επιτρέπουν την καλύτερη κατανόηση των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων της μετάβασης.

Η χρήση εργαλείων παρακολούθησης και αξιολόγησης ενισχύει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τη δυνατότητα προσαρμογής των πολιτικών στις πραγματικές ανάγκες των περιφερειών, συμβάλλοντας σε πιο στοχευμένη και αποτελεσματική στήριξη.

Κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα στις μεταβάσεις

Στον πυρήνα της Δίκαιης Μετάβασης βρίσκεται η κοινωνική δικαιοσύνη. Η μετάβαση προς μια πράσινη οικονομία δεν μπορεί να είναι επιτυχής αν αφήνει πίσω εργαζόμενους, τοπικές κοινωνίες ή ευάλωτες ομάδες.

Η ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας περιλαμβάνει πολιτικές απασχόλησης, κοινωνικής προστασίας, επανεκπαίδευσης και ενεργής συμμετοχής των πολιτών. Η μετάβαση οφείλει να λειτουργεί ως μοχλός κοινωνικής συνοχής και όχι ως παράγοντας νέων ανισοτήτων.

Η επικοινωνία ως εργαλείο εμπιστοσύνης και αποδοχής των αλλαγών

Η επικοινωνία αναγνωρίζεται ως καθοριστικός παράγοντας επιτυχίας της Δίκαιης Μετάβασης. Η σαφής, έγκαιρη και συμμετοχική ενημέρωση των πολιτών συμβάλλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και στη διαμόρφωση κοινωνικής αποδοχής των αλλαγών.

Η επικοινωνία δεν περιορίζεται στην ενημέρωση, αλλά περιλαμβάνει τον διάλογο και τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτικών, ενισχύοντας τη δημοκρατική νομιμοποίηση της μετάβασης.

Με πληροφορίες

European Commission – DG REGIO
Just Transition Platform Meeting, Οκτώβριος 2025
https://ec.europa.eu/regional_policy/whats-new/conferences/just-transition-platform-meeting-october-2025_en

Προτεραιότητες μετάβασης και βιώσιμη ενέργεια

togetherteam — Tue, 21 Oct 2025 10:35:30 +0000

Η βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση είναι μια μετασχηματιστική αλλαγή στον τρόπο παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης της ενέργειας με στόχο την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα προς ένα σύστημα που επικεντρώνεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αυτή η ενεργειακή μετάβαση είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, καθώς τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να παρέχουν το 80% του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού. Κεντρικό στοιχείο της ενεργειακής μετάβασης είναι η έννοια της δίκαιης μετάβασης που δίνει προτεραιότητα στην ισότητα, την ένταξη και την ανθρώπινη ανάπτυξη.

Η βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση μπορεί να φέρει ανατρεπτικές αλλαγές, όπως υψηλότερο κόστος ζωής, μετατόπιση θέσεων εργασίας και απώλεια εισοδήματος ή αυξημένη ενεργειακή ανασφάλεια. Είναι σημαντικό οι χώρες να ενεργήσουν για τον μετριασμό αυτών των ακούσιων επιπτώσεων, για παράδειγμα, σε περιοχές με συγκεντρωμένη εκβιομηχάνιση και σε ευάλωτους πληθυσμούς. Μερικοί τομείς που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα και συμβάλλουν σημαντικά στις παγκόσμιες εκπομπές περιλαμβάνουν τις μεταφορές (13,7%), τη μεταποίηση και τις κατασκευές (12,7%) και τα κτίρια (6,6%). Η ηλεκτροδότηση που τροφοδοτείται από καθαρή ενέργεια είναι η πιο αποτελεσματική οδός για την απαλλαγή από τον άνθρακα ορισμένων από αυτούς τους τομείς. Ωστόσο, η ραγδαία επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η άνοδος των ηλεκτρικών οχημάτων απαιτούν αντίστοιχη αύξηση των τεχνολογιών αποθήκευσης ενέργειας για να διασφαλιστεί η σταθερότητα και η αξιοπιστία του δικτύου. Μια άλλη κρίσιμη πτυχή της βιώσιμης ενεργειακής μετάβασης που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι η ενεργειακή απόδοση – η χρήση λιγότερης ενέργειας για την επίτευξη του ίδιου επιπέδου παραγωγής ή απόδοσης, είτε σε κτίρια, βιομηχανίες, μεταφορές είτε σε οικιακές συσκευές.

Για να μπορέσει να υπάρξει μετάβαση η οποία θα πρέπει να είναι από τα θεμέλια της δίκαιη είναι απαραίτητη η δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος. Η ενεργειακή μετάβαση στις αναδυόμενες αγορές και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες (εκτός της Κίνας), οι οποίες επί του παρόντος προσελκύουν μόνο το ένα πέμπτο των παγκόσμιων επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια, περιορίζεται από συστημικά εμπόδια που απαιτούν ισχυρή, συντονισμένη δράση. Η δημιουργία ενός σταθερού ευνοϊκού περιβάλλοντος με μείωση του κινδύνου στις πολιτικές είναι κεντρικής σημασίας για την προσέλκυση επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια σε αυτές τις αγορές και οικονομίες. Συνδέοντας ένα ευνοϊκό περιβάλλον είναι απαραίτητο να υιοθετηθούν καινοτόμοι μηχανισμοί χρηματοδότησης. Ενώ η δημόσια χρηματοδότηση είναι απαραίτητη για την προώθηση έργων υποδομών, ιδίως εκείνων που ενδέχεται να μην είναι εμπορικά βιώσιμα από μόνα τους, οι καινοτόμοι χρηματοοικονομικοί μηχανισμοί είναι απαραίτητοι για την τόνωση των επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα.

Τέλος, η επίτευξη των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού απαιτεί τολμηρές δράσεις που αξιοποιούν τις δυνατότητες της ψηφιακής καινοτομίας, των δεδομένων και της τεχνητής νοημοσύνης. Με την ενεργειακή ζήτηση να προβλέπεται να αυξηθεί κατά 18% έως το 2050 και την αναποτελεσματικότητα της διαχείρισης της ενέργειας στο 60%, η ψηφιοποίηση προσφέρει πολλές δυνατότητες για τη βελτιστοποίηση ολόκληρης της αλυσίδας αξίας της ενέργειας, από την παραγωγή και αποθήκευση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έως την πιο αποτελεσματική διανομή και κατανάλωση.

