Στο πλαίσιο αυτό, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης διοργανώνει την εκπαιδευτική δράση «Πέρα από το “σύνορον” του Καποδίστρια» που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο, 25 Σεπτεμβρίου 2021 και ώρα 10:30 π.μ. στον Ιερό Ναό Αγίου Νικάνορα Εράτυρας και την Κυριακή, 26 Σεπτεμβρίου 2021 και ώρα 10:30 π.μ. στο Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα). Η εκπαιδευτική αυτή δράση περιλαμβάνει ξενάγηση από αρχαιολόγο και μικρό κυνήγι θησαυρού και απευθύνεται κυρίως σε μαθητές Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου, χωρίς φυσικά να αποκλείονται οι ενήλικες επισκέπτες.

Στόχος της δράσης είναι να ανακαλύψουν οι μαθητές άγνωστες πτυχές της τοπικής ιστορίας που συμβαίνουν παράλληλα με την Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους. Οι μαθητές θα μάθουν για τις επανασταστικές ιδέες και τις ανανεωτικές τάσεις που επικρατούσαν την εποχή αυτή στη Δυτική Μακεδονία, έναν χώρο πέρα από την οροθετική γραμμή, “το σύνορον”, που ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδος, Ιωάννης Καποδίστριας, είχε θέσει για τα σύνορα του νέου ελληνικού κράτους.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης επέλεξε να τοποθετήσει τη συγκεκριμένη εκπαιδευτική δράση σε δύο μνημεία με ιδιαίτερη σημασία για τις καλλιτεχνικές τάσεις που επικρατούσαν την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης στην περιοχή του Βοΐου και γενικότερα της Μακεδονίας: τον Ναό του Αγίου Νικάνορα στην Εράτυρα, που χτίστηκε το 1816 και είναι διακοσμημένος με εικόνες και τοιχογραφίες του του 1825, και το αρχοντικό Μαλιόγκα – Αργυριάδη στη συνοικία Χώρα της Σιάτιστας, που χτίστηκε το 1759 και φέρει τοιχογραφικό διάκοσμο του 1844.

Ο Ναός του Αγίου Νικάνορα στην Εράτυρα, ζωγραφισμένος από αγιογράφους από την ίδια την Εράτυρα, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των ανανεωτικών τάσεων της λόγιας ζωγραφικής της Δυτικής Μακεδονίας που μορφολογικά έχουν αποκοπεί από την μεταβυζαντινή παράδοση και προσεταιρίζονται περισσότερο τις δυτικές τάσεις, διατηρώντας πάντα μια όμως την ίδια θρησκευτική θεματολογία, όπως είχε διαμορφωθεί από την ύστερη βυζαντινή εποχή.

Οι τοιχογραφίες του αρχοντικού Αργυριάδη (Μαλιόγκα) στη Σιάτιστα ρέπουν περισσότερο προς μια λαϊκή απόδοση όσον αφορά την τεχνοτροπία τους, τα απεικονιζόμενα θέματά τους όμως είναι εντυπωσιακά εκλεκτικιστικά. Η θεματολογία της ζωγραφικής περιλαμβάνει από απόψεις ευρωπαϊκών πόλεων και παγκόσμιους χάρτες έως ξένους ηγέτες και στρατιωτικούς καθώς επίσης και μια σπάνια στη Μακεδονία τοιχογραφική απόδοση του Όθωνα, του πρώτου βασιλιά της Ελλάδος. Η ζωγραφική του αρχοντικού είναι χαρακτηριστική των ιδεολογικών, πολιτικών και καλλιτεχνικών τάσεων που επικρατούν στη Μακεδονία πριν και μετά την ελληνική επανάσταση.

