«Διάλογος για την τέχνη και την πολιτική»

ΔΟΚΊΜΙΟ, μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη, εκδόσεις Αντίποδες, 2021

Τον Δεκέμβριο του 2019, σε μια τηλεοπτική εκπομπή, ο σκηνοθέτης Κεν Λόουτς και ο συγγραφέας Εντουάρ Λουί, δύο καλλιτέχνες από διαφορετικές χώρες και διαφορετικές γενιές,  συναντήθηκαν και συνομίλησαν εφ’ όλης της ύλης μεταξύ τους και με το κοινό, αγγίζοντας σε μικρό ή σε μεγάλο βαθμό πολλά θέματα, σε μια συζήτηση εξαιρετικά ενδιαφέρουσα που αποτυπώνεται στο ολιγοσέλιδο αυτό βιβλίο.

Ο Διάλογος για την Τέχνη και την Πολιτική, ένας διάλογος με συγκροτημένη επιχειρηματολογία, σεβασμό στην άποψη του συνομιλητή, αλλά και με αιτιολογημένες διαφωνίες, δείχνει στην πράξη ότι «θα πρέπει κι εμείς να μάθουμε να κουβεντιάζουμε», όπως επισημαίνει στο περιεκτικό επίμετρο του βιβλίου ο Θανάσης Καμπαγιάννης.

Δύο είναι οι βασικοί άξονες της συζήτησης, ευδιάκριτοι στους δύο επιμέρους διαλόγους («Εργασία και βία» και «Πολιτική και μεταμόρφωση»): η κυριαρχία της βίας και η πολιτική, από τις πρακτικές του καπιταλισμού, την ανάδυση της ακροδεξιάς, τη στάση και τον λόγο της Αριστεράς απέναντι στα κοινωνικά ζητήματα, μέχρι τους τρόπους καταπολέμησης των κοινωνικών ανισοτήτων και τη θέση του ατόμου, ως φύσει πολιτικού ζώου, εντός του συνόλου.

Οι δύο συνομιλητές, παρά τη διαφορά γενιάς και εμπειρίας, με αφετηρία το κοινό ταξικό βίωμα, εκφέρουν εναργή πολιτικό λόγο, χωρίς να θεωρητικολογούν. Παρότι στο επίκεντρο βρίσκεται η πολιτική, ή ακριβώς γι’ αυτό, επανέρχεται διαρκώς στη συζήτηση η έννοια της βίας ως δράσης και, κυρίως, ως λόγου. Η βία ασκείται από το ίδιο το πολιτικό κατεστημένο, από το πολιτισμικό κεφάλαιο που αξιώνει την αποκλειστική πρόσβαση στην τέχνη, ακόμη και από το άτομο, αφού η διαβρωτική ροή της το καθιστά σταδιακά αγωγό της. Η βία, όμως, είναι πρωτίστως λόγος. Η παρακολούθηση του σύγχρονου δημόσιου λόγου αποκαλύπτει ότι η προερχόμενη από την κυρίαρχη ιδεολογία ρητορική είναι στρατηγική (το πρόσχημα λ.χ. της ατομικής ευθύνης, το οποίο και στον ελληνικό δημόσιο λόγο κυριαρχεί τελευταία, δεν είναι παρά μια βίαιη ρητορική για τη δημιουργία ενοχών στον αποδέκτη και την αποποίηση των κρατικών ευθυνών). Ακόμη και η άνοδος της ακροδεξιάς συνδέεται, από τους συνομιλητές, με τη ρητορική: ο λόγος της ακροδεξιάς φαίνεται ελκυστικός, επειδή ενσωματώνει τα αιτήματα των λαϊκών τάξεων, ενώ η ρητορική του ψεύδους και η συκοφάντηση κάθε αριστερής πρωτοβουλίας τον ισχυροποιεί.

Γενικότερα, στη δημόσια σφαίρα δεσπόζει ο λόγος της Δεξιάς. Αντίθετα, ο λόγος της Αριστεράς μοιάζει πια αμήχανος, αφενός, επιδιώκοντας να αντιπροσωπεύσει καθολικά αιτήματα, ομογενοποιεί, όπως επισημαίνει ο Λουί, τις επιμέρους διακρίσεις και στην ουσία τις αγνοεί,  αφετέρου, δεν θέτει ερωτήματα, αλλά αναγκάζεται να απαντά στις (ακρο)δεξιές προκλήσεις. Σε μια εποχή, όμως, κατά την οποία οι προσδοκίες έχουν μεταβληθεί, κρίνεται επιτακτική η ανάγκη μιας νέας γλώσσας που θα επανανοηματοδοτεί τις διεκδικήσεις των ανθρώπων.

Βασικό χαρακτηριστικό της νέας γλώσσας οφείλει να είναι η αναφορά στην πραγματικότητα στο κοινωνικό-πολιτικό πεδίο, αλλά και στο πολιτιστικό. Έχοντας κοινό κώδικα επικοινωνίας και κοινή καλλιτεχνική ευαισθησία, ο σκηνοθέτης και ο συγγραφέας συγκλίνουν στην άποψη ότι η τέχνη είναι και πρέπει να συνεχίσει να είναι πολιτική, δηλαδή επί της ουσίας ανθρωποκεντρική. Το αισθητικό προϊόν οφείλει να αναφέρεται στην πραγματικότητα, όχι ως καθρέφτης της, αλλά ως φως που θα αποκαλύπτει τις άγριες πτυχές της. Αν η τέχνη έχει χρέος «να καθιστά τον κόσμο αφόρητο» (σ. 60), οι προτεινόμενες λύσεις είναι απτές και αυτονόητα πολιτικές: κοινωνική πρόνοια, δομές, δίκαιη κατανομή του πλούτου, 137 αξιοποίηση της τεχνολογίας προς όφελος του ανθρώπινου χρόνου, συνεργατικές επιχειρήσεις ―μια κοινωνία ισότητας και αλληλεγγύης, στην οποία επιμένει ιδιαίτερα ο Λόουτς, όχι νοσταλγικά αλλά με ρεαλισμό και όραμα.