Η Δίκαιη Μετάβαση δεν πρέπει απλώς να μετατοπίσει τις τεχνολογίες (π.χ., από τον άνθρακα στην ηλιακή ενέργεια), αλλά να μετασχηματίσει τις δομές ενέργειας, τα μοντέλα διακυβέρνησης και τα συστήματα διανομής. Σε παγκόσμιο επίπεδο, αυτό σημαίνει να γίνει ενσωμάτωση της δικαιοσύνης στη χρηματοδότηση για το κλίμα και στη διεθνή ενεργειακή συνεργασία. Θα πρέπει να γίνει ανάδειξη μοντέλων με επικεφαλής την κοινότητα και την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, αναγνωρίζοντας ότι δεν μπορεί να υπάρξει μια ενιαία προσέγγιση για όλους, το πλαίσιο έχει σημασία.

Νεανικές πρωτοβουλίες στην ενεργειακή μετάβαση:Από το περιθώριο στο προσκήνιο;

togetherteam — Wed, 02 Jul 2025 14:12:41 +0000

Της Halina Jagielska
Διαμορφώνοντας ένα δίκαιο ενεργειακό μέλλον με την ενεργή συμμετοχή των νέων

Οι νέοι βρίσκονται στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης, όχι μόνο ως η γενιά που θα βιώσει τις συνέπειες των επιλογών του σήμερα, αλλά και ως βασικοί συντελεστές που μπορούν να οδηγήσουν την αλλαγή. Παρότι η συμμετοχή τους είναι κρίσιμη για μια δίκαιη και αποτελεσματική μετάβαση, οι νέοι συχνά παραμένουν αόρατοι στις πολιτικές για την ενέργεια.

Στην Ευρώπη, εμφανίζονται από τη βάση καινοτόμες δράσεις που εμπλέκουν νέους και νέες, αποδεικνύοντας ότι δεν είναι απλοί αποδέκτες πολιτικών αλλά ενεργοί συμμετέχοντες. Ωστόσο, οικονομικά και θεσμικά εμπόδια εμποδίζουν τη συμμετοχή τους. Πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι η νέα γενιά δε μένει στο περιθώριο αλλά ενδυναμώνεται ουσιαστικά;

Οι νέοι ως ευάλωτη ενεργειακή ομάδα

Οι νέοι αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες προκλήσεις στην πρόσβαση σε προσιτή και βιώσιμη ενέργεια. Όπως επισημαίνει το European Youth Energy Network (EYEN), πολλοί ζουν με περιορισμένα εισοδήματα σε ενοικιαζόμενες κατοικίες χωρίς μέτρα ενεργειακής απόδοσης. Παρόλο που επηρεάζονται δυσανάλογα από την ενεργειακή φτώχεια, δεν αναγνωρίζονται επισήμως ως «ευάλωτη κατηγορία» ούτε στην Ε.Ε. ούτε στις περισσότερες εθνικές πολιτικές.

Ένα βασικό εμπόδιο είναι το υψηλό αρχικό κόστος συμμετοχής σε ενεργειακές κοινότητες. Σε αρκετές χώρες, οι νέοι αδυνατούν να ανταποκριθούν στις οικονομικές απαιτήσεις για να συμμετάσχουν, χωρίς στήριξη όπως επιδοτήσεις ή ευνοϊκά δάνεια. Παράλληλα, το θεσμικό πλαίσιο σε πολλές περιπτώσεις δεν επιτρέπει στους ενοικιαστές να επωφεληθούν από ενεργειακές αναβαθμίσεις, ενώ οι ιδιοκτήτες δεν έχουν κίνητρα να επενδύσουν.

Για να ξεπεραστούν αυτά τα εμπόδια, απαιτείται αναγνώριση της νεολαίας ως ιδιαίτερα ευάλωτης ενεργειακής ομάδας και ανάλογες πολιτικές παρεμβάσεις.

Παραδείγματα καλών πρακτικών

Παρά τις δυσκολίες, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες καταγράφονται παραδείγματα ενεργητικής συμμετοχής των νέων στην ενεργειακή μετάβαση:

Ελλάδα: Ο συνεταιρισμός Electra Energy Cooperative προσφέρει νομική και τεχνική υποστήριξη σε ενεργειακές κοινότητες. Αν και δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε νέους, προσελκύει σημαντικό ποσοστό λόγω του ενδιαφέροντός τους για την κλιματική κρίση. Ωστόσο, η συμμετοχή απαιτεί επένδυση €1.500–€3.500, ένα σοβαρό εμπόδιο για πολλούς νέους.
Πολωνία: Η συνεταιριστική startup CoopTech Hub υποστηρίζει τη δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων παρέχοντας ρυθμιστική και επιχειρηματική καθοδήγηση. Παρότι οι πολιτικές περιορίζουν τη συμμετοχή τρίτων, η πρωτοβουλία αξιοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να προσεγγίσει νέους καταναλωτές.
Πορτογαλία: Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Just a Change ανακαινίζει σπίτια ατόμων που ζουν σε ενεργειακή φτώχεια με τη συμμετοχή 2.000 εθελοντών ετησίως — κυρίως νέων. Μέσα από τη δράση, οι νέοι αποκτούν πρακτικές εμπειρίες και ευαισθητοποιούνται γύρω από το ζήτημα της ενεργειακής φτώχειας, ενισχύοντας παράλληλα την ανθεκτικότητα των κοινοτήτων.

Τα παραδείγματα αυτά αποδεικνύουν πως όταν αρθούν τα χρηματοδοτικά και θεσμικά εμπόδια, οι νέοι μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ενεργειακή μετάβαση.

