Εικόνες της Αποκριάς αυτούσιες!

Σας παραθέτουμε αποσπάσματα από τον τοπικό τύπου τα οποία ανακαλύψαμε  στο περιοδικό Καρναβάλι Κοζάνη 1983, σε σύνταξη Π. Μανδραβέλλη, Β. Τσιόκανου.

« Και φέτος η Αποκριά εορτάστηκε με αρκετή ζωηρότητα. Τα καρναβάλια υπήρξαν εφάμιλλα του παρελθόντος, το ίδιο δε και οι αποκριάτικοι χοροί.

Εκείνος από τους χορούς όμως που υπήρξε εξαιρετικά μεγαλοπρεπής ήταν ο δοθείς υπό του Δήμου εις την αίθουσα του Γυμνασίου, όσοι παρευρέθηκαν ομολογούν ότι πράγματι μόνο εις μεγαλοπόλεις μπορεί να ιδή κανείς τέτοιους χορούς, το αποκριάτικο κέφι διήρκεσεν μέχρι την Καθαρά Δευτέρα:  στο πάρκο του Αγίου Δημητρίου γλετζέδες και μασκαρεμένοι διασκέδασαν θαυμάσια. Μετά την μεσημβρίαν μάλιστα είχε συναχθή εκεί όλη η Κοζάνη για να απολαύση τα καρναβάλια»

Εφημερίδα ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 15/2/1917

«Μ’ όλη τη  μεγαλοπρέπεια άρχισεν από την παρελθούσα Κυριακή και συνεχίζεται μέχρι σήμερα ο εορτασμός των απόκρεω. Στα σπίτια, στα κέντρα, στας λέσχας, στους δρόμους, καρναβάλια. Καρναβάλια μαύρα, καρναβάλια άσπρα, καρναβάλια μουντζουρωμένα. Άλλοι μεμονομένοι, άλλοι παρέες γυρίζουν, τραγουδούν, χορεύουν, γλεντούν, όλοι καρναβάλια.! Τα μανδολίνα σε ημερήσια διάταξη. Το σερπαντέ, τα κομφετί μεγάλη κατανάλωση. Οι δρόμοι καταπλημμυρισμένοι κόσμου. Έκαμαν την εμφάνιση μ΄όλη την επισημότητα Ναύαρχοι… ξηράς με τενεκεδένια παράσημα, πασάδες με λείψανα ξεθωριασμένων στολών του χρόνου της υποδουλώσεως, διπλωμάται, θήλεις με κλακ, ημίψηλα. Σαρλώ της οθόνης, πλύστρες με κόπανους, χωριατοπούλες με γαιτάνια, απάχηδες με δίκοπες και μπουκάλες ρακιού, σατανάδες με κέρατα, νοσοκόμες παλλευκες, γιατροί με τσάντες και υποψήφιοι.. Δήμαρχοι. Τα καφενεία Καραβά, Σταμπούλη, η λέσχη Δημ. Υπαλλήλων, πληρή κάθε βράδυ. Χοροί, πανζουρλισμός. Η αίθουσα του κινηματογράφου στις δόξες της. Εκεί το εντευκτήριο όλων. Στο μεγάλο παρκέ με την πλήρη ορχήστρα χορός μετημφιεσμένων και μη. Εκεί έβλεπε κανείς να στροβιλίζονται στο Φοξ, ο Ναύαρχος με τη νοσοκόμα, ο γιατρός με την κολομπίνα, ο πιερότος με την πλύστρα, ο σατανάς με τον άγγελο, ο διπλωμάτης με τον απάχη, ο πρόξενος που με τα μαύρα έμοιαζε σαν κόρακας με τον πασά….»

Εφημερίδα Βόρειος Ελλάς 17/3/29

Την Κυριακήν  και Δευτέραν επεσφραγίσθησαν αι εορταί του καρναβάλου εν τη πόλει μας δια της παρελάσεως την Κυριακής και βραβεύσεως των την Δευτέραν εν τη εξοχή του Αγίου Δημητρίου.

Την Κυριακήν απόγευμα κόσμος πολύ, είχε παραταχθή πέριξ της Κεντρικής οδού ενώ τα καρναβάλια είχον συγκεντρωθή εις την Πλατείαν Λασσάνη. Η επιτροπή αποτελούμενη εκ των κ.κ. Τέρπου Δημάρχου Κ. Τσιτσεκλικη, Δ. Πράασου, Δ. Καραλιβίνου, Σ. Θεοδοσιάδου, Γ. Ζωγράφου, Γ. Ρεπανά, Γ. Στέφου, Κ. Τσιώρα και Δ. Χασάπη, μετά των αρχών της πόλεως κατέλαβον ενωρίς θέσιν προ του Δημαρχείου.

Την 4^ην ώραν ακριβώς προ της Επιτροπής και του παρατεταγμένου λαού από της Πλατείας του Λασσάνη μέχρι του Κινηματογράφου, παρήλασαν εν ευθυμία και υπό τους ήχους μουσικών εγχωρίων τα καρναβάλια. Το άρμα του Γ. Σαμ που εσατύριζε την αργούσαν Βουλήν και τους βουλευτάς εν τύπνω και και ονείροις, γαϊδαροι με νύφες και καπέλα, άγριοι  (Καϊλαριώται). Φουστανελλάδες (Σιατιστείς), διάφοροι τύποι, μαχαραγιάδες, Σαρλώ, γρηές, βιολτζήδες, συμπεθερικό που πήγαινε να φέρη την νύφη, ρομπότ, γαμήλιος πομπή με τα όργανα, τα δώρα και τα στολισμένα κριάρια κ.α. Την παρέλασην έκλειε ομάς προσκόπων με στολάς μασκέ και επί ποδηλάτων. Γλέντι Κοζανίτικο εξ’ άλλου έγινε τη νύκτα στους Φανούς των συνοικιών ένθα ηκούσθησαν όλα τα παληά σατυρικά τραγούδια. Την Δευτέραν όλος ο κοσμάκης εξήλθεν εις τον Άγιον Δημήτριος ένθα η Επιτροπή ανεκοίνωσεν και τα αποτελέσματα της βραβεύσεως τα οποία είνε τα κατωτέρω!

