Ο Κάρλος Φουέντες στα αυτοβιογραφικά σημειώματά του , με τίτλο ” Σε αυτά πιστεύω” αναφέρεται με ιδιαίτερη συγκινησιακότητα στην άνοιξη του 1968 , όπου μαζί με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και τον Χούλιο Κορτάσαρ αποφασίζουν να μεταβούν από το Παρίσι στην Πράγα που βιώνει την Επαναστατική Άνοιξη της , ενταγμένη σε μια περίοδο γενικότερου αναβρασμού που εξελίχθηκε στα πλαίσια του Μάη του ’68 στη Γαλλία των φοιτητικών κινητοποιήσεων και εισχώρησε  στις γείτονες περιοχές . Πέρα από το άμεσο ενδιαφέρον συμμετοχής τους ,  στις σημαντικές πολιτικές εξελίξεις , η έγνοια τους είναι εστιασμένη  στον νεότερο φίλο τους , τον τσέχο συγγραφέα , Μίλαν Κούντερα ,γεννημένο σαν σε αστείο  την 1η Απριλίου του ’29 . ” Το Αστείο” μια ενδιαφέρουσα  πολιτική  σάτυρα , είναι το πρώτο του μυθιστορηματικό έργο δημοσιευμένο  στην Πράγα το ’67 , που του προσδίδει φήμη και σηματοδοτεί την έναρξη της συγκρουσιακής του σχέσης με το τσεχοσλοβάκικη πολιτική εξουσία  . Η ενεργή συμμετοχή του στην εξέγερση της “Άνοιξης της Πράγας “ θα στοιχίσει στον Κούντερα , τη δυσμένεια του καθεστώτος που μετά από παλινδρομήσεις τον οδηγεί στην οριστική του απόφαση να εγκαταλείψει την Πράγα και τη ματαιωμένη Άνοιξη της και να αυτοεξορισθεί στο Παρίσι όπου και ζει μέχρι σήμερα .

Πριν την οριστική εγκατάλειψη της Πράγας το ’75 , ο Μίλαν έγραψε και εξέδωσε το τελευταίο του βιβλίο στην Τσεχία , το ’73 με τίτλο ” Η ζωή είναι αλλού” που έπεται του “Βάλς του αποχαιρετισμού”, όπου ο κεντρικός ήρωας ονομάζεται Γιάρομιλ -στα τσέχικα σημαίνει “Αυτός που αγαπάει την Άνοιξη ή αυτός που από την Άνοιξη αγαπιέται”. Η αυτοεξορία του στο Παρίσι σηματοδοτείται συγγραφικά από το ” Βιβλίο του γέλιου και της λήθης” που εκδίδεται το ’78 και στο  οποίο αναφέρεται για πρώτη φορά στην έννοια της τσέχικης λέξεως litost : “Litost  είναι μια τσέχικη λέξη που δε μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες . Δηλώνει ένα αίσθημα σαν τεντωμένη αρμόνικα , ένα αίσθημα που είναι σύνθεση πολλών άλλων αισθημάτων: της θλίψης , του οίκτου , των τύψεων και του παράπονου . Η πρώτη συλλαβή αυτής της λέξης προφερόμενη με έμφαση και για πολύ , ηχεί σαν το θρήνο ενός εγκαταλειμμένου σκυλιού . Κάτω όμως από ορισμένες περιστάσεις , η λέξη Litost έχει αντίθετα , σημασία πολύ στενή , ιδιαίτερη , ακριβή και λεπτή σαν κοφτερό μαχαίρι . Ψάχνω μάταια να βρω γι αυτήν τη λέξη κάποια αναλογία σε άλλες γλώσσες αν και δεν το χωράει ο νους μου πως χωρίς αυτήν μπορεί κανείς να καταλάβει την ανθρώπινη ψυχή … Litost  είναι μια οδυνηρή κατάσταση που ξυπνάει μέσα μας ύστερα από ‘να βλέμμα που ρίχνουμε στην ξεσκεπασμένη ξαφνικά αθλιότητά μας “

Το αμέσως επόμενο βιβλίο του “Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι” εκδίδεται το 1984 και ακολουθεί η “Αθανασία” που αποτελεί και το τελευταίο έργο του γραμμένο στην τσέχικη γλώσσα. Με το βιβλίο αυτό ο Κούντερα αποχαιρετά οριστικά τη μητρική του γλώσσα και διασπά  τους γλωσσικούς δεσμούς με την πατρίδα του . Όλα τα υπόλοιπα έργα του απο κει και ως σήμερα είναι αποκλειστικά γραμμένα στη γαλλική γλώσσα ενώ η ύφη του λόγου του μεταβάλλεται ουσιωδώς , γίνεται λιτή και περιεκτική στην απλότητα της . Σηματοδοτεί τις εκφάνσεις ενός προδομένου προδότη που μελετά , διαλογίζεται , αναλύει , συγγράφει σε μια γλώσσα διάφορη της μητρικής του .

Ανάμεσα στο πρώτο λογοτεχνικό του κείμενο , ένα αξιόλογο θεατρικό έργο με τίτλο ” Κλειδοκράτορες” που εκδόθηκε το ’62 και στο ακροτελεύτιο έργο του , μια μυθοπλαστική νουβέλα που εκδόθηκε στο Παρίσι του 2014 με τίτλο ” Η γιορτή της ασημαντότητας “ ολοκληρώνεται μισός και πλέον  αιώνας συγραφικού έργου που επέδρασε στον δυτικό κόσμο του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα και κατέταξε τον Κούντερα στις συνειδήσεις των αναγνωστών, ως έναν από τους πλέον επικοινωνιακούς συγγραφείς. Στα τέλη Οκτωβρίου του 2020 ο Κούντερα λαμβάνει το βραβείο ” Φράντς Κάφκα” , που αποτελεί  την ύψιστη λογοτεχνική επιβράβευση στην Τσεχία , ως αναγνώριση του συλλογισμού και της γραφής του . Ο Μίλαν 91 ετών πλέον, καλείται να επιστρέψει στην Πράγα του , να μπει τροπαιοφόρος στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου , όπου φοίτησε και να συναντήσει τη μεγάλη του πνευματική επίδραση τον γερμανόφωνο τσέχο λογοτέχνη Φράντς Κάφκα . Εν τέλει ζώντας τη νοσταλγία και τη Μεγάλη Επιστροφή , όπως ακριβώς την περιγράφει στην Άγνοια , το τελευταίο έργο της τριλογίας του Βραδύτητα -Ταυτότητα – Άγνοια που έπεται της Αθανασίας , η οποία αποτελεί το ακροτελεύτιο κείμενο του γραμμένο στην τσέχικη γλώσσα. Της Αθανασίας  προηγείται το αριστουργηματικό του έργο ” Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης “ ή κατ’άλλη μετάφραση του “είναι” γραμμένο επίσης στην τσέχικη γλώσσα . Μυθιστορηματικό κείμενο που εμπεριέχει εντός του δοκιμιακό λόγο και αυτοβιογραφικότητα , αναγνώσθηκε και λατρεύτηκε από εκατομμύρια ανθρώπους  ανά τον κόσμο ενώ μεταφέρθηκε επιτυχώς στη μεγάλη οθόνη το ’88 σε μια εκτενή σύλληψη που αγγίζει τις τρείς ώρες σε σκηνοθεσία του Φιλίπ Κάουφμαν .