Στη σαφή διατύπωση προτάσεων και λύσεων σημαντική είναι η συμβολή των ερωτήσεων του κοινού, οι οποίες συνδέουν τους δύο διαλόγους. Ολόκληρη η συζήτηση είχε προβληθεί στον τηλεοπτικό σταθμό Αλ Τζαζίρα. Η έντυπη έκδοσή της, μαζί με τις ερωτήσεις του κοινού, δεν στερεί τη ζωντάνια, η οποία αποδίδεται έξοχα και στη μετάφραση της Στέλας Ζουμπουλάκη∙ αντίθετα, υπενθυμίζει τον επικοινωνιακό χαρακτήρα του διαλόγου ως είδους. Οι εύλογες διαφωνίες των συνομιλητών (ρόλος της τεχνολογίας, θέση του ατόμου στις συλλογικότητες, ταξική συνείδηση και οργάνωση) δεν είναι αιτία σύγκρουσης και μονολογικής οχύρωσης, δεν είναι πρόταξη βεβαιοτήτων εκπεφρασμένη με άτμητους μονολόγους, αλλά ευκαιρία διαλεκτικής, εμπλουτισμού της επιχειρηματολογίας, προώθησης της συζήτησης.

Τελικά, ο Διάλογος για την Τέχνη και την Πολιτική φανερώνει πως κάθε διάλογος είναι ουσιαστικά πολιτική πράξη και πως η σύγχρονη εξαθλίωση των ασθενέστερων συνδέεται άμεσα με τον αυταρχικό και βίαιο μονόλογο της εξουσίας

• 2 ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΘΑ ΔΙΑΤΕΘΟΥΝ(ΔΩΡΕΑΝ) ΜΕ ΚΛΗΡΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ TOGETHER

Ακολουθεί το βίντεο της συζήτησης (υπότιτλοι δυστυχώς μόνο στα Αγγλικά):

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΠΗΓΕΣ:

ΘΑΛΕΙΑ ΙΕΡΩΝΥΜΑΚΗ: ΕΔΙΠ Νεοελληνικης Φιλολογίας, Τμήμα Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών

https://antipodes.gr,

Al Jazeera 

Στο SNF Nostos 2021, κορυφαίοι καλλιτέχνες, σπουδαία έργα, πρωτοποριακές συζητήσεις και αθλητισμός αποκτούν ξανά το νόημά τους μέσα από την ανθρώπινη επαφή και αλληλεπίδραση. Νιώστε και πάλι τη συγκίνηση των ζωντανών παραστάσεων, βγάλτε τα αθλητικά σας παπούτσια από την ντουλάπα και τρέξτε στον αγώνα δρόμου SNF Nostos Run, και ακονίστε τον νου σας με εξαιρετικές συζητήσεις στο πλαίσιο του SNF Nostos Conference και των ΔΙΑΛΟΓΩΝ του ΙΣΝ. Το θέμα του SNF Nostos Conference “Ανθρωπότητα και Τεχνητή Νοημοσύνη”, το οποίο διατρέχει όλο το φάσμα του SNF Nostos, και το οποίο έχουμε ανακοινώσει από το 2019, παραμένει απόλυτα επίκαιρο. Ύστερα από το preview που παρακολουθήσαμε στην online RetroFuture εκδοχή του το περσινό καλοκαίρι, φέτος οι συζητήσεις, οι ιδέες, οι τέχνες, η σκέψη και οι άνθρωποι θα βρεθούμε και πάλι μαζί, στον ίδιο τόπο.

Πέντε ημέρες γεμάτες από αγαπημένες εκδηλώσεις και δραστηριότητες, όπως πάντα με ελεύθερη είσοδο για όλους.

Το πρόγραμμα του SNF Nostos 2021 περιλαμβάνει:
ΔΙΑΛΟΓΟΙ του ΙΣΝ / Τετάρτη 25 Αυγούστου, 18:30-20:00

Στις 25 Αυγούστου, οι ΔΙΑΛΟΓΟΙ του ΙΣΝ, που υλοποιούνται με την επιμέλεια του μη κερδοσκοπικού δημοσιογραφικού οργανισμού iMEdD (incubator for Media Education and Development), και το SNF Agora Institute στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, θα πραγματοποιήσουν, στο πλαίσιο του SNF Nostos, μια ανοιχτή συζήτηση για τη Συμβίωση μεταξύ Ανθρωπότητας και Τεχνητής Νοημοσύνης.

Με τη συμβολή των ειδικών και καθοδηγούμενοι από τις ερωτήσεις του κοινού, οι ΔΙΑΛΟΓΟΙ θα εξετάσουν τα ηθικά, φιλοσοφικά και κοινωνικά ζητήματα που προκύπτουν από τη χρήση ανεπτυγμένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινή μας ζωή και τον αντίκτυπο που έχουν για το μέλλον της κοινωνίας και της δημοκρατίας. Η συζήτηση θα περιλαμβάνει επίσης και έναν απευθείας διάλογο με ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, δίνοντας τροφή για σκέψη και δημιουργώντας το πεδίο για περαιτέρω ανάλυση ενώ θα ολοκληρωθεί με τις ερωτήσεις των νέων που θα απαντηθούν κατά τη διάρκεια του live.

Τη συζήτηση θα συντονίσουν η εκτελεστική διευθύντρια των ΔΙΑΛΟΓΩΝ του ΙΣΝ και δημοσιογράφος Άννα-Κύνθια Μπουσδούκου, και η διευθύντρια του SNF Agora Institute στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, Hahrie Han. Εγγραφείτε Σήμερα για τους Διαλόγους του ΙΣΝ.

SNF Nostos Run / Τετάρτη 25 Αυγούστου

Είναι ίσως μια από τις πιο δημοφιλείς εκδηλώσεις του SNF Nostos! Στις 25 Αυγούστου, ο αγώνας δρόμου SNF Nostos Run επιστρέφει δίνοντας τη δυνατότητα σε όσους αγαπούν τον αθλητισμό και την άσκηση να τρέξουν και πάλι παρέα και να ξυπνήσουν το μουδιασμένο από την καραντίνα σώμα τους. Ο βραδινός αγώνας δρόμου περιλαμβάνει διαδρομές των 6 και των 10 χιλιομέτρων, καθώς και διαδρομή 1 χιλιομέτρου για αθλητές των Special Olympics. Η εκκίνηση δίνεται κατά τη δύση του ηλίου με αφετηρία το κέντρο της Αθήνας, και τερματισμό στο ΚΠΙΣΝ.