Πολιτικές συστάσεις για την ενδυνάμωση των νέων

Η Ομάδα Εργασίας Νέων Ενεργειακών Καταναλωτών (YEC Task Force) του EYEN προτείνει τις παρακάτω παρεμβάσεις πολιτικής:

Αναγνώριση της νεολαίας ως ευάλωτης ομάδας στις ενεργειακές πολιτικές, με στόχο την άρση οικονομικών και δομικών φραγμών.
Επέκταση των χρηματοδοτικών μηχανισμών (επιδότηση ενοικιαστών, απλουστευμένη πρόσβαση σε ενεργειακές κοινότητες).
Διασφάλιση συμμετοχής των νέων στη λήψη αποφάσεων σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ενίσχυση της εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης ώστε οι νέοι να αποκτήσουν τις δεξιότητες για ουσιαστική συμμετοχή.
Προώθηση χωρίς αποκλεισμούς ενεργειακών κοινοτήτων με στήριξη σε συνεργατικά σχήματα συμμετοχής.

Για μια δίκαιη και συμμετοχική μετάβαση

Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαμορφώνει την ατζέντα της για τα επόμενα χρόνια, είναι αναγκαίο να αναγνωριστεί ότι οι νέοι δεν είναι απλώς μελλοντικοί καταναλωτές ενέργειας — είναι ήδη φορείς αλλαγής. Η επένδυση στη συμμετοχή τους είναι απαραίτητη για να αποφευχθεί η κοινωνική αντίδραση που προκαλείται όταν οι πολιτικές αγνοούν τις ανάγκες και τις φωνές τους.

Πληροφορίες

Η Halina Jagielska είναι υπεύθυνη της Ομάδας Εργασίας Νέων Ενεργειακών Καταναλωτών του EYEN. Η ομάδα διεξάγει έρευνες, χαρτογραφεί εμπειρίες και συμμετέχει ενεργά σε διαλόγους πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το έργο της αποσκοπεί στην ενίσχυση της φωνής των νέων στις πολιτικές ενέργειας και στην καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας μέσα από πρακτικές και συμμετοχικές δράσεις.

Πρώτη αναθεώρηση του ΠΔΑΜ 2021 – 2027

togetherteam — Wed, 02 Jul 2025 14:03:24 +0000

Τα κράτη μέλη της ΕΕ είχαν την υποχρέωση έως 31.03.2025 να υποβάλλουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκθεση ενδιάμεσης επανεξέτασης των ευρωπαϊκών προγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένου και του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ) 2021 – 2027. Σε αυτό το πλαίσιο η ΕΥΔΑΜ επεξεργάστηκε – και εγκρίθηκε από την Επιτροπή Παρακολούθησης – την Έκθεση της Ενδιάμεσης Επανεξέτασης του Προγράμματος αλλά και την Πρόταση 1^ης αναθεώρησης του Προγράμματος (7^η γραπτή διαδικασία), τα οποία έχουν υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς έγκριση.

Βασικοί άξονες της αναθεώρησης του ΠΔΑΜ είναι:

Μείωση των πόρων της Προτεραιότητας 2 «Ενεργειακή Μετάβαση – Κλιματική Ουδετερότητα» κατά €120 εκατ.
Δημιουργία νέας διακριτής προτεραιότητας στο ΠΔΑΜ για την Πλατφόρμα Στρατηγικών Τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) με μεταφορά πόρων από την Προτεραιότητα 2 «Ενεργειακή Μετάβαση – Κλιματική Ουδετερότητα» (€80 εκατ.).
Μεταφορά πόρων του ΠΔΑΜ (€5 εκατ.) στο Τομεακό Πρόγραμμα «Τεχνική Βοήθεια και Υποστήριξη Δικαιούχων 2021-2027».
Δημιουργία 2 διακριτών προτεραιοτήτων για το Νότιο Αιγαίο (κύριες δράσεις προγράμματος και τεχνική βοήθεια) λόγω κανονιστικής υποχρέωσης (€70 εκατ.).
Αύξηση πόρων της Προτεραιότητας 1 «Ενίσχυση και προώθηση της επιχειρηματικότητας», κατά €14.8 εκατ με μεταφορά πόρων από την Προτεραιότητα 2 «Ενεργειακή μετάβαση – κλιματική ουδετερότητα».
Ανακατανομή των πόρων μεταξύ των δράσεων του Προγράμματος.
Προσαρμογή του συστήματος δεικτών του Προγράμματος ή/και τεκμηριωμένη αναθεώρηση των στόχων για το 2029.

To Green Tank, στα σχόλια που κατέθεσε, επεσήμανε την προβληματική μείωση των πόρων για την ενεργειακή μετάβαση και την κλιματική ουδετερότητα (Προτεραιότητα 2) κατά €120 εκατ. προς όφελος της νέας Προτεραιότητας (STEP) και της Προτεραιότητας 1 για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, σημειώνοντας ότι παρά τα εμπόδια που υπήρξαν στην έναρξη υλοποίησης του Προγράμματος, η δραστική περικοπή πόρων από αυτή την προτεραιότητα θα δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα θα λύσει. Υπό αυτό το πρίσμα πρότεινε:

Οι ενεργειακές κοινότητες να περιλαμβάνονται διακριτά στους δικαιούχους των νέων προσκλήσεων της Προτεραιοτήτων 1 και STEP.
Να διαμορφωθούν διακριτές προσκλήσεις για έργα αυτοπαραγωγής έως 100 KW με ή χωρίς σύστημα αποθήκευσης.
Διαμόρφωση νέων προσκλήσεων από πόρους της Προτεραιότητας 2 που θα ενισχύουν έργα αυτοπαραγωγής από ενεργειακές κοινότητες που συστήνονται από πολίτες ή και αγρότες με ή χωρίς συστήματα αποθήκευσης.
Αύξηση των πόρων που προβλέπονται στο αναθεωρημένο Πρόγραμμα για ενίσχυση ενεργειακών κοινοτήτων (πρόβλεψη για €12.5 εκατ.) και για αυτοπαραγωγή από καθαρές μορφές ενέργειας σε μεμονωμένες κατοικίες (πρόβλεψη για €1.4 εκατ.), καθώς δεν επαρκούν.
Διαμόρφωση νέας πρόσκλησης ενός μεγαλύτερου προγράμματος εγκατάστασης αποκλειστικά αντλιών θερμότητας από πόρους της Προτεραιότητας 2. Ο προϋπολογισμός των €20.77 εκατ. που παρουσιάζεται στην αναθεώρηση του ΠΔΑΜ δεν επαρκεί για αυτόν τον σκοπό και προτείνεται η σημαντική αύξησή του.
Να επανέλθουν στο ΠΔΑΜ τα έργα ενεργειακών αναβαθμίσεων κατοικιών είτε μεμονωμένα είτε μέσω ενεργειακών κοινοτήτων, τα οποία αποκλείστηκαν με την αναθεώρηση του Προγράμματος, και να υπάρξει αύξηση των διαθέσιμων πόρων για τέτοια έργα.
Επαναφορά και ενίσχυση του στόχου αποθήκευσης ενέργειας, όπως είχε τεθεί στο αρχικό ΠΔΑΜ.