Εφημερίδα ΒΟΡΕΙΟΣ ΕΛΛΑΣ 5/3/38

Η Κοζάνη ύστερα από τόσα χρόνια ξανάζησε τις μέρες αυτές την παλιά ευτυχισμένη εποχή και όλος ο κόσμος μικροί και μεγάλοι, άνδρες και γυναίκες, πτωχοί και πλούσιοι ερρίχτηκαν στο γλ΄ςντι της τρελλής Αποκριάς. Από της Τετάρτης, ότε η Πανδώρα έδωκε το σύνθημα και ο Δήμος εφωταγώγησε την πόλιν, μέχρι και των πρωινών ωρών της σήμερον παντού, σ’ όλα τα κέντρα στους δρόμους, στα σπίτια και τις γειτονιές δεν έβλεπε και δεν άκουγε κανείς παρά καρναβάλια, γλέντια και αποκρηάτικα τραγούδια. Η εβδομάς αυτή έδωκε την ευκαιρίαν στον περισσότερο κόσμο να ξεχάση κάθε στεναχώρια και σκοτούρα και να ριχθή με τα μούτρα στο γλέντι.

Το πατροπαράδοτον αυτό έθιμοςν, ξανάζησε και πάλιν παρά τας αντιδράσεις με όλην του την μεγαλοπρέπειαν…

Παρήλασαν Καϋ-μποϊδες, πολεμισταί πόντιοι εξ Αγ. Δημητρίου, νυφικές πομπές, καβαλάρηδες ο Μέγας Αλέξανδρος με το δόρυ του, προπαγανδισταί των Φανών των συνοικιών ¨Αλωνίων» και «Κεραμαριού» και πλειστά όσα άλλα μεμονωμένα ωραία καρναβάλια…. Το εσπέρας και από της 9.30 ώρας η αναφερθείσα επιτροπή περιήλθε τους Φανούς τους οποίους επεσκέπτετο αλληλοδιαδόχως πλήθος κόσμου για να ακούση τα πικάντικα αποκριάτικα τραγούδια.

Εκείνοι δε οι «Φανοί» οι οποίοι συνεκέντρωσαν τον περισσότερον κόσμον ήταν των συνοικιών Κεραμαριού και Αλωνιών.

Το γλέντι εσυνεχίσθη εις τα διάφορα κέντρα μέχρι των πρωϊνών ωρών…….

Εφημερίδα ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 8/3/54

…….Δέον να σημειωθή ότι υπό Αμερικανικών συνεργειών εκινηματογραφήθη η παρέλασις και ηχογραφήθησαν τα αποκρηάτικα τραγούδια….

Εφημερίδα ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 8/3/58

……Μηδέ των  Γερμανών εξαιρουμένω οι οποίοι εργάζονται εις τα έργα της Πτολεμαϊδος και οι οποίοι καθ’ όλην την εβδομάδα τάφκιαναν γιαλιά-καρφιά!

Το περίεργος δε ήτο ότι οι ίδιοι έμαθαν και τραγουδούσαν   τα αποκριάτικα τραγούδια της Κοζάνης καλύτερα από κάθε άλλον ξένον επισκέπτη……

Εφημερίδα ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 23/3/59

….. Δια να καταλάβη κανείς μέχρι ποίου σημείου έφθασε το γλέντι των συμπατριωτών μας αναφέρομεν απλώς ότι ο χαρτοπόλεμος και το κομφετί κατά τόνους κατηναλώθη. Εις τας αίθουσας των χορών ειδική υπηρεσία κάθε τόσο συγκέντρωνε το κομφετί και τις χάρτινες ταινίες ότι άλλης η κυκλοφορία των χορευτών και σερβιτόρων ήτο αδύνατος.

Εφημερίδα ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 23/3/60

Παρά το δριμύ ψύχος και την συνεχή χιονώπτωσιν, αι εορταστικαί των αποκρεώ εκδηλώσεις έσχον επιτυχίαν. Εδεινοπάθησαν φυσικά οι εκτελεσταί, αλλά εξ ίσου και οι συμπολίται μας και επισκέπται, όσοι είαν το θάρρος να παρακουλουθήσουν. Το χιόνι πάντως παρουσίασε μιαν όψιν, ένα ωραίον σκηνικόν, λευκού κομφετί εξ ουρανού πίπτοντος!….

…..Ο αριθμός των αρμάτων υπήρξε ικανοποιητικός η δε ποιότης αυτών αρκετά καλή. Εκτός των θεαματικών αρμάτων υπήρξαν και άρματα με δεικτική σάτυρα ως ο «Γιατρός Μοάρναρντ» και «Η Κοζάνη στην Α’ Εθνική» (παρίστανε μια χελώνα), το οποία άφησαν άριστας εντυπώσεις…..

Εφημερίδα ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 10/3/1968

Όσο κι αν θέλαμε το αντίθετο, δεν μπορούμε να πούμε πως οι φετινές λαογραφικές εκδηλώσεις των Αποκρεώ σημείωσαν την επιτυχίαν των προηγουμένων ετών. Λίγα άρματα, ένας μονάχα φανός, πολύ λιγώτεροι ξένοι, καμμία σχεδόν προβολή, υποτυπώδης οργάνωσις.

Εφημερίδα ΕΘΝΙΚΟΝ ΜΕΛΛΟΝ 27/2/69

Ανεπανάληπτο και  ανεξάντλητο το Κοζανίτικο χιούμορ, στο αποκορύφωμα των αποκριάτικών εκδηλώσεων. Παλαιοί και νέοι με μια χιουμοριστική Κοζανίτικη έξαρση, χάρισαν σε χιλιάδες λαού που είχαν κατακλύσει ασφυκτικά τους δρόμους, μια «αλλιώτικη μέρα» μακρυά από τις σκοτούρες της καθημερινότητας.