Αβάσταχτα ελαφροβαρύς ο Μίλαν , ατενίζει τον αιώνα του που συμπληρώνεται σιγά σιγά , γνωρίζοντας πόσο  βαθιά αγαπήθηκε εκείνη η εικόνα του που δέσποζε στις ελληνικές εκδόσεις της δεκαετίας του ’80 . Όμορφος , σοβαρός , ιδιότυπα μποέμ , μαγκάκι άξιο και πανάξιο με το τσιγάρο στο χέρι.

Υ.Γ. Ο Κούντερα έχει συγγράψει δύο αξιόλογα θεατρικά έργα , το πρώτο οι ” Κλειδοκράτορες” αποτελεί το λογοτέχνημα με το οποίο εμφανίσθηκε στον συγγραφικό κόσμο το 1962 στην ίΠράγα και το δεύτερο είναι ένα ώριμο έργο που εκδόθηκε στο Παρίσι στην έναρξη της τρίτης χιλιετίας , με τίτλο “Ο Ιάκωβος και ο αφέντης του” , γραμμένο στη γαλλική γλώσσα . Επιπρόσθετα  είναι σημαντικός δοκιμιογράφος , του οποίου τα λογοτεχνικά δοκίμια φέρουν την ιδιότυπη μορφή συνταιριάσματος δοκιμίου -αφήγησης – βιογραφίας -αυτοβιογραφικότητας . Στα σημαντικότατα δοκίμια του συγκαταλλέγονται: Η τέχνη του μυθιστορήματος , Ο Πέπλος , Οι Προδομένες Διαθήκες και το ιδιότυπο “Η Συνάντηση” γραμμένο σαν συναρπαστικό μυθιστόρημα . Ο διηγηματικός λόγος του Κούντερα έχει εκδοθεί σε μια και μοναδική συλλογή  με τίτλο ” Κωμικοί έρωτες¨ το 1969  στην Πράγα.

ΣΗΜΕΡΑ ΘΑ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΕΞΩΓΗΙΝΟΥΣ. Δεν εννοώ βέβαια τους εξωγήινους της πολιτικής ζωής μας. Εκείνοι πράγματι σε άλλους κόσμους βρίσκονται• όπου δεν φαίνεται να φτάνει ούτε η οργή ούτε ο πόνος των Ελλήνων. Εμείς ωστόσο θα μιλήσουμε για τους άλλους εξωγήινους, τους αινιγματικούς, που δεκαετίες τώρα αναζητεί η επιστήμη. Μόνον όμως πρόσφατα η εικόνα άρχισε λίγο να φωτίζεται.

ΣΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΑΥΤΗ ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ ΔΥΟ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ. Ο πρώτος υπήρξε μια αναπάντεχη διαπίστωση: Ότι είδη ζωής, που βέβαια είναι πρωτόγονα και ατελή, εντοπίσθηκαν σε συνθήκες ή σημεία του πλανήτη μας που μέχρι χθες έμοιαζαν απαγορευτικά. Πράγματι: Μέσα σε ωκεάνια ρήγματα ή και στην καρδιά ηφαιστείων, στους πόλους της Γης αλλά και στις παγωμένες λίμνες της Ανταρκτικής, επιβιώνουν βακτήρια και μικροοργανισμοί, που αντλούν από παράδοξες πηγές την απαραίτητη για τη ζωή ενέργεια. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των νησιών Γκαλαπάγκος, όπου ύστερα από αναρίθμητες καταδύσεις στα βαθιά νερά τους οι ειδικοί εντόπισαν ένα εξαιρετικά πολύπλοκο αλλά και πλούσιο οικοσύστημα. Αποικίες, δηλαδή, σκουληκιών και μικροοργανισμών, που «ζουν» και αναπαράγονται χάρη στην ενέργεια των υποθαλασσίων ηφαιστείων. Οι χημικές ουσίες, που απελευθερώνει η εσωτερική θερμότητα της Γης, αποτελούν την τροφή των μικροοργανισμών• ενώ με τη σειρά τους, και αυτοί γίνονται η τροφή για είδη που βρίσκονται υψηλότερα στην τροφική αλυσίδα. Μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί περισσότερες από εκατό τέτοιες σκοτεινές «οάσεις» ζωής. Είναι πιθανό λοιπόν, παρόμοιοι ζωντανοί και ανθεκτικοί κόσμοι να αφθονούν και σε πλανήτες που με τα δικά μας μέτρα μοιάζουν αφιλόξενοι και εχθρικοί.

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ, ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ήρθε να τονώσει τους ιδεολόγους της εξωγήινης ζωής. Υπήρχε πράγματι από παλιά η υποψία ότι οι πλανήτες δεν είναι αποκλειστικότητα του ηλιακού συστήματος. Συνοδεύουν, αντίθετα, πολλά από τα άστρα του γαλαξία μας. Με την εξέλιξη των οργάνων παρατήρησης, η υποψία αυτή μπορεί σήμερα να θεωρηθεί μια επιστημονική βεβαιότητα. Έτσι, το ειδικά εξοπλισμένο διαστημικό τηλεσκόπιο Κέπλερ, που εκτοξεύθηκε τον Μάρτιο του 2009, είχε ως κύρια αποστολή του την αναζήτηση «εξωπλανητών»• που διαβιούν, δηλαδή, έξω από το ηλιακό μας σύστημα. Μέχρι τώρα το τηλεσκόπιο έχει ήδη εντοπίσει μερικές εκατοντάδες εξωπλανήτες, που όπως η Γη περιφέρονται σε μια «κατοικήσιμη» ζώνη γύρω από ένα άστρο. Φαίνεται όμως ότι είναι πλανήτες αερίων, χωρίς ξηρά ή θάλασσα, ενώ το μέγεθός τους υπερβαίνει κατά πολύ τη Γη. Με έμμεσο πάντα τρόπο, πολλοί εξωπλανήτες έχουν ανιχνευτεί και από επίγεια τηλεσκόπια. Σε απόσταση 50 ετών φωτός, για παράδειγμα, και στον αστερισμό του Ζυγού, ανακαλύφθηκε ένας πλανήτης περίπου διπλάσιος από τη Γη. Είναι όμως απίθανο να φιλοξενεί ζωή, αφού ο δικός του «ήλιος» είναι ένας «ερυθρός νάνος» -αστέρι, δηλαδή, με πολύ ασθενέστερη ακτινοβολία.Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΛΟΙΠΟΝ ΤΗΣ ΕΞΩΓΗΙΝΗΣ ΖΩΗΣ άλλαξε πλεύση, αλλά και κέρδισε νέα ορμή τα τελευταία χρόνια. Δεν έχει ίσως πια τη θεαματικότητα που με ωραίο τρόπο συχνά ανέδειξαν οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Ούτε ικανοποιεί τις εναγώνιες προσδοκίες του ανθρώπου, που σε κάθε διαστημική αποστολή στον Άρη ή στους κοντινούς πλανήτες έβλεπε τη στιγμή που ένα εξωγήινο ον θα μας κουνούσε φιλικά το χέρι. Ακόμα και το φιλόδοξο πρόγραμμα SETI, που σάρωνε υπομονετικά τον ουρανό αναζητώντας τα «σήματα» μιας εξωγήινης νοημοσύνης, έχει οδηγηθεί περίπου σε χειμερία νάρκη.

