Το Άσκιο όρος απλώνεται στο μέσο του νομού Κοζάνης και βρίσκεται στο κέντρο μια αλυσίδας ορεινών όγκων που κινούνται λίγο πιο ανατολικά από την οροσειρά της Πίνδου και ενώνουν τους νομούς Καστοριάς, Κοζάνης και Γρεβενών. Στα βόρεια το βουνό συνδέεται με το Βίτσι μέσω του περάσματος της Κλεισούρας και στα νότια με τον Βούρινο μέσω του περάσματος της Μπάρας. Στα ανατολικά τού βρίσκονται η κοιλάδα της Εορδαίας και η πόλη της Κοζάνης και στα δυτικά η κοιλάδα του ποταμού Αλιάκμονα χωρίζει το βουνό από το όρος Βόιο. Η κατεύθυνση του Άσκιου είναι από τα βόρεια προς τα νότια και το μήκος του φτάνει τα 33 χλμ. Η φυσιογνωμία του διαμορφώνεται από ήπιες κορυφογραμμές που δημιουργούν πολλά ορεινά οροπέδια και κοιλάδες. Ψηλότερη κορυφή είναι το Σινιάτσικο, ή αλλιώς Σημείο (2.111 μ.) στο κέντρο του ορεινού όγκου και ακολουθούν ο Μαέστρος (1.843 μ.), το Σαΐνι (1.833 μ.), ο Σκάκος (1.824 μ.), ο Άγιος Παντελεήμων (1.703 μ.), το Μουρίκι (1.699 μ.), η Κορφούλα (1.651μ.), η Σκάρπα (1.624 μ.), το Πυροφυλάκιο (1.594 μ.), η Μαγούλα Μακρυγιάννη (1.538 μ.) και ο Πύργος (1.517 μ.). Τα πετρώματα του βουνού εναλλάσσονται από σχιστολιθικά σε ασβεστολιθικά, ενώ δεν υπάρχουν σημαντικές πηγές και ρέματα πέρα από τον όμορφο ρέμα του Μυρίχου στα νοτιοδυτικά που καταλήγει στον Αλιάκμονα, τον Μπεκρεβένικο που καταλήγει στη Βεγορίτιδα, τον Τρανό Λάκκο το ρέμα Αρβανίτη και τον Πόρρο. Πάνω από το χωριό Νάματα βρίσκεται και το μικρό αλλά περίφημο σπηλαιοβάραθρο της Δρακότρυπας που η λαϊκή παράδοση το έχει ζώσει με πολλούς θρύλους. Ο πιο γνωστός από αυτούς αναφέρει ότι στη σπηλιά ζούσε ένας δράκος που κρατούσε τα νερά και ανάγκαζε τους κατοίκους να θυσιάζουν ένα ζωντανό για να κατευνάσουν το θυμό του. Κοντά στην Εράτυρα και σε υψόμετρο 1.120 μ. βρίσκεται και το σπηλαιοβάραθρο της Αγιότρυπας με διάδρομο 150 μέτρων και μια μικρή λίμνη. Το Άσκιο είναι ένα βουνό που περιβάλλεται από πολλά παραδοσιακά χωριά από τα οποία ξεκινούν ενδιαφέροντα μονοπάτια που μπαίνουν στα δάση και φτάνουν μέχρι τα ατέλειωτα υποαλπικά λιβάδια και τις κορυφές.

Η πόλη της Γαλατινής

Η Γαλατινή είναι μια ορεινή όμορφη πόλη χτισμένη σε υψόμετρο 1000 μ. Η Γαλατίνη είναι το μεγαλύτερο χωριό του Δήμου Ασκίου με περισσότερους από 2000 κατοίκους, σε μια εκκεντρική και συμπαγή δομή.

Η Γαλατίνη κατοικείται από τα αρχαία χρόνια, όπως τεκμηριώνεται από τον αρχαιολογικό χώρο ”Καστρέλλι”. Οι κάτοικοι είναι γουναράδες, όπως στην πόλη της Σιάτιστας. Ένα από τα πιο γνωστά έθιμα αυτής της περιοχής είναι ο «Χορός της Ρόκας» την τρίτη μέρα μετά το Πάσχα, που συμβολίζει την αναχώρηση των ανδρών για να εργαστούν ως οικοδόμοι σε ξένες χώρες.