Θερμά συγχαρητήρια αξίζουν, σ’ όσους μόχθησαν (έστω και την τελευταία στιγμή) για την αναβίωση των εκδηλώσεων, που ξεκίνησαν με πρωτοβουλία του εμπορικού συλλόγου και την πολλαπλή συμπαράσταση του Δήμου. Επειδή θα ήταν άδικο να παραλείψουμε κάποιον από τους συντελεστές των Εκδηλώσεων γι αυτό δεν αναφερόμαστε στις ομάδες ή στον καθένα ξεχωριστά….

Εφημερίδα ΧΡΟΝΟΣ Κοζάνης 16/3/81

Ηθική ελευθερία, είναι η ανεξαρτησία της βουλήσεως ώστε να ρυθμίζει τη συμπεριφορά της σύμφωνα προς τα ηθικά ιδεώδη. Από την ηθική σκοπιά κοιταγμένη η ελευθερία, είναι μια αξία που η ίδια αποτελεί τον αποχρώντα λόγο για την εξάσκηση της. Κατά τον Liebniz “Μόνο ο Θεός είναι τέλεια ελεύθερος, και τα δημιουργημένα πνεύματα δεν είναι ελεύθερα πάρα μόνο στο βαθμό που βρίσκονται πάνω από τα πάθη”. Κατά τον Spinoza “Εκείνος είναι ελεύθερος που οδηγείται μόνον από τον λόγο. Έτσι εννοημένη η ελευθερία, είναι ταυτόχρονα η κατάκτηση της εσωτερικής ομοιογένειας και της πλήρους προσαρμογής, η συμφωνία με τον ίδιο τον εαυτό μας. Κατά τον Mill “Το σύνθημα της δυνάμεως μας να μεταβάλουμε αν θέλουμε τον χαρακτήρα μας, είναι ακριβώς το αίσθημα της ηθικής ελευθερίας, του οποίου έχουμε συνείδηση. Ένα πρόσωπο αισθάνεται ηθικά ελεύθερο, όταν αισθάνεται ότι οι συνήθειες και οι πειρασμοί του δεν τον κυριευουν, αλλά κυριαρχεί επάνω τους, τόσο που και όταν ακόμη ενδίδει, αισθάνεται ότι θα μπορούσε να αντισταθεί. Που και αν ήθελε να τις καταστείλει τελείως, δε θα του χρειαζόταν γι’ αυτό μια πιο μεγάλη δύναμη επιθυμίας απ’ όση αισθάνεται πως είναι ικανός να έχει.

Illustration εξωφύλλου: DAVID SENIOR

Εκδόσεις Ίκαρος 

Έτσι μιλώ για σένα και για μένα 

Επειδή σ’ αγαπώ και στην αγάπη ξέρω 

Να μπαίνω σαν Πανσέληνος 

Από παντού, για το μικρό το πόδι σου μες στ’ αχανή 

  σεντόνια 

Να μαδάω γιασεμιά – κι έχω τη δύναμη 

Αποκοιμισμένη, να φυσώ να σε πηγαίνω 

Μεσ’ από φεγγερά περάσματα και κρυφές της θάλασσας

στοές

Υπνωτισμένα δέντρα με αράχνες που ασημίζουνε

Ακουστά σ’ έχουν τα κύματα 

Πώς χαϊδεύεις, πώς φιλάς 

Πώς λες ψιθυριστά το “τι” και το “ε” 

Τριγύρω στο λαιμό στον όρμο 

Πάντα εμείς το φως κι η σκιά 

Πάντα εσύ τ’ αστεράκι και πάντα εγώ το σκοτεινό 

     πλεούμενο 

Πάντα εσύ το λιμάνι κι εγώ το φανάρι το δεξιά 

Το βρεμένο μουράγιο και η λάμψη επάνω στα κουπιά… 

Τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στον άνεμο 

Τόσο η στάλα στον αέρα, τόσο η σιγαλιά 

Τριγύρω η θάλασσα η δεσποτική

Καμάρα τ’ ουρανού με τ’ άστρα 

Τόσο η ελάχιστη σου αναπνοή 

Που πια δεν έχω τίποτα άλλο 

Μες στους τέσσερις τοίχους, το ταβάνι, το πάτωμα 

Να φωνάζω από σένα και να με χτυπά η φωνή μου

Να μυρίζω από σένα και ν’ αγριεύουν οι άνθρωποι 

Επειδή το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο

Δεν τ’ αντέχουν οι άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ’ ακούς 

Είναι νωρίς ακόμη μες στον κόσμο αυτόν αγάπη μου

Να μιλώ για σένα και για μένα. 

Οδυσσέας Ελύτης: Οδυσσέας Αλεπουδέλης, ποιητής,μεταφραστής, κριτικός τέχνης, συγγραφέας, γεννήθηκε 2 Νοεμβρίου 1911. Το 1960 βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. 

Κάνε ένα βήμα μπροστά :μαθαίνουμε

Ότι είσαι καλός άνθρωπος.

Δεν εξαγοράζεσαι, αλλά και το αστροπελέκι

Που χτυπάει το σπίτι

Δεν εξαγοράζεται.

Τηρείς όσα λες.

Αλλά τι είπες;

Είσαι ειλικρινής, λες τη γνώμη σου.

Ποια γνώμη;

Είσαι γενναίος.

Απέναντι σε ποιον;

Είσαι σοφός.

Για όφελος ποιου;

Δεν σκέφτεσαι το προσωπικό σου συμφέρον.

Τίνος το συμφέρον σκέφτεσαι τότε;

Είσαι καλός φίλος.

Είσαι επίσης καλός φίλος των καλών ανθρώπων;

Άκουσε μας λοιπόν: ξέρουμε

Ότι είσαι ο εχθρός μας.

Γι’ αυτό τώρα θα σε στήσουμε σ’ έναν τοίχο.

Αλλά λαμβάνοντας υπόψιν τις αρετές σου και τις καλές σου ιδιότητες θα σε στήσουμε σ’ έναν καλό τοίχο και θα σε πυροβολήσουμε.

Με μια καλή σφαίρα από ένα καλό όπλο και θα σε θάψουμε

Μ’ ένα καλό φτυάρι στην καλή γη.