Η ΡΙΖΙΚΗ ΟΜΩΣ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΡΕΙΑΣ, στην αναζήτηση της εξωγήινης ζωής, δείχνει μεγαλύτερο ρεαλισμό, και έχει πιο στέρεη επιστημονική βάση. Δεν εκκινά τόσο από το απέραντο διάστημα, όσο από την ίδια τη Γη. Είδαμε ότι οι ακραίες συνθήκες που επικρατούν σε ορισμένες λίμνες ή ωκεάνια βάθη της, δεν εμποδίζουν την ανάπτυξη απλών ειδών ζωής. Το εύρος συνεπώς της ζώνης, που ενδεχομένως φιλοξενεί κάποιες πρωτόλειες μορφές της, είναι πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο υποθέταμε. Με αυτό το πρίσμα σχεδιάζονται οι νέες διαστημικές αποστολές στον Αρη, το Δία, τον Κρόνο ή τους δορυφόρους τους. Αν μάλιστα επιβεβαιωθεί η ύπαρξη νερού ή πάγου, σε κάποιον από τους μακρινούς αυτούς συγγενείς της Γης, η ελπίδα ότι θα εντοπισθούν και ίχνη ζωής στο μέλλον θα ενισχυθεί. Παράλληλα το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Δαρβίνος», που θα αποτελείται από μια «συστοιχία» διαστημικών τηλεσκοπίων, αναμένεται να αρχίσει τη λειτουργία του στο τέλος της δεκαετίας. Ενώ όμως θα προσπαθήσει να ανιχνεύσει πλανήτες παρόμοιους με τη Γη, ας σημειωθεί ότι το κρίσιμο ερώτημα, για το πώς άρχισε στον δικό μας πλανήτη η ζωή, δεν έχει εύκολη απάντηση.

ΜΕΣΑ Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ, μια πρόσφατη ανακάλυψη συντάραξε και πάλι τον επιστημονικό κόσμο, αλλά και το απλό κοινό. Όπως ανακοίνωσε η NASA στις 2 Δεκεμβρίου του 2010, στην λίμνη Μόνο της Καλιφόρνιας ανακαλύφθηκε ένα «εξωτικό» βακτήριο, που έχει μια απίστευτη δομή. Συγκεκριμένα, έχει αντικαταστήσει στο DNA του τον φώσφορο με αρσενικό, που αποτελεί βέβαια δηλητήριο για τη ζωή όπως την ξέρουμε! Όπως πιστεύαμε, μόνον έξι χημικά στοιχεία είναι επιτρεπτά αλλά και απαραίτητα, για να ανθίσει ο κύκλος της ζωής: Ο άνθρακας, το οξυγόνο, το άζωτο, το υδρογόνο, ο φώσφορος και το πυρίτιο. Το αρσενικό είναι ένας ανεπιθύμητος «εισβολέας», που ανατρέπει πεποιθήσεις, αλλά και ανοίγει νέες δυνατότητες. Έτσι στους δεκάδες δηλητηριώδεις πλανήτες, που ανήκουν στο δικό μας ηλιακό σύστημα ή περιφέρονται γύρω από τα μακρινά άστρα, δεν αποκλείεται η «ζωή» να έχει ακολουθήσει δρόμους αλλόκοτους. Αν η βασική δομή της είναι διαφορετική, τότε και οι εξελικτικές μορφές της ασφαλώς θα μας εκπλήξουν.

ΠΡΙΝ ΩΣΤΟΣΟ Η ΦΑΝΤΑΣΙΑ Η ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΜΑΣ ΔΙΑΓΡΑΨΟΥΝ ΑΛΜΑΤΑ, είναι ανάγκη να συνοψισθούν προσεκτικά τα βασικά μας συμπεράσματα. Φαίνεται ότι ποικίλες μορφές ζωής είναι δυνατόν να αναπτυχθούν στη Γη υπό συνθήκες που μέχρι χθες έμοιαζαν αδιανόητες. Η διαπίστωση αυτή ενισχύει την πιθανότητα, βακτήρια ή άλλοι μικροοργανισμοί να ενδημούν και στους πλανήτες που -όπως πάλι διαπιστώνεται- δεν είναι σπάνιοι στο αστρικό διάστημα. Μόνο που η εξέλιξη της ζωής από τα πρωτόγονα, ατελή δημιουργήματά της σε όντα, έστω και διαφορετικής νοημοσύνης από τη δική μας, δεν φαίνεται να αποτελεί καθόλου βεβαιότητα.

ΑΝ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΛΗΦΘΟΥΝ ΥΠΟΨΗ ΟΙ ΑΔΙΑΝΟΗΤΕΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ που κυριαρχούν, το όνειρο του ανθρώπου, να επικοινωνήσει με ομολόγους του κάπου στο Σύμπαν, παραμένει μακρινό και αμφισβητούμενο. Πικρή η αίσθηση: Για τις δεκαετίες όμως ή και τους αιώνες που ακολουθούν, είμαστε καταδικασμένοι στην εξωγήινή μας μοναξιά!

