Στην κουλτούρα των Αμερικανών, περισσότερο από ό,τι στην ελληνική, το σπίτι δεν είναι κάτι που αγοράζει κάποιος μια ζωή, αλλά για μερικά χρόνια, μέχρι να βελτιωθούν τα οικονομικά του και να μετακινηθεί σε κάτι καλύτερο πουλώντας το προηγούμενο.

Ωστόσο, αυτό φαίνεται να αλλάζει κάτω από τα νέα οικονομικά δεδομένα. Όπως προκύπτει από έρευνα που διενήργησε η μεσιτική Redfin, οι Αμερικανοί κρατούν, πλέον, τα σπίτια τους δύο φορές περισσότερο από ό,τι πριν από 20 χρόνια, με τις παλαιότερες γενιές να βρίσκουν λιγότερα κίνητρα για να πουλήσουν και να μετακομίσουν.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Yahoo Finance, ο μέσος ιδιοκτήτης σπιτιού στις ΗΠΑ έχει μείνει σε αυτό 12 χρόνια, σχεδόν διπλάσια από τα 6,5 χρόνια που ήταν πριν από δύο δεκαετίες.

Ενώ ο χρόνος παραμονής των ιδιοκτητών κατοικιών έχει μειωθεί από την αιχμή του 2020 των σχεδόν 14 ετών, πολλά κίνητρα που παρακινούν τους ανθρώπους να μετακινηθούν έχουν εξανεμιστεί.

Το ίδιο υποδεικνύουν και άλλοι οικονομικοί δείκτες. Για παράδειγμα οι πωλήσεις υφιστάμενων κατοικιών στις ΗΠΑ έφθασαν σε χαμηλό 30 ετών πέρυσι, σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Μεσιτών, καθώς οι ιδιοκτήτες τους παρέμειναν εγκλωβισμένοι στα χαμηλότερα επιτόκια στεγαστικών δανείων τους.

Baby boomers

Η τάση ήταν πιο διαδεδομένη μεταξύ των baby boomers, βλέποντας τόσο τις τιμές των κατοικιών όσο και τα επιτόκια να αυξάνονται.

Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται στις περισσότερες περιοχές των ΗΠΑ, με εξαίρεση ορισμένες μητροπόλεις όπου ο μέσος όρος διατήρησης ενός σπιτιού πέφτει μόλις στα 7 χρόνια.

Το λεγόμενο lock-in (κλείδωμα) είναι ο κοινός παρονομαστής στους ανθρώπους που δηλώνουν ότι θέλουν να μείνουν στο σπίτι τους περισσότερο από όσο υπολόγιζαν, είπε στο Yahoo Finance ο Μαρκ Πάλιμ, αντιπρόεδρος και αναπληρωτής επικεφαλής οικονομολόγος της Fannie Mae.

Σχεδόν το 40% όσων γεννήθηκαν μεταξύ 1946 και 1964 έχει ζήσει στο σπίτι του για τουλάχιστον 20 χρόνια, ενώ ένα 16% για 10 έως 19 χρόνια, διαπίστωσε ο Redfin.

Για τη Gen Xers, περισσότερο από το 30% ζει στο ίδιο σπίτι για τουλάχιστον 10 χρόνια.

Συγκριτικά, οι millennials μένουν στα σπίτια τους για μικρότερα χρονικά διαστήματα, κυρίως επειδή ήταν πιο πιθανό να αλλάξουν δουλειά ή να έχουν αναπτυσσόμενες οικογένειες σε σχέση με τις παλαιότερες γενιές.

Σύμφωνα με τη Redfin, λιγότερο από το 7% των millennials – όσοι γεννήθηκαν μεταξύ 1981 και 1996 – έχουν ζήσει στο σπίτι τους για 10 χρόνια ή περισσότερο, και το 30% έχει ζήσει στο σπίτι του λιγότερο από πέντε χρόνια.

Εμπόδιο για τους νεότερους

«Η μεγαλύτερη διαμονή των ιδιοκτητών στο σπίτι τους, ιδιαίτερα μεταξύ των baby boomers, αποτελεί εμπόδιο για νέους αγοραστές που προσπαθούν να εισέλθουν στην αγορά για πρώτη φορά», διαπιστώνουν οι συντάκτες της έκθεσης.

