Το Κέντρο Υποστήριξης Επιχειρήσεων, Επενδύσεων και Εξωστρέφειας (ΚΥΕΕΕ) παρουσιάζει τα ενεργά χρηματοδοτικά προγράμματα για τον Απρίλιο 2026.

Παράγουμε στην Ελλάδα

Πρόκειται για μια στοχευμένη παρέμβαση, η οποία αποσκοπεί αφενός στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγικής βάσης σε καίριους τομείς και αφετέρου στην υποστήριξη και διεύρυνση του εξαγωγικού προσανατολισμού των ελληνικών επιχειρήσεων.

Δικαιούχοι: Υφιστάμενες μικρές, πολύ μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που πληρούν βασικές προϋποθέσεις

Προϋπολογισμός Δημόσιας Δαπάνης: 50.000.000€

• 39.000.000€ για λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες (Βόρειο Αιγαίο, Ανατολική Μακεδονία – Θράκη, Κεντρική Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία, Δυτική Ελλάδα, Κρήτη, Δυτική Μακεδονία, Ιόνια Νησιά, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος)
• 11.000.000€ για περιφέρειες σε μετάβαση (Αττική, Νότιο Αιγαίο)

Επενδυτικά σχέδια:

• Ελάχιστος προϋπολογισμός: 100.000€
• Μέγιστος προϋπολογισμός: 400.000€

Ποσοστό επιχορήγησης: 50% – 55%

Ανώτατο όριο ενίσχυσης:

• 200.000€ ανά ΑΦΜ
• έως 220.000€ για ταχεία υλοποίηση

Διάρκεια υλοποίησης: έως 15 μήνες από την έγκριση

Προθεσμία υποβολής: 31/03/2026 – 02/06/2026 (15:00)

Ενδυνάμωση υφιστάμενων ΜΜΕ σε περιοχές Δίκαιης Μετάβασης

Η δράση στοχεύει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και των Δήμων Μεγαλόπολης, Οιχαλίας, Γορτυνίας και Τρίπολης, ώστε να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της μεταλιγνιτικής εποχής και να διατηρήσουν ή δημιουργήσουν θέσεις εργασίας.

Δικαιούχοι:
Υφιστάμενες πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις με τουλάχιστον δύο πλήρεις κλεισμένες διαχειριστικές χρήσεις

Προϋπολογισμός: 20.000.000€

• 14.000.000€ για Δυτική Μακεδονία

Επιχορηγούμενος προϋπολογισμός: 2.000€ – 20.000€

Ποσοστό επιχορήγησης: 75%

Διάρκεια υλοποίησης: έως 9 μήνες

Προθεσμία υποβολής: 19/03/2026 – 30/06/2026 (15:00)

Ταμείο Δανείων ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ

Αφορά μικρομεσαίες επιχειρήσεις που λειτουργούν νόμιμα στην Ελλάδα και επιθυμούν να χρηματοδοτήσουν επενδυτικά σχέδια ή ανάγκες κεφαλαίου κίνησης.

Υποπρόγραμμα 1 – Δάνεια Επενδυτικού Σκοπού:

• 20.000€ έως 8.000.000€
• διάρκεια 60 – 144 μήνες
• περίοδος χάριτος έως 24 μήνες

Υποπρόγραμμα 2 – Δάνεια Κεφαλαίου Κίνησης Ειδικού Σκοπού:

• 10.000€ έως 500.000€
• διάρκεια 24 – 60 μήνες
• περίοδος χάριτος έως 12 μήνες

Όροι χρηματοδότησης:

• 40% άτοκη χρηματοδότηση από το Ταμείο
• 60% μέσω πιστωτικού ιδρύματος με μειωμένο επιτόκιο (τουλάχιστον -25 μονάδες βάσης)
• δυνατότητα επιδότησης επιτοκίου έως 3% για τα πρώτα 2 έτη
• χαμηλές εξασφαλίσεις (έως 100%)
• δυνατότητα πρόωρης εξόφλησης
• δωρεάν πρόσβαση σε ESG Tracker

Ανάπτυξη, επέκταση και εκσυγχρονισμός Επιχειρηματικών Πάρκων

Δράση που αφορά επενδύσεις σε περιοχές Δίκαιης Μετάβασης (Δυτική Μακεδονία και Μεγαλόπολη).

Δικαιούχοι:

• Εταιρείες Ανάπτυξης και Διαχείρισης Επιχειρηματικών Πάρκων (ΕΑΔΕΠ)
• Φορείς Ανάπτυξης Επιχειρηματικών Πάρκων Μεμονωμένης Μεγάλης Μονάδας
  (νομικά πρόσωπα μορφής Α.Ε.)

Προϋπολογισμός: 30.000.000€

• 15.000.000€ Δυτική Μακεδονία
• 15.000.000€ Μεγαλόπολη

Επενδυτικά σχέδια:

• Ελάχιστο: 300.000€
• Μέγιστο: 25.000.000€

Προθεσμία υποβολής:
26/02/2026 – 05/06/2026 (15:00)

Μεταποίηση προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας

Δικαιούχοι:
Επιχειρήσεις (φυσικά ή νομικά πρόσωπα ή ενώσεις αυτών) που δραστηριοποιούνται στον κλάδο
Δεν γίνονται δεκτές υπό σύσταση επιχειρήσεις ή επιχειρήσεις μεγαλύτερες των ΜΜΕ

Προϋπολογισμός: 26.000.000€

Επενδυτικά σχέδια:

• Ελάχιστο: 200.000€
• Μέγιστο: 6.000.000€

Περιορισμός: έως 80% υλοποίηση πριν την αίτηση

Διάρκεια: 24 μήνες (+ δυνατότητα παράτασης 12 μηνών)

Προθεσμία υποβολής: έως 30/04/2026 (15:00)

Δράσεις στήριξης κοινωνικών επιχειρήσεων Κ.ΑΛ.Ο. – Δυτική Μακεδονία

Δικαιούχοι: Υπό σύσταση και υφιστάμενοι φορείς Κ.ΑΛ.Ο.

Προϋπολογισμός: 2.000.000€

Ποσοστό επιχορήγησης: 100%

Μέγιστος προϋπολογισμός έργου: 65.000€

Διάρκεια: έως 24 μήνες

Προθεσμία υποβολής: έως 21/04/2026

Ταμείο Μικροπιστώσεων

Δικαιούχοι:

• Πολύ μικρές επιχειρήσεις
• Επιχειρήσεις γυναικείας επιχειρηματικότητας (με συμμετοχή >50%)

Προϋπολογισμός: 83.000.000€

Δάνεια: 3.000€ – 25.000€

Όροι:

• 60% άτοκο (γενική επιχειρηματικότητα)
• 75% άτοκο (γυναικεία επιχειρηματικότητα)

Διάρκεια: 12 – 96 μήνες
Περίοδος χάριτος: έως 6 μήνες

Υποβολές: από 27/01/2025 έως εξαντλήσεως προϋπολογισμού

ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ – Ταμείο Εγγυοδοσίας

Δικαιούχοι:

• ΜΜΕ
• Νεοσύστατες επιχειρήσεις έως 5 έτη

Προϋπολογισμός: 300.000.000€

Κατανομή:

• 230 εκ. € (Γενική Επιχειρηματικότητα – μόχλευση 1,642 δισ.)
• 30 εκ. € (Νεοσύστατες – μόχλευση 150 εκ.)
• 40 εκ. € για επιδότηση επιτοκίου

Παροχές:

• 100% επιδότηση εγγύησης
• συνολική μόχλευση έως 1,792 δισ. €

Cash Rebate Greece – Οπτικοακουστικά έργα

Αφορά την ενίσχυση παραγωγής κινηματογραφικών και τηλεοπτικών έργων στην Ελλάδα.

Δικαιούχοι:

• Μεγάλες επιχειρήσεις (Δράση Α)
• ΜΜΕ (Δράση Β)

Προϋπολογισμός:

• 55.000.000€ (Δράση Α)
• 100.000.000€ (Δράση Β)

Επιχορήγηση: έως 8.000.000€ ανά έργο

Υποβολές: έως εξαντλήσεως προϋπολογισμού

Για περισσότερες πληροφορίες και αναλυτικά στοιχεία, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ανατρέξουν στις αντίστοιχες προσκλήσεις και πλατφόρμες υποβολής.

Δεν λέω! Αλησμόνητα τα Χριστούγεννα των παιδικών μας χρόνων εκεί γύρω στα sixties…

Και τα γιαπράκια φαίνονταν νοστιμότερα – εμ τα λάχανα δεν είχαν λίπασμα, εμ ο κιμάς ήταν στουμπισμένος με το τσεκούρι. Άσε που τα περίμενες πώς και πώς μετά τη νηστεία με τα σπανακόρυζα και τα πρασόρυζα.

Και τα «αρχουντάθκα» τα γλυκά φάνταζαν πιο λαχταριστά, καθώς τον υπόλοιπο χρόνο φυλάγονταν διπλοκλειδωμένα και ήταν προσπελάσιμα μόνο με ακροβατικά και σκαρφαλώματα στα ψηλά τα ντουλάπια.

Και η αίσθηση της αναμονής για τα Κόλιαντα έμοιαζε πιο δυνατή – ευκαιρία για να φάμε κάνα μανταρίνι αλλά και να μαζέψουμε κάνα φράγκο να πάμε να το επενδύσουμε σε «αγοραστά» παιχνίδια, ίσως και κάποια φθηνά τσιγκαλίδια.

Και η ευχαρίστηση να φοράς κάτι καινούργιο είχε άλλη δύναμη, σε εποχές που το βασικό style ήταν οι μεταποιήσεις, με μοδίστρα μεροκάματο. Χόρταινε το μάτι σου να βλέπεις το ίδιο ύφασμα να περνάει επί μια δεκαετία από τους γονείς στα παιδιά κατά σειρά ηλικίας, κι ύστερα ίσως σε κανένα ξαδελφάκι.

Και το Χριστουγεννιάτικο δέντρο τύχαινε πιο θερμής υποδοχής, έστω κι αν έβγαινε κατατσαλακωμένο από την αποθήκη και στολίζονταν με τις ίδιες μπάλες στην ίδια διάταξη κάθε χρόνο, και τα βαμπάκια στα κλαδιά. Αργότερα βγήκε κι εκείνη η «αράχνη» που τη χειρίζονταν οι μάνες με αποφασιστικότητα και ηρωισμό, κι ας ήξεραν ότι θα είχαν δυο μέρες φαγούρα μετά.

Και περίσσευε η χαρά να βλέπεις τον πατέρα σου όλη μέρα σπίτι, χαλαρό και χαρούμενο, αφού είχε ψοφήσει στη δουλειά για να σώσει όλες τις υποχρεώσεις του στο μαγαζί, στο χωράφι, στο γιαπί ή στο παζάρι μέχρι αργά την παραμονή. Για να δικαιούται δυο μέρες ξεκούρασης με τη γυναίκα και τα παιδιά του.

Και χοροπηδούσε η καρδιά σου όταν κατέφθαναν οι ξενιτεμένοι ή οι αδειούχοι φαντάροι κι έκαναν να λάμπουν τα μάτια των μανάδων και να γελούν ως και τα αυτιά τους. Χωρίς πολλά φιλιά και αγκαλιάσματα. Δεν είναι βλέπετε το φόρτε των Κοζανιτών να «πιάνονται».

Άσε πια και τη γυαλάδα στα μάγουλα, στα μαλλιά, στο σβέρκο, στα χέρια και κυρίως στα ποδάρια  των μελών της οικογένειας, καθότι ξιγαργαλίζουνταν όλοι με το καλό το Χριστουγεννιάτικο το μπάνιο κι έφευγε η ζγκούρα που μάζευαν απ’ τα σοκάκια.

Όλα νόστιμα, λαμπερά, όμορφα κι επίσημα.

Δε λέω…

Αλλά κι αυτό το κρύο της αρκούδας, βρε παιδιά, αξέχαστο!

Ψ-Ο-Φ-Ο-Σ!

Όπου και να πήγαινες, όπου και να βρισκόσουνα, ό,τι και να έκανες… περνούσες από το στάδιο του απόλυτου ξεπαγιάσματος.

Στην προετοιμασία του σπιτιού θες; Ντάμπαρα ανοιχτά όλα, πόρτες και παράθυρα, και τα χέρια μέσα στα νερά, τις βούρτσες  και τα σφουγγαρόπανα. Ό,τι διέθετε από στρωσίδι το σπίτι ανέμιζε στα μπαλκόνια. Ό,τι σεμέν, τραπεζομάντιλο, πετσέτα, πετσετάκι, πιαστράκι θα κοσμούσε το Χριστουγεννιάτικο οικιακό σκηνικό ήταν πλυμένο, ξιγαργαλτσμένο κι απλωμένο στα σκοινιά. Κόκκαλο! Με τα λιλίτσια να κρέμονται από κάτω. «Βγες ψίχα να μαζώξς τα πλυμένα!» Με τι χέρια παιδιά; Δεν λυγούν τα ξιπατουμένα, είναι στα όρια της ολικής αναισθησίας!

