Bajau – Together https://togethermag.gr/tag/bajau/ Free Press Sat, 11 Mar 2023 11:37:57 +0000 el hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.4.7 https://togethermag.gr/wp-content/uploads/2018/11/ico.png Bajau – Together https://togethermag.gr/tag/bajau/ 32 32 Bajau: Οι Νομάδες της Θάλασσας https://togethermag.gr/newsfeed/kosmos/bajau-oi-nomades-tis-thalassas/ Sat, 11 Mar 2023 11:37:57 +0000 https://togethermag.gr/?p=42391 Εάν κρατήσετε την αναπνοή σας και βυθίσετε το πρόσωπό σας σε μια μπανιέρα γεμάτη με νερό, το σώμα σας ενεργοποιεί αυτόματα αυτό που ονομάζεται αντανακλαστικό κατάδυσης. Ο καρδιακός σας ρυθμός επιβραδύνεται, τα αιμοφόρα αγγεία σας συστέλλονται και ο σπλήνας σας συσπάται, όλες αυτές οι αντιδράσεις σας βοηθούν να εξοικονομήσετε ενέργεια όταν το οξυγόνο είναι περιορισμένο.

Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να κρατήσουν την αναπνοή τους κάτω από το νερό για λίγα δευτερόλεπτα, μερικοί για λίγα λεπτά. Αλλά για τους Αυστρονήσιους Bajau αυτό είναι παιχνιδάκι. Έχουν πάει την ελεύθερη κατάδυση σε άλλα επίπεδα, κατορθώνοντας να μείνουν κάτω από το νερό μέχρι και 13 λεπτά σε βάθη περίπου 60 μέτρων. Αυτοί οι νομάδες της θάλασσας ζουν σε νερά που διασχίζουν τις Φιλιππίνες, τη Μαλαισία και την Ινδονησία, όπου καταδύονται για να κυνηγήσουν ψάρια ή να αναζητήσουν φυσικά υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε χειροτεχνίες.

Εδώ οι καλοί χάρτες: οι περιοχές που ζουν οι νομάδες της θάλασσας. Με πράσινο χρώμα οι Bajau (πηγή: wikipedia)
Oι περιοχές που ζουν οι νομάδες της θάλασσας. Με πράσινο χρώμα οι Bajau (πηγή: wikipedia)

Παραδοσιακά ζουν σε μικρά πλωτά σπίτια και βγαίνουν στην ξηρά μόνο για να ανταλλάξουν προμήθειες ή για να προφυλαχθούν από τις καταιγίδες. Συλλέγουν την τροφή τους με ελεύθερη κατάδυση χωρίς στολές ή βατραχοπέδιλα και χρησιμοποιούν μόνο ξύλινα γυαλιά και ψαροτούφεκα δικής τους κατασκευής. Μερικές φορές, σκίζουν τα τύμπανα των αυτιών τους σε νεαρή ηλικία για να διευκολύνουν την κατάδυση.

Δεν βουτούν όλοι. Kάποιοι το αποφεύγουν εντελώς. Αλλά όσοι το κάνουν φτάνουν την ικανότητα στα άκρα. Κάθε μέρα, περνούν περισσότερες από πέντε ώρες κάτω από το νερό, πιάνοντας από ένα έως 8 κιλά ψάρια και χταπόδια. Η μέση κατάδυση διαρκεί μόνο μισό λεπτό, αλλά οι Bajau μπορούν να κρατήσουν την αναπνοή τους για πολύ περισσότερο. Στο ντοκιμαντέρ του BBC Human Planet, ένας άνδρας Bajau που ονομάζεται Sulbin μένει κάτω από το νερό για σχεδόν τρία λεπτά. «Εστιάζω το μυαλό μου στην αναπνοή. Κάνω βουτιά μόνο όταν είμαι απόλυτα χαλαρός».

Μια μελέτη στο περιοδικό Cell αποκάλυψε τις πρώτες ενδείξεις ότι μια μετάλλαξη DNA για μεγαλύτερους σπλήνες έδωσε στους Bajau ένα γενετικό πλεονέκτημα για τη ζωή κάτω από τη θάλασσα.

Στηριζόμενοι στον σπλήνα

Από όλα τα όργανα του ανθρώπινου σώματος, ο σπλήνας πιθανότατα να μην είναι το πιο λαμπερό. Μπορείτε τεχνικά να ζήσετε χωρίς αυτό, αλλά αν το έχετε, το όργανο βοηθά στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού σας συστήματος και στην ανακύκλωση των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Προηγούμενες έρευνες έδειξαν ότι στις φώκιες, τα θαλάσσια θηλαστικά που περνούν μεγάλο μέρος της ζωής τους κάτω από το νερό, οι σπλήνες είναι δυσανάλογα μεγάλοι. Η συγγραφέας της μελέτης Melissa Llardo από το Κέντρο Γεωγενετικής του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης ήθελε να δει εάν το ίδιο χαρακτηριστικό ίσχυε και για τους καταδυτικούς ανθρώπους. Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού της στην Ταϊλάνδη, άκουσε για τους θαλάσσιους νομάδες και εντυπωσιάστηκε από τις θρυλικές ικανότητές τους.

«Ήθελα να γνωρίσω πρώτα την κοινότητα και όχι απλώς να εμφανιστώ με επιστημονικό εξοπλισμό και να φύγω», λέει για τα αρχικά της ταξίδια στην Ινδονησία. «Στη δεύτερη επίσκεψη, έφερα ένα φορητό μηχάνημα υπερήχων και ένα σετ συλλογής σιέλου. Πηγαίναμε σε διάφορα σπίτια και τραβούσαμε εικόνες από τις σπλήνες τους».