Επίσης, στα σχόλιά του αναφέρθηκε στην ανάγκη να διερευνηθούν οι πιθανές συνέργειες του ΠΔΑΜ με το Στρατηγικό Σχέδιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, ώστε στο πλαίσιο της αναθεώρησης των προγραμμάτων να γίνουν συγκεκριμένες παρεμβάσεις σε αυτή την κατεύθυνση.

Πρότεινε, ακόμα, τη δημιουργία ενός στοχευμένου προγράμματος για τις γυναίκες επιστήμονες στις περιοχές μετάβασης, με πόρους της Προτεραιότητας 4, προκειμένου να ενισχυθεί η ενασχόλησή τους σε καλά αμειβόμενες θέσεις υψηλής κατάρτισης, συμβάλλοντας έτσι στην παραμονή των οικογενειών τους στην περιοχή και τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής. Εναλλακτικά, αντί για διακριτή πρόσκληση που να απευθύνεται αποκλειστικά σε γυναίκες, μπορούν να τροποποιηθούν τα κριτήρια αξιολόγησης προτάσεων που αξιοποιούν τους πόρους της Προτεραιότητας 1, ώστε να μοριοδοτούνται επιπλέον οι προτάσεις γυναικείας επιχειρηματικότητας ή οι προτάσεις που δεσμεύονται να προωθήσουν την απασχόληση γυναικών.

Τέλος, για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των νέων στις περιοχές μετάβασης πρότεινε τη δημιουργία διακριτού προγράμματος από τους πόρους της Προτεραιότητας 1, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της νεολαίας (ευελιξία, λιγότερη γραφειοκρατία, ποικιλία τομέων για δραστηριοποίηση κλπ), ώστε να παραμείνουν στον τόπο τους και να επιχειρήσουν σε αυτόν. Επιπλέον, από τους πόρους του ΠΔΑΜ ή και από τους εθνικούς πόρους της δίκαιης μετάβασης (πόροι ΣΕΔΕ) πρότεινε να διαμορφωθεί ένας σταθερός χρηματοδοτικός μηχανισμός για τη στήριξη της επιχειρηματικότητας της νεολαίας των λιγνιτικών περιοχών σε βάθος χρόνου.

Πηγή:Τhe Green Tank

Δίκαιη Μετάβαση: Από Τη Θεωρία Στην Πράξη

togetherteam — Tue, 24 Jun 2025 13:24:55 +0000

Τι είναι η “δίκαιη μετάβαση” σε χαμηλές εκπομπές άνθρακα, και πώς θα υλοποιηθεί;

Τι μαθήματα μπορούμε να αντλήσουμε από άλλες χώρες που έχουν εφαρμόσει παρόμοια σχέδια με επιτυχία;

Dianeosis.org

H μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία έως το 2050 αποτελεί πλέον ειλημμένη δέσμευση της χώρας μας. Αφενός σε διεθνές επίπεδο, στο πλαίσιο της υλοποίησης των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ και της Συμφωνίας του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή. Αφετέρου, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, βάσει της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η οποία προβλέπει ότι η Ευρώπη θα είναι η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος έως το 2050 και του προτεινόμενου νέου “ευρωπαϊκού κλιματικού νόμου”, που μετατρέπει την πολιτική δέσμευση σε νομική υποχρέωση. Σε εθνικό επίπεδο, η κυβερνητική απόφαση για την παύση λειτουργίας όλων των λιγνιτικών μονάδων έως το 2028 αποτελεί το σημείο εκκίνησης για τη σταδιακή απεξάρτηση της Ελλάδας από τα ορυκτά καύσιμα.

Η υλοποίηση όλων αυτών των φιλόδοξων δεσμεύσεων συνεπάγεται δραστικές αλλαγές όχι μόνο στην παραγωγή αγαθών και την παροχή υπηρεσιών, στον τρόπο που μετακινούμαστε και καταναλώνουμε, αλλά και στην οικονομία των τοπικών κοινωνιών, οι οποίες εξαρτώνται εδώ και δεκαετίες από τον λιγνίτη.

Η Δυτική Μακεδονία και η Αρκαδία (Μεγαλόπολη) είναι δύο περιοχές της χώρας που πρωτοστάτησαν για πολλά χρόνια στην ηλεκτροδότηση της χώρας και οι οποίες αναμένεται ότι θα επηρεαστούν περισσότερο από αυτές τις εξελίξεις. Αμφότερες αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις, όπως μακροχρόνια ανεργία, φτώχεια, υποβάθμιση του επιπέδου υγείας, έλλειψη ευκαιριών απασχόλησης και ανάπτυξης νέων δεξιοτήτων, απουσία εναλλακτικών οικονομικών δραστηριοτήτων για την απορρόφηση του εργατικού δυναμικού, αλλά και ζητήματα ρύπανσης και αποκατάστασης των ορυχείων και του περιβάλλοντος μετά την παύση λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων. Οι προκλήσεις αυτές απέκτησαν μια νέα διάσταση με την πρόσφατη κρίση της πανδημίας και την οικονομική ύφεση που την ακολούθησε.