Στα κόλιαντα θες; Αξημέρωτα έπρεπε να σηκωθείς να αναγγείλεις την γέννηση του Χριστού, γιατί άμα πήγαινες κάπως αργότερα σ’  έλεγαν «Σώθκαν τα κόλιαντα!» Μόνα τους φυσικά τα παιδιά, ηλικίες συνήθως 8-9 οι αρχηγοί της αποστολής, άντε βαριά μέχρι τα 10, διότι αν ήσουνα και λίγο τρανύτερη κινδύνευες να σε ευχηθεί καμιά χουλέρα οικοδέσποινα: «Άιντι κι τ χρον μι του γαμπρό!» Οι μεγαλύτεροι δε όλο και κάποιο μκρο θα σβάρνιζαν, που θα άρχιζε ήδη να τζιαουνίζει από το τρίτο σπίτι.

Άμα λέμε ψόφος όμως, εννοούμε ΨΟΦΟΣ! Θα μου πείτε δεν σας φορούσαν τίποτα ισοθερμικά; Απαραιτήτως! Ειδικά στα κορίτσια. Φούστα με σούρα στη μέση σαν αλεξίπτωτο (για να μπαίνει καλά από κάτω ο χιονιάς που τ’ αρνάκια παγώνει), κάλτσες τρουακάρ ως το γόνατο, παπούτσια κρεπ στραβοπατημένα από κάποια τρανύτερη πρώην ιδιοκτήτρια, παλτό ξετιναγμένο τιφτίκ΄ (ίσως της ίδιας ιδιοκτήτριας μεταποιημένο) κασκόλ δεμένο γύρω από το κεφάλι και κόμπο στο σαγόνι. Με μελανιασμένα χέρια και κρυοπαγήματα στα ποδάρια γυρνούσαμε στο σπίτι μετά από 4-5 ώρες περιφορά στης Κοζάνης τα σοκάκια. Ούτε στο Αλβανικό!

Αυτές που ήταν να τς κλαιν οι γκουγκανιές πάντως ήταν οι γυναίκες.

Το σκηνικό κάθε χρόνο το ίδιο.

Χιόνια στο Καμπαναριό (φρέσκα), και πάγος στους δρόμους. Βουνά και τα φτυαρισμένα λίγκαβα χιόνια εκατέρωθεν.

Οι Κοζανίτισσες δέσποινες είχαν ήδη ξεπλατιστεί κανένα δεκαήμερο σε ιερά χουσμέτια, και είχαν ήδη ψοφήσει να γεμίζουν τα τσουκάλια, τα ταψιά, τα φανάρια, τα κελάρια, τα μπουντρούμια …. με άσωτο χοιρινό κάθε μορφής και κατεργασίας: κουκουλουμένο σε γιαπράκι, ψητό, τηγανιά, λουκάνικα, τσιγαρίδες, πηχτή, λίγδα, καβουρμά και ότι άλλο πλούσιο σε χοληστερίνη μπορείτε να φανταστείτε.

Είχαν επίσης κάνα-δυο βράδια που ξεκούραζαν το κορμάκι τους στρωματσάδα με το σύζυγο σε κανένα παγωμένο χωλ, γιατί στο κρεβάτι τους κοιμούνταν οπωσδήποτε κάποιοι φιλοξενούμενοι διαφόρων βαθμών συγγενείας. Ο Ξένιος Ζευς μάλλον στην Κοζάνη θα γεννήθηκε!

Πλην όμως αξημέρωτα την Πρώτη μέρα ντύνονταν να παν στην εκκλησιά. Φορούσαν τα καλά τα μπόια και τις μπλούζες από μέσα, παλτό και μαντίλι στο λαιμό, δαχτυλίδια που δυσκολεύονταν να μπουν στα πρησμένα από τα νερά τίμια δάχτυλα, νάϋλον κάλτσες στα ποδάρια και τακούνια!

Άιντε να κάμεις τη διαδρομή μέχρι τον Αη-Νικόλα πάνω στο γυαλί! Τικ-τικ-τικ, δυο εκατοστά το βήμα. Και να μοιράζεις ταυτόχρονα καλημέρες και ευχές στις υπόλοιπες τακουνοφόρες πατινέρ.

Καλμέρα Κικίτσα!

Ισύ είσι Ρούσα; (πού να την αναγνωρίσει μέσα στο έρεβος!) Καλμέρα, χρόνια πουλλά. Ια είπα να πάου ν’ ανάψου ένα κερί κι να γυρίσου να βάλου τραπέζ΄. Θα σκουθούν κι θα χαλέψν κάνα γιαπράκ΄ για πρόφτασ΄…

Κι γω θέλ΄ να γυρίσου μι ν ώρα μ γιατί καρτιρώ του συμπιθιρό – γυρνάει απού μένα μετά ν ικκλησιά κι χράζει να τουν βγάλου μιζέν. Μούγκι να μη σκουθούν τα λυκούλια κι χιρίσν να τρων τα γιαπράκια μι τα χέρια μέσα απ’ του τσκάλι, κι μι τα λιακατίσν! (Πρόκειται για ΜΗ καταγεγραμμένο έθιμο της πόλης, η κατανάλωση δηλαδή στα όρθια της πρώτης σειράς με τα χέρια – σαν φουντάνια).

Έχς κόσμουν σπίτι;

Ναι! Ήρθαν κι οι Αθηναίις ιπρουχτέ…. Ουχ-ουχ-ουχ! Ααα!

Σιγάααα! Του νου σ μη γριντουθείς! Έλα να σι τσακώσου….

Το πρωτάθλημα είχε και δεύτερο και τρίτο γύρο. Γάμοι τη Δεύτερη μέρα και επισκέψεις σε εορτάζοντες όλες τις ημέρες γενικώς, με τα μπουκάλια το βερμούτ στα χέρια. Ο βαθμός δυσκολίας όμως ήταν μικρότερος διότι κατ’  αρχάς η ενδυμασία περιελάμβανε γούνινο παλτό ή αλεπού στο λαιμό, κατά δεύτερον δε και κυριότερο υπήρχε σύζυγος στο πλευρό για να πιαστούν αλαμπρατσέτα. Όταν καταργήθηκαν τα χιόνια, καταργήθηκε και το συγκεκριμένο πιάσιμο.

Θα μου πείτε αυτά τα Χριστούγεννα που γιορτάζουμε παρέα με τις μύγες τα τελευταία χρόνια είναι καλύτερα;

Ντιπ!

Αλλά κι εκείνο το μελάνιασμα από τον ψόφο, μέσα κι όξω απ’ το σπίτι, δεν παλεύονταν παιδιά.

Και να μην βρίσκουμε ανακούφιση ούτε στο κρεβάτι, γιατί πάγος ήταν κι εκεί μέσα. Τσιτσιούργιαζάμι κάνα μισάωρο κουκουλουμένοι πάτον κορφή σε στάση εμβρύου, μέχρι να ζεσταθεί από την ανάσα μας ο αέρας ανάμεσα στις κουβέρτες και τα παπλώματα.

Τυράννια!

Γι’ αυτό θα βροντοφωνάξω:

Ζήτω στα παντελόνια, τα ζιβάγκο, τα μπουφάν και οι μπότες!

Ζήτω η Τηλεθέρμανση!

Υπάρχουν φαγητά στην ελληνική κουζίνα, που όλοι μας τα συνδέουμε άρρηκτα με ιδιαίτερες καταστάσεις στην ζωή μας. Είναι εκείνα τα φαγητά που μπορούμε να ετοιμάσουμε και να τα απολαύσουμε στο σπίτι μας, γεμίζοντάς το με αρώματα. Και όταν τα ξαναγευόμαστε ανακτούμε  όμορφες αναμνήσεις.

Στις μεγάλες γιορτές και σημαντικές στιγμές μας συνήθως επιστρέφουμε στην παράδοση, η οποία μας αποφορτίζει, αλλά ταυτόχρονα μας υπενθυμίζει την ταυτότητά μας, μια εξαγνιστική διαδικασία επιστροφής στις ρίζες!

Ο κάθε τόπος έχει τους δικούς του θησαυρούς που αποτυπώνονται αδρά στην μαγειρική του. Η επιστροφή στην τοπική μαγειρική και κυρίως στα παραδοσιακά εδέσματα αποτελεί ένα είδος καθήκοντος επαναφοράς σε μνήμες της παιδικής ηλικίας, της ενθύμησης του γενέθλιου τόπου και των ανθρώπων του  και κυρίως της διαφύλαξης της συλλογικής ταυτότητας.

Όπως πραγματεύεται η Παπαδάκη (1981) στο έργο της  «Η γέννηση στον παραδοσιακό βίο της Μακεδονίας», οι γιορτινές διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων  κατά τις γιορτινές περιόδους είναι συνδεδεμένες με τις πολιτιστικές αξίες κάθε κοινωνίας και αποτελούν αξίες οι οποίες διατηρούνται ευλαβικά εδώ και αρκετά χρόνια (Unesco,2010).

Δεν είναι τυχαίο πως σε φιλικές συζητήσεις στη διάρκεια αυτών των ημερών επικρατούν εξιστορήσεις ζεστών, οικογενειακών αναμνήσεων συνοδευόμενων με γεύσεις και αρώματα από την τοπική κουζίνα. Τα παραδοσιακά εδέσματα χαρακτηρίζουν και στιγματίζουν μια περιοχή καθώς αποτελούν τοπόσημα. Συνδέονται με τις ρίζες και την ιστορία των ανθρώπων και πολλά από αυτά διατηρούνται και παρασκευάζονται ανελλιπώς κάθε χρόνο.
Ένα τέτοιο παραδοσιακό τοπικό χριστουγεννιάτικο έδεσμα με προϊστορία, που διατηρείται στο χρόνο, εντοπίζεται στην περιοχή της Κοζάνης είναι τα  Γιαπράκια. Καταναλώνεται μονοπωλιακά σε όλα τα νοικοκυριά, αποτελώντας το πιο αγαπημένο, από όλα τα εδέσματα, στοιχείο της ταυτότητας των κατοίκων της.
Τα Γιαπράκια, αποτελούν παράδοση αρκετών χρόνων η οποία διατηρείται ευλαβικά από τις Κοζανίτισσες νοικοκυρές.
Ετυμολογικά, η λέξη Γιαπράκια προέρχεται από την τουρκική λέξη yaprak που σημαίνει «φύλλο», την οποία την συναντάμε  με την αναφορά ως ντολμαδάκια ή λαχανοντολμάδες και σε άλλες χώρες, όπως την Αίγυπτο και τα Βαλκάνια. (ΕλληνοΤουρκικό Λεξικό του Κέντρου Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμού, 2009) Επίσης τα ντολμαδάκια ή τους λαχανοντολμάδες ή τις παραλλαγές τους τις εντοπίζουμε και σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας ως επίσημο παραδοσιακό έδεσμα των Χριστουγέννων. Ωστόσο αν και τα Γιαπράκια μοιάζουν στην εμφάνιση αρκετά με τους λαχανοντολμάδες, διαφέρουν αρκετά.
Αυτά που τα ξεχωρίζει ιδιαίτερα από τα υπόλοιπα όμοια εδέσματα είναι η διαδικασία προετοιμασίας τους, η ιδιαίτερη «τελετουργία» τους και η προσμονή κατανάλωσής τους την ημέρα των Χριστουγέννων υπό το φως και την ατμόσφαιρα της γιορτινής οικογενειακής στιγμής.