Οι ενδιαφερόμενοι να συμμετάσχουν στη δράση μπορούν να προκρατήσουν τη θέση τους (η κάθε ομάδα ξενάγησης δύναται να αποτελείται από 8 άτομα) στέλνοντας email στη διεύθυνση peraapotosynoron@gmail.com σημειώνοντας το ονοματεπώνυμό τους, την ηλικία τους(ένα είναι μαθητές) και για ποια από τις δύο ημέρες ενδιαφέρονται να λάβουν μέρος. Εναλλακτικά μπορούν να τηλεφωνούν στο 24610 98800, εσωτ. 3 ή να συμπληρώσουν την σχετική φόρμα στην ιστοσελίδα https://peraapotosynoron.wordpress.com/, στην οποία μπορούν να αναζητήσουν περισσότερες πληροφορίες για την συγκεκριμένη δράση.

Σημειώνεται ότι τα μουσεία παραμένουν ανοιχτά για το κοινό, το Σαββατοκύριακο (25-26/9/2021) του εορτασμού και η είσοδος σε αυτά, καθώς και στους αρχαιολογικούς χώρους του Κράτους είναι ελεύθερη, σύμφωνα με την αρ.ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΔΑΜΕΕΠ/ΤΑΜΣ/346553/247338/5874/3323/27-6-2019 K.Υ.Α. (ΦΕΚ 2666/Β/1-7-2019), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει.

Η Ελλάδα συμμετέχει στον εορτασμό των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΕΗΠΚ) από το 1996. Γενικός συντονιστής του προγράμματος είναι το Συμβούλιο της Ευρώπης, ενώ βασικός στόχος του είναι η βελτίωση της πρόσβασης των πολιτών σε στοιχεία της πολιτιστικής τους κληρονομιάς, υλικής και άυλης, καθώς και η ευαισθητοποίησή τους στα θέματα αυτά. Σκοπός του προγράμματος είναι η ενίσχυση του διαπολιτισμικού διαλόγου και των διασυνοριακών συνεργασιών.

Ο εθνικός συντονιστής του προγράμματος είναι η Διεύθυνση Αρχαιολογικών Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, η οποία έχει διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο στίγμα εορτασμού: θεματολογία που αλλάζει ανά διετία, έμφαση στο νεανικό κοινό, υψηλής ποιότητας παρεχόμενη πληροφορία, εξοικείωση του κοινού με το έργο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, χρήση νέων τεχνολογιών και άλλα.

Πηγή: mouseioaianis.gr

Πέντε ταλαντούχες κυρίες από το Βόιο παρουσιάζουν τον αγαπημένο τους πίνακα και αποδεικνύουν πως η αγάπη για την τέχνη μπορεί να φέρει όμορφα και ξεχωριστά αποτελέσματα.

Καθεμία με τη δική της συλλογή έργων, εμπνέεται από τα πιο απλά , από εικόνες της καθημερινότητας ή πρόσωπα αγαπημένα, από τοπία που έχουν λατρέψει κι αυτά που ονειρεύονται και θέλουν να ζωντανέψουν στο μυαλό. Στη συλλογή τους μπορεί να βρει κάποιος έργα με ευαισθησία και απερίγραπτη ομορφιά. Ζητήσαμε να διαλέξουν ένα αγαπημένο τους έργο και να σας το παρουσιάσουμε , με την ευχή η νέα χρονιά να είναι ακόμη πιο δημιουργική και με περισσότερες όμορφες εικόνες και συναισθήματα.

“Η ζωγραφική είναι εικόνες, αναμνήσεις, αγαπημένα πρόσωπα, αγαπημένοι προορισμοί, πόθοι και επιθυμίες. Η αγάπη για τη φύση και την ομορφιά που την περιβάλλει, τα ζώα και τα τοπία αποτελούν πηγή έμπνευσης για να αποτυπωθούν σε έναν πίνακα αυτό που θέλω να δώσω ζωή”, Κατερίνα Μαλιάγκα.

Η νεκρή φύση απεικονίζει με μία ψευδαίσθηση τα υλικά αγαθά, συμβολίζει την ευμάρεια και προορίζεται να στολίσει τραπεζαρίες ή σαλόνια. Ειδικότερα τα ώριμα φρούτα συμβολίζουν τη γονιμότητα, την αφθονία, μεταφορικά τον πλούτο και την ευημερία.