Συνολικά, σχεδόν το 80% των baby boomers και το 72% των Gen Xers έχουν το σπίτι τους, σε σύγκριση με το 55% των millennials και το 26% των Gen Zers.

Αυτή η ανισορροπία σημαίνει ότι οι νεότερες γενιές που προσπαθούν να εισέλθουν στην αγορά δεν βρίσκουν ουσιαστικά απόθεμα υπαρχουσών κατοικιών σε προσιτές τιμές.

Μάλιστα, άλλη ανάλυση της Redfin κατέδειξε ότι οι baby boomers χωρίς παιδιά έχουν 3 στα 10 μεγάλα σπίτια στις ΗΠΑ, διπλάσιο από ότι οι millennials με παιδιά.

Πολλοί millennials που δεν ήταν ιδιοκτήτες σπιτιού, είτε νοίκιαζαν είτε ζούσαν με τους γονείς τους, ακόμη ένα στοιχεία που ενισχύει την τάση των παλαιότερων γενιών να κρατούν τα σπίτια τους.

Γιατί οι boomers «κολλάνε» στο σπίτι τους

Οι Boomers δεν θα μετακινηθούν σύντομα γιατί δεν έχουν λόγο να το κάνουν.

Περίπου το 54% αυτής της ηλικιακής ομάδας που είναι ιδιοκτήτες των σπιτιών τους, δεν έχει υποθήκη, που σημαίνει ότι σπίτι είναι και τυπικά και ουσιαστικά ολοκληρωτικά δικό της.

Το μέσο μηνιαίο κόστος της ιδιοκτησίας ενός σπιτιού για αυτήν την ομάδα, συμπεριλαμβανομένων των φόρων ασφάλισης και ιδιοκτησίας, ήταν κατά μέσο όρο 612 δολάρια τον Ιανουάριο του 2024.

Όσο για τους boomers που όντως κουβαλάνε ακόμη στεγαστικά δάνεια, σχεδόν όλοι έχουν χαμηλότερο επιτόκιο σε σύγκριση με το σημερινό που έχει φτάσει κοντά στο 7%.

Επιπλέον, ορισμένα κρατικά φορολογικά συστήματα ωφελούν τους ιδιοκτήτες που μένουν στο σπίτι τους περισσότερο, σημείωσε ο Redfin.

Για παράδειγμα, στο Τέξας, οι ιδιοκτήτες σπιτιού άνω των 65 ετών μπορούν να αναβάλουν τους φόρους ιδιοκτησίας μέχρι να πουληθεί το σπίτι.

Η Καλιφόρνια περιορίζει αυστηρά τις ετήσιες αυξήσεις του φόρου ακινήτων.

«Οι boomers δεν έχουν πολλά κίνητρα –οικονομικό ή κάτι άλλο- για να πουλήσουν», έγραψε στη μελέτη ο ανώτερος οικονομολόγος της Redfin, Sheharyar Bokhari. «Τυπικά έχουν χαμηλό κόστος στέγασης και το μεγαλύτερο ποσοστό των boomers είναι μόλις στα 60 τους, ακόμα αρκετά νέοι ώστε να μπορούν να φροντίσουν τον εαυτό τους και το σπίτι τους χωρίς βοήθεια».

Αλλωστε, η μέση τιμή ενός παλιού σπιτιού ανήλθε σε 379.100 δολάρια τον Ιανουάριο, υψηλό ρεκόρ, ξεπερνώντας για πρώτη φορά σε 14 μήνες την αύξηση των μισθών. Αυτό και μόνο κάνει τα πράγματα δύσκολα τόσο για τους νεότερους που θα ήθελαν να αγοράσουν για πρώτη φορά σπίτι, όσο και για τους μεγαλύτερους που ενδεχομένως θα ήθελαν να πουλήσουν το σπίτι τους για να αγοράσουν κάποιο άλλο.

