Τίτλος βιβλίου: Στον δρόμο

Συγγραφέας: Jack Kerouac

Εκδοτικός Οίκος: Πλέθρον

Χρειάστηκε να διαβάσω 2 φορές το Στον δρόμο για να μπορέσω να καταλάβω και να νιώσω όλο το συναίσθημα που μπορεί να νιώσει κανείς διαβάζοντας αυτό το βιβλίο. Ένα βιβλίο μέσα από το οποίο μπορείς να αντιληφθείς τι εστί δρόμος, τζαζ, Jack Kerouac, Μπητ γενιά και τέλος να αφουγκραστείς ίσως το νόημα πίσω από την φράση “όλα είναι δρόμος”.

Η πρώτη απόπειρα ανάγνωσης έγινε σε ηλικία 18 ετών, στις πρώτες διακοπές χωρίς γονείς. Ήταν ένα μεγάλο ταξίδι και μάλιστα κομμάτι αυτού θα το έκανα μόνη οπότε, διαβάζοντας το οπισθόφυλλο, θεώρησα πως είναι το κατάλληλο βιβλίο για μένα. Ένιωθα ανέμελη, ελεύθερη και έτοιμη για περιπέτειες… και δεν κατάλαβα τίποτα. Για την ακρίβεια, η πρώτη ανάγνωση δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Έχω ακούσει από διάφορους να αναρωτιούνται για ποιον λόγο γίνεται τόσος ντόρος γύρω από το Στον δρόμο, και να το χαρακτηρίζουν ως ένα ανιαρό και χωρίς νόημα βιβλίο. Κι όμως, διαβάζοντας το μερικά χρόνια αργότερα, ανακάλυψα πως είναι (για εμένα τουλάχιστον) ένα μαγικό και ταξιδιάρικο βιβλίο.

Αν είσαι retro-lover σίγουρα θα λατρέψεις το κλίμα της εποχής στο οποίο σε μεταφέρει. Γιατί πραγματικά αν αφοσιωθείς στην ανάγνωση θα μπεις για τα καλά μέσα στην εποχή (τέλη της δεκαετίας τους 1940, αρχές της δεκαετίας του 1950). Επίσης αν σου αρέσει η τζαζ, θα το αγαπήσεις. Κάθε σελίδα αυτού του βιβλίου είναι γεμάτη τζαζ ήχους. Υπάρχει παντού κι ας μην την ακούς, παίζει μέσα στο κεφάλι σου και συνοδεύει την ανάγνωση σου.

Το βιβλίο αυτό γράφτηκε από τον Kerouac μέσα σε ένα διάστημα τριών εβδομάδων και αποτελεί ουσιαστικά ένα ημερολόγιο των εξορμήσεων του alter ego του, Σαλ Παρανταϊζ, στην επικράτεια των ΗΠΑ, με μια δόση από Μεξικό. Μια συνεχής περιπλάνηση από τις ανατολικές προς τις δυτικές ακτές και το αντίστροφο, γεμάτη εικόνες, πρόσωπα και μουσική. Θα μπορούσε κάλλιστα να αναγνωστεί και ως χάρτης.

Η πλοκή του βιβλίου είναι απλή και λιτή. Ωστόσο, μέσα στην απλότητα του, συναντά κανείς το μεγαλείο αυτού του αναγνώσματος. Μέσα από τον απλό και αντικομφορμιστικό τρόπο εξιστόρησης του Kerouac αναδύεται η ομορφιά και ίσως η σοφία της ζωής στον δρόμο. Η γραφή του Kerouac είναι ιδιόρρυθμη με μεγάλη δόση προφορικότητας, χωρίς λογοτεχνικές ωραιοποιήσεις, ωμή και γεμάτη αυθορμητισμό. Συντελεί απόλυτα στο να πλάσει κανείς στο μυαλό του την ατμόσφαιρα της εποχής που έζησε η Μπητ γενιά, μια γενιά η οποία προκάλεσε επανάσταση κόντρα στις κοινωνικές κατασκευές της συντηρητικής αμερικανικής κοινωνίας. Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως το βιβλίου Στον δρόμο αποτέλεσε σημείο σταθμό για τους μπήτνικς αλλά και για την αμερικανική λογοτεχνία.

