Επενδύσεις ύψους άνω των 310 εκατ. ευρώ, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ  προβλέπεται να πραγματοποιηθούν κατά τα επόμενα χρόνια στους ΟΤΑ πρώτου βαθμού στην Ελλάδα, για την υποστήριξη του ψηφιακού τους μετασχηματισμού και τις έξυπνες πόλεις, χωρίς να συνυπολογίζονται τα κονδύλια που προέρχονται από άλλες πηγές και αφορούν συναφείς δράσεις.

Τα παραπάνω επισήμανε σήμερα ο υφυπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Γιάννης Τσακίρης, μιλώντας στο διεθνές συνέδριο πόλεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, που πραγματοποιείται στις εγκαταστάσεις του Διεθνούς Κέντρου Ψηφιακού Μετασχηματισμού & Δεξιοτήτων της Cisco στη Θεσσαλονίκη (DT&S). «Οι έξυπνες πόλεις αποτελούν έργο- πλαίσιο για την ανάπτυξη ψηφιακών εφαρμογών, με σκοπό την αναβάθμιση της δημόσιας ζωής, τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών και την προστασία του περιβάλλοντος» σημείωσε ο κ.Τσακίρης και πρόσθεσε πως η σχετική εθνική στρατηγική, όπως εντάσσεται στην Ψηφιακή Βίβλο, ακολουθεί τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις για την έξυπνες πόλεις κατά την περίοδο 2021-2027. «Προβλέπονται επενδύσεις άνω των 310 εκατ. ευρώ, μέσω των χρηματοδοτικών εργαλείων, που έχει στη διάθεσή το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, για την υποστήριξη του ψηφιακού μετασχηματισμού των ΟΤΑ πρώτου βαθμού, συμπληρωματικά με επενδύσεις σε συναφείς δράσεις μέσω άλλων πόρων, όπως από προγράμματα του ΕΣΠΑ, το Πρόγραμμα Δίκαιης Μετάβασης για τις περιοχές υπό απολιγνιτοποίηση και το πρόγραμμα “Αντώνης Τρίτσης”» γνωστοποίησε ο κ.Τσακίρης και πρόσθεσε ότι στόχος της δράσης για τις «Έξυπνες Πόλεις» είναι να υποστηριχθούν όλοι οι ελληνικοί δήμοι, με χρηματοδότηση από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης (90 εκατ. ευρώ) και προγράμματα του ΕΣΠΑ 2021-2027 (220 εκατ. ευρώ).

Οι υποβολές προτάσεων

Στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης, υπενθύμισε, ολοκληρώθηκε ήδη, στις 4/3, η υποβολή προτάσεων έξυπνων πόλεων στο πλαίσιο της ομώνυμης δράσης. Από την πρόσκληση αυτή προβλέπεται να χρηματοδοτηθούν καταρχήν 17 δήμοι της χώρας, 16 με πληθυσμό άνω των 100.000 κατοίκων και ο δήμος Τρικκαίων ως πρότυπο έξυπνου δήμου, με προβλεπόμενο προϋπολογισμό 50 εκατ. ευρώ. Οι προτάσεις βασίζονται -όπως είπε- σε επτά ξεκάθαρους άξονες, ενώ πρόσθεσε: «Οι πόροι υπάρχουν. Οι δράσεις υπάρχουν. Έχουμε φτάσει στο σημείο που αν δεν τις υλοποιήσουμε, θα χάσουμε σημαντικό χρόνο από αυτή την πορεία προς μια ολοκληρωμένη πόλη, η οποία ανήκει, ζει και δουλεύει για τους κατοίκους της».

Νέες ταχύτητες στο πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης»

Στα χρηματοδοτικά εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους οι ελληνικοί δήμοι μετά την υπερδεκαετή κρίση, ώστε σε συνεργασία με την κυβέρνηση, να παρέχουν στους πολίτες αυτά που περιμένουν μέσα από μια κοινή «ανταποκριτική δράση» (που ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους), αναφέρθηκε ο αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών, Στέλιος Πέτσας. Ιδιαίτερη μνεία έκανε στο πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης», για το οποίο υπενθύμισε ότι οι πόροι του έχουν αυξηθεί πλέον στα 3,5 δισ. ευρώ «και ελπίζω ότι θα έχουν αυξητική τάση».