Τη διοργανωτική επίβλεψη του αγώνα έχει η ΑMKE «Αναγέννηση & Πρόοδος» και το Τμήμα Αθλητικής Αριστείας «Sports Excellence» της Α’ Ορθοπαιδικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

SNF Nostos Conference / Πέμπτη 26 – Παρασκευή 27 Αυγούστου, 09:00 – 20:30 Σάββατο 28 Αυγούστου, 10:00-12:30

Πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης θα ενθαρρύνει το ανθρώπινο πνεύμα, αντί να το μειώσει; Πώς θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη προκειμένου να οικοδομήσουμε έναν πιο υγιή, πιο βιώσιμο και πιο δίκαιο κόσμο; Μπορούμε να περιορίσουμε τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης, και να διασφαλίσουμε ότι τα οφέλη της θα διαμοιραστούν ευρέως και εξίσου; Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη για να ξεπεράσουμε τους περιορισμούς μας και όχι απλώς να τους ενισχύσουμε;

Aπό τις 26 ως τις 28 Αυγούστου, το SNF Nostos Conference 2021, με θέμα «Ανθρωπότητα και Τεχνητή Νοημοσύνη» θα εξερευνήσει, όχι μόνο τις τεχνολογίες που θα διαμορφώσουν το μέλλον μας, αλλά και τις ιδέες, τις αρχές και τα ερωτήματα που θα διαμορφώσουν το πώς θα το κάνουν.

Οι ομιλητές του SNF Nostos Conference περιλαμβάνουν τους: Blaise Aguera y Arcas, σχεδιαστή λογισμικού της Google AI, Refik Anadol, media artist, Yoshua Bengio, ιδρυτή του Quebec Institute of Artificial Intelligence και πρωτοπόρο στον τομέα του deep learning, Stephen Cave, διευθυντή του Leverhulme Centre for the Future of Intelligence στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, Sougwen Chung, καλλιτέχνη, Ted Chiang, συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας, Lucas Joppa, διευθυντή περιβάλλοντος της Microsoft, Garry Kasparov, πρώην πρωταθλητή στο σκάκι, συγγραφέα και υπέρμαχο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, Tenzin Priyadarshi, πρόεδρο του Dalai Lama Center for Ethics and Transformative Values στο MIT, Κevin Rudd, πρώην πρωθυπουργό της Αυστραλίας και πρόεδρο του Asia Society Policy Institute, Liam Young, συνιδρυτή του think tank Tomorrows Thoughts Today, Xiaowei Wang, creative director του Logic Magazine, και άλλους.

SNF Nostos Festival / Τετάρτη 25 – Κυριακή 29 Αυγούστου,
Μουσική

Φέτος, ανερχόμενοι και καταξιωμένοι καλλιτέχνες της διεθνούς και εγχώριας μουσικής ανεβαίνουν στις σκηνές του SNF Nostos για να σας παρασύρουν. Αφεθείτε στους afrobeat ρυθμούς του Νιγηριανού superstar Burna Boy (29.08), απολαύστε το οπτικοακουστικό σόου του art-pop συνόλου The Irrepressibles (25.08), χορέψτε με τα εκρηκτικά DJ sets του φεστιβάλ Nyege Nyege (25, 27, 29.08) και τη δυναμική DJ συνεργασία του Casbah Club (28.08) των Paul Simonon (The Clash) και Dan Donovan (Big Audio Dynamite, Dreadzone).

Τραγουδήστε με το αγαπημένο συγκρότημα ΜΕΛΙSSES (26.08), νιώστε τη συγκίνηση από τη ζεστή και μεστή ερμηνεία της Φωτεινής Βελεσιώτου (28.08), γοητευτείτε από τον Έλληνα καλλιτέχνη-φαινόμενο Good Job Nicky (27.08) και την ατμοσφαιρική φωνή της Παυλίνας Βουλγαράκη (29.08) και ταξιδέψτε στα underground τζαζ κλαμπ της Νέας Ορλεάνης με την Αλέξια (27.08). Παρακολουθήστε τον Νίκο Λαάρη (29.08) να ερμηνεύει μέρος των σπουδών για πιάνο του Αμερικανού συνθέτη Philip Glass και σαγηνευτείτε από το πρωτοποριακό ηχητικό τοπίο που θα δημιουργήσουν επί σκηνής οι Ergon Ensemble (28.08) με την ιρανοβρετανίδα πειραματική συνθέτρια Shiva Feshareki.

Παραστατικές Τέχνες & Προβολές
Στον τομέα των παραστατικών τεχνών, o πολυμήχανος δημιουργός από τη Νότια Αφρική William Kentridge (25, 26.08) ξεδιπλώνει την τέχνη του με την παράσταση Sibyl, και μας παρουσιάζει τον κόσμο στον οποίο μας είχε ξεναγήσει διαδικτυακά από το στούντιό του το περσινό καλοκαίρι.

Παραστάσεις και ταινίες που πραγματεύονται τη θεματική Ανθρωπότητα και Τεχνητή Νοημοσύνη, πλαισιώνουν το πρόγραμμα: Η αμερικανίδα χορογράφος Beth Corning (27.08) παρουσιάζει την υπέροχη χοροθεατρική παράσταση Just Human, ανάθεση του SNF Nostos. H αριστουργηματική ταινία του Φριτς Λανγκ Metropolis θα παρουσιαστεί με συνοδεία ζωντανής μουσικής από την The Anvil Orchestra (28.08).

Μια σειρά κινηματογραφικών ταινιών με θέμα την Ανθρωπότητα και Τεχνητή Νοημοσύνη θα ταξιδέψει τους επισκέπτες σε κόσμους περιπετειώδεις, δυστοπικούς αλλά και ανθρώπινους (όλες τις ημέρες). Δημοφιλείς ξένοι και Έλληνες ηθοποιοί, όπως η Τaylor Schilling, ο David Strathairn και η Κατερίνα Λέχου, θα ζωντανέψουν με την ερμηνεία τους συναρπαστικές λογοτεχνικές ιστορίες στις αναγνώσεις A.I. in Fiction (25.08), αναδεικνύοντας τη στενή σχέση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία.