Επιλογή: Μίλα Κύρου 

Η μάζα θέλει ηγέτες να τους ακολουθεί (όπως οι πρωτόγονοι χρειάζονται είδωλα για να τα λατρεύουν) και επιλέγει εκείνους, οι οποίοι ικανοποιούν τις επιθυμίες της. Μόνοι παραμένουν οι ηγέτες εκείνοι, των οποίων οι στόχοι δεν είναι αντικείμενα της επιθυμίας της μάζας.

Η μάζα απορρίπτει ό,τι δεν εννοεί, όπως απορρίπτει ό,τι της φαίνεται κακό. Γι’αυτήν ισχύει το φαίνεσθαι, δεδομένου το “είναι” της είναι απρόσιτο. Αυτοί που επιθυμούν να γίνουν ηγέτες της μάζας αρχίζουν την σταδιοδρομία τους με το να ικανοποιούν τις επιθυμίες αυτής. Ενταύθα έχει τη ρίζα της η πολιτική ως ψεύδος.

-Απόσπασμα από το βιβλίο “Η ιδιοτροπία ως πρόβλημα οντολογικής ηθικής”

Η σκέψη του Καστοριάδη προτείνει ένα δρόμο που στηρίζεται στην αξία των κοινωνικών δεσμών, της κοινωνικής και πολιτικής αυτονομίας και της αυτοδιαχείρισης. Η βάση της φιλοσοφίας του ανιχνεύεται πίσω από πολλούς διανοούμενους σήμερα στα ζητήματα της αυτονομίας, της χειραφέτησης και της φαντασίας. Η πρώτη βιογραφία του Κορνήλιου Καστοριάδη μόλις κυκλοφόρησε από τον Γάλλο ιστορικό και φιλόσοφο François Dosse, με τίτλο Une vie.

Με αφορμή την κυκλοφορία της, επιλέξαμε μερικά διαχρονικά αποσπάσματα του Έλληνα φιλόσοφου.

«ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΔΥΟ ΨΥΧΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ: το μίσος για τον άλλο και το μίσος για τον εαυτό μας, το οποίο συχνά δεν παρουσιάζεται ως τέτοιο. Αλλά πρέπει να καταλάβουμε ότι και τα δύο έχουν κοινή ρίζα, την άρνηση της ψυχικής μονάδας να δεχθεί αυτό που για την ίδια είναι ξένο».

«ΟΠΟΙΟΣ ΑΓΑΠΑ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ φυσικά δεν αγαπά κανένα. Και όποιος αγαπά αυτό που μισεί δεν μισεί τίποτα -αλλά όποιος δεν μισεί τίποτα, δεν επενδύει τίποτα συναισθηματικά».

«Η ΦΙΛΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΓΕΝΟΣ, που σαν επιμέρους είδη του έχει τις διάφορες μορφές συναισθημάτων, που μπορούν να συνδέσουν τα άτομα. Και στην ελληνική πόλη, η φιλία έχει πολύ σημαντικές θεσμικές πτυχές. Βεβαίως, πρόκειται κυρίως για τη φιλική σχέση μεταξύ ανδρών, συχνά βάσει άτυπων πολιτικών συνδέσμων που ονομάζονται εταιρείαι, ενώ ο Πλάτων, όπως και ο Αριστοτέλης, θα πουν δικαίως, ότι η φιλία είναι κατ’ εξοχήν ο τύπος σχέσης, που μπορεί να ευδοκιμήσει και να αναπτυχθεί σε μια ελεύθερη κοινότητα και ότι μια τέτοια κοινότητα την προϋποθέτει».

«ΒΛΕΠΕΤΕ ΛΟΙΠΟΝ, ΟΤΙ Η ΦΙΛΙΑ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ, κατά μία έννοια, από την πολιτική θέσμιση της πόλης, δεδομένου ότι η ίδια η πόλη θέτει τα άτομα ως ίσα, δημιουργώντας ως εκ τούτου τις συνθήκες για αυτό τον τύπο δεσμών. Και ταυτόχρονα η πόλη βεβαίως δίνει σε καθένα από τα μέλη της τη δυνατότητα να εξυψωθεί ώστε να γίνει άξιο φιλίας. Στην ελληνική αντίληψη φιλία μόνο μεταξύ ίσων μπορεί να υπάρχει».

«ΥΠΟΘΕΣΤΕ ΤΩΡΑ, ΟΤΙ Η ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΗΘΙΚΗ ΠΡΟΤΡΟΠΗ σε μια κοινότητα είναι η αγάπη, όχι η ανοχή ή η λύπηση, αλλά η αγάπη των πάντων ανεξάρτητα από το τι είναι ο καθένας, επιπλέον δε, ότι πρέπει η αγάπη αυτή να επιδεικνύεται ακόμη περισσότερο, όταν το άτομο δεν αξίζει ηθικά. Σε αυτό ακριβώς έγκειται, όπως ξέρουμε, το περιεχόμενο της χριστιανικής προτροπής σε ό,τι αφορά τις ατομικές σχέσεις. Ο πραγματικός χριστιανικός ήρωας είναι αυτός, που μπορεί να φιλήσει τις πληγές των λεπρών ή ο Χριστός της παραβολής του Dostoevsky, ο οποίος φιλά στο στόμα τον Μέγα Ιεροεξεταστή, που μόλις του εξήγησε τις ορθολογικές φρικαλεότητες που γνωρίζετε».

«ΦΥΣΙΚΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΙΠΟΤΑ ΠΑΡΟΜΟΙΟ στον ελληνικό κόσμο. Η φιλία απευθύνεται στον άλλο στο βαθμό που ενσαρκώνει μια αξία, στο μέτρο που είναι καλός και αγαθός, δηλαδή ένα ον «καλό και ωραίο». Όσο για τον έλεον, απευθύνεται σε όλο τον κόσμο, αλλά δεν πρόκειται για αγάπη. Είναι το γεγονός, ότι ο άλλος λαμβάνεται υπ’ όψη, η δυστυχία του μετρά και υπαγορεύει την ανάλογη δράση. Μπορεί να δείξει κανείς έλεον σε ένα λεπρό και να τον βοηθήσει χωρίς να τον αγαπά ούτε να αισθάνεται υποχρεωμένος να φιλήσει τις πληγές του».