«Αυτά τα 3,5 δισ. έχουν να κάνουν με προσκλήσεις που αφορούν είτε παραδοσιακά έργα (π.χ., ύδρευση- αποχέτευση) είτε πιο σύγχρονα, όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η ηλεκτροκίνηση» είπε και αναφέρθηκε στη σημαντικότατη επιτάχυνση στην υλοποίηση του προγράμματος μετά τον Μάρτιο του 2021: «Τον Μάρτιο του 2021 είχαμε (αποδεσμεύσει) μόνο χρηματοδότηση 1,4 δισ. ευρώ (…). Από τον Μάρτιο και μετά, σε συνεργασία με την Ευρωπαίκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), έχουμε προχωρήσει σε εντάξεις έργων 2,1 δισ. ευρώ. Δεν υπάρχει προηγούμενο, σε κανένα χρηματοδοτικό εργαλείο, για τόσο μεγάλη ταχύτητα» σημείωσε και πρόσθεσε ότι, σήμερα, τα δημοπρατημένα έργα στο πλαίσιο του προγράμματος ανέρχονται σε 1,6 δισ. και τα συμβασιοποιημένα σε 600 εκατ. και «συνεχίζουμε με αυξανόμενο ρυθμό μηνιαίως».

Πρόκληση «αστική αναζωογόνηση»

Ο κ.Πέτσας ανέφερε ακόμα ότι στο πλαίσιο του «Αντώνης Τρίτσης», μόνο στην πρόκληση 6 (αστική αναζωογόνηση στους δήμους), ύψους 200 εκατ. ευρώ, περίπου το 30% των εντάξεων αφορά στην υλοποίηση σχεδίων αστικής βιώσιμης κινητικότητας που έχουν υποβάλει οι δήμοι -«αυτό θα φαινόταν σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας πριν από κάποια χρόνια» είπε χαρακτηριστικά. Επιπλέον, έργα ύψους περίπου 100 εκατ. ευρώ έχουν ενταχθεί από τους δήμους στο πλαίσιο της 8ης πρόσκλησης (ψηφιακός μετασχηματισμός), συμπεριλαμβανομένου και του κομματιού της πολιτικής προστασίας (π.χ, ψηφιακοί αισθητήρες, συστήματα έγκαιρης ειδοποίησης), με στόχο μεταξύ άλλων την προστασία του περιβάλλοντος και την πρόληψη των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσεις στις πόλεις. Επιπλέον, έργα των δήμων, ύψους άλλων 100 εκατ. ευρώ, αφορούν τον τομέα της ηλεκτροκίνησης, «που μπαίνει με ταχύτητα στη ζωή μας», υπό το φως της αυξημένης περιβαλλοντικής ευαισθησίας των πολιτών και υπό τη σκιά της εισαγόμενης πληθωριστικής- ενεργειακής κρίσης.

25 έξυπνα αντικείμενα κάθε μέρα

Καταιγιστικές είναι οι εξελίξεις που φέρνει η τεχνολογία στην καθημερινότητα των ατόμων, άρα και στις πόλεις, σε μια περίοδο που καθένας από εμάς χρησιμοποιεί κατά μέσο όρο 25 έξυπνα αντικείμενα κάθε μέρα και που μέχρι το 2030 ο αριθμός των διασυνδεμένων συσκευών (πχ, αισθητήρων) με το Ιντερνετ των Πραγμάτων προβλέπεται ότι θα ξεπεράσει τα 26 δισεκατομμύρια, όπως επισήμανε η πρόεδρος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Πληροφορικής Ελλάδος (ΣΕΠΕ), Γιώτα Παπαρίδου. «Σύμφωνα με τον πανευρωπαϊκό οργανισμό “Digital Europe”, μέχρι το 2025, το 75% των Ευρωπαίων πολιτών θα χρησιμοποιεί υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και το 30% υπηρεσίες υγείας και περίθαλψης. Το 50% του πληθυσμού σήμερα ζει σε αστικά κέντρα και στο μέλλον το 70%. Αρα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός των πόλεων δεν είναι πλέον ευχή, αλλά υποχρέωση και χαίρομαι που μπορώ να πω πως σε έναν βαθμό είναι και πραγματικότητα, διότι έχουν ξεκινήσει πράγματα προς αυτή την κατεύθυνση» σημείωσε η κα Παπαρίδου.