Σύμφωνα με τις κυβερνητικές εξαγγελίες η μετάβαση στην εποχή μετά τον λιγνίτη θα είναι δίκαιη, χωρίς αποκλεισμούς. Γι’ αυτό τον σκοπό εκπονούνται, με τη βοήθεια αρμόδιων διεθνών οργανισμών, σχέδια “δίκαιης μετάβασης”, η υλοποίηση των οποίων θα χρηματοδοτηθεί από ειδικούς μηχανισμούς, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και το Εθνικό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. Τι σημαίνει όμως “δίκαιη μετάβαση” και πώς θα υλοποιηθεί; Τι μαθήματα μπορούμε να αντλήσουμε από άλλες χώρες που ήδη εφάρμοσαν παρόμοια σχέδια για τη μετάβαση σε χαμηλές εκπομπές άνθρακα;

Τι σημαίνει δίκαιη μετάβαση;

Ηέννοια της δίκαιης μετάβασης (“just transition”) χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του ’90 στη βόρεια Αμερική για να δηλώσει το αίτημα εκπόνησης σχεδίων στήριξης των εργαζομένων που πλήττονταν από την εφαρμογή πολιτικών προστασίας του περιβάλλοντος.

Η ιδέα για τη χρηματοδότηση των χαμένων θέσεων εργασίας είχε διατυπωθεί αρκετά νωρίτερα στους κόλπους του αμερικανικού συνδικαλιστικού κινήματος και ο περιεκτικός όρος “δίκαιη μετάβαση” αποτέλεσε το ιδανικό επικοινωνιακό ένδυμα. Έκτοτε, η σημασία της δίκαιης μετάβασης διευρύνθηκε για να συμπεριλάβει τη βιώσιμη ανάπτυξη, ενώ τα τελευταία χρόνια συνδέθηκε ειδικότερα με τη δράση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Όλα τα διεθνή και ευρωπαϊκά κείμενα που αφορούν άμεσα ή έμμεσα στην κλιματική αλλαγή και τα μέτρα για τη διαχείριση του προβλήματος, αναφέρουν τη δίκαιη μετάβαση ως μια επιταγή που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών στήριξης των πολιτών, των επιχειρήσεων και των περιοχών που πλήττονται από τα μέτρα αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Για παράδειγμα, η Συμφωνία των Παρισίων για την Κλιματική Αλλαγή τονίζει με έμφαση στο προοίμιό της την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι “επιταγές μιας δίκαιης μετάβασης του εργατικού δυναμικού στη νέα κατάσταση και της δημιουργίας θέσεων αξιοπρεπούς εργασίας και υψηλής ποιότητας θέσεων απασχόλησης σύμφωνα με τις εθνικά καθορισμένες αναπτυξιακές προτεραιότητες“. Αντίστοιχα, στην ανακοίνωση για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, έχοντας προσδιορίσει τον στόχο της Συμφωνίας που είναι ο μετασχηματισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) σε μια δίκαιη και ευημερούσα κοινωνία με μια οικονομία σύγχρονη, ανταγωνιστική και αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και με μηδενικές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου έως το 2050, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η μετάβαση αυτή πρέπει να είναι δίκαιη, δηλαδή “να δίνει προτεραιότητα στον άνθρωπο και να μεριμνά για τις περιφέρειες, τους κλάδους και τους εργαζομένους που θα έρθουν αντιμέτωποι με τις μεγαλύτερες προκλήσεις“.

Οι Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής στην Ελληνική Οικονομία

Παρά την ολοένα και συχνότερη ενσωμάτωση της δίκαιης μετάβασης σε διάφορα διεθνή και ευρωπαϊκά κείμενα, δεν υπάρχει ένας κοινά αποδεκτός ορισμός της έννοιας. Αυτό συμβαίνει διότι τα δύο συστατικά στοιχεία, δηλαδή η “μετάβαση” και ακόμη περισσότερο το επίθετο “δίκαιη” προσλαμβάνουν διαφορετικές ερμηνείες. Κατά μία άποψη, η δίκαιη μετάβαση περιορίζεται στην αποκατάσταση των χαμένων θέσεων εργασίας στον τομέα του άνθρακα. Σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ), η δίκαιη μετάβαση περιλαμβάνει μέτρα για τη μείωση των επιπτώσεων στους εργαζόμενους και τις τοπικές κοινότητες από τις απώλειες θέσεων εργασίας και της παύσης λειτουργίας βιομηχανικών μονάδων, καθώς και μέτρα για την ανάπτυξη αξιοπρεπών θέσεων εργασίας.

Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) δίνει ένα ευρύτερο νόημα στη δίκαιη μετάβαση, το οποίο περιλαμβάνει την προσπάθεια σχεδιασμού και επένδυσης στη μετάβασης σε περιβαλλοντικά και κοινωνικά βιώσιμες θέσεις εργασίας, τομείς και οικονομικούς κλάδους. Για ορισμένους συγγραφείς που ασχολήθηκαν με τον εννοιολογικό πυρήνα της δίκαιης μετάβασης, το νόημα της δικαιοσύνης είναι ακόμη ευρύτερο και εκτείνεται σε ζητήματα περιβαλλοντικής και κλιματικής δικαιοσύνης, καθώς και σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και συμμετοχικών διαδικασιών που επιτρέπουν σε όλους τους ενδιαφερόμενους να εμπλακούν όχι μόνο στην εφαρμογή αλλά και στον σχεδιασμό των πολιτικών μετάβασης σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία. Την προσέγγιση αυτή φαίνεται να ενστερνίζονται περιβαλλοντικές μη κυβερνητικές οργανώσεις, όπως η WWF, η Greenpeace και δεξαμενές σκέψης, όπως το Green Tank.