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης (Κωνσταντινούπολη, 11 Μαρτίου 1922-Παρίσι, 26 Δεκεμβρίου 1997) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, οικονομολόγος, επαγγελματίας ψυχαναλυτής από το 1973 και διευθυντής σπουδών στην Ανώτατη Σχολή για τις Κοινωνικές Επιστήμες. Συγγραφέας του έργου Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας, διευθυντής σπουδών στη Σχολή Ανωτέρων Σπουδών Κοινωνικών Επιστημών του Παρισιού από το 1979, και φιλόσοφος της αυτονομίας, υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 20ού αιώνα.

Πηγή: www.doctv.gr

Η ζωή του Χρόνη Μίσσιου δεν είχε μια παραμυθένια αφήγηση, όπως οι illustration βιογραφίες πλούσιων ανδρών. Ακολούθησε μια μυθιστορηματική πορεία, όπως οι δικοί μας «άγιοι» του περασμένου αιώνα, που όταν η Ιστορία τους κάλεσε, διάλεξαν πλευρά χωρίς μισόλογα και στάθηκαν στα ίσια απέναντι στον θάνατο, επειδή αγαπούσαν πολύ τη ζωή και την ελευθερία. Γεννήθηκε το 1930 στην Καβάλα από γονείς καπνεργάτες και πέρασε τα πρώτα του χρόνια στα Ποταμούδια, μια γειτονιά με πρόσφυγες, καπνεργάτες από τη Θάσο και κυνηγημένους κομμουνιστές. Ήταν ο μικρότερος από τρία αδέρφια. Ο πατέρας του πέθανε, όταν η μητέρα του ήταν έγκυος και η οικογένειά του ζούσε σε συνθήκες φτώχειας και στέρησης. Ο ίδιος σταμάτησε το σχολείο στη Β΄ Δημοτικού και ξεκίνησε να δουλεύει σ’ έναν φούρνο, μοιράζοντας ψωμί στη γειτονιά. Ο Πόλεμος και η Κατοχή τον βρήκαν στη Θεσσαλονίκη, όπου έκανε διάφορες δουλειές, από μικροπωλητής μέχρι λούστρος, ενώ καμιά φορά με την παρέα του «απαλλοτρίωναν» τρόφιμα από τους Γερμανούς Ναζί. Το 1943, η μητέρα του αποφάσισε να τον στείλει στον Ερυθρό Σταυρό για να σωθεί από την πείνα. Τον μετέφεραν μαζί με άλλα παιδιά σ’ ένα χωριό στα Γιαννιτσά. Οικογένειες της περιοχής αναλάμβαναν να φιλοξενήσουν τα παιδιά, με αντάλλαγμα να βοηθάνε σε γεωργικές–κτηνοτροφικές δουλειές. Ο Χρόνης κάποια στιγμή αποφάσισε να φύγει από την οικογένεια που έμενε και να δουλέψει μόνος του, ώστε να πληρώνεται.

Έγινε βοσκός την εποχή που το αντάρτικο φούντωνε. Ανήσυχος, λοιπόν, από πιτσιρικάς και με μια σχεδόν έμφυτη απέχθεια προς καθετί που υποδουλώνει τον άνθρωπο, ένα βράδυ ανέβηκε στο βουνό μαζί με το κοπάδι του και προσχώρησε στους αντάρτες. Σε ηλικία μόλις 14 ετών διετέλεσε σύνδεσμος του 16ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Ακολούθησε τον ΕΛΑΣ στην πορεία απελευθέρωσης της χώρας. Όταν υπογράφηκε η συνθήκη της Βάρκιζας, ήταν στη Βέροια και βίωσε σοκαρισμένος το κλίμα μεταστροφής, πώς, δηλαδή, αυτοί που πολέμησαν τους Ναζί βρέθηκαν και πάλι διωκόμενοι από τους συνεργάτες τους. Ο Χρόνης συνέχισε τη δράση του και οργανώθηκε στον Δημοκρατικό Στρατό Πόλεων. Το 1947 τον συλλαμβάνουν, τον βασανίζουν και τον καταδικάζουν σε θάνατο. Πολλά χρόνια αργότερα, περιέγραψε το περιστατικό που τον μετέφεραν ως μελλοθάνατο από την Ασφάλεια στο Γεντί Κουλέ, δεμένο με χειροπέδες μέσα σ’ ένα τζιπ, ένα σαββατιάτικο απόγευμα που οι Θεσσαλονικείς ψώνιζαν αμέριμνοι και έκαναν βόλτες στην πόλη. «Βλέπεις, ρε μαλάκα; Ποιος νοιάζεται για σένα; Πας για εκτέλεση και είσαι μονάχα 16 χρονών», του ’λεγε ο χαφιές μέσα στο αυτοκίνητο, για να τον τσιγκλήσει. «Έπρεπε να περάσω πολλά και να διαβάσω πολλά, για να καταλάβω πόσο μοναδικός και μοναχικός είναι ο δρόμος του επαναστάτη», κατέληξε ο ίδιος πολύ καιρό μετά.