Με άλλα λόγια, για να είναι έτοιμα τα Γιαπράκια την ημέρα των Χριστουγέννων και να τ’απολαύσουν οι Κοζανίτες/ισσες χρειάζεται ιδιαίτερη, τελετουργική προετοιμασία. Βασικό συστατικό τους είναι η  Αρμιά. Σύμφωνα με τον Ζ.Πιτένη (1971),  η 14^η  Νοεμβρίου αποτελεί ορόσημο για τις νοικοκυρές, καθώς αποτελεί την αρχή της προετοιμασίας της Αρμιάς. Συγκεκριμένα οι νοικοκυρές τις ημέρες εκείνες έχουν ήδη αγοράσει περίπου «σαράντα κι πινήντα» λάχανα, κυρίως Βαντσιώτκα (από την περιοχή της Άνω Κώμης) τα οποία έχουν φροντίσει να τα επιλέξουν με προσοχή ώστε να είναι άσπρα και κυρίως σφιχτά. Εκείνη την ημέρα η προετοιμασία ξεκινάει με την αφαίρεση του «τζούφου» (το κοτσάνι) και την προσθήκη του χοντρού αλατιού σε εκείνο το σημείο. Υπολογίζεται περίπου μία χούφτα αλάτι σε κάθε λάχανο. Κατόπιν, σε ένα καδί με βρυσούλα τοποθετούνται τα λάχανα και σκεπάζονται με νερό. Για το χρώμα της Αρμιάς, βοηθάει πάντα η προσθήκη μίας χούφτας από ρεβίθια.
Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρείται πως τα λάχανα πρέπει να είναι καλυμμένα με τον γνωστό «αρμόζμουν», δηλαδή το υγρό που δημιουργείται με την προσθήκη νερού στα λάχανα . Για να συνωθεί ο αρμόζμους, απαιτείται μία διαδικασία καθημερινή και εβδομαδιαία καθώς χρειάζεται οι νοικοκυραίοι να πιέσουν το εσωτερικό του καδιού με το «κληματσίδις» (πλέγμα από κληματόβεργες) και ανακατεύεται με καλαμάκι.
Η παραπάνω διαδικασία επαναλαμβάνεται περίπου έξι εβδομάδες, μέχρι την παραμονή των Χριστουγέννων. Ωστόσο, στις μέρες μας δεν διατηρούνται τα καδιά και γι αυτόν τον λόγο η αρμιά τοποθετείται σε μεγάλο πλαστικό δοχείο, ή ετοιμάζεται με άλλες μεθόδους. Τα Γιαπράκια παρασκευάζονται και ολοκληρώνονται την παραμονή των Χριστουγέννων καθώς θεωρείται πως συμβολίζουν το σπαργανωμένο νεογέννητο Θείο Βρέφος σύμφωνα με τις Τσικριτζή-Μόμτσιου & Φτάκα-Τσικριτζή (2006)
Η διαδικασία της προετοιμασίας αποτελεί μία «τεχνική» που μετριέται στις λεπτομέρειες. Πιο αναλυτικά, ο κιμάς της γέμισης ψιλοκόβεται με το χέρι από τις Κοζανίτισσες νοικοκυρές. Το κρέας και κυρίως το χοιρινό αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι για την προετοιμασία των Γιαπρακιών καθώς όπως παρατηρεί και η Παπαδάκη (1981)  κατά τη διάρκεια των μεγάλων εορτών, όπως τα Χριστούγεννα και τη Πρωτοχρονιά, η κατανάλωση κρέατος, διαφόρων ειδών, είναι επιβεβλημένη στις γιορτινές διατροφικές μας συνήθειες, ως στοιχείο του πολιτισμού των Ελλήνων.

Η διαδικασία η οποία απαιτεί υπομονή και επιμονή λόγω μεγάλης χρονικής διάρκειας, είναι αυτή του τυλίγματος,
Εφόσον λοιπόν, ετοιμαστούν τα Γιαπράκια, τα τοποθετούν «στου τσκάλ». Στον πάτο του, έχουν ήδη τοποθετηθεί τα «λισιά» ώστε να μην καούν από την φωτιά. Πάνω από τα Γιαρπάκια βάζουν δυό-τρία φύλλα από λάχανο και τα σκεπάζουν με αρμόζμουν. Το βράσιμό τους διαρκεί όλο το βράδυ, καθώς η φωτιά πρέπει να είναι δυνατή στην αρχή και να χαμηλώνει στη συνέχεια. Χρειάζεται να αφαιρεθεί ο αρμόζμους όταν φουσκώσει για να μην χυθεί και για αυτόν τον λόγο πολλές είναι οι νοικοκυρές ή και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας όπου ξενυχτάν δίπλα στα Γραπράκια. Φυσικά, το ξενύχτι συμπεριλαμβάνει κρασί και οπωσδήποτε την δοκιμή τους.
Αξίζει να τονιστεί πως οι ποσότητες των Γιαπρακιών, διαφέρουν διαχρονικά.  Όπως αναφέρουν οι Τσικριτζή-Μόμτσιου & Φτάκα-Τσικριτζή (2006) στις μεταπολεμικές περιόδους σε κάποια σπίτια ο αριθμός των γιαπρακιών που μαγειρεύονταν ανερχόταν στα ογδόντα! Καταναλώνονταν σαν βασικό φαγητό ή σαν ορεκτικό όλο το Δωδεκαήμερο. Συγκριτικά  με τότε, στην σημερινή εποχή οι ποσότητες έχουν μειωθεί αρκετά.

Ανήμερα των Χριστουγέννων πρωί πρωί οι Κοζανίτες/ισσες πηγαίνουν στην εκκλησία για την Χριστουγεννιάτικη λειτουργία. Με το σχόλασμα, περίπου στις οκτώ και καθώς η νηστεία έχει τελειώσει κατευθύνονται στα σπίτια τους βιαστικά για να δοκιμάσουν τα Γιαπράκια, κομβικό σημείο για το «τελετουργικό» τους.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως με κανένα άλλο παραδοσιακό έδεσμα δεν συνδέεται το «κοζανίτικο κασμέρ» (πείραγμα), ένα ακόμη χαρακτηριστικό της ταυτότητας των Κοζανιτών και αναπόσπαστο κομμάτι της  τοπικής τους παράδοσης. Οι Τσικριτζή-Μόμτσιου & Φτάκα-Τσικριτζή (2006) σημειώνουν ένα θεσμικό πείραγμα της ημέρας των Χριστουγέννων : «Γιασιάμ, Κατιρίν΄! Μ’ τι γιαπράκια ήταν αυτά ιφέτου;” έλεγε η επισκέπτρια στην οικοδέσποινα αφού δοκίμαζε το κέρασμα. «Έχου καλό τσκάλ΄!», απαντούσε εκείνη κάνοντας έναν διάφανο σεξουαλικό υπαινιγμό.

Η συνηθέστερη εικόνα που συναντά κανείς εκείνη την ημέρα, είναι εκείνη της συγκέντρωσης όλης της οικογένειας στα πατρικά τους σπίτια. Κατά κύριο λόγο, η μεγαλύτερη σε ηλικία γυναίκα της οικογένειας είναι εκείνη η οποία θα πάρει τα εύσημα για τα Γιαπράκια της, αντιπροσωπεύοντας  όλη την οικογένεια.
Φυσικά από το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι, εκτός από την τιμητική των Γιαπρακιών, δεν θα λείψει το κρασί, η σαλάτα και οποιοδήποτε άλλο ορεκτικό.

Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι η συνοδεία τους από τα οικογενειακά «μασλάτια» τα γέλια και το γλέντι που δημιουργείται υπό αυτήν την ατμόσφαιρα. Η επαναλαμβανόμενη αυτήν παράδοση παραμένει σταθερή στον χώρο και στον χρόνο με επίκεντρο το παραδοσιακό έδεσμα και αποτελεί την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Κοζάνης. Το γεγονός ότι τα  Γιαπράκια  κατέχουν  ισχυρό πολιτισμικό περιεχόμενο , δεν αμφισβητείται. Συνδέονται με ένα σύνολο πρακτικών και παραδόσεων, στο οποίο περιλαμβάνονται τα τοπικά υλικά, η διαδικασία διατήρησης της παράδοσης, η προετοιμασία του φαγητού, το οικογενειακό τραπέζι και τέλος η κατανάλωση των φαγητών.

Ως τοπικό έδεσμα, τα Γιαπράκια θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ένα μεσογειακό φαγητό που αποτελείται κυρίως από ντόπια προϊόντα, π.χ τα λαχανικά, το ελαιόλαδο, το κρέας και τα μπαχαρικά. Όλα τα παραπάνω συνοδεύονται από το κρασί,  πάντα με σεβασμό στις θρησκευτικές ιδιαιτερότητες της κοινότητας.  Γενικά,  διαπιστώνουμε πως τα Γιαπράκια εκτός από την έννοια του φαγητού, ως τροφή,  εμπεριέχουν και άλλες έννοιες. Αρχικά, έχει δημιουργηθεί ένα σημαντικό «σώμα» γνώσης της τοπικής λαϊκής παράδοσης, με τις γυναίκες να κατέχουν τον πολύ σημαντικό ρόλο της μεταφοράς της εμπειρίας και της γνώσης του «τελετουργικού», της παραδοσιακής εορτής και της προστασίας των διάφορων τεχνικών που χρησιμοποιούνται.

Το τοπικό αυτό έδεσμα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως άμεσα συνδεδεμένο και με το πολιτισμικοκοινωνικό-οικονομικό μοντέλο της περιοχής, και να αποτελέσει παράδειγμα-πρότυπο στη σημερινή εποχή, σε αντιδιαστολή προς τις ισχύουσες και συχνά βλαπτικές διατροφικές συνήθειες που υιοθετούμε. Γίνεται επομένως εύκολα αντιληπτό, πως τα Γιαπράκια αποτελούν στοιχείο της  Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του τόπου μας, η οποία μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, δεν μεταβάλλεται σε σχέση με το περιβάλλον και την ιστορία και ενισχύει την ταυτότητα και τη συνοχή της κοινότητας (Alivizatou, 2012).

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως θα είχε πολύ μεγάλη σημασία η εγγραφή τους στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, καθώς εμπεριέχει την ιστορία και την παράδοση της περιοχής της Κοζάνης. Με την εγγραφή επίσης θα έχει την δυνατότητα να αναγνωριστεί ως πολιτισμικό στοιχείο σε διεθνές επίπεδο, όπως και άλλα όμοια παραδοσιακά εδέσματα παγκόσμιας κλίμακας, σαν το Κροατικό μελόψωμο, ο τούρκικος καφές κ.ά.

Αφιερωμένο στην γιαγιά μου, Μαριάνθη Πάτσιου

Πηγές:

Alivizatou, M., (2012).  Intangible Heritage and the Museum; New perspective on Cultural Preservation. California: Left Coast Press Walnut Creek

ΕλληνοΤουρκικό Λεξικό, YUNANCA TURKCE SOZLUK, (2009). Αθήνα:  Κέντρο Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμού

Παπαδάκη. Ελ.,(1981). Η γέννηση στον παραδοσιακό βίο της Μακεδονίας. Θεσσαλονίκη

Πιτένης, Ζ., (1971). Κουζιανιώτ’κα μπέντια. Αθήνα

Τσικριτζή-Μόμτσιου M. & Φτάκα – Τσικριτζή Φ., (2006). Γεύσεις από παλιά Κοζάνη. Αθήνα: Ιδιωτική

Unesco (2010). Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Int

Το βιβλίο βασίζεται στο οικογενειακό σου αρχείο και τις μετακινήσεις του παππού σου και της οικογένειας από την πλευρά της μητέρας σου από το 1960 μέχρι και σήμερα. Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις στη μεταγραφή των βιωμάτων σε λόγο;

Οι μπλε μαγΝήτες καταγράφουν και μεταφράζουν τις μεταναστεύσεις της οικογένειάς μου από την πλευρά της μητέρας μου, ξεκινώντας από τις αρχές της δεκαετίας του ’60. Τότε, ο παππούς μου φεύγει από την Ελλάδα για το Σανκτ Γκάλεν της Ελβετίας αναζητώντας δουλειά σε εργοστάσια. Λίγα χρόνια αργότερα, μετά τη γνωριμία του με τη γιαγιά μου, βρίσκονται στο Οντάριο του Καναδά, στην αγκαλιά της δικής της οικογένειας που είχε μεταναστεύσει εκεί σταδιακά ήδη από τη δεκαετία του ’50. Και έπειτα η απόφαση να επιστρέψουν με τις κόρες τους –τη μητέρα και τη θεία μου– στην Ελλάδα το 1978, που βρίσκεται στον πυρήνα του βιβλίου.

Η ίδια η αφήγηση βέβαια φτάνει μέχρι και σήμερα, ή μάλλον ξεκινάει με τη δική μου πρόσληψη των ζωών τους και των ιστοριών που υπάρχουν σε θραύσματα στο οικογενειακό αρχείο, το οποίο άρχισα να επεξεργάζομαι το 2020. Το βασικό του σώμα αποτελείται από φωτογραφίες, καρτ ποστάλ, ευχετήριες κάρτες, γράμματα, αλλά και εφήμερα, φαινομενικά ασύνδετα αντικείμενα, όπως ένας λογαριασμός και ένα ροζ χαρτί με οδηγίες πλύσης καλυμμάτων.

Μια από τις βασικές προκλήσεις ήταν να νιώσω οικεία με αυτό το αρχείο-σώμα, που κάθε φορά που μετακινούσα τα περιεχόμενά του αυτό άλλαζε. Αν και μιλάμε για ένα οικογενειακό αρχείο, η οικειότητα δεν ήταν δεδομένη. Πολύ σύντομα, καθώς προσπαθούσα να αναγνωρίσω οικεία πρόσωπα και συναισθήματα, συνειδητοποίησα πως πολλά μου ήταν εντελώς άγνωστα – τόσο σε εμένα όσο και στη μητέρα μου, στην αδερφή της ή/και στον ίδιο τον παππού μου όμως, στους οποίους απευθύνθηκα με απορία.

Θυμήθηκα έτσι πώς συγκροτούνται τα ανεπίσημα αρχεία, πώς συλλέγονται τα περιεχόμενά τους, πόσο άτακτα οργανώνονται, ιδίως όταν πρόκειται για προσωπικά ή οικογενειακά αρχεία. Και πώς το να φτιάχνεις ένα νέο αρχείο στη βάση ενός προϋπάρχοντος αλλάζει την ίδια του την υλικότητα, μαζί και εκείνη των συναισθημάτων.