Κοινό σημείο σε όλες αυτές τις εννοιολογικές προσεγγίσεις είναι η σημασία της δημόσιας ευθύνης και του ρόλου της πολιτείας στη διευκόλυνση και τη στήριξη της μετάβασης σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία προς το κοινό συμφέρον. Ειδικότερα ο ρόλος των κυβερνήσεων είναι κρίσιμος σε όλα τα στάδια της διαδικασίας και ταυτόχρονα πολυδιάστατος, καθώς μπορούν να ενεργοποιήσουν τον κοινωνικό διάλογο με τις τοπικές κοινωνίες, να ρυθμίσουν τους κανόνες βιομηχανικής, κλιματικής, ενεργειακής και εργατικής πολιτικής, να επενδύσουν σε υποδομές και στην κοινωνική πρόνοια, στην εκπαίδευση, την έρευνα και την τεχνολογία. Η αποστολή τους είναι να συμφιλιώσουν τη δρομολόγηση κατάλληλων μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής με την εξασφάλιση ενός δίκαιου αποτελέσματος για εκείνους που επηρεάζονται περισσότερο, κυρίως τους εργαζόμενους που θα απολέσουν τις θέσεις εργασίας τους και τις τοπικές κοινωνίες που είχαν εγκλωβιστεί σε επιβλαβείς οικονομικές δραστηριότητες και θα πρέπει τώρα να στραφούν σε βιώσιμες εναλλακτικές. Αυτό που δεν διευκρινίζεται ωστόσο σε όλες αυτές τις θεωρητικές προσεγγίσεις είναι αν το δίκαιο αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί εντός του υφιστάμενου μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης ή αν απαιτεί ουσιώδεις αλλαγές των κανόνων του παιχνιδιού έως και την αναδιοργάνωση της οικονομίας.

Τα καλά παραδείγματα

Σχέδια δίκαιης μετάβασης έχουν ήδη εκπονηθεί και εφαρμοστεί σε άλλες χώρες, οι οποίες ξεκίνησαν νωρίτερα τη σταδιακή απεξάρτηση από τον άνθρακα, για λόγους που σε πολλές περιπτώσεις δεν συνδέονταν ακόμη με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Η Γερμανία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στη βόρεια Ρηνανία, όπου τη δεκαετία του ’50 η βιομηχανία του άνθρακα απασχολούσε σχεδόν μισό εκατομμύριο εργαζόμενους, η μετάβαση ήταν μια μακρόχρονη διαδικασία σταδιακής αναδιάρθρωσης της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας, η οποία ολοκληρώθηκε μόλις πριν από λίγα χρόνια. Στις αρχές του 21ου αιώνα ο αριθμός των εργαζομένων στη βιομηχανία του άνθρακα είχε μειωθεί σε κάτω από 50.000 εργαζόμενους. Στη συνέχεια, από το 2007 μέχρι το 2018 δαπανήθηκαν 17 δισ. ευρώ σε προγράμματα εθελουσίας συνταξιοδότησης για τους μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζόμενους, προγράμματα επανεκπαίδευσης και προσανατολισμού των νεότερων σε καινούργιες δραστηριότητες, καθώς και στην αποκατάσταση του περιβάλλοντος και της ανάπλασης των βιομηχανικών εγκαταστάσεων. Από μία περιοχή που ζούσε σχεδόν αποκλειστικά από τον άνθρακα, η βόρεια Ρηνανία μεταμορφώθηκε σε μία σύγχρονη περιφερειακή οικονομική δύναμη που δραστηριοποιείται σε διάφορους κλάδους, όπως η τεχνολογία της πληροφορικής, η βιοϊατρική, η τεχνολογία της προστασίας του περιβάλλοντος, η έρευνα και η εκπαίδευση, αλλά και η τουριστική βιομηχανία, με έμφαση στον βιομηχανικό τουρισμό. Το ορυχείο του Zollverein στην Έσση εντάχθηκε στον κατάλογο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO το 2001 και έκτοτε αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία βιομηχανικής κληρονομιάς στην Ευρώπη. Έχει επίσης ενταχθεί στον “ευρωπαϊκό δρόμο βιομηχανικής κληρονομιάς”, ένα θεματικό δίκτυο υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης και δέχεται πάνω από ένα εκατομμύριο επισκέπτες ετησίως.

Κομβικό ρόλο σε αυτή την επιτυχημένη διαδικασία μετάβασης διαδραμάτισε αφενός ο στρατηγικός σχεδιασμός που ξεπερνούσε τα όρια ενός εκλογικού κύκλου και, αφετέρου, ο κοινωνικός διάλογος με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων σε τοπικό κυρίως επίπεδο (επιμελητήρια, συνδικάτα των εργαζομένων, τράπεζες, επιχειρηματίες της περιοχής, κοινωνία των πολιτών, ακαδημαϊκή κοινότητα). Η γενναία χρηματοδοτική στήριξη και η σταδιακή υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων σε βάθος χρόνου βοήθησαν στην επιτυχία του όλου εγχειρήματος.

Η ιδιαίτερη σημασία του κοινωνικού διαλόγου αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο μέσα από ένα άλλο παράδειγμα επιτυχημένης δίκαιης μετάβασης που αφορά τη Δανία. Η μετάβαση από τον άνθρακα σε καθαρές μορφές ενέργειας, με έμφαση στην αιολική ενέργεια, ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του ’70. Έκτοτε η Δανία εξελίχθηκε σε εξαγωγέα ενέργειας, ανέπτυξε μία ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο αιολική βιομηχανία που περιλαμβάνει τις εταιρείες Vestas (δεύτερη παραγωγός ανεμογεννητριών παγκοσμίως) και τη Dong Energy, κρατική στην πλειοψηφία της εταιρεία, η οποία αναλαμβάνει την εκπόνηση σχεδίων εγκατάστασης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σήμερα, η αιολική βιομηχανία στη Δανία απασχολεί πάνω από 33.000 εργαζόμενους.

Σε όλη αυτή την πορεία κρίσιμος ήταν ο ρόλος των συνδικάτων.