Η ΓΗΙΝΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΚΛΗΡΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΠΙΟ ΠΑΡΑΛΟΓΗ. Υπάρχει ωστόσο γύρω μας, στη γειτονιά ή το μικρό χωριό, στην πόλη ή τα μακρινά νησιά. Είναι καιρός εκεί να εστιάσουμε την προσοχή μας, εκεί να στρέψουμε την ανάσα και το βλέμμα μας. Καθώς μάλιστα η «κρίση» ωθεί όλο και περισσότερους στην απόγνωση και την ανέχεια, η αλληλεγγύη προς τον Αλλο, η έγνοια για το πώς πορεύεται, θα είναι και το πρώτο βήμα για να μην χαθούμε όλοι. Έτσι, όταν συναντηθούμε -αν ποτέ συναντηθούμε- με τους εξωγήινους, θα έχουμε πολλά να διηγηθούμε. Ίσως όμως και να τους διδάξουμε.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία (30/4/2011). Ο Γιώργος Γραμματικάκης (21 Μαίου 1939 –  25 Οκτωβρίου 2023) γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στο Ηράκλειο της Κρήτης. Διέγραψε, στη συνέχεια, έναν μεγάλο κύκλο σπουδών και επιστημονικής έρευνας, για να επιστρέψει το 1982 στα πάτρια εδάφη ως καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ενδιάμεσοι σταθμοί ήσαν το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Imperial College του Λονδίνου, ο «Δημόκριτος» και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών (CERN) στη Γενεύη. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα στρέφονται γύρω από τη δομή της ύλης και την κοσμολογία, ενώ ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Harvard ασχολήθηκε επίσης με την ιστορία της επιστήμης. Συμμετείχε ακόμα στο πείραμα «Νέστωρ», που είχε ως στόχο να ανιχνεύσει τα φαντασματικά νετρίνα στα θαλάσσια βάθη της Πύλου. Εξελέγη δύο φορές (1990 και 1993) Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, και για μια τετραετία διετέλεσε Πρόεδρος του Ιονίου Πανεπιστημίου. Υπήρξε μέλος του Δ.Σ. της ΕΡΤ, Προέδρος του Μουσείου «Νίκος Καζαντζάκης» στην Κρήτη, ενώ από το 2012 είναι Αντιπρόεδρος στο Δ.Σ. της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Συνεργάσθηκε παλαιότερα με τις εφημερίδες Βήμα και Ελευθεροτυπία, και αργότερα με το διαδικτυακό Protagon. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη σύνδεση της Επιστήμης με τη Μουσική, και οι σχετικές εκδηλώσεις, με τη συνεργασία κορυφαίων μουσικών, έχουν παρουσιασθεί σε πολλά μέρη της Ελλάδος, αλλά και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Υπήρξε μέλος σε επιτροπές Ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για τις προοπτικές της παιδείας και της έρευνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έχει τιμηθεί με ποικίλες διακρίσεις, ενώ είναι επίτιμος δημότης των δήμων Δράμας και Σητείας. Το 2014 εξελέγη Ευρωβουλευτής με το «Ποτάμι», και από τότε συμμετέχει στις Επιτροπές Πολιτισμού και Παιδείας, και επίσης Περιβάλλοντος και Δημόσιας Υγείας, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Εκτός από την Κόμη της Βερενίκης, από τις Πα­νεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης κυ­κλοφορούν επίσης τα βιβλία του Η αυτοβιογραφία του φωτός και Ένας αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής, και από τις εκδόσεις Πόλις τα Κοσμογραφήματα (εξαντλημένο). Η Κόμη της Βερενίκης, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1989, έγινε και τηλεοπτική σειρά από την ΕΤ-1.

Forum νεων επιστημόνων στο Χημείο. Οι νέοι επιστήμονες ήταν κλεισμένοι όλη μέρα στις αίθουσες του Χημείου και παρακολουθούσαν διαλέξεις και σεμινάρια. Το τελευταίο της ημέρας ήταν για τον κινηματογράφο. Φτιάξαμε μια δική μας ταινία. Αργήσαμε κάπως, 11.30 τελειώσαμε, και έτσι οταν φεύγαμε βρήκαμε την πόρτα κλειδωμένη. Ο φύλακας μας περίμενε υπομονετικά. Δεν άνοιγε την πόρτα αν δεν εμφανιζόμασταν όλοι. Μόλις μαζευτήκαμε, μας είπε: “Βγαίνετε και φεύγετε όλοι μαζί προς τα δεξιά, μόνο.Δεν κοιτάτε καν πίσω σας”.Την λέξη “μόνο” την τόνισε. Ήμασταν τόσο  κουρασμένοι όλοι που το μόνο που θέλαμε ηταν να βγούμε απο ‘κει μέσα. Περπατήσαμε μέχρι το μετρό όλοι μαζί. Είχε μια ησυχία, αλλά μιας και δεν ζουσα στην Αθήνα δεν μπορούσα να πω αν ήταν παράξενη ή συνηθισμένη. Θυμάμαι απλώς μια αίσθηση. Μια αίσθηση σαν αυτήν που έχουμε όταν μαθαίνουμε κάτι που αλλάζει τα πάντα αλλά ο κόσμος συνεχίζει κανονικά. Έφτασα στον προορισμό μου και με περίμενε ο Νίκος. Μπήκα στο αυτοκίνητο.
-Τι γίνεται κάτω;
-Ησυχία πολύ νομίζω.
Με κοίταξε σαν να είπα το πιο παράξενο πράγμα του κόσμου. Άνοιξε Ραδιόφωνο. Κατάλαβα πως κάτι είχε γίνει.
-Τί συνέβη;
-Σκοτώσαν ένα παιδί 15 χρονών.
Πάγωσα. Όπως ο κόσμος που έβλεπα στο μετρό. Μπορεί να ήταν φόβος, λύπη η κι αυτή η αίσθηση, πως τίποτα δεν έχει αλλαξει και τίποτα δεν είναι όπως παλιά.
Την επόμενη μέρα παρουσίαζα τα αποτελέσματα της διατριβής μου στο forum. Από το σπίτι επέμεναν να μην πάω κι ότι δεν επρόκειτο να συνεχιστεί το forum. Εγώ τσέκαρα τα μειλ μου και το κινητό μου. Δεν είχα ειδοποίηση για κάτι τέτοιο. Θα πήγαινα.
Κατέβηκα με το μετρό μέχρι το Πανεπιστήμιο. Ερημιά. Οταν βγήκα η πόλη εμοιαζε με κρανίου τόπο. Μικρές εστίες καπνού, από φωτιές που με κόπο τις είχαν σβήσει κι αυτές προσπαθούσαν μάταια να γεννηθούν ξανά. Σπασμένα μπουκάλια, ριγέ κορδέλες που απομόνωναν σημεία. Και αστυνομία. Παντού. Πήρα τον δρόμο για το Χημείο-εξακολουθούσα να πιστεύω πως το forum θα συνεχιζόταν-. Περπατούσα μόνη μου στον δρόμο, και είχα αρχισει λίγο να αγριεύομαι. Λίγο πριν φτάσω με πλησίασε ένας αστυνομικός.
-Κοπελιά… πού πας;
-Στο Χημείο, απάντησα σαν να μην υπήρχε άλλος προορισμός στον κόσμο.
-Τι πας να κάνεις στο Χημείο
-Έχω ένα forum
-Δεν έχεις!
-Έχω.
-Καλά, έλα πάμε παρέα.
-Δεν χρειάζεται.
-Χρειάζεται!
Πράγματι δεν είχα. Έσπρωξα την πόρτα με όλη μου την δύναμη, αλλα ήταν κλειδωμένη. Έβαλα τα κλάμματα. Για την δυνατότητα που είχα να σπρώχνω μια πόρτα που δεν άνοιγε ενώ πριν λίγες ώρες ένα παιδί την είχε χάσει για πάντα. Ο νεαρός αστυνομικός δεν μίλησε. Με πήρε με το περιπολικό και με κατέβασε στον προορισμό μου.

Γνώρισα λίγους τέτοιους, μετρημένους στα δάχτυλα του ενός χεριού. Διάβασα για πολλούς περισσότερους, άκουσα για κάποιους άλλους.