Το χωριό Εράτυρα

Η Εράτυρα, η παλιά ”Σέλτζα”, είναι χτισμένη αμφιθεατρικά στους πρόποδες του Σινιάτσικου σε μια πολύ ιδιαίτερη τοποθεσία. Η Εράτυρα είναι γνωστή για τα αρχοντικά της και την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη μέση του χωριού, με τον μοναδικό ξύλινο ναό της και τις παλιές εικονογραφήσεις αγίων. Οι ιστορικοί αναφέρονταν στην αρχαία Εράτυρα ως μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της Αρχαίας Ελιμίας στη Μακεδονική περίοδο. Το σπήλαιο της Εράτης (γνωστής ως ”Τρίπα”) βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του χωριού, στη θέση ”Αλεπότρυπες”. Το βουνό είναι γεμάτο από μικρές ή μεγάλες σπηλιές και τρύπες, μεγάλα σκαλίσματα που δημιουργήθηκαν από το σπάσιμο των κορυφών των σπηλαίων.

Το χωριό Σισάνι

Το Σισάνι, γνωστό για την παραγωγή φασολιών, βρίσκεται στην κοιλάδα που σχηματίζει το Σινιάτσικο και το Μουρίκι όρη. Ένα μικρό ποτάμι διαρρέει το χωριό που ονομάζεται Μύριχος. Οι συσσωρευμένες λεύκες που κυριολεκτικά περιέβαλαν το χωριό είναι εξαιρετικά όμορφες. Το νέο φράγμα του Σισανίου χάρισε στην περιοχή μια τεχνητή λίμνη που κόβει την ανάσα.

Το χωριό Νάματα

Βρίσκεται σε υψόμετρο 1320 μ. στις πλαγιές του Σινιάτσικου. Το χωριό έχει ατομικά ορεινό χαρακτήρα με γραφικά σπίτια και εξαιρετικό κλίμα. Τα Νάματα αποτελούν το κοντινότερο χωριό στην κορυφή του βουνού και η θέα είναι μοναδική.

Παρατηρείται μεγάλη αντίθεση ανάμεσα στις γυμνές και στις δασωμένες περιοχές. Στο γυμνό τοπίο η ψηλή βλάστηση απουσιάζει ολοκληρωτικά, ενώ όπου υπάρχουν δάση αυτά είναι πολύ πυκνά και ξεκινούν απότομα. Το φαινόμενο οφείλεται αφενός στα πετρώματα της περιοχής και αφετέρου στην υπερβόσκηση των περασμένων χρόνων από τα πολλά και τεράστια σε μέγεθος κοπάδια που υπήρχαν.

Το μήκος του βουνού φθάνει τα 40 χλμ., ξεκινώντας λίγο πιο Νότια από την πόλη της Καστοριάς και καταλήγοντας έξω από την Κοζάνη. Η κατεύθυνσή του είναι από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοανατολικά, αποτελώντας φυσική συνέχεια του όρους Βίτσι και του Βαρνούντα. Βρίσκεται στο κέντρο της Δυτικής Μακεδονίας και για το λόγο αυτό η θέα που προσφέρει ακόμη και από τις χαμηλές κορυφές του είναι εκπληκτική.

Το ιδιαίτερα έντονο ανάγλυφο σε συνδυασμό με το ύψος του το καθιστά ένα από τα πιο άγρια ελληνικά βουνά και για αυτό το λόγο εδώ πιθανό βρίσκονται χτισμένα πολλά μοναστήρια.

Το κεντρικότερο και ψηλότερο τμήμα αποτελεί το Σινιάτσικο με υψόμετρο που φθάνει τα 2.111 μέτρα, χαρακτηρισμένο στο μεγαλύτερο τμήμα του ως περιοχή Natura 2000. Ο όγκος της βάσης αλλά και της κορυφής του είναι πραγματικά μεγαλειώδης. Δεν υπάρχει μόνο μία, αλλά σειρά κορυφών που ξεπερνούν σε υψόμετρο τα 2.000 μέτρα, με ψηλότερη τη δεύτερη προς το Νότο, ενώ από χαμηλά όλες μοιάζουν να έχουν το ίδιο ύψος.