Αυτό δεν εκπλήσσει αν αναλογιστεί κανείς ότι πάνω από τα δύο τρίτα των Δανών εργαζομένων είναι μέλη συνδικάτων και ότι εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 35 εργαζομένους έχουν το δικαίωμα να εκλέξουν εκπροσώπους στο διοικητικό συμβούλιο της επιχείρησης. Σε μεγαλύτερες επιχειρήσεις, οι εκπρόσωποι των εργαζομένων αποτελούν το ένα τρίτο των μελών του διοικητικού συμβουλίου. Συνεπώς, τα συνδικάτα έχουν μεγάλη επιρροή στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, και κατ’ επέκταση της κοινωνικής και πολιτικής συναίνεσης, κάτι που τα καθιστά σημαντικούς πολιτικούς δρώντες. Θα πρέπει βεβαίως να σημειωθεί ότι τα συνδικάτα στη Δανία ήταν εξαρχής φιλοπεριβαλλοντικά και στήριξαν τη δράση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, θεωρώντας τις πράσινες θέσεις εργασίας ως τη μεγαλύτερη ευκαιρία για την ανάπτυξη νέων θέσεων εργασίας. Ίδρυσαν μία πράσινη δεξαμενή σκέψης (Green think tank) ως μοχλό πίεσης για πιο φιλόδοξους ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους, και τακτικό σχολιαστή των νέων προτάσεων και πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και των επιπτώσεών τους για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Αναμένοντας την επόμενη μέρα

Ηδίκαιη μετάβαση είναι αναγκαία για τη διαδικασία απεξάρτησης από τον άνθρακα, αλλά και βασική προϋπόθεση για την επιτυχημένη υλοποίησή της. Βεβαίως, κάθε χώρα έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες και αναπτυξιακές προτεραιότητες, γι’ αυτό και δεν υπάρχει ένα ενιαίο και μοναδικό μοντέλο που θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε όλες τις περιοχές όπου η εξορυκτική δραστηριότητα πλησιάζει στο τέλος της. Η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας μετάβασης εξαρτάται από τις ειδικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε περιοχή, τον αρχικό βαθμό εξάρτησης της τοπικής οικονομίας από τις δραστηριότητες εξόρυξης και καύσης λιγνίτη και λιθάνθρακα, την προσαρμοστικότητα των επιχειρήσεων, του εργατικού δυναμικού και της τοπικής κοινωνίας, την ποιότητα και το αποτέλεσμα του κοινωνικού διαλόγου. Κάθε περίπτωση θα πρέπει συνεπώς να αντιμετωπισθεί χωριστά μέσα από ένα σχέδιο μετάβασης που να λαμβάνει υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά και τις συνθήκες κάθε περιοχής.

Παρ’ όλα αυτά, η εμπειρία από άλλες χώρες μας δίνει ορισμένα χρήσιμα στοιχεία. Η μετάβαση είναι μια μακρόχρονη διαδικασία, η οποία απαιτεί πρώτα απ’ όλα στρατηγικό σχεδιασμό και ένα πλαίσιο πολιτικής με σαφείς στόχους και χρονοδιαγράμματα εφαρμογής. Η στρατηγική μετάβασης θα έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να υλοποιηθεί αν έχει τη στήριξη των άμεσα ενδιαφερομένων, οι οποίοι θα πρέπει να εμπλακούν από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού μέσα από έναν ουσιαστικό κοινωνικό διάλογο. Ο κοινωνικός διάλογος δεν περιορίζεται στη θεσμοθετημένη διαδικασία διαβούλευσης κατά την προετοιμασία νομοσχεδίων, δηλαδή στο τελικό στάδιο μιας ρυθμιστικής πρωτοβουλίας, αλλά είναι μια ευρύτερη διαδικασία που απαιτεί χρόνο και ουσιαστική ανταλλαγή απόψεων με όλους τους εμπλεκόμενους σε τοπικό και εθνικό επίπεδο. Κομβικό ρόλο σε όλη αυτή τη διαδικασία αποτελεί η βούληση της κυβέρνησης να συνεργαστεί, να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας και να βοηθήσει στην ανεύρευση μιας ολιστικής προσέγγισης που να ικανοποιεί τις τοπικές κοινωνίες. Κρίσιμη είναι και η συνεργασία με περιβαλλοντικές οργανώσεις και εργατικά συνδικάτα.

Η Ελλάδα Και η Παγκόσμια Προσπάθεια Μετριασμού Της Κλιματικής Αλλαγής

Η εξασφάλιση χρηματοδοτικών πόρων είναι επίσης αναγκαία για την επιτυχία της δίκαιης μετάβασης. Στη χώρα μας λειτουργεί ήδη το Εθνικό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης που χρηματοδοτείται από τα δημόσια έσοδα που προκύπτουν από τη δημοπράτηση των δικαιωμάτων εκπομπών που κατανέμονται στη χώρα, ενώ το νεοσυσταθέν Ευρωπαϊκό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης αναμένεται ότι θα χρηματοδοτήσει με 17,5 δισ. ευρώ τη δίκαιη μετάβαση στα κράτη-μέλη της Ε.Ε., αξιοποιώντας πόρους του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού της περιόδου 2021-2027 (7,5 δισ. ευρώ) και του πακέτου ανάκαμψης από τον κορωνοϊό (10 δισ. ευρώ). Η κατανομή των πόρων ανάμεσα στα κράτη-μέλη τελεί ακόμη υπό διαπραγμάτευση, η οποία έχει εισέλθει σε ένα κρίσιμο στάδιο. Μέχρι στιγμής το μεγαλύτερο μερίδιο των πόρων προορίζεται για κράτη-μέλη που δεν έχουν αναλάβει φιλόδοξες δεσμεύσεις, όπως η Ελλάδα, πράγμα που οφείλεται στην επιλογή προβληματικών κριτηρίων κατανομής των πόρων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης τα οποία δεν λαμβάνουν υπόψη ούτε την ταχύτητα με την οποία έχουν δεσμευθεί τα κράτη-μέλη ότι θα αποδεσμευθούν από τον λιγνίτη και τον λιθάνθρακα, ούτε τον βαθμό εξάρτησης των τοπικών οικονομιών από τις δραστηριότητες εξόρυξης και καύσης λιγνίτη και λιθάνθρακα.

Εν κατακλείδι, η επιτυχία της δίκαιης μετάβασης προϋποθέτει μια ολιστική προσέγγιση και, κυρίως, συνεργασία και ενεργό συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερομένων και των τοπικών κοινωνιών, οι οποίες θα επηρεαστούν περισσότερο από τις επερχόμενες αλλαγές. Μόνο αν υπάρξει κοινωνική και πολιτική συναίνεση, η δίκαιη μετάβαση θα έχει ελπίδες για μια επιτυχημένη υλοποίηση.