Για όλους αναρωτήθηκα. Καλή η θετική πλευρά, αλλά η αρνητική; Ταγμένος σημαίνει και μοναχικός, σίγουρα και αποκομμένος, στερημένος οπωσδήποτε. “Κι η πίτα ολόκληρη κι ο σκύλος χορτάτος” δεν πάει λέει η λαϊκή σοφία και αρκεί, άραγε, σ’ έναν άνθρωπο να σιτίζεται, ακόμα και όλη του τη ζωή, με τα ψίχουλα της καθημερινότητας προς χάρη του σκοπού του;

Τέτοιος άνθρωπος λένε πως ήταν ο Νικόλαος Π. Δελιαλής, ο κυρ Νικολάκης των βιβλίων μας. Άνθρωπος ταγμένος στα βιβλία.

Ο ολιγογράμματος προστάτης των γραμμάτων.

Πάνε σαράντα χρόνια (1979) από τότε που έφυγε, αλλά το αφιέρωμα που του έκανε η Δημοτική Βιβλιοθήκη μας (στις 25 Αυγούστου 2019)  δεν ξεκινούσε απ’ αυτό το γεγονός αλλά από εκείνο που είναι πραγματικά μείζον, το ότι έζησε για πάνω από σαράντα χρόνια (1930- 1972) προς χάριν των βιβλίων, των κειμηλίων και κάθε είδους αναμνήσεων και υπομνήσεων της τοπικής μας ιστορίας, που με αξιοθαύμαστη επιμονή και υπομονή συνέλεξε και διέσωσε, ως μη όφειλε, αλλά επειδή είχε την ανάγκη να το κάνει.

Αυτός που “…υπήρξεν άνθρωπος ολιγογράμματος, υπό την έννοιαν ότι δεν έκαμεν ειδικάς σπουδάς, αλλά παρέσχεν απόδειξιν δια του έργου του ότι δεν μόνον τα γράμματα, τα οποία αναδεικνύουν χρήσιμον και ευεργετικόν τον άνθρωπον”, σύμφωνα με τα όσα έγραψε ο Μακαριστός Μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης Διονύσιος στον επιμνημόσυνο λόγο που του αφιέρωσε έναν χρόνο, περίπου, μετά την εκδημία του.

“Λίγα ήξερα για το Νίκο Δελιαλή ή μάλλον τίποτα. Μπροστά στην παιδική φαντασία μας μεγάλωνε και εξιδανικεύονταν. Τον φανταζόμουνα σαν μεγάλο πτυχιούχο, Καθηγητή, παντογνώστη, σοφό άνθρωπο, βλέποντας πολλές φορές το σεβασμό και την εκτίμηση που τούδειχναν άνθρωποι των Γραμμάτων όχι μόνο στην Κοζάνη, αλλά κι αλλού”, θα γράψει γι’ αυτόν ο Μιχάλης Κουρκούτας που δεν θ’ απογοητευτεί μόλις μάθει “ότι ήταν απόφοιτος μόλις δημοτικού” και δεν θα μειωθεί η εκτίμηση που έτρεφε προς το πρόσωπο του.

Αυτός που για τον Μερκούρη Κυρατσού, Δήμαρχο Κοζάνης και Βουλευτή, λειτούργησε ως “ακάματος αχθοφόρος της ιστορίας μας” και όταν έφυγε απ’ τη ζωή “…σταμάτησε και η τελετουργία της απέραντης μνήμης του, που ήταν ο σύνδεσμος της παρελθούσας Κοζάνης με τη σημερινή. Μιας μνήμης που κουβαλούσε όλο το δυσβάσταχτο βάρος, όλη την έκταση, το βάθος και τις λεπτομέρειες της τοπικής μας ιστορίας”.

Μια ζωή στο υπόγειο της βιβλιοθήκης.

Αυτός που ο Αθαν. Σπ. Καρακούλας, για χρόνια φίλος του  Δελιαλή, τον είδε ως άλλο “Κέρβερο” της βιβλιοθήκης και έγραψε πως “Όλη του τη ζωή πια την πέρασε στα υπόγεια του Δημαρχείου της πόλης όπου στεγάζονταν μέχρι το 1964 η βιβλιοθήκη, αφέντης κι υπηρέτης της. Τον έβρισκες άλλοτε ανεβασμένο σε ψηλές σκάλες να τακτοποιεί τα βιβλία της, άλλοτε να καταγράφει, να ταξινομεί αυτά, ή να αλληλογραφεί και να συζητεί με τους επισκέπτες. Πάντα πρόθυμος εξυπηρετούσε όλους όσους κατέφευγαν στο αναγνωστήριο της, με την καταπληκτική μνήμη που διέθετε μπορούσε αμέσως να βρει το βιβλίο που χρειάζονταν ο επισκέπτης ή να δώσει τη σωστή πληροφόρηση, ήταν με λίγα λόγια κινητό αρχείο και εγκυκλοπαίδεια”.

Αυτός που μπροστά στον εμπλουτισμό της βιβλιοθήκης δεν δίσταζε να μετέλθει μέσα όπως αυτά της “ευσχήμου επαιτείας”, όπως αναφέρει ο Αργύρης Μ. Κούντουρας στο δικό του κείμενο για το Δελιαλή και μας δίνει κάποια παραδείγματα για το πώς φρόντιζε να εξασφαλίσει ακόμα και ολόκληρες ιδιωτικές συλλογές βιβλίων, γράφοντας ότι “Κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 1950 είχε γίνει η πράξις τακτοποιήσεως και αναλογισμού, όπως λεγόταν, για την διάνοιξη ενός δρόμου στην Κοζάνη. Οι υπόχρεες γυναίκες δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να πληρώσουν τα αναλογούντα χρήματα στους απέναντι , των οποίων ρυμοτομούνταν οι ιδιοκτησίες τους. Είχαν όμως στα χέρια τους τη σημαντική βιβλιοθήκη του μακαρίτη τότε αδερφού τους. Αυτό το έμαθε ο Νίκος και μια και δύο πηγαίνει στον Δήμαρχο, και παρουσία και του τότε προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου, του λέει: ¨Κύριε Δήμαρχε, πόσις παράδις χρουστούν οι γυναίκις;¨ Κι ο Δήμαρχος του απαντάει: ¨Κύριε Νίκο δεν ξέρω ακριβώς αλλά θα πρέπει να είναι πολλά τα χρήματα¨.  ¨Κύριε Δήμαρχε και κύριε Πρόεδρε, μια κι είστι και οι δύο σας ιδώ τώρα, ξέρετε ότι έχουν τα βιβλία του αδερφού τ΄ς στα χέρια τς; Πρόκειται περί αξιολόγου συλλογής. Θα είναι κρίμα να χαθεί.¨  ¨΄Ε, τι θέλεις να γίνει κύριε Νίκο;¨ ΄Θέλω να συνεκτιμηθεί με το χρέος τους για να πάρουμε τα βιβλία.¨Αυτό και έγινε”.