Σε πραγματικό χρόνο

Πρόσθεσε πως πολύ σύντομα θα δούμε ελληνικές πόλεις, «που οι διοικήσεις τους θα μπορούν σε πραγματικό χρόνο να επεξεργάζονται εκατομμύρια στοιχεία και πληροφορίες και να ξέρουν με ακρίβεια τι πόρους χρειάζονται, σε ποιο σημείο και πότε». Ανέφερε δε, πως αν υπολογίσουμε μόνο την πολεοδομία και τις υποδομές των πόλεων παγκοσμίως και σκεφτούμε τι θα μπορούσαμε να κερδίσουμε μόνο από το cloud computing (υπολογιστική νέφους), «βλέπουμε ότι θα μπορούσαμε να έχουμε εξοικονόμηση 1 τρισ. δολαρίων ώς το 2030 και επενδύσεις 57 τρισ. -μόνο από το cloud computing στον συγκεκριμένο χώρο. Και υπάρχουν πολλά άλλα σημεία στα οποία μπορεί να βοηθήσει η τεχνολογία, όπως οι υδάτινοι πόροι. Το 60% του πόσιμου νερού είναι στις πόλεις. Να δούμε πώς μπορούμε να σώσουμε το πόσιμο νερό που χάνουμε σε ετήσια βάση, το οποίο ξεπερνά σε αξία τα 14 δισ. δολάρια».

Η κα Παπαρίδου υπογράμμισε δε, τη συνεισφορά που μπορεί να έχει στη λειτουργία των έξυπνων πόλεων ο κλάδος των εταιρειών πληροφορικής και επικοινωνιών, που σήμερα αριθμεί στην Ελλάδα 4600 επιχειρήσεις, απασχολεί 260.000 εργαζόμενους πλήρους απασχόλησης και παρουσίασε τζίρο 13,5 δισ. ευρώ το 2020. Επισήμανε μάλιστα πως, κατά το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, η Ελλάδα, μετά το τεράστιο brain drain, είναι σήμερα δέκατη διεθνώς σε διαθεσιμότητα μηχανικών και επιστήμόνων, με τη Γερμανία 11η και την Αγγλία 17η.

Χαιρετισμούς στην εκδήλωση απηύθυναν ο υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θράκης), Σταύρος Καλαφάτης, η επικεφαλής του Γραφείου του Πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη, Μαρία Αντωνίου και ο δήμαρχος του κεντρικού δήμου, Κωνσταντίνος Ζέρβας, ο οποίος ανέφερε ότι ο δήμος έχει υποβάλλει σχέδια ύψους 18 εκατ. ευρώ για τη Θεσσαλονίκη- Έξυπνη Πόλη και πρόσθεσε πως πάνω από 40 υπηρεσίες του έχουν ψηφιοποιηθεί, και κάθε χρόνο ολοκληρώνονται ψηφιακά περισσότερες από 50.000 πράξεις, που αλλιώς θα απαιτούσαν την επί τόπου μετάβαση ή/και την αναμονή σε ουρές. Τις εργασίες της εκδήλωσης άνοιξε ο διευθύνων σύμβουλος της Cisco για την Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Κύπρο και τη Μάλτα, ο οποίος τόνισε ότι το διεθνές συνέδριο πόλεων Νοτιοανατολικής Ευρώπης διαμορφώνει συνεκτικό, εξωστρεφή και ουσιαστικό πλαίσιο διαλόγου και ανάδειξης των βέλτιστων εφαρμόσιμων έξυπνων πρακτικών που οριοθετούν την πόλη του μέλλοντος.

*ecopress.gr

Πώς θα μετακινούνται όλοι αυτοί οι κάτοικοι μέσα και γύρω από πόλεις; Πώς θα παρέχονται επαρκή αγαθά, όπως η ενέργεια, το νερό, η αποχέτευση; Πώς θα γίνεται η διαχείριση των απορριμμάτων και πώς οι πόλεις μας θα γίνουν πιο «πράσινες»;

Οι smart cities είναι οι πόλεις του μέλλοντος. Και η τεχνολογία είναι το καύσιμο που τις τροφοδοτεί. Οι λύσεις Internet of Things βελτιστοποιούν τις υποδομές και αναβαθμίζουν τη διοίκηση των πόλεων με μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών στη διαχείριση των υπηρεσιών. Αισθητήρες, δίκτυα και εφαρμογές συλλέγουν δεδομένα σχετικά με τη χρήση ενέργειας, νερού, φυσικού αερίου, τον όγκο και τα μοτίβα της κίνησης στους δρόμους, το επίπεδο ρύπανσης. Η ανάλυση και η διαχείριση των big data μπορεί να οδηγήσει σε νέες πολιτικές, ενώ τα ανοιχτά δεδομένα αποτελούν πλέον σημαντικό asset για δημόσιους φορείς, πολίτες κι επιχειρήσεις.