Μέσα στην ατυχία του, υπήρξαν και ορισμένες αναπάντεχες θετικές εκπλήξεις. Στο Γεντί Κουλέ συνέπεσε με τον Μανόλη Αναγνωστάκη, που ήταν επίσης καταδικασμένος σε θάνατο, ως στέλεχος της ΕΠΟΝ. Ο Αναγνωστάκης και μια παρέα μορφωμένων επονιτών τον βοήθησαν να μάθει γραφή και ανάγνωση. Έτσι, έμαθε να διαβάζει, με την απειλή του θανάτου να κρέμεται πάνω από το κεφάλι του. Γλίτωσε το εκτελεστικό απόσπασμα χάρη στον πατέρα του υπαρχηγού της ομάδας του, που ήταν ένας επιφανής Ελληνοκύπριος και άσκησε πιέσεις, για να τους δοθεί χάρη. Βέβαια, κάθε άλλο παρά ρόδινη ήταν η διαδρομή του. Μοιράστηκε το ίδιο πεπρωμένο με χιλιάδες αριστερούς εκείνης της εποχής: Αυτό σήμαινε φυλακή, απομόνωση, βασανιστήρια, καταναγκαστικά έργα, εξορία. Το ήπιε μέχρι το τέλος αυτό το ποτήρι. Άντεξε τη φυσική και ψυχολογική βία που μηχανεύεται η εξουσία, όταν θέλει να υποτάξει την ανθρώπινη συνείδηση και έδειξε πως ο τσαμπουκάς του ανθρώπου που πιστεύει σ’ ένα όραμα μπορεί να τσακίσει ηθικά και συμβολικά τον βασανιστή του. Η σκηνή που αρνήθηκε να χαμογελάσει μπροστά στον διευθυντή της Ασφάλειας, με αποτέλεσμα να πάει για έξι χρόνια στη φυλακή, είναι χαρακτηριστική:

«Η εξουσία των νικητών, το εφιαλτικό κράτος, ζητούσε από μένα τον παρία, που χρόνια και χρόνια προσπάθησε να με εξοντώσει, “απλώς” να του χαμογελάσω. Του λέω, κοίτα να δεις, δεν μπορώ να κρατηθώ άλλο, θα χαμογελάσω από ευτυχία για την αχρήστευση της βίας, θα χαμογελάσω για τον αδερφό μου τον άνθρωπο, για σας θα μου ήταν πιο εύκολο ένα δάκρυ. Ελπίζω αφού μου το ζητάτε, να καταλαβαίνεται γιατί αρνούμαι να χαμογελάσω. Παρόν στη συζήτηση και ο Αρτέμης. Ήθελε κάνα δυο μήνες να βγει στη σύνταξη και τον είχαν μόνιμο χαφιέ στα κρατητήρια. Όπως σου είπα, τον ήξερα από πιτσιρικάς, μια γειτονιά. Ποτέ δεν βασάνισε άνθρωπο, αντίθετα όπου μπορούσε και πέρναγε από το χέρι του, βοηθούσε.

Μέχρι το 1973 που αποφυλακίστηκε, πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σε φυλακές και εξορίες, μ’ ένα διάλλειμα ελευθερίας από το 1962 ως το 1967, που ήταν στέλεχος της νεολαίας ΕΔΑ. Στη Μεταπολίτευση εντάχθηκε στο ΚΚΕ Εσωτερικού και την ΕΑΡ, ενώ μεταγενέστερα είχε σχέσεις με τους Οικολόγους-Πράσινους και ήταν ενεργός ακτιβιστής υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος. Παρότι στη συνέχεια απομακρύνθηκε από τους οργανωμένους φορείς της Αριστεράς και άσκησε κριτική σε πολλές ιστορικές αποφάσεις, δεν μετάνιωσε ποτέ για όσα έκανε, όσα υπέμεινε και κυρίως για την επιλογή που τον καθόρισε με αποτέλεσμα να περάσει 21 χρόνια στα κολαστήρια της μεταπολεμικής Ελλάδας.

«Καμιά φορά με ρωτούν οι δημοσιογράφοι: Χρόνη έχεις μετανιώσει για τη ζωή σου; Λέω όχι. Όχι! Τι πιο ωραίο να πεθαίνεις για ένα όραμα, για έναν όμορφο μύθο, απ’ το να ζεις συνεχώς μια χαμοζωή; […] Γιατί τα βιώματα ήταν ουσιαστικά. Κατάλαβες; Ζούσαμε. Είχε συνέχεια η ζωή μας, δεν ήταν αυτή γκρίζα καθημερινότητα, αλλά ήταν μεγάλο κατόρθωμα να παραμείνεις άνθρωπος. Ήταν πολύ σημαντικό να κοιτάξεις τη μάπα σου το πρωί στον καθρέφτη και να πεις “είμαστε εντάξει, ρε μάγκα, πάμε”. Δεκαεπτά χρονών παιδί ήμουν και καταδικασμένος σε θάνατο κι εγώ τους έγραφα».

Η άποψή του για τη σχέση του ανθρώπου με τη Φύση, που δεν περιοριζόταν σε μια απλή οικολογική ευαισθησία […] σήμερα μοιάζει επιτακτική.

Με τη λογοτεχνία ασχολήθηκε σε μεγάλη ηλικία και ήταν μια αποκάλυψη. Το 1985, εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο μ’ έναν τίτλο που έμελλε να χαραχτεί στην ελληνική γλώσσα ως σύνθημα: Καλά, Εσύ Σκοτώθηκες Νωρίς..Το βιβλίο ήταν ένα παρελθοντικό κάτοπτρο στην οδυνηρή εμπειρία των ανθρώπων που αγωνίστηκαν και διώχθηκαν για τους αγώνες τους, εντελώς διάφανο και αιχμηρό μαζί. Χωρίς ραφιναρίσματα και βερμπαλισμό, ο Χρόνης αποτύπωσε με απλότητα και λαϊκότητα το βίωμά του, μίλησε για τα βασανιστήρια, για τη φρίκη και για την ήττα. Εξιστορώντας τη δική του ιστορία, λειτούργησε ως ανεπίσημος, αλλά ιδανικός εκπρόσωπος μιας γενιάς που πήδηξε στη φωτιά, όταν έπρεπε και βγήκε από ’κει σημαδεμένη, αλλά περήφανη. Καθιερώθηκε ως το βιβλίο της χρονιάς, έκανε σε λιγότερο από έναν χρόνο 13 εκδόσεις, κόλλησε για μήνες στην πρώτη θέση του περιοδικού Διαβάζω και αποσπάσματά του δημοσιεύτηκαν μεταφρασμένα στη Monde Diplomatique.