Ανάλογη μαρτυρία καταθέτει και ο Γιάννης Δ. Βανίδης στο δικό του κείμενο για το Δελιαλή, ο οποίος δεν περιορίζονταν μόνο στη συγκέντρωση βιβλίων. Σημειώνει, λοιπόν, ο Βανίδης ότι “Είναι γνωστό πως επισκέπτονταν σπίτια που ήξερε πως είχαν παλιές φωτογραφίες ή άλμπουμ και κατόρθωνε με τον δικό του ιδιότυπο τρόπο να τις μετατρέπει σε μόνιμα αποκτήματα της Βιβλιοθήκης ή του Ιστορικού Αρχείου Κοζάνης. Ακόμα, όταν άκουγε πως η αντιπαροχή θα εξαφάνιζε διάφορα κτίσματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής μας, φώναζε το Γιώργο Γιάκο, γνωστό φωτογράφο της Κοζάνης, ή παλιότερα άλλους, και τους πήγαινε να τα φωτογραφήσουν”.

Αυτός που είχε τον τρόπο του και με τους γραμματιζούμενους της εποχής του που τύχαινε να διαβούν την πόρτα του χάρτινου βασιλείου του, τους οποίους “επιστράτευε” για να τον βοηθήσουν και στη μετάφραση κάποιου βιβλίου για να μάθει και να γνωρίζει επακριβώς το περιεχόμενο του.

Το ριψοκίνδυνο εγχείρημα της κατοχής.

Αυτός που ξεπέρασε τον εύλογο ανθρώπινο φόβο και συνεπικουρούμενος από άλλους συμπατριώτες μας διέσωσε εν μέσω της γερμανικής κατοχής όσα πολύτιμα στοιχεία της ανθρώπινης νόησης διαθέταμε κρύβοντας τα στο παρεκκλήσι του Αη Λάζαρου, αλλά και σε άλλες ασφαλείς κρυψώνες. Ο Στράτος Δ. Ηλιαδέλης αποτυπώνοντας τα στοιχεία που συνέλεξε γι’ αυτή την αξιομνημόνευτη πράξη του Δελιαλή αναφέρει τις μαρτυρίες των Β. Σαμπανόπουλου (αλησμόνητου εφόρου της Δημοτικής Βιβλιοθήκης), του Γυμνασιάρχη Αθαν. Καρακούλα, του Α. Κούντουρα και άλλων, σύμφωνα με τις οποίες έκρυψε σπάνια βιβλία, κώδικες, χειρόγραφα, χάρτες και αρχαιολογικά ευρήματα, σε θολωτό υπόγειο της Κοζάνης, όπου έκτισε τοίχο για να μην μπορούν να εντοπιστούν οι ανεκτίμητοι αυτοί θησαυροί και πέσουν στα χέρια των κατακτητών. Μεταφέρει δε και τη μαρτυρία της Δέσποινας Καραμούζα, κόρης του Θανάση Καραμούζα, νεωκόρου του Αγίου Δημητρίου, η οποία αν και μικρό κοριτσάκι τότε θυμόταν και αφηγήθηκε “Μετέφερε ο ίδιος τα βιβλία μέσα σε μεγάλα κιβώτια μόλις έπιανε να νυχτώνη πάνω σε μια χαμάλα, δε θυμάμαι με ποιον άνθρωπο… Συνήθιζα να ακολουθώ και να βοηθώ πάντα τον πατέρα στις δουλειές της εκκλησίας. Αφού τα κατέβασαν όλα κάτω στο υπόγειο (του Αη Λάζαρου, δίπλα απ΄ τον Άγιο Δημήτριο) έκτισαν τοίχο απ΄ την ίδια πέτρα στα δύο μέτρα απ’ τη δυτική πλευρά του τοίχου. Στην αρχή άφησαν παραθυράκι στο κτίσμα για να φεύγη η υγρασία και μετά το έκλεισαν κι αυτό. Έτσι κανείς δεν μπορούσε να υποψιασθή τίποτα. Κι όταν έφυγαν οι Γερμανοί χάλασαν τον τοίχο και τα ξαναπήραν”.         

Ο κυρ Νικολάκης.

Ο κυρ Νικολάκης ο Δελιαλής, ατενίζει πια το φουαγιέ του νέου κτιρίου της Κ.Δ.Β.Κ. και στέκεται δίπλα στην πόρτα του αναγνωστηρίου της, ακοίμητος και ακλόνητος φρουρός των βιβλίων και ό,τι αυτά αντιπροσωπεύουν.

Οι παλιοί θα πρέπει να τον εκτίμησαν και να τον αγάπησαν, εξ ου και το “Νικολάκης” καθώς στην Κοζάνη όταν κάποιος αποκαλείται με το υποκοριστικό του ονόματος του, ακόμα και σε προχωρημένη ηλικία, σημαίνει πως έχει κερδίσει την καρδιά και το σεβασμό των συμπολιτών του.

Από τους νέους λίγοι τον ξέρουν. Προσωπικά δεν τον γνώρισα και γι’ αυτό αρκούμαι στη σκιαγράφηση της προσωπικότητας του μέσα απ’ τα γραφόμενα και τα λεγόμενα άλλων.

Ελπίζω και εύχομαι όμως να τον μάθουν περισσότεροι και αν είναι δυνατόν, γιατί όχι;- όλοι. Παρότι η εποχή μας αρέσκεται στο να αποθεώνει και να καταναλώνει εφήμερους ήρωες, σίγουρα έχει ανάγκη και από κάποιους παλαιάς κοπής και μεγάλης αντοχής. Νομίζω πως ένας τέτοιος είναι και ο Νικολάκης Δελιαλής, για τον οποίο προφανώς και δεν αρκεί η ύπαρξη της προτομής του για να μας θυμίζει το πέρασμα του, αλλά είναι απαραίτητο να γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε τι ώθησε έναν τέτοιο “ολιγογράμματο” άνθρωπο να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη διάσωση των γραμμάτων του τόπου μας και να μας κληροδοτήσει έναν πολύτιμο θησαυρό που καθώς περνάνε τα χρόνια αποκτά όλο και μεγαλύτερη αξία.

Υ.Γ. Οι φράσεις που υπάρχουν στο παρόν κείμενο, προέρχονται από τα κείμενα που συμπεριλαμβάνονται στην έκδοση του περιοδικού ΕΛΙΜΕΙΑΚΑ, του Συλλόγου Κοζανιτών Θεσσαλονίκης “Ο Άγιος Νικόλαος”, Σεπτέμβριος/Δεκέμβριος 1983, τεύχη 6-7, που είναι αφιερωμένο στο Ν. Π. Δελιαλή.

Από το 1995 έως το 2008, η αγοραστική δύναμη των μισθών στην Ελλάδα κυμαινόταν περίπου στο 60% του μέσου όρου των χωρών της ΕΕ. Ωστόσο, αυτή η ανοδική τάση άρχισε να ανακόπτεται πριν από την κρίση χρέους του 2008. Από το 2009 και μετά, οι μισθοί ακολούθησαν καθοδική πορεία, ιδιαίτερα μετά την είσοδο των μνημονίων, την πανδημία και την οικονομική κρίση που προκάλεσε​.