Αφήνοντας τον εαυτό σου να παραδοθεί στην ανάγνωση του Στον δρόμο, νοιώθεις να ξεχύνεσαι και εσύ στους δρόμους της Αμερικής μαζί με τον Σαλ και τον Ντιν Μοριάτι (Νιλ Κάσαντι το πραγματικό του όνομα), τον κολλητό του φίλο και συνταξιδιώτη του. Οι δύο πρωταγωνιστές βιώνουν μία διαρκή αναζήτηση. Πίσω από κάθε πρόσωπο, κάθε στιγμή, κάθε συναισθήματος βλέπεις την λαχτάρα που νοιώθουν για να βρουν αυτό το κάτι… έναν πραγματικά συναρπαστικό λόγο για να ζει κανείς, με όλη την σημασία της λέξης. Έτσι περιπλανιέσαι και εσύ μαζί τους – έστω για το μικρό διάστημα που διαρκεί η ανάγνωση του βιβλίου – προς την αναζήτηση της ίδιας της ζωής.

Και ναι, έφτασε η εποχή των Χριστουγέννων! Λαμπιόνια, στολίδια, δέντρα και χαρούμενη μουσική παντού! Συναντήσεις με φίλους, οικογενειακά τραπέζια και χουχουλιάρικες στιγμές δίπλα στο τζάκι. Τα Χριστούγεννα γινόμαστε πάλι, έστω και για λίγο, παιδιά. Είναι όμορφες οι γιορτές και πρέπει να το παραδεχτούμε. Επιπλέον, για εμένα τα Χριστούγεννα είναι στενά συνδεδεμένα με τα βιβλία. Αποτελούν μια περίοδο κατά την οποία, όσες υποχρεώσεις και να έχουμε, πάντα θα βρεθεί έστω και λίγο χρόνος για την ανάγνωση ενός βιβλίου με τη συντροφιά ενός ζεστού ροφήματος ή ενός ποτηριού κρασί. Στην δε Ισλανδία, τα Χριστούγεννα έχουν ως έθιμο την ανταλλαγή βιβλίων! Οπότε, αυτά τα Χριστούγεννα σας προτείνουμε να κάνετε και εσείς δώρο στον εαυτό σας και στους φίλους σας ένα καλό βιβλίο. Γιατί το βιβλίο είναι ένα δώρο που ανοίγεις ξανά και ξανά!

5 (λογοτεχνικά) + 3 (παιδικά) βιβλία για τα Χριστούγεννα

Η χαμένη κόρη

 Έλενα Φερραντε

Εκδόσεις Πατάκη

Η Λήδα, καθηγήτρια πανεπιστημίου, χωρισμένη εδώ και καιρό, είναι αφοσιωμένη εξ ολοκλήρου στις κόρες της και στη δουλειά της. Όταν όμως τα δυο κορίτσια φεύγουν για να ζήσουν με τον πατέρα τους στον Καναδά, η Λήδα, αντί να στενοχωρηθεί, νιώθει ξαφνικά ελεύθερη. Η ζωή της τώρα φαντάζει πιο εύκολη. Αποφασίζει να πάει διακοπές σε ένα παραθαλάσσιο χωριουδάκι της Νότιας Ιταλίας. Μετά τις πρώτες ξέγνοιαστες μέρες, η συνάντηση με τα μέλη μιας “θορυβώδους” οικογένειας από τη Νάπολη θα φέρει στην επιφάνεια μνήμες των δύσκολων αποφάσεων και των συνεπειών τους για την ίδια και την οικογένειά της…

Στη Χαμένη κόρη, η Έλενα Φερράντε καταδύεται στα βάθη της μητρότητας, στα βάθη της γυναικείας φύσης, με αυτή την ειλικρινή, ατόφια γλώσσα της που κατέκτησε εκατομμύρια αναγνώστες σε όλο τον κόσμο.