Ο ρόλος των πόλεων στην ανάπτυξη

Οι πόλεις θεωρούνται εδώ και δεκαετίες ατμομηχανές της ανάπτυξης. Μόνο το Τόκιο, το Λονδίνο, η Νέα Υόρκη, η Σαγκάη και το Λος Άντζελες αναμένεται να δημιουργήσουν ΑΕΠ περίπου 8,5 τρισεκατομμύρια δολάρια ως το 2035. Τα οικοσυστήματα των πόλεων οφείλουν μεγάλο μέρος αυτής της επιτυχίας στην ανταλλαγή πολιτισμών και ιδεών. Ακόμα λοιπόν κι αν η τεχνολογία καθιστά σταδιακά εφικτή την εργασία από οπουδήποτε οι πόλεις δεν θα χάσουν την αίγλη τους.

H παγκόσμια αγορά έξυπνων πόλεων αποτιμήθηκε σε 392,9 δισ. δολάρια το 2019, ενώ μέχρι το 2030 προβλέπεται να εκτοξευθεί στα 1,3 τρισ. δολάρια. Σύμφωνα με το Smart City Index 2021, η πιο «έξυπνη» πόλη παρέμεινε η Σιγκαπούρη, διατηρώντας τον τίτλο της πρωταθλήτριας, ενώ ακολουθούν η Ζυρίχη, το Όσλο, η Ταϊπέι, η Λοζάνη, το Ελσίνκι, η Κοπεγχάγη, η Γενέβη, το Όκλαντ και το Μπιλμπάο. Μεταξύ, των 118 πόλεων που εξετάζονται στο πλαίσιο του δείκτη, η Αθήνα κατέλαβε το 2021 την 111η θέση, χάνοντας μάλιστα 12 θέσεις από το 2020.

Οι έξυπνες πόλεις και ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα βρεθούν στο τραπέζι του Συνεδρίου υπό τον γενικό τίτλο «Ο Κόσμος που Αλλάζει», το οποίο διοργανώνει στις 29 και 30 Μαρτίου ο ΟΤ.

Πρόγραμμα 320 εκατ. ευρώ για έξυπνες πόλεις

Μέσα από μία δεξαμενή περίπου 30 δράσεων, που περιλαμβάνουν από ψηφιακές πλατφόρμες για πάρκινγκ, έξυπνες διαβάσεις πεζών, αυτόματο φωτισμός, μέχρι τηλεϊατρική για τους δημότες μέσω έξυπνων συσκευών, 17 δήμοι της χώρας γίνονται ζωντανά εργαστήρια των smart cities. Το πρόγραμμα του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, συνολικού προϋπολογισμού 320 εκατ. ευρώ, για τις έξυπνες πόλεις, θα θέσει τα big data, το Διαδίκτυο των Πραγμάτων (IoT), το cloud και τους αισθητήρες στην υπηρεσία των πολιτών.

Δεκαέξι μεγάλοι δήμοι άνω των 100.000 κατοίκων και ο «έξυπνος» δήμος Τρικκαίων, που αποτελεί επάξια το καλό ελληνικό παράδειγμα, θα επιλέξουν τις δράσεις εκείνες που ταιριάζουν στις ιδιαίτερες ανάγκες και τα χαρακτηριστικά τους, ώστε να ανοίξουν την πόρτα στο ψηφιακό τους αύριο. Το χαμηλότερο budget που θα δοθεί στους πιο μικρούς δήμους ανέρχεται σε 100.000 ευρώ. Η πρώτη φάση του προγράμματος, ύψους 90 εκατ. ευρώ, τρέχει ήδη από την Κοινωνία της Πληροφορίας με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Μεταξύ των δράσεων, οι δημοτικές αρχές θα μπορούν να κάνουν έξυπνη διαχείριση των απορριμμάτων τους, μειώνοντας το συνολικό κόστος συλλογής και μεταφοράς ως και 50%. Υπάρχουν επίσης δράσεις για την εξ αποστάσεως, συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του νερού με τη χρήση του IoT, καθώς και για την παρακολούθηση διαρροών στο δίκτυο μέσω αισθητήρων.