Επιπλέον, ενώ η Βουλγαρία παρουσίασε αυξήσεις στους κατώτατους μισθούς και προσπάθησε να καταπολεμήσει την παραοικονομία, στην Ελλάδα οι μισθοί παρέμειναν στάσιμοι ή μειώθηκαν, ενώ το κόστος ζωής συνέχισε να αυξάνεται. Αυτό έχει οδηγήσει στη σύγκλιση της αγοραστικής δύναμης των δύο χωρών, με την Ελλάδα να βρίσκεται πλέον σε χειρότερη κατάσταση από τη Βουλγαρία​.

Αξιοσημείωτο είναι δε πως σύμφωνα με την ανάλυση των στοιχείων που δηλώθηκαν από 9.017.477 φορολογούμενους μόνο το 10% των πολιτών δήλωσε ετήσιο εισόδημα άνω των 20.842 ευρώ. Επίσης τα ίδια στοιχεία έδειξαν πως:

• Με συντελεστή μικρότερο από το μέσο όρο (10,41%) φορολογήθηκε το 86% των υπόχρεων.
• Περί τα 107.826 ευρώ κυμαίνεται  η μέση αξία ακίνητης περιουσίας ανά ιδιοκτήτη  ενώ ο μέσος φόρος  ανέρχεται στα 319 ευρώ.
• Στα  97,5 δισ. ευρώ δηλώθηκε το συνολικό φορολογητέο εισόδημα το 2023  και από το ποσό αυτό, το 80% ή 77,6 δισ. ευρώ προήλθε από εισοδήματα εργασίας (μισθοί-συντάξεις, επιχειρήσεις, αγροτικά) και το 15% ή 14,6 δισ. ευρώ από πηγές κεφαλαίου (ακίνητα, μερίσματα, τόκοι, δικαιώματα και υπεραξία μεταβίβασης κεφαλαίου) ενώ στα ποσά αυτά προστίθενται και 5,2 δισ. ευρώ ως διαφορά τεκμηρίων.

Το εισόδημα του 2023 ήταν αυξημένο κατά  10,3% σε σχέση με το 2022 δηλαδή υψηλότερο κατά 9,1 δισ. ευρώ και ο συνολικός φόρος που βεβαιώθηκε ανήλθε σε 10,2 δισ. ευρώ. Δηλαδή ο φόρος αυτός ήταν 1,4 δισ. ευρώ περισσότερος σε σχέση με το περασμένο έτος.

Η κατανομή του φορολογητέου εισοδήματος ανά εισοδηματική πηγή

Αναλυτικά, από την «ακτινογραφία» με την κατανομή του φορολογητέου εισοδήματος ανά εισοδηματική πηγή προέκυψαν τα εξής:

• Ετήσιο φορολογητέο εισόδημα έως και 7.680 ευρώ έχει το 50% των πολιτών, ενώ ετήσιο εισόδημα άνω των 20.842 ευρώ εμφανίζει μόλις το 10% των πολιτών
• Σε επίπεδο αναλογούντος φόρου, για το 50% των πολιτών αντιστοιχεί φόρος στα συνολικά εισοδήματά του στα 90 ευρώ ετησίως, ενώ μόνο για το 10% των φορολογουμένων αντιστοιχεί φόρος άνω των 2.607 ευρώ.
• Σε 10,41% ανήλθε ο μέσος φορολογικός συντελεστής για το 2023.
• Οι μισθοί και οι συντάξεις  ήτοι 69,793 δισ. ευρώ . Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 71,5% επί του συνολικού φορολογητέου εισοδήματος.
• Σχεδόν για το 40% των μισθωτών και των συνταξιούχων δεν αναλογεί φόρος, καθότι τα φορολογητέα ποσά εισοδήματος δεν υπερβαίνουν το αφορολόγητο όριο.
• Το εισόδημα από ακίνητα ανέρχεται σε 7,948 δισ. ευρώ. Όπου το 90% των φορολογουμένων της κατηγορίας αυτής έχει ετήσιο φορολογητέο εισόδημα κάτω των 9.597 ευρώ.
• Τα εισοδήματα από την επιχειρηματική δραστηριότητα και τα αγροτικά είναι η τρίτη στη σειρά εισοδηματική πηγή από πλευράς κατανομής επί του συνολικού φορολογητέου εισοδήματος καθώς ανέχονται σε 6,968 δισ. ευρώ και σε ποσοστό το 7,1%).
• Τα εισοδήματα από τις επιχειρήσεις και τα αγροτικά- που είναι τα ποσά που δηλώνονται από μερίσματα, τόκους, δικαιώματα και υπεραξία κεφαλαίου -φθάνουν τα 6,695 δισ. ευρώ και σε ποσοστό επί του φορολογητέου εισοδήματος το 6,8%.
• Το φορολογητέο εισόδημα που αποκτούν οι αξιωματικοί και το κατώτερο πλήρωμα που υπηρετούν σε πλοία του εμπορικού ναυτικού είναι τελευταίο στην κατάταξη με βάση την εισοδηματική πηγή καθώς δεν υπερβαίνει το ποσό των 900 εκατ. ευρώ ή το 0,9% του συνόλου.

enikonomia.gr

• Πάνω από το 50% των μισθωτών στον ιδιωτικό τομέα αμείβονται με 800 ή λιγότερα ευρώ καθαρά τον μήνα. Δηλαδή οι μισοί μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα ζουν σε κατάσταση φτώχειας.
• Το 70% των μισθωτών αμείβεται μέχρι 950 ευρώ καθαρά τον μήνα. Δηλαδή στην κατάσταση του χαμηλόμισθου βρίσκονται 7 στους 10 εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα.
• Μόνο το 10% αμείβεται με πάνω από 1.450 ευρώ. Δηλαδή αυτοί που παίρνουν έναν καλό μισθό για τα δεδομένα της εποχής αποτελούν έναν πολύ μικρό μέρος του συνόλου των εργαζομένων, μόλις 1 στους 10.
• Μόλις το 3,63% των μισθωτών αμείβεται πολύ καλά, δηλαδή παίρνει πάνω από 2.025 ευρώ καθαρά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση (-33%) αγοραστικής δύναμης ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ, ενώ τελευταία είναι η Βουλγαρία.

Την κατάσταση δυσχεραίνουν οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με τις μειωμένες βροχοπτώσεις σε αρκετές περιοχές την ίδια ώρα που η θερινή τουριστική περίοδος οδεύει προς την κορύφωσή της.