Επίσης, νέοι καλλιτέχνες που έχουν συμμετάσχει στο Πρόγραμμα Υποστήριξης Καλλιτεχνών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) της ARTWORKS θα ξεδιπλώσουν το ταλέντο τους σε ένα εξαιρετικό πρόγραμμα παραστάσεων χορού και κινηματογραφικών προβολών ταινιών μικρού μήκους (όλες τις ημέρες).

Εικαστικά & Εγκαταστάσεις
Το καλλιτεχνικό πρόγραμμα παρουσιάζει επίσης ένα σύνολο διαδραστικών εγκαταστάσεων παρουσιάζοντας στο κοινό του SNF Nostos τις πιο προηγμένες τάσεις από τον χώρο των εικαστικών με εκθέσεις και εγκαταστάσεις που προκαλούν θαυμασμό, γεννούν συναισθήματα, διεγείρουν τη σκέψη και φέρνουν κοντά την τεχνολογία με τον άνθρωπο.

H Annie Dorsen με το Hello Hi There σκηνοθετεί μια παράσταση με ηθοποιούς δύο Macbook και η βραβευμένη καλλιτέχνιδα Ellen Reid μεταμορφώνει με το Soundwalk το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος σε ένα ηχητικό τοπίο για μια μοναδική συμμετοχική εμπειρία.

Η εγκατάσταση The Changing Room της Lauren Lee McCarthy ανακινεί προβληματισμούς σε σχέση με τα σύγχρονα συστήματα παρακολούθησης και τις κοινωνικές τεχνολογίες, ενώ η εγκατάσταση Masked Reality του Ινδού καλλιτέχνη Harshit Agrawal χρησιμοποιεί την Τεχνητή Νοημοσύνη για να εξερευνήσει πρόσωπα, παραδόσεις, τα φύλα και την ταυτότητα, σε μια εποχή που όλα μετασχηματίζονται εξαιτίας της τεχνολογίας.

Η Angelica Dass με τη φωτογραφική έκθεση Humanae διερωτάται τι σημαίνει το χρώμα του δέρματος, ο Viktor Koen επιμελείται το SVA Poster Project με αφίσες που δημιούργησαν φοιτητές του School of Visual Arts της Νέας Υόρκης αντλώντας έμπνευση από τη θεματική του SNF Nostos, και το Futurescape London, σε συνεργασία με το Chatham House, καλεί το κοινό σε μια τρισδιάσταση περιήγηση στο Piccadilly Circus του Δυτικού Λονδίνου δίνοντας το έναυσμα στους συμετέχοντες να φανταστούν το μέλλον των πόλεων μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον που διαρκώς αλλάζει.

*Όλες τις ημέρες από τις 10:00 έως τις 00:00.

Εκδηλώσεις για παιδιά και οικογένειες
Φυσικά και φέτος, δεν θα μπορούσαν να λείψουν από το πρόγραμμα οι εκδηλώσεις για παιδιά και οικογένειες. Το Circus Abyssinia ταξιδεύει από την Αιθιοπία στην Αθήνα και παρουσιάζει τα έργα Ethiopian Dreams (26, 27.08) και Tulu (28, 29.08) δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να θαυμάσει τον πλούσιο πολιτισμό της βορειοανατολικής Αφρικής και την πανανθρώπινη δύναμη της θέλησης.

Οι εκρηκτικοί Chipolatas χαρίζουν στους θεατές μια υψηλής ποιότητας ψυχαγωγία που συνδυάζει τη σύγχρονη κίνηση, τη μουσική και την κωμωδία (όλες τις ημέρες).

Όπως κάθε χρόνο, το SNF Nostos σε συνεργασία με την ΑΜΚΕ «Αναγέννηση και Πρόοδος» σας προσκαλεί σε ένα πλούσιο πρόγραμμα αθλητικών δραστηριοτήτων με περιπετειώδη παιχνίδια για όλες τις ηλικίες, capoeira, ξιφασκία, badminton, χειροσφαίριση, ping-pong, χορό, μια ειδική ημέρα γνωριμίας με τα Special Olympics, και πάρα πολλά άλλα!

Τεχνολογία & Εκπαίδευση
Στο πλαίσιο της θεματικής Ανθρωπότητα και Τεχνητή Νοημοσύνη, το SNF Nostos παρουσιάζει μια σειρά εκδηλώσεων και παιχνιδιών υπό το πρίσμα της τεχνολογίας και της εκπαίδευσης προτείνοντας το πρώτο SNF Nostos Hackathon! Λάβετε μέρος σε δύο διαφορετικές Hackathon δράσεις, κάντε μια πρώτη γνωριμία με τη γλώσσα προγραμματισμού και τον κώδικα, και επαναπροσδιορίστε τη σχέση σας με τον τεχνολογικό και ψηφιακό κόσμο βρίσκοντας λύσεις σε γρίφους, πρακτικές ασκήσεις, ατομικές αποστολές και ομαδικές εργασίες. Παίξτε επίσης το διαδραστικό παιχνίδι-πρόκληση Minecraft Challenge και κατασκευάστε με τον δικό σας τρόπο το KΠΙΣΝ και το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος! Οι δράσεις διοργανώνονται σε συνεργασία με την Microsoft.

*Όλες τις ημέρες διαδικτυακά ή στο ειδικά διαμορφωμένο Technology Lab στo ΚΠΙΣΝ

Πηγή: iefimerida.gr

Χρήστος Φραγκονικολόπουλος, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στη Σχολή Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Α.Π.Θ.

