Βαριές λέξεις και βαριά συναισθήματα τόσο βαριά σαν χρόνος που δεν κυλά.
Θα ρωτήσω σε α’ ενικό αλλά θα καταλήξω σε α’ πληθυντικό.

Άραγε εκτιμώ πράγματι την ελευθερία μου;  Την κατανοώ; Αντιλαμβάνομαι τι σημαίνει πράττω κατά βούληση; Η ελευθερία άραγε κολλάει στην ασφάλεια;

Έχουμε ένα ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο, πληροφόρηση, υπερπληθώρα υλικών, πηγών, έχουμε θεσπίσει νόμους για την ατομική, πολιτική, θρησκευτική, οικονομική και συλλογική ελευθερία, μιλάμε συνεχώς για ηθική, ψυχολογική και πνευματική ελευθερία και όμως μοιάζει σαν να χτίσαμε μια λέξη γεμάτη αίμα και μελάνι.
Μοιάζει σαν να έχουμε αφήσει όλα αύτα, να στερούν την πραγματική μας ελευθερία.
Αυτήν την ελευθερία που ακούς να κελαηδά μέσα σε ένα γκρίζο σχεδόν έρημο τοπίο γεμάτο σιωπή και ησυχία, καθόλου όμως ηρεμία.

Κατακτούμε συνεχώς νέα πράγματα αλλά έχουμε κατακτήσει την εσωτερική μας ελευθερία;

Βιώνουμε κάτι πρωτόγνωρο, κάτι που δεν μπόρεσε κανένας και τίποτα στα χρόνια μας να περιορίσει. Μέσα σε ένα χάος ιδεολογιών, εξειδικευσεων, ερευνών, τεχνολογιών, συναλλαγών, ανταλλαγών, αγορών, μέσα σε κανόνες, επιταγές, συμβάσεις, ρόλους, πρότυπα, αλλαγές, ανάγκες, λειτουργίες, πάθη και αδυναμίες χαμένοι μέσα σε μια υλιστική  νοοτροπία έχουμε ξεχάσει να είμαστε ελεύθεροι.

Για τον Μπακούνιν «ο απομονωμένος άνθρωπος δεν έχει ιδέα της ελευθερίας του, διότι η  ελευθερία είναι προϊόν της αλληλεπίδρασης που είναι μορφή ένωσης και όχι αποκλεισμού». Υπερασπίζεται
δε την δυνατότητα του ανθρώπου να πράξει συνειδητά καθώς, «η ελευθερία, η ηθική και η ανθρώπινη  αξιοπρέπεια, συνιστώνται ακριβώς από αυτό: ότι κάνει το καλό όχι γιατί αναγκάζεται να το κάνει, αλλά επειδή ελεύθερα το σκέφτεται, το θέλει και το αγαπά».

Όχι, δεν θα κλείσω με δεκάλογο, με tips, ούτε με κλισέ. Έχουμε χρόνο να σκεφτούμε όλοι ποιοι θα θέλαμε να είμαστε αύριο και τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό.

Σύμφωνα με το ICOM τα μουσεία είναι πολιτιστικοί οργανισμοί, μη κερδοσκοπικού και κοινωνικού χαρακτήρα, ανοιχτοί προς το κοινό, οι οποίοι κατέχουν συλλογές, τις οποίες συντηρούν, τις εκθέτουν, διενεργούν έρευνες και επικοινωνούν.  Ο ρόλος τους είναι εκπαιδευτικός, ψυχαγωγικός και κοινωνικός. Τα μουσεία απευθύνεται σε όλες τις κοινωνικές κατηγορίες και ομάδες, ανεξαρτήτως φύλου, εθνικότητας, θρησκείας, ηλικίας, σε Αμεα κ.ά., ώστε να καλύψει όλες τις ανάγκες των επισκεπτών.

Ισχύει όμως αυτό για τα ΑΜΕΑ;

Πόσο συχνά τα μουσεία ανοίγουν τις πόρτες τους για τα ΑΜΕΑ;
Έχετε παρατηρήσει εάν διαθέτουν κατάλληλο εξοπλισμό για την πρόσβασή τους;
Εάν τα γραφεία πληροφοριών ή τα ταμεία τους έχουν υψομετρική διαφορά για τα άτομα αυτά;
Εάν προσφέρουν δωρεάν είσοδο στους συνοδούς τους;
Εάν τελικά αυτά τα άτομα είναι αποδεκτά πρωτίστως από την κοινωνία ώστε να επισκέπτονται τα μουσεία για να ψυχαγωγηθούν ή να εκπαιδευτούν;