κουτί/αρχείο (Κοζάνη, Δυτική Μακεδονία, Ελλάδα, 2021). All rights reserved.

Αποφάσισα, λοιπόν, να φτιάξω αυτό το νέο αρχείο για να βρω την οικειότητα.

Πρώτα όμως έπρεπε να φτιάξω έναν νέο κώδικα, μια νέα γλώσσα οικειότητας που να μην παγιδεύει τα πράγματα, να μην αναπαράγει τις ασφυκτικές αγκαλιές της (πυρηνικής) οικογένειας στις οποίες έπεφτα μάλλον συχνά μέσα στο οικογενειακό αρχείο, αλλά να τα αφήνει να ιδρώνουν, να χύνονται, να αδειάζουν: τα ποιήματα-γράμματα.

Παράλληλα, θέλησα να βρω τρόπους οι ζωές της οικογένειάς μου να (αυτο)μεταφράζονται σαν σώματα σε μόνιμη πρόβα: η αφήγηση να αναβάλλει τον θάνατο την ίδια στιγμή που η ισοπέδωση σκάει δίπλα μας και εξαπλώνεται.

Έτσι αποφάσισα η ιστορία του βιβλίου να πτυχώνεται «αναρχειακά», να καταγράφει αλλά και να προδίδει τις μετακινήσεις τους.

Υπήρχε δυνατότητα επιλογής ή αντίδρασης απέναντι στις τερματικές αποφάσεις και συνθήκες;

Μια θολή φωτογραφία που τυλίγει τον πυρήνα του βιβλίου σηματοδοτεί ένα κλείσιμο, μια ημερομηνία λήξης (εδώ, το 1978), αλλά και το τέλος μιας ζωής που κάποιο θα ήθελε να είχε ζήσει. Για αυτό και οι μπλε μαγΝήτες συχνά κλείνουν το μάτι κλέφτικα σε όσα θα μπορούσαν να είχαν γίνει αλλιώς.

Φυσικά, προκειμένου να μιλήσω για όλες αυτές τις ιστορίες, για τις επίπονες εργασίες του παππού μου στα εργοστάσια της Ελβετίας, για την καθημερινότητά τους στο Οντάριο του Καναδά δίπλα σε εκείνα τα εργοστάσια εξόρυξης νικελίου που κάπνιζαν, για τη θολή επιστροφή τους στην Ελλάδα, πέρασε πολύς καιρός. Στις πρώτες γραφές του βιβλίου το «εγώ» απουσίαζε ολοκληρωτικά. Και αυτή μάλλον ήταν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στη μεταγραφή των βιωμάτων σε λόγο, όπως το θέτεις στην ερώτηση.

Ένιωθα πως, για να μιλήσω για τις ιστορίες των άλλων, έπρεπε με κάποιο τρόπο να μην υπάρχω.

Είναι σαν τη βία της αυτολογοκρισίας: οι εγγραφές συχνά βγαίνουν μέσα από τα ίδια αυτιά που τις λαμβάνουν. Αυτή η βία, στο πλαίσιο της συγγραφής, ένιωσα πως απαιτούσε μια οικεία αναγνώστρια για να τη διαχειριστώ, για να αντέξω να μιλήσω ανοιχτά για αυτή, για να μην καταλήξει μια αρχειακή επίστρωση σε ένα άβολο οικογενειακό κρεβάτι. Αυτή η οικεία αναγνώστρια, για μένα, ήταν η επιμελήτρια-εκδότρια του βιβλίου Δήμητρα Ιωάννου. Με βοήθησε ουσιαστικά να επεξεργαστώ αυτές τις αμηχανίες, τα πίσω κείμενα που «οι αλήθειες τους εξόκειλαν», όπως είχε αναφέρει η καλλιτέχνις Μαρία Σιδέρη στην παρουσίαση του βιβλίου.

«Ωτοπιεσόπερα» (ή Φτιάχνοντας το Τρίτο Αυτί με τη Maryanne Amacher), 2024. All rights reserved.

Όσα εξόκειλαν είναι που με κάνουν να επιστρέφω με τέτοια φόρα στο «εγώ» για να βρω κάτι πέρα από αυτό. Στο βιβλίο, το εγώ είναι ένα ανοιχτό υποκείμενο που παίρνει πάνω και μέσα του ένα ένα τα πρόσωπα της οικογένειας. Και έτσι αμφιταλαντεύεται, αγαπάει, ανακατεύεται, παλινδρομεί στη συγκράτηση, ξερνάει. Ψάχνει γλώσσες ανάλογης σχεσιακότητας για να μιλήσει. Στρέφεται στην (αυτο)μετάφραση, συναρμόζει ακατάστατα σύνταξη, γραμματική, στίξη. Και έτσι ανοίγεται μια νέα γλώσσα, η γλώσσα του στομαχιού στην οποία είναι γραμμένοι οι μπλε μαγΝήτες: μια γλώσσα κατανάλωσης, μεταβολισμού, αποβολής, τρυφερών και μπλαβιασμένων κοιλοτήτων.

Μοιάζει με την οικειότητα: να πάθουμε, να νιώσουμε μπλε.

Η δίγλωσση μορφή του βιβλίου εισάγει μια επιπλέον διάσταση στη νοηματοδότηση της μετανάστευσης. Πώς η (αυτό)μετάφραση των αρχειακών εικόνων και εμπειριών σε νέα γλωσσικά και νοηματικά σώματα επηρεάζει την πρόσληψη της θεματικής του έργου σου;

Η δίγλωσση μορφή του βιβλίου (ελληνικά/αγγλικά) ήταν μια επιλογή που έγινε, αρχικά, επειδή αυτές είναι οι γλώσσες της οικογένειάς μου από την πλευρά της μητέρας μου, ορισμένες από τις γλώσσες των τόπων όπου μετανάστευσαν, έζησαν ή/και γεννήθηκαν. Στο ποίημα-γράμμα «γλώσσα» που ανοίγει το κεφάλαιο «Εργασία(ς)» απευθύνω σκέψεις που αφορούν στη γλώσσα ως εργασία, στη γλώσσα ως ικανή να σου προσφέρει αλλά και να σου στερήσει.

Αναφέρω ήδη στην εισαγωγή του βιβλίου πως ο παππούς μου όταν ξεκίνησε το ταξίδι του προς το Widnau (βορειοανατολική Ελβετία, σύνορα με Αυστρία) ήξερε ελάχιστες λέξεις στα αγγλικά, πόσο μάλλον στα γερμανικά. Το μόνο που είχε μαζί του ήταν ένα κομμάτι χαρτί με τη διεύθυνση του σπιτιού ενός ξαδέρφου του, που είχε ήδη μεταναστεύσει στην περιοχή για να βρει δουλειά. Όταν τελικά έφτασε και τον βρήκε, χρειάστηκε να περάσουν σαράντα ημέρες για να βρει και ο ίδιος δουλειά. Ο λόγος ήταν η γλώσσα.

Το ποίημα-γράμμα ξεκινά ως εξής:

«είπαν, γλώσσα              λιγότερο ή περισσότερο                       ξένη από άλλες
είπαν,                              αυτομετάφραση αυτοκραυγή              ή αυτοστέρηση» 

(σελ. 32)

Στο βιβλίο, η αυτο-μετάφραση εμφανίζεται κυριολεκτικά, ως μετάφραση του κειμένου από τη μια γλώσσα στην άλλη –μια διαδικασία που έκανα παράλληλα, με την αγγλική να προηγείται σε ορισμένες διατυπώσεις σκέψεων– αλλά και μεταφορικά. Η αυτο-μετάφραση συνδέεται άμεσα με την αίσθηση του άτοπου: να προσπαθείς να ζήσεις ή να επιβιώσεις σε έναν τόπο που δεν γνωρίζεις, που σε απορρίπτει, γλωσσικά, υπαρξιακά, νομικά. Γι’ αυτό και ως πρακτική επιβίωσης αναπτύσσεται στο σύνορο: στο γεωγραφικό σύνορο που ξεγυμνώνει, καταπνίγει και σπρώχνει πίσω (πού;), αλλά και στους χώρους ανάμεσα στα φύλα και στις γλώσσες.

Ταυτόχρονα, στην ίδια τη διαδικασία της συγγραφής, η αυτο-μετάφραση, αν κάτι επιτρέπει, είναι να επιλέξεις μια λέξη που φαντάζει αμήχανη ή άτοπη – τη «λάθος» λέξη. Τουλάχιστον, έτσι βίωσα εγώ την ελευθερία της, ως έναν τρόπο να βραχυκυκλώσεις τη σιγουριά της απόδοσης. Γι’ αυτό διατήρησα στο βιβλίο και ορισμένες φράσεις του παππού μου όπου οι γλώσσες συνυπήρχαν (ελληνικά, αγγλικά, γερμανικά), αλλά και άλλες φράσεις στα γερμανικά, όπως το «es ist ein Fehler aufgetreten, die angeforderte Seite ist nicht verfügbar», που συναντούσα συχνά σε ιστοσελίδες που φιλοξενούσαν τα αρχεία των εργοστασίων στα οποία εργάστηκε ο παππούς μου τη δεκαετία του ’60. Η ιστοσελίδα ενός αρχείου που δεν υπάρχει πια, μία βλάβη στη φιλοξενία που καθιστά το υλικό θολή σκιά ή φάντασμα.

Αυτή η βλάβη στη φιλοξενία είναι τελικά που μετατρέπει την αυτο-μετάφραση από τεχνική γραφής σε πρακτική επιβίωσης.

Εκεί όπου η αντοχή εξαντλείται, όπου η ζωή γίνεται ανυπόφορη.

Ο τίτλος «μπλε μαγΝήτες» φαίνεται να συνδέεται τόσο με εργαλεία βιομηχανίας όσο και με μια πιο αφαιρετική ιδέα της έλξης και της απόστασης. Αντίστοιχα, η επινόηση της μονάδας «χιλιόπνοα». Πώς προέκυψε αυτή η επιλογή και πώς σχετίζεται με την εμπειρία της εργασίας στις χώρες όπου έζησε η οικογένειά σου;

Κατέληξα στον τίτλο έπειτα από μια αναφορά του παππού μου στην εγκατάσταση μαγνητών σε ένα από τα εργοστάσια στο Οντάριο του Καναδά. Ορισμένοι από αυτούς τους μαγνήτες, που φιλτράρουν τα υπολείμματα των εργοστασιακών διαδικασιών, έχουν χρώμα μπλε, αλλά ίσως μπορούμε να επανέλθουμε στο χρώμα αργότερα.

Οι μαγνήτες και ο μαγνητισμός βρέθηκαν έτσι στο επίκεντρο του βιβλίου, ξεκινώντας από αυτή τη «βιομηχανική» αφορμή που στην επέκτασή της ίσως φαντάζει αφαιρετική αλλά γίνεται μάλλον κυριολεκτική και σωματική: αρχικά, αν λάβουμε υπόψη τον διασκορπισμό της οικογένειας, την επίμονη επαναφορά στη μνήμη του τόπου που είχαν αφήσει, αλλά και την ίδια την επιθυμία, στη βάση όλων, να συνυπάρχεις με όσα αγαπάς.

Αυτή εδώ αναστέλλεται.

Τονίζω τη σωματική διάσταση και για έναν ακόμη λόγο όμως: σε αρκετές από τις φωτογραφίες του αρχείου που τραβήχτηκαν στο Οντάριο, στο βάθος ή ακριβώς δίπλα τους διακρίνονται εργοστασιακά φουγάρα. Αυτή η εγγύτητα των φουγάρων εγγράφηκε με βία στα σώματά τους, αν αναλογιστεί κανείς τις περιβαλλοντικές και αναπνευστικές συνθήκες που επέβαλε.

Όλα αυτά με οδήγησαν να ψάχνω με επιμονή απτά εργαλεία με τα οποία να μπορώ να επεξεργαστώ, να εκθέσω, αλλά και να ανατρέψω, τουλάχιστον στο πλαίσιο του βιβλίου όπου είχα αυτή τη δυνατότητα, τις συγκεκριμένες συνθήκες.

Ένα από τα βασικά εργαλεία σε αυτή την προσπάθεια έγινε το διαστημόμετρο ή παχύμετρο, το οποίο συναντά κανείς στη φωτογραφία με την οποία ανοίγει το βιβλίο και σε εκείνη με την οποία κλείνει (στον πυρήνα όπου συναντιούνται οι γλώσσες). Είναι ένα όργανο ακριβείας που ο παππούς μου έχει διατηρήσει ανέπαφο από τη δεκαετία του ’60. Σε μία από τις συζητήσεις μας το ανέσυρε από ένα κουτί και έφερε να μου το δείξει. Για ένα διάστημα το κράτησα εγώ.

παχύμετρο/διαστημόμετρο (αρχικά: Widnau, Σανκτ Γκάλεν, Ελβετία, ca. 1962). All rights reserved.