Η μεγαλύτερη πρόκληση των έξυπνων πόλεων είναι η αστική κινητικότητα. Οι Δήμοι μπορούν διαχειρίζονται ολοκληρωμένα τα δεδομένα από αισθητήρες, χάρτες και βίντεο, για την παρακολούθηση της κυκλοφορίας οχημάτων, των μετακινήσεων των πολιτών, των διαβάσεων των πεζών, τις ειδοποιήσεις για έκτακτες ανάγκες και διάφορες άλλες δραστηριότητες της πόλης.

Στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης, πρόκειται να χρηματοδοτηθούν και άλλα έξυπνα έργα στον κρίσιμο τομέα των μετακινήσεων, που αποτελεί και το «κλειδί» για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας, καθώς και στις περιβαλλοντικές υποδομές. Για παράδειγμα, προβλέπονται 174 εκατ. για smart infrastructure. Μεταξύ άλλων, θα αναπτυχθεί πληροφοριακό σύστημα οριοθέτησης υδατορευμάτων, ψηφιακή δράση μέτρησης και παρακολούθησης των ατμοσφαιρικών ρύπων και της θαλάσσιας ρύπανσης. Επίσης, έξυπνη υποδομή για τα δημόσια κτήρια.

Ακόμη, προωθείται με χρηματοδότηση 81 εκατ. ευρώ το πρόγραμμα των «έξυπνων» γεφυρών για τη δημιουργία συστήματος παροχής πληροφοριών με ειδικά συστήματα μετρήσεων και αισθητήρες για την προληπτική συντήρηση γεφυρών σε διάφορες περιοχές της χώρας. Το έργο θα αυξήσει το επίπεδο ασφάλειας των οδικών μεταφορών με σύγχρονες τεχνολογικές μεθόδους.

Πιο ευφυείς θα γίνουν όμως και οι αυτοκινητόδρομοι της χώρας χάρη στο πρόγραμμα 5G Corridors. Η επένδυση των 130 εκατ. ευρώ αφορά στην ανάπτυξη υποδομής wireless network 5G σε συνολικά 2.011 χλμ. των έξι ελληνικών αυτοκινητόδρομων. Το έργο θα οδηγήσει σε νέες επενδύσεις στην συνδεδεμένη και αυτόνομη κινητικότητα και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας της χώρας.

*ot.gr

Στο πλαίσιο της συζήτησης ο Δήμαρχος Κοζάνης Λάζαρος Μαλούτας, ανέφερε μεταξύ άλλων:

«Ευτυχής συγκυρία η σημερινή. Το Ευρωβαρόμετρο δείχνει ότι το 91% των ατόμων ηλικίας 15-24 ετών πιστεύουν ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της υγείας και της ευημερίας του, ενώ συμφωνούν και άτομα 55 ετών και άνω σε ποσοστό 84%. Σχεδόν οι μισοί Ευρωπαίοι (49%) θεωρούν την κλιματική αλλαγή ως την κύρια παγκόσμια πρόκληση για το μέλλον της ΕΕ.

Ο Δήμος Κοζάνης βρίσκεται στην αιχμή αυτών των εξελίξεων. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η Κυβερνητική απόφαση για την απολιγνιτοποίηση, καθιστούν τον Δήμο Κοζάνης, τον μεγαλύτερο ενεργειακό Δήμο της χώρας με παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας από λιγνίτη, αντιμέτωπο με την μεγαλύτερη πρόκληση στην ιστορία του: Να διαμορφώσει ένα νέο αναπτυξιακό και παραγωγικό μοντέλο για την περιοχή – σε συνεργασία με κοινωνικούς φορείς της περιοχής, την Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση και την Κυβέρνηση.

Η πρόκληση λοιπόν της συμμετοχής του Δήμου στις «100 Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις της Ευρώπης έως το 2030» μπορεί να αποτελέσει την κινητήριο δύναμη για αυτόν τον μετασχηματισμό.