Συνέντευξη: Τάνια Ώττα

 Παρατηρούμε ένα μεγάλο αριθμό «ψευδών ειδήσεων» στο διαδίκτυο. Tι ακριβώς είναι «ψευδής είδηση»;

Ως ψευδείς ειδήσεις εννοούμε τη μορφή επικοινωνίας που αποσκοπεί συστηματικά στη διαμόρφωση αντιλήψεων, την κατεύθυνση συμπεριφορών και τον επηρεασμό της κοινής γνώμης. Οι ψευδείς ειδήσεις περιλαμβάνουν ελάχιστα ή καθόλου αληθινά στοιχεία, δημιουργούνται με τη πρόθεση να παραπλανήσουν το κοινό και  μιμούνται τη δημοσιογραφική μορφή και γραφή. Πρόκειται για κατασκευασμένες ειδήσεις, οι οποίες μπορεί να είναι μερικώς ή ολικώς αναληθείς, παρουσιάζονται με μορφή και γραφή η οποία προσομοιάζει εκείνη των πραγματικών ειδήσεων, όμως κατά την παραγωγή τους δεν έχουν εφαρμοστεί οι συντακτικοί κανόνες της επαγγελματικής δημοσιογραφίας για τη διασφάλιση της ακρίβειας και της αξιοπιστίας των πληροφοριών και αποσκοπούν στην παραπλάνηση του κοινού με σκοπό το οικονομικό ή πολιτικό όφελος.

 Με ποιο τρόπο τα νέα μέσα  έχουν συμβάλλει στην κακή δημοσιογραφική πρακτική σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο;

Οι δραματικές μετατροπές στη δομή και στην οικονομία της ενημέρωσης, παρασυρόμενη από τις νέες επικοινωνιακές τεχνολογίες-ψηφιακά εργαλεία και την μετάδοση τεράστιου όγκου πληροφοριών (υπερπληροφόρηση), καθιστά πολύ δύσκολο να διακρίνει κανείς τι είναι γνώση και τι πληροφορία (σε τέτοιο βαθμό ώστε να καθίσταται ή ακόμα και αδύνατη η επεξεργασία, η αφομοίωση και ο έλεγχος της αξιοπιστίας της). Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δυσαρέσκεια των πολιτών με την καθεστηκυία τάξη (status quo), καλλιεργεί και ενισχύει μια κατάσταση της πολιτικής «πέραν της αλήθειας», που παραπαίει ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα, όπου τα γεγονότα, αν υπάρχουν, χρησιμοποιούνται για να υποστηριχθούν προσωπικές και συλλογικές απόψεις, αδιαφορώντας για τα εργαλεία, τις έννοιες και τις πρακτικές που καθορίζουν την αλήθεια. Σύμφωνα μελέτη-έρευνα του Cornell University σε 38 εκατομμύρια άρθρα αγγλόφωνων ΜΜΕ που δημοσιεύθηκαν από την 1η Ιανουαρίου έως τις 26 Μαΐου, σχεδόν το 3% αυτών περιλάμβανε ή έκανε αναφορά σε παραπληροφόρηση. Η μελέτη ασχολήθηκε με 11 κατηγορίες παραπληροφόρησης, από θεραπείες συνωμοσίας και «θαυματουργές» θεραπείες, μέχρι την άποψη ότι ο ιός ήταν ένα βιολογικό όπλο που εξαπέλυσε η Κίνα. Το πιο δημοφιλές θέμα στις κατηγορίες παραπληροφόρησης που μελέτησαν οι ερευνητές ήταν οι «θαυματουργές θεραπείες». Το δεύτερο πιο δημοφιλές θέμα παραπληροφόρησης ήταν πως η πανδημία δημιουργήθηκε για να προωθήσει τη νέα «παγκόσμια τάξη πραγμάτων». Επόμενη στη λίστα ήταν η θεωρία συνωμοσίας που συνδέει την πανδημία με τον Μπιλ Γκέιτς, μετά ότι τα συμπτώματα του κορωνοϊού προκαλούνται από το δίκτυο 5G, οι αντισημιτικές θεωρίες συνωμοσίας, αλλά και η αντίληψη ότι ο ιός είναι μια μορφή ελέγχου των πολιτών.  Και μάλιστα, οι αναφορές στον Πρόεδρο Τράμπ αποτελούσαν περίπου το 38% της «συζήτησης παραπληροφόρησης»!!!

Η πανδημία πως λειτούργησε; Μιλήστε μας για την περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στην ΕΕ, από την εκδήλωση της επιδημίας της νόσου COVID-19, και χάρη στο έργο που πραγματοποίησαν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα με διάφορες διαδικτυακές πλατφόρμες, τέθηκαν υπό αμφισβήτηση πάνω από 3,4 εκατομμύρια ύποπτοι λογαριασμοί στο Twitter, οι οποίοι επικεντρώνονταν αποκλειστικά στις συζητήσεις σχετικά με τον κορωνοϊό. Ειδικότερα, στις χώρες της ΕΕ η πανδημία έδωσε την ευκαιρία στις εξτρεμιστικές ομάδες, κυρίως μέσω του διαδικτύου και των κοινωνικών μέσων, να ενδυναμώσουν τα αφηγήματα που σχετίζονται με το μίσος, την ξενοφοβία και τη στοχοποίηση θρησκευτικών, πολιτισμικών και φυλετικών ομάδων, αλλά και την αντίδραση στην παγκοσμιοποίηση, στον καπιταλισμό και στην εκλαμβανόμενη ως κρατική καταστολή. Οι ομάδες αυτές ενώ από τη μία κατηγορούσαν τις κυβερνήσεις για καθυστερημένη λήψη μέτρων,  από την άλλη καταδίκαζαν τις επιπτώσεις των μέτρων στις ελευθερίες. Συνδέουν την διασπορά του ιού με τη μεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε., ενώ διαχέουν ακραίες θεωρίες συνομωσίας που υποδεικνύουν τις ΗΠΑ, την Κίνα ή το Ισραήλ για την κατασκευή του ιού.

Αποτελούν τελικά τα fake news κίνδυνο για τη δημοκρατία;

Ο σχετικισμός των πάντων έχει κλονίσει την πίστη των ανθρώπων σε αντικειμενικά γεγονότα/στοιχεία,  με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί  ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο τα λεγόμενα «εναλλακτικά γεγονότα». Η επίκληση προς το θυμικό και προς τις προσωπικές απόψεις είναι πιο σημαντική. Οι θεσμοί και δίαυλοι συζήτησης και επικοινωνίας στις δημοκρατίες έχουν μετατραπεί σε αρένες υπεραπλουστευτικών και διαφορετικών αφηγήσεων και αντιαφηγήσεων, με αποτέλεσμα η κριτική και διερευνητική ματιά και ο εύλογος διάλογος, έχουν αντικατασταθεί από τον πανικό, τη δαιμονοποίηση και τις εύκολες «αλήθειες».