Και είναι η ακριβής μέτρηση των «χιλιοστών του χιλιοστού», όπως επαναλάμβανε ο παππούς μου για το διαστημόμετρο, που με έκανε να σκεφτώ τα «χιλιόπνοα», μια επινοημένη μονάδα μέτρησης της απόστασης. Θέλησα να λειτουργούν σαν ένα παραλλαγμένο διαστημόμετρο με μόνη διαφορά ότι αυτό το εργαλείο θα είναι ανακριβές και γεμάτο αποκλίσεις –σαν τις αποστάσεις μέσα στο ίδιο το αρχείο, μέσα στην οικογένεια. Έτσι τα μικρά και μεγάλα σαγόνια τους καταγράφουν τις αλλαγές στην ένταση της εγγύτητας, τις μαγνητικές βλάβες, αλλά και τις απώλειες που δεν μπορούν να ποσοτικοποιηθούν.

Πέρα από αυτά όμως, στο βιβλίο θα συναντήσει κανείς πολλά άλλα εργαλεία. Ορισμένα κατονομάζονται και άλλα υπονοούνται. Όλα όμως αφορούν τους χώρους εργασίας που πέρασαν από τα χέρια τους –τα εργοστάσια, τα εστιατόρια, τα χωράφια– και συνδέονται με αυτή την ανακριβή μονάδα, φανερώνοντας, νομίζω, τους τρόπους με τους οποίους η εργασία αφήνει τα ίχνη της στο σώμα, στο στομάχι, στα πνευμόνια, στη γλώσσα.

Αντίστοιχα, η εμπειρία της εργασίας διέφερε από τόπο σε τόπο: στην Ελβετία, ο παππούς μου θυμάται τα χέρια του να γδέρνονται· τα πόδια της γιαγιάς μου, πριν ακόμη πιάσει δουλειά στα εστιατόρια του Καναδά, πατούσαν ξυπόλυτα καρφιά – κι εκεί μετά κόβονταν.

Αλλά τα εργαλεία που κρατούσε ο παππούς μου αργότερα στην Ελλάδα για να σκαλίζει ξύλινα αντικείμενα ήταν ένα με τα χέρια του – όπως και τα χέρια της γιαγιάς μου που φρόντιζαν τα χωράφια με τα καλαμπόκια και την αυλή με την κερασιά και τις ντάλιες.

Στο βιβλίο δίνεις ιδιαίτερη έμφαση στον ήχο και χρησιμοποιείς διάφορα εργαλεία για την οπτικοποίηση των ήχων των αρχειακών εικόνων, όπως το φασματογράφημα. Πώς προέκυψε αυτή η ιδέα και πώς συνδέεται με την προσπάθεια αποτύπωσης της μνήμης;

Η ιδέα να δοθεί έμφαση στον ήχο ήταν καθοριστική για την ίδια τη διάδραση με το αρχείο. Ήδη από την αρχή, σε μια προσπάθεια να αποφύγω την τυπική καταγραφή του αρχειακού υλικού σε μορφή κειμένου (εν είδει αποδελτίωσης), αναρωτήθηκα αν όλες αυτές οι φωτογραφίες, τα αρχειακά αντικείμενα, παράγουν ήχο.

Έτυχε την ίδια περίοδο να μελετάω το έργο της Αμερικανίδας συνθέτριας και καλλιτέχνιδας Maryanne Amacher, της οποίας η πρακτική γύρω από το πώς τα αυτιά έχουν τη δυνατότητα να παράγουν ήχους ως απόκριση σε συγκεκριμένα ακουστικά ερεθίσματα, και όχι μόνο να λαμβάνουν, μου έδωσε μια βάση πάνω στην οποία να φανταστώ τους ήχους του αρχείου.

Ξεκίνησα, λοιπόν, ηχογραφώντας συζητήσεις με τον παππού μου αλλά και με τη μητέρα και τη θεία μου, και κρατώντας σημειώσεις από ένα τηλεφώνημα της μητέρας μου στις θείες μου στον Καναδά (τις αδερφές της γιαγιάς μου που ζουν ακόμη), στο οποίο με κάποιο τρόπο δοκιμάζαμε την εστίαση στις ερωτήσεις που παρέμεναν θολές: πόσο πίσω μπορούμε να φτάσουμε, πώς ξεκίνησαν όλα, γιατί ο Καναδάς, ποιες οι ασχολίες, τα όνειρά τους, τι θυμόμαστε και ποια στοιχεία συμπληρώνει το μυαλό μας αυτή τη στιγμή που μιλάμε, πώς λειτουργεί η μνήμη, γιατί όλες αυτές οι ιστορίες, όλα αυτά τα στοιχεία έχουν σημασία;

Σ.Ζ., μεταγραφή τηλεφωνήματος (2023). All rights reserved.

Η απομαγνητοφώνηση των ηχογραφήσεων με τον τρόπο που εμφανίζεται στην εικόνα αυτή αποτελεί μάλλον την πρώτη δοκιμή οπτικοποίησης των ήχων. Στη διαδικασία αυτή ιδιαίτερο ενδιαφέρον απέκτησε για εμένα η στίξη που ορίζει τους τρόπους μετάδοσης των ιστοριών. Παρατήρησα πως όσο πιο συχνά πείραζα την ταχύτητα στις ηχογραφήσεις, τόσο περισσότερο διαταρασσόταν η συμβατική στίξη στις σημειώσεις μου. Αποφάσισα να σταθώ σε αυτό, δηλαδή με κάποιο τρόπο να βρω τα σημεία στίξης που ορίζουν τη μετάδοση των ιστοριών με ανάσες – ή και χωρίς ανάσα σε πολλές περιπτώσεις. Κι αυτό ήθελα με κάποιο τρόπο να αποδοθεί και στα φάσματα των εικόνων:

να ανοίξει ο ήχος σε τομές.

Μετέτρεψα, λοιπόν, αρχικά τις σκαναρισμένες εικόνες σε ήχο. Στη μετάφραση των πίξελ σε ηχητικά σήματα, οι εικόνες παρήγαγαν έναν πολύ υψηλό τόνο – τόσο υψηλό που καθιστούσε την ακρόασή τους ενοχλητική. Στη συνέχεια, τις οπτικοποίησα ως φασματογραφήματα και αποφάσισα να διατηρήσω τη θολότητα που έκανε τις αρχικές εικόνες να αιωρούνται ανάμεσα στο βάθος και την επιφάνεια σαν αρχειακά φά(ντά)σματα.

Deluxe restaurant—Inco smokestack (Σάντμπερι/Copper Cliff, Οντάριο, Καναδάς, ca. 1980). All rights reserved.

Έτσι, η αποτύπωση της μνήμης παραμένει θολή και αυτό βασικά γιατί οι ίδιες οι ιστορίες, τα οικογενειακά μυστικά, μεταδόθηκαν σε εμένα με μεγάλη θολότητα· κάτι που από το οπτικό πεδίο νιώθω πως μεταφέρεται εύκολα στους ηχητικούς τόνους της αφήγησης, στην ένταση ή τη σίγαση της φωνής.

Σε αυτήν ακριβώς τη θολούρα απαντούν οι ηχητικές εικόνες που υπάρχουν στο βιβλίο, ή μάλλον σε όσα επιμένουν να κρατάνε τα γυαλιά μας βρώμικα.

Ένα “entre-genre” mixtape σε συνεργασία με τον Lefen (Βαγγέλης Γκουντώνης) που πατά και προεκτείνει σ/τη βάση των μπλε μαγΝητών.

Ο όρος «μπλε μαγνητισμός» από τον 19ο αιώνα έχει πλέον ξεχαστεί. Πώς η έννοια της λήθης και της ανάκτησης ξεχασμένων όρων ή βιωμάτων ενσωματώνεται στο έργο σου;

Με την αναφορά του παππού μου στους μαγνήτες του εργοστασίου στο Οντάριο, το μυαλό μου γυρνούσε αρχικά στα μαγνητάκια με τους δύο πόλους, μπλε και κόκκινο· στις βελόνες στις πυξίδες, πώς άλλαζαν θέσεις, πώς να κρατήσεις το χέρι σταθερό για να κάτσει η βελόνα, γιατί να αποκλίνει συνέχεια, μήπως να σαλιώσω το δάχτυλό μου για να εντοπίσω τη φορά του αέρα και πού βρίσκομαι;

Στη συνέχεια, ένιωσα την ανάγκη να αναζητήσω τον μπλε μαγνητισμό: αρχικά, να μάθω αν ο όρος απαντάται, και αν ναι, τι ακριβώς αποδίδει. Η αναζήτηση με έβγαλε σε ένα Ηλεκτρικό Λεξικό [Electrical Dictionary, 1893], μια συλλογή όρων για ηλεκτρολόγους μηχανικούς, και από εκεί σε άλλα λεξικά. Σταδιακά, κατάλαβα πως το «μπλε» στον μπλε μαγνητισμό δεν είχε κάποια ιδιαίτερα εμπεριστατωμένη διάσταση – μάλλον το χρώμα επιλέχθηκε αυθαίρετα, ή για εκπαιδευτικούς σκοπούς, για να διαχωρίζουμε ευκολότερα τα σημεία του ορίζοντα.

Αποφάσισα να πιαστώ από την ανοιχτότητα, την αυθαιρεσία του όρου αυτού, ανακτώντας ορισμένα στοιχεία του, και φτιάχοντας έτσι ένα νέο αρχείο.

Στον όρο βέβαια προηγείται το μπλε, ένα χρώμα στο οποίο αποφάσισα να σταθώ, μιας και πολλές διαστάσεις (αν)οικειότητας έχουν συνδεθεί μαζί του: την ίδια στιγμή που η θέα του σε παρηγορεί, ξεχειλίζει απειλητικά και σε διαλύει. Στράφηκα στη Maggie Nelson, τον Derek Jarman, τη Nicole Brossard, την Carol Mavor. Αλλά το μπλε τρυπώνει και αλλού, σχεδόν παντού. Στην εκδοχή του Ce Soir του Tino Rossi από τον The Caretaker (Tonight, all seems blue and dark) που άκουγα μανιακά όσο έγραφα το ποίημα-γράμμα «Ωτοπιεσόπερες», στις απαλές αρχιτεκτονικές της Lisa Robertson^[1], αλλά και στις μελανιές που μπλαβίζουν σ/τα σώματα.

Αυτό που υπονοώ εδώ είναι πως το μπλε συχνά αυτόματα συνδέεται με τη μνήμη, τη μελαγχολία, και ίσως έτσι, στη μετάφρασή του, να είναι νοσταλγικό, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως είναι αθώο. Αρχικά γιατί η νοσταλγία δεν είναι μια αθώα πράξη. Όσο και αν η αναπόληση μας βοηθά να πλάθουμε το υλικό που έχουμε στα χέρια μας αλλιώς, και έτσι να ζούμε.

Οι μετακινήσεις της οικογένειάς σου μεταξύ Ελλάδας, Ελβετίας και Καναδά διαμορφώνουν ένα συνεχές ταξίδι διαπραγμάτευσης της ταυτότητας; Νιώθεις ότι και η δική σου ταυτότητα έχει επηρεαστεί από αυτές τις μετακινήσεις;

Νιώθω πως οι μετακινήσεις της οικογένειάς μου έχουν επηρεάσει καθοριστικά τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι και αντιμετωπίζω τα πράγματα. Μάλλον, κάτι αντίστοιχο έψαχνα να βρω και στις επίπονες εργασίες που έκαναν.

Καθώς έγραφα, φοβόμουν μήπως προσέδιδα μια φετιχιστική αύρα στις ιστορίες, τις μετακινήσεις, τις ίδιες τις εργασίες τους. Σταδιακά, όμως, αντιλήφθηκα πως μέσα από αυτές έβλεπα με μεγαλύτερη διαύγεια τη δική μου διαδικασία διαπραγμάτευσης της ταυτότητας. Δεν ήθελα τα πράγματα να είναι παγιωμένα. Ήθελα να αφεθώ στην αυτο-μετάφραση, να δοκιμάσω τα ενδεχόμενα να είμαι κάποιο άλλο – ένα απόστροφο υποκείμενο.

Έτσι θα μπορούσα να εκθέσω και τις δικές μου επίπονες δι-εργασίες, επιλέγοντας τη συγγένεια.

Μεγάλωσα σε ένα δίγλωσσο περιβάλλον, με τον Καναδά σαν έναν φαντασιακό τόπο. Μάθαινα για αυτόν μέσα από γράμματα και ευχετήριες κάρτες, από φωτογραφίες, δέματα με γλυκά (rice krispies, marshmallows) και τις καλοκαιρινές επισκέψεις των συγγενών. Στο παιδικό μυαλό μου, όλα αυτά είχαν μια μαγική χροιά. Υπάρχουν, όμως, και όσα ακούει κανείς κατά λάθος, όσα κρυφακούμε, όσα πιάνουμε ανάμεσα στα φωνήεντα που σκίζονται απ’ τα δόντια και τις εμπλοκές γλώσσα-με-σύμφωνα. Ανάμεσά τους, ο σωματικός και ψυχικός πόνος. Και τα οικογενειακά μυστικά, που συχνά μεταδίδονται σώμα-με-σώμα. «Τα χέρια μας αγγίζονται συμπτωματικά» (σελ. 26). Η επαφή. Το άγγιγμα.