 Η έννοια της γενιάς έχει μπει για τα καλά στη δημόσια συζήτηση και στην Ελλάδα. Με αρκετή καθυστέρηση βέβαια, αν σκεφτούμε ότι σε πολλές χώρες αυτές οι περίεργες ονομασίες –γενιά Χ, millennials, γενιά Ζ– αποτελούν εδώ και πολύ καιρό ένα βασικό «κλειδί» με το οποίο επιχειρείται να ερηνευθούν οι μετασχηματισμοί και οι συγκρούσεις του χαοτικού μας κόσμου. Στα καθ’ ημάς, μέχρι πολύ πρόσφατα, η μοναδική γενιά που ως τέτοια μας είχε απασχολήσει, τόσο στην επιστημονική όσο και στη δημόσια σφαίρα, ήταν η «γενιά του Πολυτεχνείου», δηλαδή η ελληνική εκδοχή της γενιάς των boomers, των παιδιών της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου.

Και αν για τη γενιά αυτή γνωρίζουμε κάποια ή αρκετά πράγματα, πλέον κάνουν την εμφάνισή τους στο προσκήνιο και οι επόμενες γενιές. Η μεταιχμιακή γενιά Χ και κυρίως οι millennials, οι γεννημένοι μεταξύ 1981 και 1996 συμβατικά – με πιο ιστορικούς όρους, τα παιδιά της νέας χιλιετίας, που διαμορφώθηκαν μέσα στους ανέμους αισιοδοξίας της χαρούμενης παγκοσμιοποίησης στη δεκαετία του 2000, που ήρθαν όμως αντιμέτωπα με τη ματαίωση των προσδοκιών που έφερε η κρίση του 2008 για μια γενιά εξαιρετικά μορφωμένη, διεθνοποιημένη, γεννημένη σχεδόν μέσα στον ψηφιακό κόσμο. Και βέβαια, ακολουθεί η περισσότερο αχαρτογράφητη γενιά Ζ, τα παιδιά των «πολυκρίσεων» που ξεκίνησαν με την παγκόσμια οικονομική κρίση και συνεχίζονται αδιάλειπτα μέχρι σήμερα.

Το βιβλίο του Δημήτρη Παπανικολόπουλου Οι millennials στον δρόμο έρχεται να προστεθεί και να προσθέσει μια νέα διάσταση σε αυτή τη συζήτηση που ολοένα διευρύνεται και εμβαθύνει. Κυριολεκτικά ακούραστος μελετητής ο ίδιος της συλλογικής δράσης και των κοινωνικών κινημάτων, όχι από καθέδρας αλλά μέσα στο πεδίο, με ματιά επιστημονικά ενήμερη αλλά και όσο χρειάζεται έκκεντρη ώστε να μην κλείνεται σε συμβατικές προσεγγίσεις, ο Παπανικολόπουλος μεταφέρει το βασικό αντικείμενο των ερευνητικών του ενδιαφερόντων στο πεδίο της γενιάς, με επίκεντρο τους Έλληνες millennials. Της γενιάς δηλαδή που στην αρχή της πιο παραγωγικής της φάσης έζησε την ελληνική κρίση, τη χρεοκοπία και τους πολιτικούς και κοινωνικούς κλυδωνισμούς που προκάλεσε, αλλά και τις κρίσεις που ακολούθησαν (μεταναστευτική, κλιματική, γεωπολιτική, υγειονομική και πάει λέγοντας).

Ως ερευνητικό εγχείρημα έχει μια διπλή αξία, τόσο για όσους ενδιαφέρονται γενικώς να κατανοήσουν αυτή τη γενιά όσο και για όσους θα το βλέπαμε ως μια άσκηση αυτογνωσίας καθώς ανήκουμε πάνω κάτω σε αυτήν. Από τη μία, το Οι millennials στον δρόμο εντάσσει την ελληνική γενιά της κρίσης στη διεθνή βιβλιογραφία, την πλαισιώνει με όσα ξέρουμε από τη διεθνή συζήτηση για τους millennials, δείχνοντας ότι ανταποκρίνεται στις αναμονές της «θεωρίας». Η ελληνική κινηματική γενιά των millennials δεν αποτελεί κομμάτι ενός υποτιθέμενου ελληνικού εξαιρετισμού αλλά εντάσσεται σε ένα υπερεθνικό παράδειγμα: ως digital natives, δικτυώνονται και κινητοποιούνται χρησιμοποιώντας το οικείο εργαλείο του διαδικτύου, προτιμούν τις οριζόντιες, αποκεντρωμένες και μη ιεραρχικές δομές οργάνωσης, ενσωματώνουν νέες, διαθεματικές αξίες και ρεπερτόρια δράσης, η πολιτικοποίησή τους (μας) εκκινεί από συνθήκες μιας διευρυμένης επισφάλειας αλλά και μιας καχυποψίας προς το πολιτικό σύστημα, αναπτύσσεται μέσα στις ανισότητες του σύγχρονου κόσμου, η συλλογικότητα συνυπάρχει και συγκρούεται ταυτόχρονα με την έντονη εξατομίκευση. Από την άλλη, οι millennials στην Ελλάδα, όπως και παντού, δεν είναι μια μονολιθική γενιά· διέπονται από εσωτερικές αντιθέσεις αλλά επίσης κατασκευάζουν την ταυτότητά τους σε σχέση (και αντίθεση) με άλλες γενιές.