Πως μπορεί κανείς να πολεμήσει τα fake news;

Εάν δεν βελτιώσουμε τους όρους και το επίπεδο της συζήτησης, της ανταλλαγής απόψεων, επιχειρημάτων και αντι-επιχειρημάτων, το μόνο που κάνουμε είναι να υπονομεύουμε αυτό που όλοι/όλες υποστηρίζουμε ότι θέλουμε να διασφαλίσουμε: τη Δημοκρατία. Οι προκλήσεις είναι τέτοιες που απαιτούν συζήτηση. Το ότι γνωρίζουμε για τα παγκόσμια προβλήματα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα καταλαβαίνουμε ή, πολύ περισσότερο, ότι αναγνωρίζουμε το δικό μας μερίδιο ευθύνης στη δημιουργία τους. Πόσο διαφορετικά θα αντιλαμβανόμασταν λοιπόν την πραγματικότητα αν αποφεύγαμε τη συσσωρευμένη παραπληροφόρηση πάνω σε ζωτικά προβλήματα; Ένας τρόπος για να προστατευτούμε είναι η αφοσίωση μας στα γεγονότα και τα στοιχεία, στην ενημέρωση από ειδικούς που μπορούν να δώσουν πραγματικές απαντήσεις σε δυσεπίλυτα ερωτήματα εξοπλίζοντάς μας  με γνώση για τους τρόπους αντιμετώπισης.  Το ζητούμενο είναι η επένδυση στην εγκυρογνωμοσύνη: η συνήθεια να εκφράζουμε απόψεις που στηρίζονται σε έγκυρα στοιχεία και δεδομένα.

Είστε κάτοχος της Έδρας Jean Monnet. Μπορείτε να μας πείτε τι κάνει η ΕΕ προς αυτήν την κατεύθυνση;

Το Μάρτιο του  2020, καθώς η επιδημία Covid-19 εξαπλωνόταν από τη μια ευρωπαϊκή χώρα στην άλλη, η ΕΕ ανέπτυξε έγκαιρα προδραστικές επικοινωνιακές εκστρατείες προώθησης πληροφοριών για την υγεία, για τις δράσεις της ως προς την αντιμετώπιση της κρίσης και την ευαισθητοποίηση των πολιτών αναφορικά με τους κινδύνους της παραπληροφόρησης. Επιπρόσθετα, και με στόχο να μειωθεί η προσπάθεια περιορισμού της ελευθερίας της έκφρασης, στο τέλος του 2020, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης για τη Δημοκρατία και το  Σχέδιο Δράσης για τα Μέσα Επικοινωνίας και τον Οπτικοακουστικό Τομέα, η Επιτροπή πρότεινε και υιοθέτησε περαιτέρω μέτρα για τη στήριξη της πολυφωνίας των μέσων, την ενίσχυση της διαφάνειας αναφορικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των μέσων και την κρατική διαφήμιση και την αύξηση της ευαισθητοποίησης και της κριτικής σκέψης των πολιτών και ειδικότερα των νέων.

Αρκούν τα παραπάνω, πως μπορεί η ΕΕ να ενισχύσει τα μέτρα που ήδη λαμβάνει;

Τόσο σε επίπεδο θεσμών της ΕΕ, όσο καi στο εσωτερικό των κρατών-μελών οι υπεύθυνοι λήψης και χάραξης πολιτικής οφείλουν να αναθεωρήσουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν και συνομιλούν με τους πολίτες. Ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, αναπτυξιακές πολιτικές κλπ. απαιτούν τη διαβούλευση πλήθους δρώντων – τη δημιουργία κόμβων για συζήτηση, επιχειρηματολογία και αντιπαραβολή επιχειρημάτων, και εποικοδομητική κριτική. Η καλύτερη πηγή πληροφοριών, ή ακόμα και ο πιθανότερος καταλύτης πολιτικής αλλαγής και σταθερότητας σε σειρά σημαντικών ζητημάτων, δεν προέρχεται μόνο από το κράτος. Τα πανεπιστήμια, οι ΜΚΟ και οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών, παρέχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανάπτυξη. Οι πολιτικοί και οι ηγέτες των δημοκρατιών, και οι παγκόσμιοι θεσμοί μπορούν και πρέπει να στραφούν προς αυτές τις εναλλακτικές πηγές πληροφοριών και να συμμετέχουν στην παροχή πληροφοριών μέσα από μια ευρωπαϊκή/παγκόσμια προοπτική.

Προτείνεται δηλαδή μια μορφή Διπλωματίας των Πολιτών;

Η παραδοσιακή Διπλωματία επικεντρώνεται αποκλειστικά σε κυβερνητικές πηγές ακολουθώντας ένα αυστηρό ιεραρχικό μοντέλο όταν ασκείται, στο οποίο ο πολίτης δεν έχει θέση. Με την εξάπλωση της παγκοσμιοποίησης και της τεχνολογίας, όμως,  παρατηρείται ότι τις τελευταίες δεκαετίες πολίτες οργανώνονται και ασκούν αποφασιστική επιρροή μέσα από την σύσταση υπερεθνικών ομάδων, κινημάτων και διαδικτυακών ιστότοπων ειδικού ενδιαφέροντος,  που το περιεχόμενο αυτών μπορεί να αφορά σε δράσεις της παραδοσιακής Διπλωματίας π.χ. δράσεις, καμπάνιες και ιστολογία που απασχολούνται με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την καταπολέμηση των έμφυλων διαφορών κτλ. Σε ένα περιβάλλον όπου σταδιακά κλείνει το χάσμα μεταξύ εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής, ο διάλογος αποτελεί πλέον επιτακτικό εργαλείο διαμόρφωσης πολιτικής. Νέα προβλήματα, νέες ευκαιρίες. Το ζητούμενο είναι τα κράτη-μέλη της ΕΕ να αναπτύξουν τις κατάλληλες διαδικασίες και να δημιουργήσουν τους χώρους που θα τους επιτρέψουν να «ακούσουν καλύτερα» τις κοινωνίες που ζουν σήμερα στην ανασφάλεια και το φόβο. Το ζητούμενο είναι η άσκηση μιας πολιτικής που δίνει έμφαση στην κυκλοφορία των ιδεών, των αξιών προκειμένου να αφουγκραστούν τους πολίτες. Ανοίγοντας δίαυλους επικοινωνίας με πολίτες στα αίτια και στις αντίστοιχες λύσεις οι δημοκρατίες όχι μόνο θα εμπλουτίσουν τον δημόσιο διάλογο, αλλά θα προσφέρουν και περισσότερες επιλογές προς εξέταση και σκέψη που δυνητικά μπορούν να οδηγήσουν σε βέλτιστες πρακτικές και αποτελέσματα.