Συζητώντας ένα βράδυ με τον Franck-Lee Alli-Tis aka V Stylianidou για τους μπλε μαγΝήτες και όσα μας αγγίζουν, μου θύμισε ένα κείμενο της φυσικού και θεωρητικού Karen Barad. Στο «On Touching— the Inhuman That Therefore I Am» επισημαίνει κάτι που ίσως προκαλεί εντύπωση: σε φυσικό επίπεδο, τα χέρια μας δεν αγγίζονται ποτέ.^[2] Αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως επαφή είναι στην πραγματικότητα η ηλεκτρομαγνητική άπωση μεταξύ των ηλεκτρονίων των ατόμων που συγκροτούν τα δάχτυλά μας και εκείνων που συγκροτούν το αντικείμενο, ή το σώμα, που αγγίζουμε. Τα ηλεκτρόνια, έχοντας το ίδιο αρνητικό φορτίο, απωθούνται μεταξύ τους, σαν μικροί μαγνήτες. Με άλλα λόγια, η αίσθηση της αφής είναι μια ψευδαίσθηση, ένα παράγωγο της ηλεκτρομαγνητικής δύναμης, και όχι μια άμεση επαφή με το άλλο.^[3]

Αυτή η ψευδαίσθηση του αγγίγματος διατρέχει, για μένα, τη συνεχή διαπραγμάτευση της ταυτότητας – ένας χώρος που τον δοκιμάζουμε και μας δοκιμάζει, ένας χώρος που μοιάζει οικείος.

Πιστεύεις ότι η μνήμη ενός τόπου λειτουργεί σαν ένας «μαγνήτης» που έλκει πίσω όσους έχουν φύγει;

Νιώθω πως η μνήμη ενός τόπου, την ίδια στιγμή που μας έλκει, μας απωθεί – την ίδια στιγμή, εμάς και όσες, όσους και όσα έχουν φύγει.

Αγαπάμε έναν τόπο που πλέον είναι φτιαγμένος με άλλα υλικά και εργαλεία. Μας ξαφνιάζει που όταν τον επισκεπτόμαστε δεν είναι ακριβώς όπως τον θυμόμασταν. Αλλά, όσο κι αν θέλουμε οι κινούμενες εικόνες στις παλιές βιντεοκασέτες, που κρατούν κομμάτια του, να είναι απτές και να μας επιβεβαιώνουν, τόσο εκείνες καίγονται, λιώνουν, σαπίζουν.

Νιώθω τελικά πως ανάμεσα σε αυτά που μας απωθούν, και άρα (παραδόξως ή μη) μας έλκουν, είναι ίσως η αποδιοργάνωση, η ματαίωση όσων νομίζουμε πως ξέρουμε για αυτόν τον «τόπο». Και εκείνα τα βρώμικα γυαλιά.

Τι επιβιώνει τελικά στη μνήμη μας;

Και τι σβήνεται από τη μνήμη αλλά και από τον ίδιο τον τόπο όσο εμείς θυμόμαστε και ξεχνάμε;

Προσωπικά, στη διαδικασία της συγγραφής, αφέθηκα στην έλξη για αυτή την αποδιοργάνωση, τουλάχιστον στην παροδική της διάσταση και όχι στον εγκλωβισμό, στην ασφυξία που ενέχει. Τώρα κάπως κατανοώ πως αυτό μου επέτρεψε να συνθέσω κάτι καινούριο στους μπλε μαγΝήτες – μέσα από την επεξεργασία αλλά και την απόρριψη όσων νόμιζα πως ήξερα για την οικειότητα. Αυτό εννοώ με τη λέξη ματαίωση. Αυτό είναι που λειτουργεί σαν μαγνήτης: αποτυγχάνω αλλά επιμένω στην επανάληψη και τη διαφοροποίηση της συγγένειας. Το αγκάλιασμα νομίζω το παραδίδει αυτό εύστοχα και ενσώματα: την ίδια στιγμή που νιώθω πως μπορώ να λιποθυμήσω στην αγκαλιά σου, νιώθω πως πνίγομαι.

«Τι σου συμβαίνει;» ρωτούσε η Μαρία Σιδέρη στην παρουσίαση του βιβλίου.

Ίσως μπορούμε να αγαπήσουμε ξανά, αλλιώς, τα μαγνητικά φίλτρα των εργοστασίων στα οποία γυρνούσε το μυαλό του παππού μου· να αναπροσανατολίσουμε τη ζωή με νέα υλικά, σώματα που δοκιμάζουν, επιθυμούν, κουράζονται, ιδρώνουν, αγανακτούν, αγαπάνε («αλλά μπορώ να σε αγαπήσω ξανά», νομίζω).

Σ.Ζ. με Μ.Ζ., κερασιά (Χρυσαυγή, Δυτική Μακεδονία, Ελλάδα, ca. 2007). All rights reserved.

Μάλλον, κάτι αφήνουμε πίσω.

Ίσως, όσα αφήνουμε πίσω είναι όσα φτιάχνουμε τώρα.

Αλλά τι θέλουμε να αφήσουμε πίσω;

Λίγο πριν ανέφερα πως ορισμένες από τις ιστορίες του βιβλίου μεταδόθηκαν εξαρχής θολές, τόσο που οι ηχητικές εικόνες δεν θα μπορούσαν παρά να είναι φά(ντά)σματα. Το βιβλίο όμως κλείνει με μια άρνηση, δανεισμένη από την ποιήτρια Ana Cristina César: «κράτα το μυστικό, αυτή την έκκριση. Όχι,»

Τα μυστικά είναι εκκρίσεις που δεν μπορούμε να συγκρατήσουμε για πάντα. Πολλές φορές ανεπαίσθητα σκάνε και χύνουν τα στομάχια τους. Και άλλες φορές είμαστε εμείς που επιλέγουμε να ανοίξουμε τα στομάχια τους διάπλατα και να φτιάξουμε αυτή τη νέα γλώσσα οικειότητας.

Γιατί η μνήμη ενός τόπου –ενός σπιτιού, ενός δωματίου, ενός αρχείου– λειτουργεί σαν μαγνήτης. Το άκουσμα μιας ηχογραφημένης φωνής που είχες ξεχάσει, η ανάμνηση του να αγγίζεις τις ραβδώσεις στα νύχια ενός αγαπημένου σου προσώπου πριν αποκοιμηθείς λειτουργούν σαν μαγνήτης. Και η ίδια η επανάληψη λειτουργεί σαν μαγνήτης.

Αλλά αυτά που μαγνητίζει η μνήμη ενός «τόπου» είναι όσα αφήνουμε πίσω. Και όσα αφήνουμε πίσω είναι νεκρό δέρμα. Με κάποιο στενά οικείο τρόπο όμως, το νεκρό δέρμα που αφήνουμε πίσω μας γίνεται η γλώσσα που μοιραζόμαστε:

«Να γελάς μέχρι δακρύων, να πενθείς σιωπηλά, να χρησιμοποιείς τη γλώσσα σαν υλικό για να υπάρξεις πέρα από τον κανόνα.»^[4]

Το δίγλωσσο βιβλίο μπλε μαγΝήτες: μερικά χιλιόπνοα μακριά από την οικειότητα κυκλοφόρησε το 2024 από τις εκδόσεις A) GLIMPSE) OF). Είναι διαθέσιμο στα βιβλιοπωλεία Πολιτεία, Κομπραί, Αμόνι, μίνι-μάρκετ Βαλτετσίου (Αθήνα), στις Ακυβέρνητες Πολιτείες (Θεσσαλονίκη), ενώ για αντίτυπα μπορείτε να επικοινωνήσετε και μέσω email στο info@aglimpseof.net.

^[1] Η Lisa Robertson στο Occasional Work and Seven Walks from the Office of Soft Architecture γράφει: «It can appear as though colour, like an army, is made from memory and fear and lust» (σελ. 144).

^[2] Karen Barad, “On Touching— The Inhuman That Therefore I Am,” differences 23, no. 3 (2012), 209.

^[3] Ibid.

^[4] Δήμητρα Ιωάννου, μιλώντας για το βιβλίο στην παρουσίαση στο Βιβλιοπωλείο Κομπραί, 13.12.24.

«Στου κόσμου τα δεν γίνεται

Εσύ να προχωράς»

Μετάβαση – Μετακίνηση – Μεταμόρφωση 

Σε ένα περιβάλλον που όλα αλλάζουν, σε μια μεταιχμιακή χρονική στιγμή όπου -λόγω της απολιγνιτοποίησης- η Κοζάνη και ολόκληρη η Δυτική Μακεδονία μεταβαίνει σε κάτι νέο, άγνωστο και επισφαλές, επιλέγουμε συνειδητά να δούμε αυτή την αλλαγή όχι με φόβο, αλλά ως πρόσκληση να αντιμετωπίσουμε διαφορετικά τον εαυτό μας και τον κόσμο.

Η Μετάβαση δεν είναι μόνο οικονομικός ή ενεργειακός όρος· είναι μια πράξη ψυχικής ακροβασίας, μια εσωτερική μετακίνηση, μια ανθρωπιστική, κοινωνική και -εν δυνάμει- καλλιτεχνική εμπειρία.

Αυτός είναι και ο δραματουργικός άξονας του φετινού Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κοζάνης: η Μετάβαση ως υπαρξιακή, κοινωνική και καλλιτεχνική συνθήκη μετακίνησης, αλλαγής και ελεύθερης δημιουργίας.

Οι παραγωγές μας για την περίοδο 2025-2026 εκπορεύονται από αυτή τη διαδρομή, με διαφορετικούς τρόπους, αλλά με κοινό πυρήνα: τη στιγμή της αλλαγής, όπου τίποτα δεν είναι ακόμη βέβαιο, όλα είναι δυνατά.

Οι μεταγραφές έργων, οι διασκευές και οι νέες δραματουργικές αναγνώσεις δεν αποτελούν απλώς καλλιτεχνικές επιλογές, αλλά πράξεις μετάβασης: γεφυρώνουν το παλιό με το νέο, το κλασικό με το σύγχρονο, το τοπικό με το παγκόσμιο, δίνοντας την ευκαιρία στους δημιουργούς να εμπνευστούν και να εμπνεύσουν.

Με τον τρόπο αυτό, το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κοζάνης δεν ακολουθεί απλώς την εποχή του· την ερμηνεύει, τη φαντάζεται, τη μεταμορφώνει.

Φέτος τον χειμώνα σας καλούμε να διασχίσουμε μαζί την αβεβαιότητα της αλλαγής.

Να μεταμορφώσουμε το σκοτάδι σε φως.

Το άγνωστο σε οικείο.

Το ατομικό σε συλλογικό.

Το θέατρο σε εμπειρία.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2025:

«ΑΜΛΕΤ*»

Πρεμιέρα: Παρασκευή 14/11/2025

Παραστάσεις: 14-16/11 και 21-23/11 και καθημερινές για Λύκεια

Το έργο «Άμλετ*» του Ανδρέα Φλουράκη, αποτελεί μια μεταγραφή του κλασικού αριστουργήματος του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Η δράση μεταφέρεται από τα ανάκτορα της Δανίας στα γραφεία και στα υπόγεια μιας σύγχρονης πολυεθνικής εταιρείας, διατηρώντας τη βασική πλοκή και τα πρόσωπα της ιστορίας.

Με αναφορές στη σημερινή κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα, η διασκευή φωτίζει τα διαχρονικά ζητήματα του έργου: τον κυνισμό, τον αμοραλισμό και την ανάγκη για αναζήτηση της αλήθειας, σε μια τολμηρή θεατρική ανάγνωση που συνδυάζει την κλασική τραγωδία με το σύγχρονο πολιτικό θέατρο.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Ελεύθερη διασκευή: Ανδρέας Φλουράκης, από το ομώνυμο έργο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ

Σκηνοθέτιδα: Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη

Σκηνικά-Κοστούμια: Έλλη Εμπεδοκλή

Πρωτότυπη Μουσική: Κώστας Νικολόπουλος

Επιμέλεια Κίνησης: Φαίδρα Νταϊόγλου

Φωτισμοί: Γιώργος Αγιαννίτης

Βοηθός σκηνοθέτη: Ανδρομάχη Κωστογιαννοπούλου

Φωτογραφίες: Παναγιώτης Μαΐδης (φώτο promo), Αλέξανδρος Βρεττάκος (φώτο παράστασης)

ΗΘΟΠΟΙΟΙ:

Κώστας Κάππας, Καλιρρόη Μυριαγκού, Χρήστος Διαμαντούδης, Κωνσταντίνα Λάλου, Σίμος Κωστάκογλου, Δημήτρης Κουστολίδης, Χαράλαμπος Παυλίδης, Αντωνία Γούβη

Συμπαραγωγή Δη.Πε.Θε. Κοζάνης και Δη.Πε.Θε. Σερρών, σε συνεργασία με την Anima Theater

ΜΟΥΣΙΚΗ – ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΣΚΗΝΗ

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025:

«ΤΟΛ ΛΙΠΤΟΛ, ένα εργοστάσιο αλλιώς»

Πρεμιέρα: Σάββατο 27/12/2025

Παραστάσεις: 27-28/12 και 3-4/1

Το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κοζάνης φέτος τα Χριστούγεννα συμπράττει με το Δημοτικό Ωδείο Κοζάνης σε ένα musical, εμπνευσμένο από το έργο του Ρόαλντ Νταλ “Ο Τσάρλι και το εργοστάσιο της σοκολάτας”!