“Ψάχνοντας στο διαδίκτυο να βρω μια φωτογραφία που θα μπορούσα να ζωγραφίσω για να στολίσει τον τοίχο στην τραπεζαρία του σπιτιού μου έπεσα πάνω στον συγκεκριμένο πίνακα…..τα χρώματα και οι παραπάνω συμβολισμοί σε συνδυασμό με την ύπαρξη του ελληνικού στοιχείου (του πλεκτού), με οδήγησε να δημιουργήσω αυτόν τον πίνακα με μικρές αλλαγές από την πρωτότυπη φωτογραφία” , Ολυμπία Λαζόγκα.

“Ένα έργο εμπνευσμένο από την αγράμπελη της αυλής μου και τα υπέροχα χρώματα του φθινοπώρου”, Αγγελική Κακούλη.

“Αρχοντικό Πούλκως, αυτή η αρχοντιά των σιατιστινών σπιτιών μιας άλλης εποχής εμπνέει και συγκινεί”, Έφη Ώττα.

Περιπλανηθήκαμε στο Ντολτσό, την πιο παραδοσιακή γειτονιά της πόλης της Καστοριάς, ανάμεσα στα μεγαλοπρεπή αρχοντικά απαράμιλλης ομορφιάς. Σύμφωνα με την παράδοση, το όνομά του προέρχεται από την λέξη dolce, λόγω του γλυκού κλίματος που είχε η περιοχή. Θα μπορούσαμε να μιλάμε επί ώρες για τα αρχοντόσπιτα εκείνης της πλούσιας εποχής, τα κομψοτεχνήματα της πόλης μας, θα εστιάσουμε όμως εδώ στο αρχοντικό των Αδελφών Εμμανουήλ που μας φιλοξένησε με αφορμή μια αξιόλογη εκπαιδευτική δράση.

Το ταξίδι μας στο χρόνο, λοιπόν, ξεκίνησε στην οδό Βυζαντίου μέσα από τις εκπληκτικές δραματικές ερμηνείες μαθητών του Ειδικού Σχολείου Καστοριάς, οι οποίοι με αφορμή την συμμετοχή τους σε μαθητικό διαγωνισμό για παραγωγή μικρού μήκους ταινίας, μας χάρισαν κινηματογραφικές στιγμές από την εποχή του Ρήγα Φεραίου, τονίζοντας την αξία της ελευθερίας του πνεύματος ακόμη και σε εποχές σκλαβιάς. Τα γυρίσματα για αυτή την ολιγόλεπτη οπτικοακουστική παραγωγή πραγματοποιήθηκαν στο αρχοντικό των Αδελφών Εμμανουήλ, όπου στεγάζεται σήμερα το Ενδυματολογικό Μουσείο Καστοριάς. Κι όχι τυχαία. Η επιλογή του αρχοντικού ήταν συμβολική, αφού τα αδέρφια Εμμανουήλ ήταν πιστοί σύντροφοι του Ρήγα Φεραίου που διακρίθηκε για την πατριωτική του δράση.