Πολλά είναι τα μουσεία απ’ όλον τον κόσμο τα οποία διαθέτουν εκπαιδευτικά προγράμματα, υπηρεσίες και τον απαραίτητο εξοπλισμό ειδικά σχεδιασμένα για τα ΑΜΕΑ.
Θαυμαστό παράδειγμα αποτελεί το μουσείο του Λούβρου, το οποίο διαθέτει τον χώρο La Petite Galerie, μία ειδικά σχεδιασμένη αίθουσα  για τα άτομα με αναπηρίες και προσφέρει υποστηρικτικές υπηρεσίες, π.χ. κείμενα με την γραφή Braille. Όπως επίσης, στην αίθουσα Touch Gallery, πραγματοποιείται πρόγραμμα για άτομα με προβλήματα οράσεως όλων των ηλικιών, όπου έχουν την δυνατότητα να αγγίξουν τα γλυπτά που εκτίθενται, κατανοώντας την υφή και το σχήμα τους. Έτσι λοιπόν ξεκινάει το ταξίδι των επισκεπτών, με την καθοδήγηση ειδικών, με σκοπό να ανακαλύψουν τις ανάγλυφες δημιουργίες. Το κυριότερο όμως είναι πως την έκθεση μπορούν να την παρακολουθήσουν και άτομα που δεν έχουν προβλήματα όρασης! Θα χρειαστεί να κλείσουν τα μάτια τους και να ζήσουν την εμπειρία της έκθεσης, ενδυναμώνοντας τις αισθήσεις της αφής. Ακόμη, στο τέλος της δράσης, θα πρέπει να μοιραστούν τις απόψεις τους και ύστερα να αποκαλυφθούν τα έργα. Με την  συμμετοχή σε αυτήν την δράση, επιτυγχάνεται η ενσυναίσθηση και η ευαισθητοποίηση όλων, καθώς  μπαίνουν στην θέση των ατόμων με προβλήματα όρασης.

Το Λούβρο κατάφερε να συμβάλει στην κοινωνική ένταξη,  καθώς και στην ευαισθητοποίηση του κοινού, προλαμβάνοντας τον ρατσισμό και την περιθωριοποίηση που τυχόν βιώνουν κάποια ΑΜΕΑ.

Στην Ελλάδα όμως, τα παραδείγματα είναι απογοητευτικά. Το πρόσφατο δυσάρεστο γεγονός με το χαλασμένο αναβατόριο στον Λόφο της Ακρόπολης, έγινε αφορμή για απολύσεις των υπευθύνων οι οποίοι δεν μερίμνησαν για την επισκευή του.
Άραγε, η κίνηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα την αλλαγή της κατάστασης;  Ή παρεμποδίστηκε η άσκηση των ισότιμων δικαιωμάτων των ΑΜΕΑ;
Πρωταρχικός στόχος των υπεύθυνων των πολιτιστικών οργανισμών θα πρέπει να είναι η ένταξη των ΑΜΕΑ και όχι οι διαχωριστικές συμπεριφορές.

Τα μουσεία αποτελούν φορείς κοινωνικής ένταξης, αποδοχής και ισότητας. Οι όροι προσβασιμότητα, συμμετοχή και ενσωμάτωση είναι τρεις αλληλένδετες έννοιες, οι οποίες πρέπει να εφαρμόζονται κυρίως για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Βασικό δικαίωμα των ΑΜΕΑ είναι να απολαμβάνουν υπηρεσίες, όπως όλοι. Γι αυτό το λόγο λοιπόν, με την αρχή του «Καθολικού σχεδιασμού», τα μουσεία θα πρέπει να καταφέρουν με τις εσωτερικές και εξωτερικές διαμορφώσεις των χώρων τους για τα ΑΜΕΑ, να περιορίσουν το αίσθημα αποκλεισμού και την μη αποδοχής.

Ας ανοίξουμε όλοι τις αγκαλιές μας στα άτομα με τις ιδιαίτερες δυνάμεις είτε προσωπικά  είτε μέσα από τους κοινωνικούς φορείς και ας παραδειγματιστούμε από τις ενέργειες του μουσείου του Λούβρου!

Αλλά αν δεν δώσεις σε ένα παιδί τέχνη και ιστορίες και ποιήματα και μουσική, η ζημιά δεν είναι τόσο εύκολα ορατή. Είναι εκεί όμως. Τα σώματα τους είναι αρκετά υγιή• μπορούν να τρέξουν και να πηδήξουν και να κολυμπήσουν και να φάνε λαίμαργα και να κάνουν πολύ θόρυβο, όπως έκαναν πάντα τα παιδιά,  αλλά κάτι λείπει.
Είναι αλήθεια ότι μερικοί άνθρωποι μεγαλώνουν χωρίς να συναντήσουν ποτέ κάποιου είδους τέχνη, και είναι απόλυτα ευχαριστημένοι και ζουν καλές και πολύτιμες ζωές, και στων οποίων τα σπίτια δεν υπάρχουν βιβλία, και δεν ενδιαφέρονται πολύ για τις εικόνες, και δεν βρίσκουν κάποιο νόημα στη μουσική. Λοιπόν, αυτό είναι εντάξει. Ξέρω τέτοιους ανθρώπους. Είναι καλοί γείτονες και χρήσιμοι πολίτες.