Λειψυδρία μπορεί να υπάρξει και χωρίς την ξηρασία

«Πράγματι, φέτος σε πολλές περιοχές στα ανατολικά της χώρας υπάρχει για το διάστημα Οκτωβρίου 2023 με Απρίλιο 2024 μια μείωση των βροχοπτώσεων, σε σχέση με το μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας, κατά 40-50%. Στην Αττική, για παράδειγμα, είχαμε μείωση 45% ενώ μείωση είχαμε και στην Κρήτη και ειδικά στην Ανατολική Κρήτη και στον Άγιο Νικόλαο, ήταν της τάξεως του 60%», εξηγεί στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η ομότιμη καθηγήτρια στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ, Μαρία Μιμίκου. Ωστόσο διευκρινίζει ότι λειψυδρία μπορεί να υπάρξει και χωρίς την ξηρασία.

“Η λειψυδρία στην Ελλάδα είναι ένα ενδημικό φαινόμενο θα έλεγα, είναι το έλλειμμα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης νερού, του διαθέσιμου νερού. Επομένως, η λειψυδρία υπάρχει λόγω της ξηρασίας, αλλά υπάρχει περίπτωση να έχουμε λειψυδρία χωρίς να έχουμε ξηρασία. Πολλές ανατολικές χώρες έχουν έλλειμμα, απλά μας φαίνεται πιο πολύ, όσο συνεχίζονται τα ξηρά και άνομβρα χρόνια”σημειώνει η κ. Μιμίκου

Όπως επισημαίνει η κ. Μιμίκου οι ξηρές χρονιές αλλά και η ανοικονόμητη κατανάλωση νερού προκαλούν λειψυδρία σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Για το λόγο αυτό, είναι ανάγκη να υπάρξουν περιορισμοί και να ληφθούν αποφάσεις.

«Υπάρχει ένα έντονο καμπανάκι στην Ελλάδα. Πρέπει σε κάθε χρήση νερού είτε είναι υδρευτική είτε αρδευτική- κυρίως στην αρδευτική- να βελτιωθούν οι μέθοδοι άντλησης να μεγαλώσει ο λόγος παραγωγικότητας του αγροτικού νερού», εξηγεί η κ. Μιμικού και προσθέτει ότι χρειάζεται να μπει σε σωστές βάσεις το θέμα της διαχείρισης των υδατικών πόρων.

«Θα πρέπει να υπάρχει ένας κεντρικός φορέας διαχείρισης υδατικών πόρων που θα λειτουργεί αποκεντρωμένα και κεντρικά κάτω από ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο εκτίμησης, αξιοποίησης και διαχείρισης των υδατικών πόρων και από εκεί και πέρα θα πρέπει να ακολουθήσουν τα μοντέλα διακυβέρνησης όπως υπάρχουν», λέει η κ. Μιμίκου.

«Η έκταση της τεχνητής Λίμνης του Μόρνου για την συγκεκριμένη χρονική περίοδο υπολογίζεται ως η μικρότερη από το 2010 που υπάρχουν δορυφορικές παρατηρήσεις πολύ υψηλής ανάλυσης. Σημειώνεται ότι η τεχνητή Λίμνη του Μόρνου αποτελεί τον κύριο ταμιευτήρα ύδρευσης της Αθήνας», επισημαίνει το climatebook.

«Ο Μόρνος έχει φτάσει στο όριο των 700 εκατομμυρίων κυβικών, που σημαίνει ότι τα καμπανάκια έχουν βαρέσει. Αν συνεχιστεί η ίδια κατάσταση, θα μπορεί να αντέξει με την ίδια κατανάλωση και χωρίς μέτρα άλλα 2 χρόνια δεν ξέρω. Είναι ήδη οριακά. Δεν υπάρχει περίπτωση να ζήσουμε άλλο ένα τέτοιο έτος χωρίς να σκεφτούμε μέτρα εξοικονόμησης νερού, και κυρίως για το αγροτικό νερό, καθώς το 80% διατίθεται για αγροτική παραγωγή», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Μιμίκου.

Την ίδια ώρα, σημαντική μείωση παρατηρείται το τελευταίο διάστημα και στην έκταση της τεχνητής λίμνης του Πηνειού στην Ηλεία λόγω της απουσίας βροχών, των υψηλών θερμοκρασιών αλλά και ως αποτέλεσμα του πολύ ήπιου χειμώνα με τις περιορισμένες χιονοπτώσεις.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το climatebook και λαμβάνοντας υπόψη τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε η σελίδα από τον δορυφόρο Sentinel-2, στις 22 Ιουλίου 2023 (ένα χρόνο πριν) η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν ~16.6 km², ενώ στις 21 Ιουλίου 2024 υπολογίστηκε ~9.8 km². Σε σύγκριση με την μέση τιμή από το 2010 η έκταση της λίμνης σήμερα είναι 35-40% μικρότερη.

Όπως εξηγεί ο φυσικός- μετεωρολόγος και επιστημονικός συνεργάτης του meteo.gr και του climatebook, Σταύρος Ντάφης, το 2008 που είχαν παρατηρηθεί επίσης φαινόμενα λειψυδρίας στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, τα νούμερα όσον αφορά την έκταση και τον όγκο νερού που είχαν οι ταμιευτήρες ήταν ακόμη χειρότερα. «Φέτος, αν και δεν έχουμε πλησιάσει ακόμα το 2008, μεσολαβούν ακόμα δύο μήνες σχεδόν μέχρι να αρχίσουν οι βροχές του φθινοπώρου, θα δούμε λίγο χειρότερα νούμερα τους επόμενους μήνες», σημειώνει.

Από τον Ιούλιο του 2023, σύμφωνα με τον κ. Ντάφη, οι βροχοπτώσεις που έχουν σημειωθεί σχεδόν κάθε μήνα, είναι κάτω από το μέσο όρο των τελευταίων 30 ετών. «Αυτό συμβαίνει κυρίως στην ανατολική ηπειρωτική Ελλάδα, στα νησιά του Αιγαίου, Κρήτη και Δωδεκάνησα, και στην Πελοπόννησο. Εξαιρείται η Κυπαρισσία αλλά το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου βρίσκεται κι αυτό σε πορτοκαλί συναγερμό, στο θέμα έλλειψης βροχοπτώσεων αλλά και ξηρασίας του εδάφους», τονίζει ο κ. Ντάφης και προσθέτει ότι οι δύο καύσωνες του Ιουνίου και του Ιουλίου επιδείνωσαν αυτή την κατάσταση της ξηρασίας. «Το έδαφος μέχρι τον Μάιο, μέχρι τον Απρίλιο δεν ήταν και τόσο ξηρό σε αυτές τις περιοχές. Συνέβη όμως ξαφνική ξηρασία. Η ξαφνική ξηρασία ξεκινάει όταν έχουμε μία ξαφνική άνοδο της θερμοκρασίας φυσικά, ισχυρότερους από το κανονικό ανέμους και περισσότερες ώρες από το κανονικό ηλιοφάνεια, που ενισχύουν την εξάτμιση. Έτσι καταπονούνται και τα δέντρα μέσω της εξατμισοδιαπνοής, αλλά και το έδαφος χάνει στα πρώτα του εκατοστά αρκετό νερό», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Ντάφης.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