Το επιβλητικό αυτό κτίριο του 1750 βρίσκεται σ’ ένα από τα λιθόστρωτα δρομάκια της γειτονιάς αποδεικνύοντας ότι η παραδοσιακή μακεδονίτικη αρχιτεκτονική δεν έχασε τη λάμψη της στο πέρασμα των αιώνων. Πρώτα πρώτα αντικρίζεις τους ψηλούς επιβλητικούς τοίχους που απομονώνουν την αυλή από τον δρόμο, και την αυλόπορτα με τους μεγάλους σύρτες. Περνώντας στο εσωτερικό του, βλέπεις την ταξινόμηση των ορόφων από το ισόγειο προς τα ανώτερα επίπεδα, όπου τα ενώνει μια ξύλινη σκάλα με καταπακτή. Μέσα στα δωμάτια η τέχνη είναι αποτυπωμένη με ανάγλυφα σχέδια στους τοίχους – κρυφά δωμάτια που μαρτυρούν τον μυστικισμό αλλά και τις δυσκολίες της καθημερινότητας των κατοίκων εκείνης της εποχής. Πρόκειται για ένα αρχοντικό που αποπνέει πλούτο, ενώ μέσα από τα εκθέματά του φανερώνεται η σχέση των Καστοριανών με το εμπόριο. Αυθεντικές παραδοσιακές φορεσιές, κοσμήματα και αντικείμενα από την καθημερινότητα των πολιτών, περιμένουν τον επισκέπτη για να του προσφέρουν ένα ταξίδι πίσω στο χρόνο. Αξίζει να τονιστεί ότι για τη λειτουργία, τη συντήρηση και τον εμπλουτισμό του αρχοντικού μεριμνά ο μουσικοφιλολογικός σύλλογος «Αρμονία». Μέσα στην ανατριχιαστική γαλήνη αυτού του κτιρίου που σκορπίζει παντού σκιές και έχει τη δύναμη να ζωντανεύει μνήμες, μέσα στην μεγαλοπρέπεια της παλαιότητάς του, άνθισε η ελπίδα και η χαρά από την παρουσία των παιδιών.

Η αρχή μιας σκηνής… 1,2,3 ΠΑΜΕ!

Η ιστορία ξετυλίγεται και το ταξίδι στο χρόνο ξεκινάει, στην εποχή του Ρήγα Φεραίου.
Η γοητεία της ιστορίας αιωρείται μέσα σ’ αυτή την “φυλακή”. Ένα κινηματογραφικό σκηνικό που διαδραματίζεται μέσα στους ατμοσφαιρικούς χώρους με τις ξυλόγλυπτες οροφές του Αρχοντικού των Αδελφών Εμμανουήλ. Πλούτος και λάμψη τής τότε εποχής διακατέχει το εσωτερικό του και εμφανίζονται μπροστά σου αρχοντικές ζωές. Ένα σκηνικό που μαρτυρά μια εποχή σπουδαίων μορφών της Ελλάδας και μια εξαιρετική δουλειά του Ειδικού Σχολείου Καστοριάς, με τα παιδιά να αποτυπώνουν στο φακό τη δίψα τους για δημιουργία και μάθηση.

Η Ομάδα Επικοινωνίας του Τμήματος Ψηφιακών Μέσων και Επικοινωνίας Καστοριάς αποκόμισε μία ακόμη σημαντική εμπειρία με το να σταθεί αρωγός στην προσπάθεια των εκπαιδευτικών και των μαθητών για την επίτευξη του στόχου τους. Πάντα χαιρόμαστε να είμαστε μέρος δημιουργικών στιγμών που ελευθερώνουν τη φαντασία μας, ειδικότερα όταν τις μοιραζόμαστε με παιδιά!

Παρασκευή Μαλέα
Επιμέλεια: Ομάδα Επικοινωνίας του Τμήματος Ψηφιακών Μέσων και Επικοινωνίας, ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας, Καστοριά

Το άρωμα μια άλλης εποχής  διατηρείται ανέπαφο στα παλιά καλντερίμια της, οι  πλούσιες σε τοιχογραφίες εκκλησίες της , τα μουσεία , τα κρασιά , τα ξακουστά  σε τέχνη   γουναρικά της, τα πλούσια έθιμα και η βρύση του έρωτα, που τα δάκρυα της νεράιδας μετέτρεψαν τις σταγόνες του νερού  σε βέλη του έρωτα,  περιμένουν να τα ανακαλύψετε.

Σιατιστινοί ήταν οι έμποροι και τυπογράφοι   αδερφοί Γεώργιος και Πούπλιος Πούλιος, γιοί του Μάρκου Πούλιου,  γνωστοί με την εμπορική επωνυμία ως Μαρκίδες Πούλιου,   που είναι οι  πρωτοπόροι εκδότες και δημοσιογράφοι που εξέδωσαν στη Βιέννη την πρώτη σωζόμενη ελληνική εφημερίδα με τον τίτλο «Εφημερίς» από το 1791 ως το 1797. Συνεργάτες του  Ρήγα Βελεστινλή και  στο τυπογραφείο τους τυπώθηκαν επαναστατικά  φυλλάδια και βιβλία του εθνεγέρτη.