Όμως άλλοι άνθρωποι, σε κάποιο στάδιο της παιδικής ή νεανικής τους ηλικίας, ή ακόμη και σε μεγαλύτερη ηλικία, έρχονται αντιμέτωποι με κάτι από ένα είδος που δεν ονειρεύτηκαν ποτέ. Είναι τόσο ξένο σε αυτούς όσο η σκοτεινή πλευρά της σελήνης.Αλλά μία μέρα ακούν μία φωνή στο ραδιόφωνο να διαβάζει ένα ποίημα, ή περνούν από ένα σπίτι με ένα ανοιχτό παράθυρο όπου κάποιος παίζει πιάνο, ή βλέπουν μία αφίσα από έναν συγκεκριμένο πίνακα σε κάποιου τον τοίχο, και τους αγγίζει τόσο πολύ που αισθάνονται ζαλάδα. Τίποτα δεν τους προετοίμασε γι’αυτό. 

Ξαφνικά συνειδητοποιούν ότι είναι γεμάτοι με μία λαχτάρα, παρόλο που δεν είχαν καμία ιδέα πριν ένα λεπτό• μία λαχτάρα για κάτι τόσο γλυκό και τόσο απολαυστικό που σχεδόν τους πληγώνει. Κλαίνε σχεδόν, αισθάνονται λύπη και χαρά και μόνοι και ευπρόσδεκτοι από αυτήν την εντελώς νέα και παράξενη εμπειρία, και θέλουν απεγνωσμένα να πλησιάσουν το ραδιόφωνο, παραμένουν έξω από το παράθυρο, δεν μπορούν να πάρουν τα μάτια τους από την αφίσα. Το ήθελαν αυτό, το χρειαζόντουσαν όπως ένας πεινασμένος χρειάζεται τροφή, και δεν το ήξεραν. Δεν είχαν ιδέα.

Έτσι είναι και για ένα παιδί που χρειάζεται μουσική ή εικόνες ή ποίηση και τα συναντάει τυχαία. Αν δεν υπήρχε η εν λόγω ευκαιρία, ίσως να μην το γνώριζε ποτέ, και θα μπορούσε να περάσει όλη του τη ζωή σε μία κατάσταση πολιτιστικής λιμοκτονίας χωρίς να το γνωρίζει.

Οι συνέπειες της πολιτιστικής λιμοκτονίας δεν είναι δραματικές και γρήγορες. Δεν είναι τόσο εύκολα ορατές. 

Και, όπως λέω, μερικοί άνθρωποι, καλοί άνθρωποι, καλοσυνάτοι φίλοι και χρήσιμοι πολίτες, απλά δε το βιώνουν ποτέ• είναι απολύτως πλήρεις χωρίς αυτό. Αν όλα τα βιβλία και όλη η μουσική και όλοι οι πίνακες του κόσμου ήταν να εξαφανιστούν εν μία νυκτί, δε θα ένιωθαν άσχημα• ούτε καν θα το παρατηρούσαν.

Αλλά αυτή η λαχτάρα υπάρχει σε πολλά παιδιά, και συχνά δεν ικανοποιείται ποτέ, διότι δεν έχει αφυπνισθεί ποτέ. Πολλά παιδιά σε κάθε μέρος του κόσμου πεινάνε για κάτι που τροφοδοτεί και θρέφει την ψυχή τους.

Εμείς λέμε, ορθώς, ότι κάθε παιδί έχει δικαίωμα σε τροφή και στέγη, παιδεία, ιατρική περίθαλψη , και ούτω καθεξής. Πρέπει να καταλάβουμε ότι κάθε παιδί έχει δικαίωμα στην εμπειρία του πολιτισμού. Πρέπει να καταλάβουμε καλά ότι χωρίς ιστορίες και ποιήματα και εικόνες και μουσική, τα παιδιά θα πεινάσουν. “

Ο Φίλιπ Πούλμαν (19 Οκτωβρίου 1946) είναι Βρετανός συγγραφέας, γνωστός κυρίως για την τριλογία φαντασίας, η Τριλογία του Κόσμου, (His Dark Materials) και τη μυθιστορηματική βιογραφία του Ιησού, Ο καλός άνθρωπος Ιησούς και ο παλιάνθρωπος Χριστός. Το πρώτο βιβλίο της Τριλογίας του Κόσμου έχει μεταφερθεί στον κινηματογράφο με τον τίτλο το Αστέρι του Βορρά (Golden Compass), καθώς και τα δύο πρώτα βιβλία της σειράς Σάλι Λοκχαρτ, όπως επίσης και το μυθιστόρημα παιδικής λογοτεχνίας Αυτό που ήμουν κάποτε (I was a Rat! or The Scarlet Slippers) έχουν μεταφερθεί στην τηλεόραση. Το 2008, η εφημερίδα The Times έβαλε το όνομα του Πούλμαν στη λίστα της: Οι 50 μεγαλύτεροι Βρετανοί συγγραφείς από το 1945. Αυτό το κείμενο το έγραψε για τη δέκατη επέτειο του Astrid Lindgren Memorial Award το 2012.

Πηγή: Astrid Lindgren Memorial Award/ Μετάφραση: The Whole Cow