Τι συμβαίνει όταν η Τολ Λιπτολ, καταρρακωμένη και μόνη αποφασίζει να δοκιμάσει νέους τρόπους αξιοποίησης του κλειστού -λόγω απολιγνιτοποίησης- εργοστασίου της;

Γονείς και παιδιά μέρη ενός κοινού νήματος δένονται, μπλέκονται και μπερδεύονται, αποκαλύπτοντας εκφάνσεις της ενέργειας αλλά και της ίδιας της ζωής. Πέντε έφηβοι βρίσκουν πέντε Golden tickets, και προτείνουν καινούριες προοπτικές χρήσης του εργοστασίου, μέχρι που μια αναπάντεχη εμφάνιση θα αλλάξει τις ισορροπίες, και η Λιπτόλ θα θυμηθεί την πραγματική πηγή ενέργειας της ζωής της.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Ιδέα: Βαγγέλης Βογιατζής, Γιώργος Τζούκας, Στέλιος Χλιαράς

Σκηνοθεσία: Πέτρος Ρούσσος, Γιάννης Σιούτης

Κείμενο: Γιάννης Σιούτης

Πρωτότυπη σύνθεση – Διεύθυνση μουσικών και χορωδιακών συνόλων: Χρήστος Κτιστάκης

Σκηνικά – Κοστούμια: Μαρία Καραθάνου

Φωτισμοί: Άγγελος Γουναράς

Οργάνωση – εκτέλεση παραγωγής: “Nomades Artcore” – Ζωή Δρακοπούλου

Τον ρόλο της Τολ Λιπτολ ερμηνεύει η Βίκυ Κυριακουλάκου

Συμμετέχουν μαθητές/ριες από τα τμήματα εφήβων και ενηλίκων των θεατρικών εργαστηρίων του Δη.Πε.Θε., η Μεικτή Χορωδία και η ορχήστρα του Δ.Ω.Κ.

ΠΑΙΔΙΚΗ ΣΚΗΝΗ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2026:

«Ο ΓΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΕ 79 ΜΕΡΕΣ»

Πρεμιέρα: Κυριακή 18/1/2026, 11:30

Παραστάσεις: Καθημερινές για Νηπιαγωγεία – Δημοτικά και Γυμνάσια

Το κλασικό μυθιστόρημα του Ιουλίου Βερν διασκευάζεται από τη Σοφία Πάσχου, την Εριφύλη Στεφανίδου και μια δημιουργική ομάδα καλλιτεχνών, φανερώνοντας πως η διαφορετική γεωγραφική πραγματικότητα και κουλτούρα δεν είναι απαραίτητο να χωρίζουν τους ανθρώπους. Με έναν παράδοξο, μυστήριο τρόπο, μπορεί και να τους ενώνουν…

O νεαρός Λέο ζει με τους γονείς του σε μια πλούσια γειτονιά του Λονδίνου. Παρόλο που φαινομενικά έχει τα πάντα, κάτι του λείπει. Θέλει να δει από κοντά όλα όσα διαβάζει στα βιβλία και να γευτεί όσα ο κόσμος μας έχει να του προσφέρει. Γνωρίζει τη Λέα, μια αινιγματική κοπέλα και μαζί ξεκινούν ένα τρελό ταξίδι: Στοιχηματίζουν ότι θα κάνουν το γύρο του κόσμου σε λιγότερες μέρες απ’ ό,τι ο θρυλικός Φιλέας Φογκ!

Ταξιδεύουν με αεροπλάνα, τρένα, αερόστατα, υποβρύχια και γνωρίζουν μέρη, ανθρώπους και πολιτισμούς…

Τι έχει όμως πραγματικά σημασία; Να κερδίσουν το στοίχημα, ή το ταξίδι που κάνουνε και όλα όσα αυτό προσφέρει;

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Κείμενο – Δραματουργία: Σοφία Πάσχου – Εριφύλη Στεφανίδου, σε συνεργασία με τους ηθοποιούς

Σκηνοθεσία: Σοφία Πάσχου

Συνεργασία στη σκηνοθεσία: Εριφύλη Στεφανίδου

Σκηνικά: Μιχαήλα Πλιαπλιά

Κοστούμια: Άννα Αβέρωφ

Μουσική: Νίκος Γαλενιανός

Φωτισμοί: Εύη Παπαμάρκου

Βοηθός σκηνογράφου: Ήλια Στριγγάρη

ΗΘΟΠΟΙΟΙ:

Δημήτρης Γαλανάκης, Χρύσα Ιωαννίδου, Αιμιλία Κεφαλά, Σπύρος Κεκρίδης, Χαρά Λιόλιου, Χαρά Τζόκα

Συμπαραγωγή Δη.Πε.Θε. Κοζάνης και Δη.Πε.Θε. Καβάλας

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ:

«ΘΕΛΩ ΝΑ ΔΩ ΤΟΝ ΠΑΠΑ»

Πέμπτη 20/11/2025

Στην οπερέτα «Θέλω να δω τον Πάπα», ξεδιπλώνεται στο έπακρο η σύγχρονη αστική θεματολογία του Θεόφραστου Σακελλαρίδη, με πρωταγωνιστές ένα νεόνυμφο αστικό ζευγάρι η σχέση του οποίου διαταράσσεται όταν, κατά τη διάρκεια του γαμήλιου ταξιδιού τους στη Ρώμη, η νεαρή σύζυγος εκφράζει την επιθυμία να δει από κοντά τον Ποντίφικα!

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Αποκατάσταση ενορχήστρωσης και προσαρμογή για μικρό σύνολο: Γιάννης Μπελώνης

Σκηνοθεσία: Νατάσα Τριανταφύλλη

Ενορχήστρωση για τετραμελές ενόργανο σύνολο: Μιχάλης Παπαπέτρου

Μουσική διδασκαλία: Νίκος Βασιλείου

Δραματουργική επεξεργασία, διασκευή: Έλενα Τριανταφυλλοπούλου

Σκηνικό, κοστούμια: Τίνα Τζόκα

Κινησιολογία: Δήμητρα Μητροπούλου

Σχεδιασμός φωτισμών: Χρήστος Τζιόγκας

ΕΡΜΗΝΕΥΤΕΣ:

Δημήτρης Σιγαλός (Βαρονάς), Βαγγέλης Μανιάτης (Λατρούδης), Τζούλια Σουγλάκου (Κυρία Λατρούδη), Χρύσα Μαλιαμάνη (Άννα), Νικόλας Μαραζιώτης (Αδριανός), Μαρισία Παπαλεξίου (Ρίτα), Αντώνης Κυριακάκης (Δημοσθένης)

Συμμετέχουν οι μουσικοί: Ηλίας Σκορδίλης (κλαρινέτο), Διονύσης Βερβιτσιώτης (βιολί), Δημήτρης Τίγκας (κοντραμπάσο), Κωνσταντίνος Ζιγκερίδης (μπαγιάν)

ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ:

Σε συνεργασία με την ομάδα         

«Θέαμα», που αποτελείται από επαγγελματίες ανάπηρους ηθοποιούς στην κύρια σύνθεσή της.         

«Η ΤΕΛΙΤΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ»

Κυριακή 30/11/2025

Η μικρή, περίεργη Τελίτσα ξεκινά ένα μεγάλο ταξίδι περιπλάνησης στο Σύμπαν. Ένα επιστημονικό παραμύθι, ειδικά διαμορφωμένο για παιδιά, που χωρίς στερεότυπα, μας ταξιδεύει στη μαγεία του κόσμου που μας περιβάλλει!

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Συγγραφέας: Κατερίνα Θανοπούλου

Σκηνοθεσία – Διασκευή παραμυθιού: Ελιάνα Περηφάνου

Σκηνογράφος: Εύα Τρουπιώτη

Πρωτότυπη Μουσική: Ηλίας Κουρτπαρασίδης

Στίχοι: Δήμητρα Τριανταφύλλου

Χορογράφος: Ειρήνη Κουρούβανη

ΗΘΟΠΟΙΟΙ:

Αλεξάνδρα Αναστασοπούλου, Πάνος Ζουρνατζίδης, Γιάννης Πετρίδης, Ελένη – Μιχαέλα Σφετσιώρη

«ΜΟΝΟΠΟΛΗ»

Σάββατο 31/01/2026

Η «Μονόπολη» είναι ένα σύγχρονο θεατρικό έργο που εξετάζει τις ανθρώπινες σχέσεις, μέσα από τις συγκρούσεις τεσσάρων χαρακτήρων σε ένα φαινομενικά οικείο περιβάλλον. Αυτό που ξεκινά ως ένα απλό δείπνο, μετατρέπεται γρήγορα σε ένα εκρηκτικό πεδίο μάχης ιδεών, όπου ζητήματα όπως η βία, η οικογένεια, ο εθνικισμός, η προσωπική ελευθερία και οι έμφυλες ταυτότητες τίθενται στο μικροσκόπιο.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Συγγραφέας: Κική Μαυρίδου

Σκηνοθέτης: Κώστας Παπακωνσταντίνου

Βοηθός Σκηνοθέτη: Αλέκος Σαλαμούρας

Μουσική: Ηλίας Κουρτπαρασίδης

Επιμέλεια κίνησης: Άννα Βεκιάρη

Σκηνικά – Κοστούμια: Εύα Τρουπιώτη

Κατασκευές σκηνικών: Μυρτώ Μάστορη

Φωτογραφία: Αλέκος Σαλαμούρας

ΗΘΟΠΟΙΟΙ:

Πάνος Ζουρνατζίδης, Κική Μαυρίδου, Βασίλης Οικονόμου, Ευαγγελία Σχοινά

OPEN CALL:

Σε συνεργασία με την ομάδα «ΜΟΥΣΙΚ@ ΜΑΖΙ»

«ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΑΛΙ, ΤΟ ΠΙΟ ΓΕΝΝΑΙΟ ΣΑΛΙΓΚΑΡΙ»

Παραστάσεις: Σάββατο 13 και Κυριακή 14/12

Ο Σάλι είναι ένα σαλιγκάρι χαρούμενο, καλόκαρδο και ανοιχτό στις προκλήσεις της ζωής. Ένα απρόβλεπτο γεγονός αποτελεί αφορμή για ένα ταξίδι αυτογνωσίας και εξοικείωσης με το άγνωστο.

Μια γλυκιά ιστορία που αγγίζει θέματα διαφορετικότητας, αλληλοφροντίδας και συνεργασίας, προσαρμοσμένη στους ρυθμούς πρόσληψης της νηπιακής ηλικίας, με τραγούδι και εκτέλεση πολλών μουσικών οργάνων από τους/τις εμψυχωτές/ριες.

Ιδέα-Κείμενο-Κατασκευές: Χριστίνα Τσίγκα

Μουσικοί-Εμψυχωτές/ριες: Έρη Κουρμπαλή, Παύλος Μέτσιος, Σάκης Ντοβόλης, Έμη Τσιούρα, Χριστίνα Τσίγκα

Εικαστικός σχεδιασμός αφίσας: Θεόδωρος Χλιάπας

Γραφιστικός σχεδιασμός αφίσας: Χρήστος Τσαβλίδης

Γράφει η Μαρία Παπαλαμπροπούλου, Υπ. Διδακτόρισσα ΠΔΜ

Στον τομέα της Ανθρωπολογίας της Υγείας

Η μητρότητα αφορά σε μία βαθιά, εσωτερική κατάσταση, σε έναν δεσμό που πλάθεται μέσα στην ψυχή της γυναίκας πολύ πριν γεννηθεί το βρέφος, φορές πολύ πριν μείνει έγκυος. Ο δεσμός της που χαρακτηρίζεται από την απόλυτη μοναδικότητα, είναι που καθιστά και τόσο συγκλονιστική την απώλεια του μωρού, όταν αυτή συμβαίνει. Το περιγεννητικό πένθος, παρά το βάθος της οδύνης που προκαλεί και την τεράστια συχνότητα με την οποία συμβαίνει, παραμένει μια από της πιο αόρατες και σιωπηλές απώλειες που μπορεί να βιώσει μία μητέρα.