Στην είσοδο μας υποδέχεται, ο μεταβυζαντινός Κοιμητηριακός ναός του Οσίου Νικάνορα, του Αγίου της Δυτικής Μακεδονία, χτισμένος το 1709. Προχωρώντας διασχίζουμε την Κάτω Σιάτιστα, τη περήφανη Γεράνεια, στην πλατεία της οποίας δεσπόζει το κομψό καμπαναριό  και δίπλα η παλαιότερη εκκλησία της Σιάτιστας, η Αγία Παρασκευή  χτισμένη το 1677.

Λίγα μέτρα δεξιότερα, τα αρχοντικά Πούλκως και Τζώνου. Το περίφημο αρχοντικό της Πούλκως  χτισμένο το 1752 έχει ανακατασκευασθεί και  αποτελεί μνημείο, όπως και όλα τα αρχοντικά ενώ περιμένει  καρτερικά τους επισκέπτες.

Στη Σιάτιστα υπάρχουν τα περισσότερα και πλουσιότερα τοιχογραφημένα  αρχοντικά της Μακεδονίας. Τα αρχοντικά αυτά  είναι δημιουργήματα και  κατάλοιπα του αστικού τρόπου ζωής που δέχτηκαν  οι Σιατιστινοί κοσμοπολίτες  πραγματευτάδες και έμποροι . Παράλληλα τα αρχοντικά είναι αριστουργήματα της  μακεδονικής λαϊκής αρχιτεκτονικής και «εκθετήρια» των ιδεολογικών στόχων που αποτυπώθηκαν στην εικαστική διακόσμηση από τους παραγγελιοδότες ιδιοκτήτες τους.

Είναι  η πόλη της παράδοσης, των πολιτισμικών αγαθών, των απαράμιλλων αρχοντικών του 18^ου αιώνα, των ιστορικά εκπαιδευτήριων. Μια πόλη με  ένδοξο παρελθόν.

Στη Γεράνεια που με τα κτίσματά της φανερώνει ένα κομμάτι της  ιστορίας και του πολιτισμού  της  πόλης, βρίσκονται  πέντε μεταβυζαντινές εκκλησίες αυτές  της Αγίας Παρασκευής, της Παναγίας, του Αγίου Νικάνορα, των Ταξιαρχών και  του Αγίου Χριστοφόρου, όλες ξυλόστεγες βασιλικές με ιδιαίτερα καλλιτεχνικά γνωρίσματα . Δίπλα στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στέκει  ο ενοριακός ναός της Γεράνειας, ο Άγιος Νικόλαος  χτισμένος το 1937, με τοιχογραφίες αναγεννησιακής τέχνης. Στη Γεράνεια θα αντικρίσουμε  επίσης το Μουσικό Σχολείο «Κώστας και Ελένη Παπανικολάου»  και τα νηπιαγωγεία των ίδιων χορηγών.

Ανηφορίζοντας αντικρίζουμε  τον ναό του Αγίου Μηνά που μας υποδέχεται στην Άνω Σιάτιστα, τη Χώρα, μια μονόχωρη βασιλική που χτίστηκε  το 1702 και τοιχογραφήθηκε το 1728. Απέναντί του το Ηρώον της πόλεως και το «Τσιστοπούλειο» Διοικητήριο, το Δημαρχείο Βόιου.

Πίσω από το Δημαρχείο, στο λόφο δεσπόζει  ο ναός του Προφήτη Ηλία  χτισμένος το 1701, ένας ευρύχωρος ναός, με ιστορικά στοιχεία και ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες.            Επιβλητικός και μεγαλοπρεπής στέκεται  ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Δημητρίου με το καμπαναριό του 1856, σήμα κατατεθέν της Χώρας και απέναντι, που  χτίστηκε από τον διάσημο Σιατιστινό αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχο.