«Αλλά σου έλεγα για τις λαχτάρες που έκανα στη μάνα μου. Όταν, που λες, είσαι για εκτέλεση, έχεις κάθε μέρα επισκεπτήριο. Ε, ήρθε η κακομοίρα η μάνα μου την πρώτη μέρα να με δει. Για να πάω στο στρατοδικείο, μου είχαν φέρει ένα κοστούμι του αδερφού μου, γιατί εγώ δεν είχα καλά ρούχα. Αφού είδα τη μάνα μου, την αγκάλιασα, της λέω, κοίτα να δεις, αύριο που θα ’ρθεις, να μου φέρεις τα παλιά μου τα ρούχα να φορέσω, γιατί, ε, αφού μεθαύριο θα μας σκοτώσουν, να μην πάει τζάμπα και το κουστούμι. Μπαμ η μάνα μου, κάτω, ξερή. Κάναμε επισκεπτήριο μαζί με τον Μαύρο, οπότε μου σφυρίζει μια σφαλιάρα και μου λέει, τι λες, ρε τσόγλανε, στη μάνα σου, είναι κουβέντες αυτές; Όχι, δεν το ’κανα επίτηδες, τα είχα χαμένα και ’γω ο φουκαράς, δεν ήξερα τι να της πω, όπως σπάραζε στην αγκαλιά μου. Τέλος, χεσ’ τα. Το κακό είναι πως ποτέ δεν μπόρεσα να της εξηγήσω μερικά πράγματα, όπως να πούμε πόσο πολύ την αγαπούσα και τι καταφύγιο ήταν για μένα στα μεγάλα μου ζορίσματα. Αλλά έτσι είναι πάντα, ποτέ δεν προλαβαίνουμε να πούμε τα πιο ουσιαστικά πράγματα και το καταλαβαίνουμε μόνο σαν χαθούμε», γράφει σε κάποιο σημείο για τη μάνα του.

Με την ίδια εναλλαγή ευθύτητας και τρυφερότητας έγραψε και τα επόμενα βιβλία του, Χαμογέλα, ρε… Τι σου Ζητάνε (1988), Τα Κεραμίδια Στάζουν (1991), Το Κλειδί Είναι Κάτω από το Γεράνι (1996), Ντομάτα με Γεύση Μπανάνας (2001 – όλα από τις εκδόσεις Γράμματα), ενώ το 2009 κυκλοφόρησε η συλλογή Ο Χρόνης Μίσσιος Διαβάζει Χρόνη Μίσσιο (εκδ. Bond Us Music) , με κείμενα και αφήγηση. Τα βιβλία του Μίσσιου συγκίνησαν, επειδή μετέφεραν ένα φορτίο αλήθειας. Ο Χρόνης γενικά έγραφε όπως ζούσε. Ήταν από εκείνα τα σπάνια υποδείγματα ανθρώπων που το είναι τους ταυτίζονταν με τη συνείδησή τους. Παρόλο που κουβαλούσε την απογοήτευση από τη συντριβή της αριστερής ουτοπίας, η σκέψη του παρέμεινε βαθιά πολιτική και σε ορισμένα σημεία εντελώς πρωτοποριακή, ακόμη και για τη δική μας εποχή. Η άποψή του για τη σχέση του ανθρώπου με τη Φύση, για παράδειγμα, που δεν περιοριζόταν σε μια απλή οικολογική ευαισθησία, αλλά έκανε κριτική στις αντιλήψεις της ιλιγγιώδους ανάπτυξης, της κυριαρχίας του ανθρώπου στο περιβάλλον, του ανθρωποκεντρικού πολιτισμού, σήμερα μοιάζει επιτακτική. Πίστευε στις μικρές αυτόνομες κοινότητες που μπορούν να αποκαταστήσουν τον δεσμό με τη Φύση και στην ισότιμη συνύπαρξη όλων των πλασμάτων στον πλανήτη. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε σ’ ένα αγροτόσπιτο στο Μικροχώρι, με τη σύντροφό του Ρηνιώ Παπατσαρούχα-Μίσσιου, τα σκυλιά τους και τα δέντρα τους.

Κάποιοι από τους παλιούς του συντρόφους τον αποκήρυξαν για ορισμένες από τις απόψεις που κατά καιρούς εξέφρασε. Σίγουρα υπάρχουν πράγματα που μπορείς να διαφωνήσεις μαζί του, αλλά είναι κοντόφθαλμο να προσκολληθείς μόνο σ’ αυτά. Χάνεις το μεγαλείο του. Ο Χρόνης δεν την πούλησε την παρτίδα: την έπαιξε με όλο του το πάθος – και ηττήθηκε. Η αγάπη και η χειραφέτηση, όμως, διασώθηκαν μέσα του. «Ο μόνος δρόμος, ο οποίος δεν μας οδηγεί σε κανένα λάκκο, σε καμία λακκούβα, σε κανένα κακό συναπάντημα, είναι ο δρόμος της αγάπης, της τρυφερότητας, της κατανόησης, της υπεράσπισης της διαφορετικότητας του άλλου», έγραφε – και το έκανε. Αντισυμβατικά πορεύτηκε. Μίλησε στο Κράξιμο της Πάολας Ρεβενιώτη, όταν πολλοί τιτλούχοι συνάδελφοι του δεν τολμούσαν να το κάνουν, για να μην σκανδαλίσουν το θρησκόληπτο και συντηρητικό κοινό τους. Έζησε στον καπιταλισμό, αλλά δε θαμπώθηκε από τη χρηματιστηριακή του λάμψη και προσπάθησε να αποτινάξει από πάνω του τα ίχνη της βαρβαρότητάς του. Συνειδητοποίησε τη διαβρωτική ισχύ της εξουσίας και στράφηκε σε μια ελευθεριακή προσέγγιση που δεν ευαγγελιζόταν καλύτερα πρόσωπα στις δομές εξουσίας, αλλά την κατάργηση αυτών των δομών. Παράλληλα, όμως, δεν βούλιαξε στον πεσιμισμό. Πίστευε αταλάντευτα στον άνθρωπο – «ο κάθε άνθρωπος είναι ένας κόσμος ολόκληρος», έλεγε. Πίστευε στον έρωτα, στη δυνατότητά του να μας ξυπνάει και να κάνει να επινοούμε ξανά τον κόσμο. Πίστευε στη χαρά και στην ηδονή. Γι’ αυτό έφτυνε κατάμουτρα τη σεμνοτυφία και τον ηθικισμό που δένουν με αλυσίδες το σώμα μας.