Στην τελευταία συνάντηση, τα υλικά της ομάδας θα εξερευνηθούν θεατρικά μέσω αυτοσχεδιασμών και παιχνιδιών, ώστε να δημιουργηθούν διαφορετικές εκδοχές τους, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στον καθένα και την καθεμία να μπει στη θέση του άλλου. Έτσι, θα καταλάβουν καλύτερα πρώτα τον εαυτό τους και ύστερα τους υπόλοιπους συμμετέχοντες.

Συντελεστές: Μαργαρίτα Γερούκη (PhD, πρώην σχολική σύμβουλος, μεταδιδακτορική ερευνήτρια για θέματα σεξουαλικότητας και φύλου στο Πανεπιστήμιο Jyväskylä, Φινλανδία) / Χριστίνα Ρασιδάκη (MSc, ψυχοθεραπεύτρια, σύμβουλος γονέων και εκπαιδευτικών) / Μαριλένα Ρασιδάκη (Σκηνοθέτρια)

Ημερομηνίες & Ώρες: Τις Πέμπτες, 14, 21 & 28 Ιανουαρίου και 4, 11 & 18 Φεβρουαρίου 2021 | 18:00-19:30 / Απευθύνεται σε: Εφήβους 14-16 ετών
Κόστος: Δωρεάν / Πληροφορίες – Κρατήσεις: 213 0178002 / E-mail: education.stegi@onassis.org

Ψηφιακό Κανάλι Ιδρύματος Ωνάση: Ευαισθητοποίηση, Ενημέρωση & Ενεργοποίηση εφήβων/ Τις Πέμπτες, 14, 21 & 28 Ιανουαρίου και 4, 11 & 18 Φεβρουαρίου 2021 | 18:00-19:30

Πηγή: iefimerida.gr

Συνέντευξη: Κική Τσιμπλίδου

Στην επαγγελματική και προσωπική ζωή ατόμων και ομάδων υπάρχει η επικοινωνία. Δυστυχώς αυτή η επικοινωνία δεν είναι πάντα εύκολη και θετική. Δεν οδηγεί πάντα σε ατραπούς γόνιμους και διαλλακτικούς. Δεν είναι πάντα αμφίδρομη.  Δημιουργούνται εντάσεις,  συγκρούσεις,  αντιθέσεις… Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι ωραίο και χρήσιμο να υπάρχει  ένας εξισορροπητικός παράγων και πόσο μάλλον αυτός να έχει ανθρώπινη μορφή. Είναι ωραίο να υπάρχει κάποιος ουδέτερα εμπλεκόμενος με θετική προσέγγιση που θα είναι εκεί για να βοηθήσει  τα δύο μέρη  να ακούσουν, να κατανοήσουν το ένα το άλλο και τέλος να  επικοινωνήσουν με τρόπο ανακουφιστικό για όλες τις πλευρές.

Ακόμα καλύτερα λύνονται τα θέματα που βιώνει ο καθένας μας στις καθημερινές συγκυρίες της ζωής όταν το άτομο αυτό είναι Διαμεσολαβητής. Άτομο με ειδική εκπαίδευση και γνώση για επίλυση μιας διαμάχης με αμερόληπτο  τρόπο.

Συναντηθήκαμε με τον Πολυχρόνη  Κοκκινίδη ώστε οι προβληματισμοί μας να φύγουν από τη θέση της απλής σκέψης και να γίνουν δράση. Να μάθουμε  πως λειτουργεί η επικοινωνία στο σχολείο, στη γειτονιά και στο σπίτι. Να δούμε πως λειτουργεί σε ένα περιορισμένο περιβάλλον. Στον χώρο μιας φυλακής.

Κύριε Κοκκινίδη, είστε ιδρυτικό μέλος των D.U.C.K.S. Πείτε μας, ποιοι  και τι είστε;

Κατά αρχήν ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σας για εμάς και το έργο μας. Είμαι ένα εκ των τριών ιδρυτικών μελών των D.U.C.K.S , με τους άλλους δύο να είναι η Δήμητρα Γαβριήλ και ο Γιώργος Τσιτσιρίγκος. Όλοι μας έχουμε μια κοινή αφετηρία,  την ανάληψη του μεριδίου που μας αναλογεί προκειμένου να έχουμε ένα κόσμο ασφαλέστερο και λιγότερο βίαιο. Πως θα το πετύχουμε αυτό; Μέσω του διαλόγου (D = Dialogue) που θα βοηθήσει στην κατανόηση (U= Understanding) του ή των συνομιλητών μας και επομένως στην εδραίωση ουσιαστικής επικοινωνίας (C=Comunication), με συνέπεια την απόκτηση εκείνης  της γνώσης (K=Knowledge)  που θα οδηγήσει στην επίλυση (S=Solution) του οποιουδήποτε θέματος υπάρχει. Δηλαδή D.U.C.K.S !

Με αυτό το σκεπτικό δώσαμε και νομική μορφή στους D.U.C.K.S , και πλέον είμαστε το Ινστιτούτο Επικοινωνίας και Διαχείρισης Συγκρούσεων, μια Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία .

Ποια η δράση σας στις φυλακές και τι είναι ο κύκλος ειρήνης;

Η δράση μας στις φυλακές αποτελεί έμπνευση και ιδέα της Δήμητρας Γαβριήλ, η οποία αφού έτυχε υποτροφίας από έναν  από τους σημαντικότερους οργανισμούς που ασχολείται με την Διαμεσολάβηση και την Διαιτησία στις ΗΠΑ, του JAMS, παρακολούθησε και συμμετείχε ενεργά  στο πρόγραμμα Prison of Peace στην Καλιφόρνια για περίοδο πλέον των 6 μηνών.  Εκεί, με τον  αντίστοιχο οργανισμό, συμμετείχε ενεργά στην υλοποίηση του προγράμματος  Prison of Peace σε φυλακές της πολιτείας της Καλιφόρνιας, κάθε μία εκ των οποίων είχε περισσότερους από 3.000 κρατούμενους.

Έτσι λοιπόν η Δήμητρα δεν επέστρεψε με άδεια χέρια στην Ελλάδα , με την αρχή να γίνεται  στις γυναικείας φυλακές στον Ελεώνα Θήβας  το φθινόπωρο του 2015. Το Prison of Peace ή Φυλακή και Ειρήνη όπως το έχουμε μεταφέρει στην Ελληνική πραγματικότητα, πήρε σάρκα και οστά.  Σήμερα και πέρα από τις γυναικείες φυλακές του Ελεώνα Θήβας, το πρόγραμμα εφαρμόζεται στο Μαλανδρίνο , στα Διαβατά και στην Τίρυνθα με την συνδρομή όμως τόσο του  AAA (American Arbitrartion Association) και του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος,  το «Prison of Peace»  επεκτείνεται από φέτος στις φυλακές των Τρικάλων, των Ιωαννίνων, του Διομοκού, της Κορίνθου και βέβαια συνεχίζει και στις ήδη υπάρχουσες.

Ο κύκλος ειρήνης, αφορά την επικοινωνία μέσω της ενεργής και ειλικρινούς ακρόασης του άλλου ώστε μέσα από μια δομημένη και ειδικά διαρθρωμένη διαδικασία να αισθανθεί πραγματικά ότι έχει ακουστεί. Όταν ένας άνθρωπος αισθανθεί ότι έχει ακουστεί, τότε μειώνονται σημαντικά οι πιθανότητες να έχει βίαιη συμπεριφορά. Ο κύκλος ειρήνης αφορά τις πρώτες 16 από τις 120 και πλέον ώρες του προγράμματος  (οι υπόλοιπες ώρες αφορούν  την εκπαίδευση Ειρηνοποιού, Διαμεσολαβητή, Εκπαιδευτή κλπ). Το πρόγραμμα αφορά και έχει εφαρμοστεί τόσο σε κρατούμενους όσο και σε προσωπικό που εργάζεται στις φυλακές.

Πιστεύει η κοινωνία στην αλληλεγγύη; Θέλουμε να είμαστε αλληλέγγυοι;

Η αλληλεγγύη στην κοινωνία μας είναι όμοια με το πυροτέχνημα, όπου υπάρχει πολύς και στιγμιαίος πόνος, όλοι τρέχουμε να βοηθήσουμε.  Όπου όμως, υπάρχει διαρκής πόνος και πρόβλημα, που απαιτεί μακροπρόθεσμη κατάθεση ψυχής, δυστυχώς υστερούμε. Η μέχρι σήμερα εμπειρία μας από το Prison of Peace μας λέει ότι είναι ελάχιστοι οι άνθρωποι που θέλουν να ασχοληθούν με τους «κακούς ανθρώπους της κοινωνίας». Όμως για να σκεφτούμε λίγο διαφορετικά.  Κάποιος που εκτίει ποινή ισόβιας κάθειρξης στην Ελλάδα, σε περίπου 15 έτη θα είναι ξανά έξω στην  κοινωνία. Φανταστείτε λοιπόν τι συμβαίνει με τους υπόλοιπους «κακούς ανθρώπους» που εκτίουν μικρότερες ποινές. Αφού το σκεφτείτε λίγο, τότε ας απαντήσουμε στην εξής ερώτηση. Μας ενδιαφέρει ο πρώην κατάδικος να επανέλθει στην κοινωνία εφοδιασμένος με κοινωνικές δεξιότητες και έχοντας κατανοήσει και αναλάβει το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί , αποκτώντας έτσι και επιθυμία επανόρθωσης, ή απλά το πέρασμα του από την φυλακή να αποτελεί «μεταπτυχιακό» για την επόμενη παραβατική συμπεριφορά;  Εκτιμώ ότι η κάθε απάντηση αποτελεί και το δυναμόμετρο της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Πώς μπορούμε να κάνουμε μια προσωπική καλή αρχή που αντανακλαστικά θα περάσει στην κοινωνία;

Με το να αναλαμβάνουμε την ευθύνη που μας αναλογεί και να δίνουμε χώρο και χρόνο για ακρόαση και επικοινωνία. Αν όλοι το κάνουμε αυτό, τότε σίγουρα θα έχουμε κάνει μια καλή αρχή. Δεν χρειάζονται μεγάλα πράγματα και περίτρανες ενέργειες, αλλά πολλά μικρά πράγματα. Δεν πετάω σκουπίδια στο δρόμο, φταίω και εγώ αν έβλεπα, ήξερα και δεν μίλαγα ή δεν έκανα κάτι για να αποτρέψω κάθε ενέργεια που δημιουργεί ανασφάλεια στο κοινωνικό σύνολο. Για κάθε έγκλημα που ακούμε στις ειδήσεις , υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες να έχουμε μερίδιο ευθύνης . Όταν θα ξεκινήσουμε να το αναλαμβάνουμε τότε έχουμε σοβαρές πιθανότητες να ζούμε το παρόν καλύτερα και να ατενίζουμε το αύριο με ασφάλεια.

Αυτό το έχουν κατανοήσει ήδη εκπαιδευτικοί των σχολείων δεύτερης ευκαιρίας που λειτουργούν εντός των φυλακών και έχουν διαθέσει τον ελεύθερο χρόνο τους προκειμένου να γνωρίσουν το πρόγραμμα και να εκπαιδευτούν πάνω σε αυτό. Δεν είναι τυχαίο πως τόσο εκπαιδευτικοί, όσο και προσωπικό των φυλακών αλλά και κρατούμενοι μας λένε «αν ήξερα τα μισά από όσα διδάσκετε, η ζωή μου θα ήταν πολύ καλύτερη»