Η Εμμανουέλα Δούση είναι Αν. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ, κάτοχος έδρας UNESCO στην Κλιματική Διπλωματία

https://www.dianeosis.org/2020/08/dikaii-metavasi-apo-ti-theoria-stin-praksi/?fbclid=IwAR3_3aw-Esf4pdq9Qvn8odcAERyOFHEaUus8jSWYj-qXBO21RFmxwijHekg

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Galgocs, B. (2018) Just Transition towards Environmentally Sustainable Economies and Societies for All, Policy brief, International Labour Organization.
Heffron, R. and McCauley, D. (2018) “What is the ‘Just Transition’?”, Geoforum, 74-77.
Oei, P., Brauers, H. and Herpich, P. (2019), “Lessons from Germany’s Hard Coal Mining Phaseout: Policies and Transition from 1950 to 2018”, Climate Policy.
Mavrogenis S. (2019), “Just Transition is Possible! The case of Rhur (Germany)“.
Smith, S. (2017) Just Transition. A Report for the OECD, Just Transition Centre.
WWF Ελλάς (2016) Οδικός χάρτης μετάβασης στη μεταλιγνιτική περίοδο για την περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας.
Μάντζαρης, Ν. Ξεκίνησε η πρώτη μεγάλη μάχη για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, energypress, 14.5.2020
The Green Tank (2020) Προς μία πιο δίκαιη κατανομή του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, Ανάλυση των κριτηρίων κατανομής των πόρων ανάμεσα στα κράτη μέλη.
Ψωμάς Π. (2006) Το τέλος του λιγνίτη και το πέρασμα σε μια νέα ενεργειακή εποχή, Greenpeace.

Πηγή: sdam.gr

Οικολογική Κίνηση Κοζάνης – Εκδήλωση: “Δίκαιη Μετάβαση” Με την μάτια της νεολαίας

togetherteam — Wed, 14 May 2025 11:57:58 +0000

Μια πρωτοβουλία που θέλει να βάλει τους νέους στο κέντρο του διαλόγου για τη Δίκαιη Μετάβαση.

Η Οικολογική Κίνηση Κοζάνης, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Δίκαιης Μετάβασης Ελλάδας, τον Όμιλο Ενεργών Νέων Φλώρινας, το Europe Direct Δυτικής Μακεδονίας και το Σύνδεσμο Νέων Καινοτόμων Επιχειρηματιών και Ερευνητών Δυτικής Μακεδονίας καλούν τους νέους 18-35 ετών να πάρουν μέρος σε ένα ανοιχτό φόρουμ διαλόγου.

«Η Ματιά της Νεολαίας στην Δίκαιη Μετάβαση στη Δυτική Μακεδονία» Τετάρτη 14 Μαΐου 2025 | 17:00 Αίθουσα συνεδριάσεων Π.Ε.Δ. Δυτικής Μακεδονίας (Τσόντζα Νάνου 3-5, Κοζάνη)

Η εκδήλωση, που υποστηρίζεται από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το ΕΚΕΤΑ και την Περιφερειακή Ένωση Δήμων, στοχεύει να δώσει βήμα στους νέους να εκφράσουν:

Τις ανησυχίες τους για το μέλλον της περιοχής
Τις προτάσεις τους για βιώσιμη ανάπτυξη
Την οπτική τους για τις ευκαιρίες και τα εμπόδια της μετάβασης

Μια σημαντική ευκαιρία διαλόγου: Οι νέοι θα έχουν την ευκαιρία να απευθύνουν άμεσα τα ερωτήματά τους στους εκπροσώπους των φορέων της περιοχής, να λάβουν απαντήσεις και να συζητήσουν για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Ένας ουσιαστικός διάλογος μεταξύ της νεολαίας και όσων λαμβάνουν αποφάσεις για το μέλλον της Δυτικής Μακεδονίας.

Από τον διάλογο στη δράση: Η συζήτηση δεν θα μείνει στα λόγια. Στόχος μας είναι αυτή η πρώτη συνάντηση να αποτελέσει το ξεκίνημα για τη δημιουργία ενός μόνιμου φόρουμ νεολαίας για τη Δίκαιη Μετάβαση, όπου οι νέοι θα συμμετέχουν ενεργά στο σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτικών που τους αφορούν. Οι προτάσεις και τα συμπεράσματα της συνάντησης θα αποτελέσουν τη βάση για τη διαμόρφωση ενός δομημένου πλαισίου συμμετοχής της νεολαίας στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Πρόγραμμα:

17:00-17:30: Χαιρετισμοί και εισαγωγική εισήγηση
17:30-19:00: Ανοιχτός διάλογος – Οι νέοι έχουν τον λόγο και απευθύνουν ερωτήματα
19:00-19:45: Τοποθετήσεις φορέων και συμπεράσματα

Συντονιστής: Βαγγέλης Νομικός,

Νεολαία για μια Δίκαιη Μετάβαση: Εργαλειοθήκη Συμμετοχής στο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης

togetherteam — Tue, 06 May 2025 09:45:37 +0000

Μια νέα εργαλειοθήκη με τίτλο «Youth for a Just Transition» είναι πλέον διαθέσιμη, προσφέροντας πρακτική καθοδήγηση για τη συμμετοχή των νέων στο πλαίσιο του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης.

Η εργαλειοθήκη απευθύνεται κυρίως σε περιφερειακούς και τοπικούς φορείς χάραξης πολιτικής που είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, καθώς και σε άλλους εμπλεκόμενους φορείς. Στόχος της είναι να ενισχύσει και να καθοδηγήσει τη διοργάνωση ουσιαστικής συμμετοχής των νέων σε όλα τα στάδια: τον σχεδιασμό, την υλοποίηση, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των δράσεων του Ταμείου.

Περιλαμβάνει ένα σύνολο αρχών, μεθόδων και συγκεκριμένων προτάσεων για την ενίσχυση της νεανικής συμμετοχής, ενώ παρουσιάζει και παραδείγματα επιτυχημένων τεχνικών που έχουν εφαρμοστεί στο παρελθόν.

Η ενεργή συμμετοχή των νέων αποτελεί βασικό πυλώνα μιας δίκαιης και συμπεριληπτικής μετάβασης – και η εργαλειοθήκη αυτή αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση.

Διαβάστε το Toolkit