• Ήδη, έχουμε αναπτύξει σημαντικές δράσεις στο πεδίο αυτό:
• Πρωτοπορήσαμε στην ολοκληρωμένη διαχείριση απορριμμάτων σε επίπεδο Περιφέρειας
• Λειτουργούμε την Τηλεθέρμανση εδώ και 30 χρόνια
• Έχουμε αναπτύξει δίκτυο LoRa για μεταφορά δεδομένων
• Λειτουργήσαμε 8 χρόνια πριν το πρώτο πιλοτικό δίκτυο Ηλεκτροκίνησης στην Ελλάδα, με τη συνεργασία της ΔΕΗ

Υλοποιούμε το πρώτο έργο Virtual Net Metering (Φ/Β ισχύος 6 MW) που θα καλύπτει όλες τις ανάγκες Ηλεκτρικής Ενέργειας του Δήμου.

Για τους λόγους αυτούς, διεκδικούμε τη συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Αποστολή των «100 Κλιματικά Ουδέτερων και Έξυπνων Πόλεων έως το 2030»».

Στην τηλεδιάσκεψη συμμετείχαν οι Δήμαρχοι των πόλεων που προτίθενται να υποβάλλουν υποψηφιότητα στην Αποστολή, ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, Μπακογιάννης Ευθύμιος και στελέχη του Υπουργείου Ενέργειας, καθώς και ο αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής Μεταφορών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και Επικεφαλής των Ευρωπαϊκών Αποστολών, Mathew Baldwin.

Όλοι οι συμμετέχοντες Δήμαρχοι συμφώνησαν να υπογράψουν Μνημόνιο Συνεργασίας για τον μετασχηματισμό των πόλεών τους σε Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις έως το 2030, στο πλαίσιο της ομώνυμης Αποστολής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Υπενθυμίζεται ότι η συνεργασία αυτή ξεκίνησε με πρωτοβουλία του Δημάρχου Κοζάνης Λάζαρου Μαλούτα, το καλοκαίρι του 2021.

Οι πόλεις αποτελούν κόμβους για την ανταλλαγή ιδεών, για το εμπόριο, τον πολιτισμό, την επιστήμη, την παραγωγικότητα, την κοινωνική ανάπτυξη. Το να διατηρήσουμε, ωστόσο, τις πόλεις με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούνται θέσεις εργασίας και να προάγεται η ευημερία χωρίς την ταυτόχρονη κατάχρηση γης και την κατασπατάληση πόρων είναι μία πρόκληση από μόνο του.

Μιλήσαμε με τον Δρ. Κωνσταντίνο Κουρκούτα, συντονιστή των CORE για τα αστικά μοντέλα του μέλλοντος και πως η πράσινη τεχνολογία θα συμβάλλει στην ανασυγκρότηση της περιφερειακής οικονομίας.

1. Τι είναι οι CORE (COmunitats de Recerca Estratègiques) για Έξυπνες και Βιώσιμες Πόλεις και σε ποιες χώρες μπορεί να εφαρμοστεί;

Oι  CORE είναι Στρατηγικές Ερευνητικές Κοινότητες που δημιουργήθηκαν στο πανεπιστήμιο Universitat Autonoma de Barcelona στην Καταλώνια της Ισπανίας γύρω από διάφορες θεματικές, με σκοπό να ευθυγραμμίσουν την έρευνα που παράγεται στο πανεπιστήμιο με τις κοινωνικές ανάγκες και προκλήσεις, αλλά και τις στρατηγικές περιφερειακής ανάπτυξης ( πχ. RIS3). Ειναι ανοιχτές,  συνεργατικές πολυτομεακές κοινότητες που σκοπός τους είναι όχι μόνο η έρευνα αλλά και η γρήγορη μεταφορά τεχνογνωσίας στην κοινωνία. Ο πιο εύκολος τρόπος να επιτευχθεί αυτό είναι με την ενσωμάτωση των κοινωνικών φορέων από την αρχή στις διαδικασίες της έρευνας και της καινοτομίας και με τη συμμετοχή τους στην συν-δημιουργία των ερευνητικών στόχων και την εκτέλεσή τους. Με αυτό το σκεπτικό θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε άλλες περιοχές, όπου υπάρχουν τα αναγκαία συστατικά, όπως η παρουσία ενός πανεπιστημίου και ερευνητικών κέντρων, πολιτικοί φορείς με καινοτόμα οράματα μεταξύ άλλων,  αλλά πρώτιστα  η συλλογική βούληση να αντιμετωπιστούν οι κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σε τοπικό επίπεδο με έναν ανοιχτό, διαφανή και συνεργατικό τρόπο.