«Πιστεύω πως το πρόβλημα της ελευθερίας του ανθρώπου ξεκινάει από το σώμα του. Ισον, άμα δεν έχεις το δικαίωμα να χρησιμοποιήσεις το σώμα σου όπως σου γουστάρει, τότε μπορεί να αρνείσαι ένα ανελεύθερο σύστημα, αλλά ταυτόχρονα να αναπαράγεις ένα νέο σύστημα καταπίεσης. Τελικά, πιστεύω πως το όραμα μιας μελλοντικής κοινωνίας που επαγγέλλεται την ευτυχία του ανθρώπου, θα πρέπει να είναι μια κοινωνία όπου η κοινωνική πρακτική και δραστηριότητα θα ισούται, θα εκφράζεται με το παιχνίδι. Μια κοινωνία που θα κάνει οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου».

«Έτσι, μ’ αυτήν την κωλοεφεύρεση που τη λένε ρολόι, σπρώχνουμε τις ώρες και τις μέρες σαν να μας είναι βάρος, και μας είναι βάρος, γιατί δε ζούμε, κατάλαβες;».

Ξέρεις τι παρατηρώ; Τον Χρόνη που ήταν από τα πρώτα μας νεανικά αναγνώσματα, τον ανακαλύπτουμε ξανά. Ίσως επειδή μ’ αυτήν τη λοξή εφηβική ματιά στην τσιχλόφουσκα της αλησμόνητης «ισχυρής Ελλάδας», δεν τον μετρήσαμε σωστά. Τώρα που και η δική μας ύπαρξη καίει περισσότερο, που η σύγχυση και η απώλεια νοήματος κατατρώνε και τη δική μας σάρκα, που μας περιβάλλει ένα πέλαγος βλακείας και ασχήμιας, μπορούμε να τον διαβάσουμε ξανά. Όχι για να μας παρηγορήσει. Για να μας τσιτώσει. Επειδή είναι ένα πολύτιμο μάθημα για το πώς θα δώσουμε ξανά αξία στις ζωές μας και στις ζωές των άλλων.

Η αποφώνηση στον ίδιο, σ’ ένα από τα πιο συγκλονιστικά του κείμενα για το πώς πρέπει να σταματήσουμε να σκορπάμε τις στιγμές μας.

Αυτές είναι η δική μας αιωνιότητα:

«Η ζωή μας μια φορά μάς δίνεται, άπαξ, που λένε, σαν μια μοναδική ευκαιρία. Τουλάχιστον μ’ αυτή την αυτόνομη μορφή της δεν πρόκειται να ξανα-υπάρξουμε ποτέ.

«Και μείς τι την κάνουμε ρε, αντί να τη ζήσουμε; Τι την κάνουμε; Τη σέρνουμε από δω κι από κει δολοφονώντας την…

«Οργανωμένη κοινωνία, οργανωμένες ανθρώπινες σχέσεις. Μα αφού είναι οργανωμένες, πώς είναι σχέσεις; Σχέση σημαίνει συνάντηση, σημαίνει έκπληξη, σημαίνει γέννα συναισθήματος, πώς να οργανώσεις τα συναισθήματα…

«Έτσι, μ’ αυτήν την κωλοεφεύρεση που τη λένε ρολόι, σπρώχνουμε τις ώρες και τις μέρες σαν να μας είναι βάρος, και μας είναι βάρος, γιατί δε ζούμε, κατάλαβες; Όλο κοιτάμε το ρολόι, να φύγει κι αυτή η ώρα, να φύγει κι αυτή η μέρα, να έρθει το αύριο, και πάλι φτου κι απ’ την αρχή.

«Χωρίσαμε τη μέρα σε πτώματα στιγμών, σε σκοτωμένες ώρες που θα τις θάβουμε μέσα μας, μέσα στις σπηλιές του είναι μας, στις σπηλιές όπου γεννιέται η ελευθερία της επιθυμίας και τις μπαζώνουμε με όλων των ειδών τα σκατά και τα σκουπίδια που μας πασάρουν σαν “αξίες”, σαν “ηθική”, σαν “πολιτισμό”.

«Κάναμε το σώμα μας ένα απέραντο νεκροταφείο δολοφονημένων επιθυμιών και προσδοκιών, αφήνουμε τα πιο σημαντικά, τα πιο ουσιαστικά πράγματα, όπως να παίξουμε και να χαρούμε μεταξύ μας, να παίξουμε και να χαρούμε με τα παιδιά και τα ζώα, με τα λουλούδια και τα δέντρα, να κάνουμε έρωτα, να απολαύσουμε τη Φύση, τις ομορφιές του ανθρώπινου χεριού και του πνεύματος, να κατεβούμε τρυφερά μέσα μας, να γνωρίσουμε τον εαυτό μας και τον διπλανό μας…

«Όλα, όλα τα αφήνουμε για το αύριο που δεν θα ‘ρθει ποτέ…

«Αφού ανατέλλει, δύει ο ήλιος και δεν πάμε πουθενά αλλού, παρά μόνο στον θάνατο και εμείς οι μαλάκες, αντί να κλαίμε το δειλινό που χάθηκε άλλη μια μέρα απ’ τη ζωή μας, χαιρόμαστε.

«Ξέρεις γιατί; Γιατί η μέρα μας είναι φορτωμένη, αντί να είναι μια περιπέτεια, μια σύγκρουση με τα όρια της ελευθερίας μας».

Αποσπάσματα και ο τίτλος του άρθρου, είναι από την Συνέντευξη στην Κρυσταλία Πατούλη, στο πλαίσιο της “Έρευνας για την κρίση (2010-2014)”, εκδόσεις Κέδρος

Πηγή vice.com.gr