Όταν το Σινιάτσικο είναι χιονισμένο η μορφή του γίνεται ακόμη πιο επιβλητική. Άλλες ψηλές κορυφές είναι ο Σκάκος (1.824 μ.), ο Πύργος (1.517 μ.), η Μακρυγιάννη (1.542 μ.), η Μαγούλα (1.621 μ.), και η Σκάρπα (1.624 μ.). Στο Βόρειο τμήμα του, το οποίο είναι κατάφυτο με δάση οξιάς, βρίσκονται τα ορειβατικά καταφύγια του Χιονοδρομικού Ορειβατικού Συλλόγου Πτολεμαΐδας και της Ορειβατικής Λέσχης Εορδαίας. Τα πετρώματα του ασβεστόλιθου έχουν δημιουργήσει εντυπωσιακά ανεξερεύνητα σπήλαια στην περιοχή της Εράτυρας. Ιδιαίτερο τοπίο αποτελεί επίσης το αλπικό οροπέδιο των 1.900 μέτρων που σχηματίζεται στη Δυτική πλευρά, κάτω από την κορυφή, όπου υπάρχει και μια μικρή καταβόθρα.

Τη Νότια συνέχεια του Σινιάτσικου προς τη Σιάτιστα αποτελεί το όρος Βέλια. Εδώ η απουσία ψηλής βλάστησης είναι ολοκληρωτική. Το βουνό οριοθετείται μεταξύ Σιάτιστας και Γαλατινής και η ψηλότερη κορυφή του φθάνει τα 1.763 μέτρα. Άλλες σημαντικές κορυφές είναι ο Πύργος (1.688 μ.) με μια εντυπωσιακή μορφή κώνου και η Τρανή Ράχη (1.505 μ.).

Η περιοχή όπου συναντάται με το όρος Βούρινος, στον Φαρδύκαμπο, αποτελεί το μόνο πεδινό πέρασμα μεταξύ Μακεδονίας και Ηπείρου, με συνέπεια να έχουν σημειωθεί εκεί ιστορικές μάχες, τόσο κατά τους πρόσφατους χρόνους, όσο και κατά την αρχαιότητα. Σε αυτή την τοποθεσία βρίσκεται, ένα πολύ μεγάλο σπήλαιο, ορατό από την Εγνατία οδό.

Τη Βόρεια προέκταση του Σινιάτσικου αποτελεί το Μουρίκι. Γεωλογικά τα δύο βουνά διαφέρουν ως προς τη σύσταση των πετρωμάτων άρα και τη γένεσή τους. Το Μουρίκι θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ένα τελείως ξεχωριστό βουνό, μιας και είναι καθαρά σχιστολιθικό και παρουσιάζει ομοιότητες περισσότερο με το Βίτσι, που βρίσκεται Βορειότερα. Το τοπίο εδώ αλλάζει ριζικά.

Οι πλαγιές είναι πιο ομαλές, με την Ανατολική να είναι κατάφυτη από δάση οξιάς και βελανιδιάς. Ενώνεται με το Σινιάτσικο στην περιοχή της Βλάστης, σχηματίζοντας το ομώνυμο οροπέδιο. Η ψηλότερη κορυφή του αγγίζει τα 1.701 μέτρα, ενώ χαμηλότερες είναι η Πέτρα Μάρκου (1.655 μ.), τα Ακόνια (1.468 μ), το Κάστρο Ζώτα (1.413 μ.), και η Γκούφα (1.285 μ.).

Νερά που αναβλύζουν από φυσικές πηγές ανάμεσα σε βρύα και βράχους σχηματίζουν φυσικές αποθήκες νερού, ενώ μικροί καταρράκτες λαξεύουν τις πέτρες δίνοντάς τους μορφές που μόνο η ίδια η φύση μπορεί να δημιουργήσει.