Το οξύμωρο αυτό χαρακτηριστικό της περιγεννητικής και εμβρυικής απώλειας που παραμένει εγκλωβισμένη στη σιωπή, δημιουργεί τεράστια εμπόδια στη διεργασία του πένθους για τη μητέρα. Υπολογίζεται ότι περίπου 1 της 4 αναγνωρισμένες κυήσεις καταλήγει σε αποβολή και η θνησιγένεια αφορά περίπου 1 της 160 εγκυμοσύνες. Ενώ οι αριθμοί αυτοί σκιαγραφούν το μέγεθος του φαινομένου, είναι ζωτικό να θυμόμαστε πως καθένας από τους στατιστικούς δείκτες αντιστοιχεί σε μια ξεχωριστή ιστορία ζωής και μια μοναδική κύηση. Αν και η απώλεια αποτελεί ένα εξαιρετικά συχνό κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας, η θλίψη που τη συνοδεύει βιώνεται στη σιωπή, κάνοντας της μητέρες να αισθάνονται απομονωμένες και αβοήθητες. Η σιωπή αυτή, το στίγμα και η ντροπή λειτουργούν ως ένα πλέγμα που εμποδίζει την ειλικρινή συζήτηση και στερεί από της γυναίκες που βιώνουν αυτή τη δύσκολη δοκιμασία την απαραίτητη σύνδεση και υποστήριξη.

Κοιτάζοντας πίσω στο χρόνο μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι η στάση απέναντι στην απώλεια κύησης δεν ήταν πάντα η ίδια. Μέχρι τον 20^ο αιώνα, η συζήτηση ήταν πολύ πιο ανοιχτή. Σε περιόδους όπου ο έλεγχος των γεννήσεων ήταν σχεδόν ανύπαρκτος, μια αποβολή μπορούσε να είναι ακόμα και ανακούφιση για κάποιες γυναίκες. Επιπλέον, η σιωπή θα μπορούσε να αποβεί μοιραία αφού οι κίνδυνοι για την υγεία της μητέρας από επιπλοκές καθιστούσαν επιτακτική την ανάγκη να μιλήσει για την απώλεια και να αναζητήσει ιατρική φροντίδα. Ακόμη και τη δεκαετία του ‘70, όταν η αποβολή αναγνωρίστηκε ως ζήτημα δημόσιας υγείας, οι γυναίκες απαιτούσαν απαντήσεις και αναγνώριση, διεκδικώντας ταυτόχρονα το βασικό αναφαίρετο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του σώματός της και την πρόσβασή της σε ασφαλή αναπαραγωγική φροντίδα.

Της, καθώς προχωρούσε ο 20^ος αιώνας, η αυξανόμενη πρόσβαση στην αντισύλληψη και της νόμιμες αμβλώσεις οδήγησε σε μια αλλαγή νοοτροπίας. Αυτό οδήγησε σε μια κοινωνική αντίληψη, που δεν ίσχυε βέβαια καθολικά, ότι οι κυήσεις που συνέχιζαν να εξελίσσονται ήταν, εξ ορισμού, επιθυμητές. Η ιατρική πρόοδος επέτρεψε την αναγνώριση της εγκυμοσύνης σε πολύ πρώιμο στάδιο και την οπτικοποίηση του εμβρύου με υπέρηχους. Αυτό, ενώ ενίσχυσε τη σύνδεση της μητέρας με το έμβρυο, ανάδειξε και επιβεβαίωσε παράλληλα την αυθεντικότητα της απώλειας, καθιστώντας την ξεκάθαρα ζήτημα «πένθους». Ένα πένθος που, για της προηγούμενες γενιές, συχνά αντιμετωπιζόταν ως αυστηρά προσωπικό και αθέατο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η κοινωνική πρακτική αλλά και η ιατρική σύσταση ήταν να κρατούν οι γυναίκες την εγκυμοσύνη μυστική μέχρι το τέλος του πρώτου εξαμήνου, γεγονός που ενίσχυε τη σιωπή και την αορατότητα του ζητήματος. Η πεποίθηση πίσω από αυτή τη συμβουλή είναι ότι «αν συμβεί κάτι κακό, δεν θα χρειαστεί να το πεις». Αυτή η προσέγγιση, στερεί από τη γυναίκα τη δυνατότητα να λάβει υποστήριξη ακριβώς την περίοδο που είναι πιο ευάλωτη και τη χρειάζεται περισσότερο. Όταν δεν αναγνωρίζουμε της πρώιμες απώλειες, δημιουργούμε ένα στίγμα γύρω από αυτές. Αυτό οδηγεί σε βαθιά μοναξιά. Η γυναίκα αισθάνεται ότι ο πόνος της δεν αναγνωρίζεται ή ότι πρέπει να τον κρατήσει κρυφό. Συνδυαστικά με την κοινωνική επιταγή που θέλει τη γυναίκα να δείχνει «δυνατή», καταλήγει στην καταπίεση των συναισθημάτων της, οδηγώντας σε εσωτερίκευση του πένθους, με συγκεκριμένες και απτές συνέπειες για την ψυχική της υγεία και την καθημερινότητά της. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν την εμφάνιση χρόνιου άγχους, κλινικής κατάθλιψης, διαταραχών ύπνου, αδυναμίας συγκέντρωσης στην εργασία και σταδιακή απομόνωση από το κοινωνικό της περιβάλλον.

Το πένθος για την απώλεια μιας κύησης δεν αφορά μονάχα στην απώλεια μιας ζωής, είναι η απώλεια ολόκληρου μέλλοντος, του ρόλου, της ταυτότητας που είχε ήδη αρχίσει να πλάθεται. Η φύση αυτού του πένθους είναι τελείως διαφορετική από την απώλεια μιας ζωής που πρόλαβε να ζήσει και να αφήσει αναμνήσεις. Δεν θρηνείς για ένα παρελθόν, αλλά για ένα μέλλον που δεν ήρθε ποτέ, για όσα δεν πρόλαβαν να συμβούν.

Ταυτόχρονα, η άγνοια του οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος για τη φύση του περιγεννητικού πένθους οδηγεί σε αμήχανες ή πληγωτικές αντιδράσεις. Όταν μια γυναίκα τις ακούει, νιώθει πως ο πόνος της δεν έχει θέση πουθενά, σαν τα συναισθήματά της να είναι υπερβολικά ή ακατάλληλα για τον κόσμο γύρω της. Αυτές οι αντιδράσεις, συχνά, εκφράζονται μέσα από φράσεις που, αν και καλοπροαίρετες, πληγώνουν βαθιά. Φράσεις όπως «θα κάνεις άλλο παιδί», «τουλάχιστον ξέρεις ότι μπορείς να συλλάβεις», «ήταν πολύ νωρίς» ή «όλα για κάποιο λόγο γίνονται» ακυρώνουν τη θλίψη της μητέρας, υπονοώντας ότι η αγάπη και η απώλεια μπορούν να αντικατασταθούν. Η απώλεια αυτή απαιτεί την αναγνώριση του μωρού που χάθηκε, όσο σύντομη κι αν ήταν η ύπαρξή του, και την επικύρωση του μητρικού ρόλου.

Όταν οι γυναίκες μιλούν για την απώλειά, η ντροπή είναι ένα συναίσθημα που αναδύεται ξανά και ξανά. Πηγάζει από την εσωτερίκευση της θλίψης και τον φόβο της κοινωνικής κρίσης, ενώ τροφοδοτείται από την άδικη πεποίθηση ότι η γυναίκα φταίει για την απώλεια, καθώς αυτή εκτυλίσσεται μέσα στο ίδιο της το σώμα. Σκέψεις της όπως «Το σώμα μου απέτυχε» είναι συχνές και βασίζονται σε παρανοήσεις—αφού οι περισσότερες αποβολές οφείλονται σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες—παγιδεύοντας τη γυναίκα σε έναν φαύλο κύκλο ενοχής και αυτοκριτικής, ο οποίος ανατροφοδοτείται συνεχώς. Η ντροπή όχι μόνο ενισχύει τη σιωπή και το στίγμα, αλλά μας κάνει να πιστεύουμε ότι είμαστε μόνες σε αυτά τα συναισθήματα. Αυτή η εδραιωμένη κουλτούρα της σιωπής γύρω από το περιγεννητικό πένθος τροφοδοτεί λανθασμένες και επικίνδυνες πεποιθήσεις, ότι οι αποβολές είναι ένα σπάνιο φαινόμενο ή ότι προκαλούνται από τον τρόπο ζωής της γυναίκας.

Για να σπάσει ο κύκλος, χρειάζεται να δώσουμε φωνή σε αυτές της εμπειρίες, να μιλήσουμε ανοιχτά, χωρίς φόβο και χωρίς ντροπή. Αν αρχίσουμε να βλέπουμε την απώλεια ως ένα κοινό, ανθρώπινο γεγονός, θα μπορούσαμε να διαλύσουμε τα συναισθήματα απομόνωσης. Αν γνωρίζουμε ότι δεν είμαστε μόνες, το στίγμα και η ντροπή αρχίζουν να χάνουν τη δύναμή τους. Μια γυναίκα έχει το δικαίωμα να πενθήσει για την απώλεια της κύησής της και για το μέλλον που δεν πραγματοποιήθηκε, χωρίς να αυτοκατηγορείται ή να υποβαθμίζει τα συναισθήματά της. Δεν υπάρχει μία «σωστή» αντίδραση στην απώλεια κύησης, ούτε και τρόπος για να πενθήσει. Κάθε γυναίκα βιώνει το πένθος με έναν τρόπο τόσο μοναδικό, όσο μοναδική ήταν και η σύνδεσή της με το μωρό που έχασε.

Εάν βρίσκεστε κοντά σε μια γυναίκα που βιώνει περιγεννητικό πένθος, η στάση σας μπορεί να είναι καθοριστική. Μια απλή, ειλικρινής φράση «λυπάμαι πολύ για την απώλειά σου» μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά, επικυρώνοντας τον πόνο της και αναγνωρίζοντας την απώλειά της. Ακούστε χωρίς κρίση, χωρίς να προσπαθείτε να βρείτε λύσεις ή να αλλάξετε το θέμα. Η απλή παρουσία και η ειλικρινής ακρόαση είναι ανεκτίμητα δώρα. Μπορείτε να της προσφέρετε πρακτική βοήθεια, ένα μαγειρεμένο γεύμα, βοήθεια με της δουλειές του σπιτιού ή τη φροντίδα άλλων παιδιών, καθώς το πένθος είναι εξουθενωτικό. Και τέλος, δώστε της τον χρόνο που χρειάζεται, το πένθος δεν έχει χρονικό όριο. Να είστε εκεί για εκείνη μακροπρόθεσμα και ενθαρρύνετέ την να αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια αν χρειαστεί.

Η ΑΝΚΟ Δυτικής Μακεδονίας Α.Ε. Α.Ο.Τ.Α. οργάνωσε έναν «Διαγωνισμό καινοτομίας» για την εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων στον τουρισμό, με στόχο τη μετατροπή παραμεθώριων περιοχών σε προορισμούς κυκλικού τουρισμού, στο πλαίσιο υλοποίησης του έργου ECOTOURS.

Έλαβαν μέρος πέντε ομάδες ανά χώρα, οι οποίες σχηματίστηκαν αποκλειστικά από τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Οι χώρες αυτές είναι: Ιταλία, Ελλάδα, Ισπανία, Ουγγαρία, Γαλλία, Κύπρος.

Η ελληνική ομάδα αποτελείται από τις επιχειρήσεις: Aegean Outdoors, La Noi Hotel, Kastoria Outdoors, εστιατόριο ΤΕΡΨΗ, PLUS HOTELS SA, ETHELEO LP – αιθέρια έλαια & καλλυντικά, DIASELO1500M, PRESPA RESORT I.K.E., Althea Lakeview Farm, SMALLHOTEL – VEVI, Florina Mini-Bus Transfers & Tours, ΛΕΒΑΝΘΟΣ, Greek Adventure

Η νικήτρια πρόταση λαμβάνει 10.000€ για την ανάπτυξη συστηµάτων ΤΠΕ για τη δημιουργία φιλικών προς το περιβάλλον διαδροµών.

Και ο νικητής του διαγωνισμού είναι… η Ισπανία!

«Θάλασσα και βουνό με τις πέντε αισθήσεις» 

Αυτή η διαδικτυακή πλατφόρμα (εφαρμογή – ΑΡΡ) με τεχνητή νοημοσύνη πρόκειται να επαναπροσδιορίσει τα ταξίδια συνδυάζοντας εξατομικευμένα δρομολόγια, οικολογικές εμπειρίες και πολιτιστικές συνδέσεις.

Στοιχεία που την κάνουν να ξεχωρίζει είναι: 

• Προτάσεις με βάση την τεχνητή νοημοσύνη για βιώσιμο τουρισμό
• Η χρήση εργαλείων παιχνιδοποίησης
• Επιλογές προσβασιμότητας για ταξίδια χωρίς αποκλεισμούς
• Υποστήριξη τοπικών επιχειρήσεων & τουρισμού με βάση την κοινότητα
• Μείωση του αποτυπώματος άνθρακα

Η εφαρμογή αυτή θα είναι σύντομα διαθέσιμη και στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας.

Μάθετε περισσότερα για το έργο εδώ: https://ecotours-project.eu