Πήρε επίσης δεδομένα από μια συγγενική ομάδα ανθρώπων που ονομάζεται Saluan, οι οποίοι ζουν στην ηπειρωτική χώρα της Ινδονησίας. Συγκρίνοντας τα δύο δείγματα στην Κοπεγχάγη, η ομάδα της διαπίστωσε ότι το διάμεσο μέγεθος της σπλήνας ενός ατόμου Bajau ήταν 50% μεγαλύτερο από το ίδιο όργανο σε ένα άτομο Saluan.

Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ένα γονίδιο που ονομάζεται PDE10A, το οποίο πιστεύεται ότι ελέγχει μια συγκεκριμένη ορμόνη του θυρεοειδούς, στους Bajau αλλά όχι και στους Saluan. Στα ποντίκια, η ορμόνη έχει συνδεθεί με το μέγεθος της σπλήνας και τα ποντίκια που χειραγωγούνται για να έχουν χαμηλότερες ποσότητες της ορμόνης έχουν μικρότερους σπλήνες.

Η Llardo θεωρεί ότι με την πάροδο του χρόνου, η φυσική επιλογή βοήθησε τους Bajau που ζουν στην περιοχή εδώ και χιλιάδες χρόνια, να αναπτύξουν το γενετικό πλεονέκτημα.

Υπό πίεση

Ενώ ο σπλήνας μπορεί να εξηγήσει εν μέρει πώς οι Bajau είναι τόσο καλοί στις καταδύσεις, ενδεχομένως να έχουν λάβει χώρα και άλλες προσαρμογές, αναφέρει ο Richard Moon από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Duke. Ο Moon μελετά πώς το ανθρώπινο σώμα ανταποκρίνεται τόσο σε μεγάλα υψόμετρα όσο και σε ακραία βάθη.

Καθώς ένας άνθρωπος βουτάει βαθύτερα στο νερό, η αύξηση της πίεσης αναγκάζει τα αιμοφόρα αγγεία του πνεύμονα να γεμίσουν με περισσότερο αίμα. Σε ακραίες περιπτώσεις, τα αγγεία μπορεί να σπάσουν, προκαλώντας ακόμα και τον θάνατο. Εκτός από τις γενετικά κληρονομικές προσαρμογές, η τακτική εκπαίδευση θα μπορούσε να βοηθήσει στην αποφυγή αυτού του αποτελέσματος.

«Το θωρακικό τοίχωμα του πνεύμονα θα μπορούσε να γίνει πιο συμβατό. Μπορεί να υπάρχει κάποια χαλαρότητα που αναπτύσσεται κατά την προπόνησή. Το διάφραγμα μπορεί να τεντωθεί. Οι κοιλιακοί θα μπορούσαν να γίνουν πιο συμβατοί. Δεν ξέρουμε πραγματικά αν συμβαίνουν αυτά τα πράγματα», λέει. «Ο σπλήνας μπορεί να συστέλλεται σε κάποιο βαθμό, αλλά δεν γνωρίζουμε καμία άμεση σύνδεση μεταξύ του θυρεοειδούς και του σπλήνα. Μπορεί κάλλιστα να υπάρχει».

Η Cynthia Beall είναι μια ανθρωπολόγος από το Πανεπιστήμιο Case Western Reserve που έχει μελετήσει ανθρώπους που ζουν σε εξαιρετικά μεγάλα υψόμετρα, συμπεριλαμβανομένων Θιβετιανών που λέγεται ότι ζουν στη «στέγη του κόσμου». Πιστεύει ότι η μελέτη της Llardo ανοίγει ενδιαφέρουσες ερευνητικές ευκαιρίες, αλλά χρειάζεται να δει περισσότερα μετρήσιμα βιολογικά στοιχεία προτού πειστεί ότι ένα γενετικό χαρακτηριστικό βοηθά τους Bajau να γίνουν καλύτεροι δύτες.

Τι μπορούμε να μάθουμε από τους Νομάδες της Θάλασσας;

Εκτός από την εξήγηση γιατί οι Bajau έγιναν τόσο καλοί ελεύθεροι δύτες, η Llardo αναφέρει ότι τα ευρήματα έχουν ιατρικές εφαρμογές.

Τα αντανακλαστικά κατάδυσης μοιάζουν με μια ιατρική κατάσταση που ονομάζεται οξεία υποξία, στην οποία οι άνθρωποι βιώνουν ταχεία απώλεια οξυγόνου. Η πάθηση είναι συχνά αιτία θανάτου στα δωμάτια έκτακτης ανάγκης. Η μελέτη στους Bajau θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτελεσματικά στην καλύτερη κατανόηση της υποξίας.

Ωστόσο, ο τρόπος ζωής των θαλάσσιων νομάδων απειλείται όλο και περισσότερο. Θεωρούνται περιθωριοποιημένες ομάδες που δεν απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα ιθαγένειας με τους κατοίκους στην ηπειρωτική χώρα. Η αυξημένη βιομηχανική αλιεία δυσχεραίνει επίσης την επιβίωσή τους με αποτέλεσμα, πολλοί επιλέγουν να εγκαταλείψουν τη θάλασσα.

Χωρίς υποστήριξη στον τρόπο ζωής τους, η Llardo ανησυχεί ότι οι Bajau και τα μαθήματα που μπορούν να μας δώσουν για την ανθρώπινη υγεία, ίσως δεν υπάρχουν για πολύ ακόμη.

Πηγές: National Geographic, BBC, Atlantic

Geografikoi.gr

]]>