2. Με ποιον τρόπο η κυκλική οικονομία μπορεί να συμβάλλει στη δημιουργία βιώσιμων πόλεων;

Η κυκλική οικονομία μπορεί να προσφέρει μια συστημική προσέγγιση στην διαχείριση των πόλεων, καθώς αντιλαμβάνεται τις πόλεις σαν πολύπλοκα συστήματα με τον δικό τους μεταβολισμό, αλλά και στην συνειδητοποίηση του οικολογικού αντίκτυπου της καθημερινής λειτουργίας τους που είναι τεράστιος. Οι πόλεις σήμερα λειτουργούν με ένα γραμμικό μοντέλο, όπου από τη  μια έχουμε εισροή πόρων (υλικά, ενέργεια, νερό κλπ) και από την άλλη την έξοδό τους σαν απορρίματα, με ελάχιστη αξία επαναχρησιμοποίησης. Η κεντρική ιδέα της κυκλικής οικονομίας προτείνει την κυκλοποίηση αυτών των ροών μέσα στα λειτουργικά πλαίσια της πόλης για να επιφέρει την μέγιστη επαναξιοποίησή τους και την ελαχιστοποίηση των τελικών απορριμμάτων στον μέγιστο βαθμό.

3. Τι σημαίνει στην πράξη απολιγνιτοποίηση και πόσο έτοιμοι είμαστε γι’ αυτήν την μετάβαση;

Η απολιγνιτοποίηση στην πράξη σημαίνει την σταδιακή απεξάρτησή μας από τον άνθρακα σε όλες του τις μορφές και το πέρασμά μας σε ένα νέο μοντέλο που ιδανικά θα βασίζεται στις ανανεώσιμες πηγές και μια βιώσιμη προσέγγιση. Ο τρόπος βέβαια με τον οποίο θα γίνει αυτή η μετάβαση είναι πολύ σημαντικός, καθώς θα επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα και τη μορφή όλης της περιοχής. Δεν υπάρχει ένα μοντέλο και μία μόνο προσέγγιση και οποιαδήποτε λύση θα πρέπει να πηγάζει από το διάλογο και το συλλογικό σχεδιασμό και με σεβασμό στις ανάγκες αλλά και τα οράματα της τοπικής κοινωνίας.

4. Η Δυτική Μακεδονία είναι μία περιοχή άμεσα εξαρτημένη από τη δραστηριότητα της ΔΕΗ. Πως μπορεί να αντιμετωπιστεί η μετάβαση σε νέα μοντέλα παραγωγής ενέργειας χωρίς απώλεια θέσεων και περιβαλλοντικές επιπτώσεις;

Η περίπτωση της Δυτικής Μακεδονίας έχει την ιδιαιτερότητα ότι πέρα από τη μετάβαση σε κοινωνικό επίπεδο, πρέπει να το κάνει και σε παραγωγικό επίπεδο. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν συνεργαστούν όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς και καθορίσουν ένα σχέδιο δράσης και δεν δεχθούν οποιαδήποτε έτοιμη λύση σαν την μοναδική δυνατή. Τα νέα μοντέλα παραγωγής ενέργειας πρέπει να είναι συλλογικά και αποκεντρωμένα και προσαρμοσμένα στην κλίμακα της περιοχής και του τοπίου της. Ένα παράδειγμα τέτοιου μοντέλου είναι οι ενεργειακές κοινότητες που έχουν θεσμοθετηθεί από την Ε.Ε και επιτρέπουν στις τοπικές κοινωνίες να αποκτήσουν ενεργειακή αυτάρκεια και να επιλέξουν πως θα χρησιμοποιήσουν την παραγώμενη ενέργεια.

5. Οι έξυπνες πόλεις μπορούν να αποτελέσουν τα αστικά μοντέλα του μέλλοντος;

Να ξεκαθαρίσω οτι δεν υπάρχουν έξυπνες πόλεις χωρίς έξυπνους κατοίκους. Οι έξυπνες πόλεις του μέλλοντος θα πρέπει να μπορούν να εκφράσουν την συλλογική ευφυΐα των κατοίκων τους σε συνδυασμό με τα πλεονεκτήματα που θα προσφέρει η συνεχόμενη ψηφιακή καινοτομία τα επόμενα χρόνια. Αυτό βέβαια θα πρέπει να συνοδευτεί και από έναν αντίστοιχο αποτελεσματικό αστικό και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό των πόλεων μας για να μπορέσουμε να πετύχουμε τον στόχο μας να γίνουν οι πόλεις μας βιώσιμες στο μέλλον.