Το ιστορικό Τραμπάντζειο Γυμνάσιο (1888), διαλαλεί την συνεχή πνευματική ακτινοβολία της πόλης. Αποτέλεσε εκπαιδευτική εστία και αρχιτεκτονικό κόσμημα, δωρεά του ομογενούς Ιωάννη Τραμπατζή, Σιατιστινού εμπόρου στο Βουκουρέστι ένα κτίριο που απηχεί και συνενώνει τη μεγάλη εκπαιδευτική παράδοση της Σιάτιστας.

Στο Τραμπάτζειο Γυμνάσιο  το 1906 ιδρύεται  η «Παλαιοντολογική  Συλλογή Σιατίστης», μια συλλογή με παγκόσμια αίγλη. Τα εκθέματα (μαμούθ, ρινόκεροι, πετρώματα και ορυκτά), επιβεβαιώνουν  το γεωλογικό πλούτο της περιοχής. Στον  ίδιο χώρο φιλοξενείται ο προϊστορικός ελέφαντας του Καλονερίου  που ανακαλύφθηκε το 2006. Το ξεκίνημα αυτής της συλλογής τοποθετείται στις αρχές του 20ού αιώνα. Το  πρώτο της κομμάτι, ο απολιθωμένος χαυλιόδοντας, βρέθηκε στην κοιλάδα του Αλιάκμονα -στον οικισμό του Πολύλακκου- το 1902.

Το άρωμα μια άλλης εποχής  διατηρείται ανέπαφο στα παλιά καλντερίμια της, οι  πλούσιες σε τοιχογραφίες εκκλησίες της , τα μουσεία , τα κρασιά , τα ξακουστά  σε τέχνη   γουναρικά της, τα πλούσια έθιμα και η βρύση του έρωτα,

Στον ίδιο κτίριο φιλοξενείται η Βοτανική Συλλογή Σιάτιστας  όπου αναδεικνύεται  η μοναδική χλωρίδα του όρους Μπούρινου και ιδιαίτερα της κοιλάδας του Μεσιού Νερού, μέσα από πλούσιο αριθμό αποξηραμένων φυτών, σε συνδυασμό με εντυπωσιακές φωτογραφίες και προβολές εικόνας.

Δεξιά, δίπλα στο Τραμπάντζειο Γυμνάσιο βλέπουμε  το Μητροπολιτικό Μέγαρο και πίσω από αυτό τον ναό των Δώδεκα Αποστόλων, ενώ απέναντι  βρίσκεται ο ναός του Αγίου Γεωργίου μέσα σε ένα δενδροφυτευμένο τοπίο. Στον περίβολο του  μητροπολιτικού μεγάρου φιλοξενείται το Εκκλησιαστικό Μουσείο Σιάτιστας  με τα εκθέματα  να περιλαμβάνουν εικόνες, ξυλόγλυπτα, αντικείμενα μικροτεχνίας, βιβλία, άμφια και έχουν συλλεχθεί από τους ναούς και τα μοναστήρια της περιοχής. Πίσω από το Τραμπάντζειο, βρίσκεται  το διδακτήριο «Γεώργιος Παπαγεωργίου», το Τεχνικό Σχολείο «Αναστάσιος Τσίπος».

Στη Χώρα  βρίσκονται επίσης τα αρχοντικά Μανούση, Νερατζόπουλου, Μαλιόγκα δείγματα ακμής και πολιτισμού.

Η Σιάτιστα φημίζεται για τις ψησταριές της, τα παραδοσιακά φαγητά  της όπως σαρμάδες, πίτες και πρόβειο κρέας  αλλά και το  εκλεκτό Σιατιστινό κρασί της.

Είναι  η πόλη της παράδοσης, των πολιτισμικών αγαθών, των απαράμιλλων αρχοντικών του 18^ου αιώνα, των ιστορικά εκπαιδευτήριων. Μια πόλη με  ένδοξο παρελθόν.