Το βιβλίο συνοψίζει τα ευρήματα μιας εκτενούς έρευνας που συνδυάζει τη συμμετοχική παρατήρηση με μια σειράσ υνεντεύξεων με άτομα που συμμετέχουν σε μορφές συλλογικής δράσης στην Ελλάδα. Το υλικό είναι πλούσιο και επιτρέπει στον συγγραφέα να θέσει στο τραπέζι της έρευνας και του διαλόγου ένα ολόκληρο φάσμα ζητημάτων. Θα μπορούσε κανείς να εγείρει ορισμένες ενστάσεις, όπως για παράδειγμα το ότι η πειστική ποιοτική διάσταση της έρευνας συνοδεύεται από μια ποσοτική αποτύπωση που όμως θα χρειαζόταν μια αυτοτελή ποσοτική έρευνα για να είναι πλήρης – πάντως το βιβλίο ανοίγει πεδία ερωτημάτων και για αντίστοιχες προσεγγίσεις. Ή ότι η επιλογή να αφεθεί εκτός ένα μεγάλο κομμάτι της σύγχρονης συλλογικής δράσης, ο ακτιβισμός με συντηρητικό ή και ακροδεξιό πρόσημο, αφαιρεί από την πληρότητα του εγχειρήματος, ιδίως αν σκεφτούμε τη βαρύτητα που είχαν στην πρόσφατη πολιτική ιστορία μας οι κινητοποιήσεις λ.χ. για το «Μακεδονικό» με αφορμή τη Συμφωνία των Πρεσπών.

Παρ’ όλα αυτά, το Οι millennials στον δρόμο παραμένει μια σημαντική συμβολή στο πεδίο της έρευνας για τις γενιές στην Ελλάδα, αλλά και ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα για όποιον και όποια θέλει να εντρυφήσει σε αυτή την σχετικά καινούρια στα καθ’ ημάς αλλά ουσιαστική συζήτηση. Ας το επαναλάβουμε: είναι και μια άσκηση αυτογνωσίας για όσους και όσες είχαμε την τύχη ή την ατυχία να ανήκουμε στη γενιά των μεγάλων ματαιωμένων προσδοκιών, που ακόμη αναζητά να κατασκευάσει την ατομική και συλλογική της βιογραφία.

* Πολιτικός επιστήμονας, συγγραφέας

διαφορές είναι πράγματι μεγάλες – όμως όχι τόσο όσο φαντάζουν με μια πρόχειρη, επιφανειακή σύγκριση. Όπως σημειώνει το βρετανικό έντυπο, σήμερα σχεδόν ένας στους τέσσερις millennials των ΗΠΑ – η ομάδα που γεννήθηκε μεταξύ 1981 και 1997 – δηλώνει ότι η ζωή του είναι υλικά χειρότερη από ό,τι ήταν η ζωή των γονέων του, ποσοστό ρεκόρ για κάθε γενιά Αμερικανών στην οποίαν έχει τεθεί αυτή η ερώτηση. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού του Ηνωμένου Βασιλείου υποστηρίζει ότι η σημερινή νεολαία θα έχει χειρότερη ζωή από τους γονείς της, από 13% πριν από 20 χρόνια, σύμφωνα με έρευνα της Ipsos Mori.

Το έλλειμμα πλούτου

Μια στατιστική που συχνά αναδεικνύεται για να υποστηρίξει τη δυσπραγία των millennials είναι το έλλειμμα πλούτου. Ένα ευρέως διαδεδομένο διάγραμμα από τις ΗΠΑ δείχνει ότι οι νέοι ενήλικες κατείχαν μόνο το 3% του πλούτου των αμερικανικών νοικοκυριών το 2019, ενώ οι baby boomers (οι άνθρωποι που γεννήθηκαν τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες) κατείχαν το 21% στην ίδια περίπου ηλικία.