6. Υπάρχουν παραδείγματα άλλων χωρών που να έχουν εφαρμόσει νέα μοντέλα παραγωγής ενέργειας και βιώσιμης ανάπτυξης;

Υπάρχει πλέον πληθώρα παραδειγμάτων  καλών πρακτικών σε πάρα πολλά μέρη του κόσμου και  σε διάφορες κλίμακες, από κτίρια, γειτονιές, πόλεις έως και περιφέρειες. Προς το παρόν λείπει η πολιτική βούληση για την εφαρμογή τους σε εκτενή κλίμακα, καθώς υπάρχει ακόμα σθεναρή αντίσταση από συμφέροντα πολιτικά/οικονομικά που ακόμα αποκομούν κέρδος από το υπάρχον μοντέλο.

7. Οι λιγνιτικές Περιφέρειες απειλούνται από την οικονομική απορρύθμιση; Πόσο δίκαιη και ανώδυνη μπορεί να γίνει η μετάβαση στην εποχή χωρίς λιγνίτη;

Οι λιγνιτικές περιφέρειες απειλούνται στον βαθμό που δεν θα ορίσουν οι ίδιες τους όρους μετάβασης αλλά  θα αρκεστούν σε εξωγενείς παράγοντες να τους τις επιβάλλουν. Το γεγονός ότι υπάρχουν πολλοί διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την μετάβαση των λιγνιτικών περιοχών, τις καθιστά έναν επιθυμητό πεδίο δράσης μεγάλων επενδυτικών εταιριών υποδομών και επενδύσεων. Όλα πρέπει να γίνουν στη σωστή κλίμακα και με γνώμονα το κοινό τοπικό καλό.

8. Πως μπορεί η πράσινη τεχνολογία και η καινοτομία να προσελκύσει νέες επενδύσεις και να συμβάλλει στην ανασυγκρότηση της περιφερειακής οικονομίας;

Η πράσινη τεχνολογία και καινοτομία μπορεί να το πετύχει αυτό μόνο αν οι ίδιοι αρχίσουμε να παράγουμε τεχνολογία, τεχνογνωσία και καινοτομία. Διαφορετικά πάντοτε θα είμαστε πελάτες και καταναλωτές αυτών των τεχνολογιών και δε θα καταφέρει να έχει πραγματικό αντίκυπο στην ανασυγκρότηση της περιφερειακής οικονομίας. Γι’ αυτό το λόγο σε αυτή τη μετάβαση και με αφορμή τις προκλήσεις που προαναγγέλονται πρέπει να ξανασκεφτούμε το ρόλο της τεχνολογίας και της καινοτομίας κάτω από ένα κοινωνικό-περιβαντολλογικό πρίσμα που θα μπορέσει να επιφέρει όχι μόνο μία δίκαιη και ανώδυνη μετάβαση, αλλά και ένα καλύτερο μέλλον για το σύνολο της κοινωνίας. Όλο αυτό θέλει πολύ δουλειά όμως και όλοι πρέπει να βάλουν το λιθαράκι τους.

Συνέντευξη: Τάνια Ώττα

*Ο Δρ. Κωνσταντίνος Κουρκούτας εργάζεται στην μονάδα του Στρατηγικού Σχεδιασμού της Έρευνας στο Universitat Autonoma de Barcelona (UAB) στην Ισπανία σαν συντονιστής (coordinator) και Ιnnovation manager ενός ερευνητικού πολυεπιστημονικού clúster γύρω από τις βιώσιμες και έξυπνες πόλεις που περιλαμβάνει πάνω από 30 ερευνητικά γκρουπ και κέντρα. Διετέλεσε το διδακτορικό του στο τμήμα πολεοδομίας στο Πολυτεχνείο της Καταλωνίας (UPC) από το οποίο νωρίτερα έλαβε και ένα Master στον Ενεργειακό Σχεδιασμό στην Αρχιτεκτονική. Πήρε το πτυχίο του Πολιτικού Μηχανικού από το Washington University in St.Louis. Έχει εργαστεί σε διάφορα αρχιτεκτονικά γραφεία και κατασκευαστικές εταιρίες καθώς και σε πληθώρα ερευνητικών προγραμμάτων.