Αυτή η προσέγγιση όμως έχει ένα ελάττωμα, κατά τον Jeremy Horpedahl, οικονομολόγο στο Πανεπιστήμιο του Central Arkansas. Οι boomers είναι μια πολύ μεγάλη γενιά. Την εποχή που κατείχαν το 21% του πλούτου, αποτελούσαν σχεδόν διπλάσιο ποσοστό του ενήλικου πληθυσμού των ΗΠΑ από ό,τι οι millennials σήμερα. Αν αντ’ αυτού ακολουθήσουμε την πρόταση του Horpedahl και συγκρίνουμε τον προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό κατά κεφαλήν πλούτο εντός κάθε γενιάς διαχρονικά, οι millennials στην πραγματικότητα σχεδόν ακολουθούν τα βήματα των boomers.

Έχουν δίκιο οι millennials

Παρ’ όλ’ αυτά, οι millennials έχουν δίκιο να επισημαίνουν τη χειρότερη θέση στην οποίαν βρίσκονται σε σχέση με τους γονείς τους. Και αυτό γιατί – όπως επισημαίνουν οι FT – η συσσώρευση πλούτου – όπως και το εισόδημα – έχει σημασία για τους millennials σήμερα κυρίως ως μέσο για την απόκτηση κατοικίας, ειδικά καθώς εισερχόμαστε σε μια εποχή υψηλών επιτοκίων. «Αν αποπληθωρίσουμε τον πλούτο με τον δείκτη τιμών των κατοικιών αντί του ΔΤΚ, τα περιουσιακά στοιχεία των millennials μειώνονται στο μισό.

Έπειτα, οι millennials εισήλθαν στην αγορά εργασίας με περισσότερα πτυχία στο ενεργητικό τους από οποιαδήποτε άλλη γενιά. Οι κόποι τους όμως δεν ανταμείφθηκαν: Στη Βρετανία, αν και στο εργατικό δυναμικό περιλαμβάνονται διπλάσιοι πτυχιούχοι σε σχέση με παλαιότερα, τα εισοδήματα των πολύ πιο μορφωμένων εργαζομένων παραμένουν καθηλωμένα.

Για τους FT, το γεγονός αυτό οφείλεται – και πάλι – στο ζήτημα της κατοικίας. Στη Βρετανία το ποσοστό ιδιοκατοίκησης είναι 23% χαμηλότερο από εκείνο που είχαν οι boomers στην ηλικία των σημερινών millennials. Στις ΗΠΑ, είναι 10% χαμηλότερο. «Οι πτυχιούχοι millennials στο Λονδίνο έχουν 41% λιγότερες πιθανότητες να είναι ιδιοκτήτες σπιτιού από ό,τι οι πτυχιούχοι boomers στην ίδια ηλικία», αναφέρει το βρετανικό έντυπο, που υπογραμμίζει παράλληλα ότι μόλις δύο στους δέκα εργαζόμενους χωρίς πτυχίο είναι ιδιοκτήτες σπιτιού (έναντι 60% από στους boomers).

Στις ΗΠΑ

Στις ΗΠΑ οι millennials μοιάζουν να τα έχουν καταφέρει λίγο καλύτερο ως προς την απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας – αν και χρειάστηκε να «παλέψουν» μέσα σε μία εξαιρετικά απαιτητική αγορά εργασίας. Σε πιο ακριβές αγορές ακινήτων όμως, όπως η Νέα Υόρκη και το Σαν Φρανσίσκο, το χάσμα με τους boomers είναι ιδιαίτερα αισθητό.

Σύμφωνα με μια προσέγγιση – με την οποίαν κλείνει το δημοσίευμα των FT – οι millennials δεν έχουν λιγότερα χρήματα στα 30 τους από ό,τι είχαν οι boomers στην ίδια ηλικία – όμως οι boomers πρόλαβαν να αγοράσουν τα καλύτερα σπίτια σε μια φθηνότερη αγορά. Οι millennials έκαναν ό,τι τους είπαν να κάνουν – όμως δεν κατάφεραν να δρέψουν τους καρπούς των κόπων τους.