Ακούω τις σειρήνες στο δρόμο
Adrian McKinty
Εκδόσεις Οξύ
Μπέλφαστ, Απρίλιος 1982. Η απεργία πείνας των μελών του ΙΡΑ έχει τελειώσει, όμως το κλίμα παραμένει ζοφερό και τα καινούρια προβλήματα του αντισυμβατικού αστυνόμου Σον Ντάφι παίρνουν τη μορφή ενός ακρωτηριασμένου πτώματος παρατημένου σε μια βαλίτσα. Το νήμα κόβεται πριν καλά καλά αρχίσει να ξετυλίγεται, αλλά στο κάδρο έχουν ήδη προλάβει να μπουν ξεπεσμένοι αριστοκράτες, αμφιλεγόμενοι επιχειρηματίες, όμορφες νεαρές χήρες και αινιγματικά ιδιόχειρα σημειώματα. Όσο κι αν σφίγγει ο κλοιός γύρω του, ο Ντάφι γνωρίζει καλά πως τέλειο έγκλημα δεν υπάρχει και η απάντηση μπορεί να βρίσκεται παντού. Ακόμα και κρυμμένη στο ένστικτό σου.

Ο Έιντριαν ΜακΚίντι επιστρέφει στη ρημαγμένη Βόρεια Ιρλανδία των Ταραχών της δεκαετίας του ’80 και βάζει την υπογραφή του σ’ ένα ηλεκτρισμένο, καθηλωτικό αστυνομικό μυθιστόρημα έτοιμο ανά πάσα στιγμή να εκραγεί.

Το 1ο βιβλίο της σειράς ΚΡΥΟ ΧΩΜΑ κυκλοφορεί επίσης από τις εκδόσεις ΟΞΥ.

Το βιβλίο του Hygge. O Δανέζικος τρόπος να ζεις καλά
Μαϊκ Βαϊκινγκ
Εκδόσεις Μίνωας

Οι όμορφες στιγμές κρύβονται στην απλότητα. ΓΙΑΤΙ Η Δανία θεωρείται η πιο ευτυχισμένη χώρα στον κόσμο;Η απάντηση βρισκεται στο hygge (προφέρεται χου-γκα).

Το hygge έχει πολλές ερμηνείες:
«τέχνη να δημιουργείς ατμόσφαιρα θαλπωρής», «ζεστασιά της ψυχής», «συναίσθημα ευεξίας και εσωτερικής πληρότητας».

Το hygge το καταλαβαίνετε όταν το νιώθετε. Όταν είστε κουλουριασμένοι στον καναπέ με ένα αγαπημένο πρόσωπο, όταν μοιράζεστε το φαγητό με τους στενούς σας φίλους.
Είναι εκείνα τα δροσερά γαλάζια πρωινά όταν το φως που μπαίνει από το παράθυρo είναι ακριβώς ό,τι χρειάζεστε.

Από την επιλογή του κατάλληλου φωτισμού και την προετοιμασία ενός δείπνου μέχρι την επιλογή των ρούχων και τη διακόσμηση του σπιτιού σας, αυτό το βιβλίο θα σας βοηθήσει να ανακαλύψετε τη μαγεία του hygge.

Λιανοκέρια της μικρής Πατρίδας
Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Εκδόσεις Ψυχογιός
Στη χαραυγή του εικοστού αιώνα, αδυσώπητος μαίνεται ο αγώνας στη σκλάβα Μακεδονία. Η γη ματώνει, ο ελληνισμός ψυχορραγεί. Τούρκοι, Βούλγαροι, κομιτάτα, πυρπολήσεις, εκτελέσεις, αμέτρητες θυσίες.

Γυναίκες της μικρής πατρίδας. Δασκάλες, νοσοκόμες. Σαν την Αρετή, σαν τη Φωτεινή. Κι άγουρα βλαστάρια, με βάσανο μεγαλωμένα, με κίνδυνο αναστημένα. Σαν τη μικρούλα Βάσιλκα, που μάνα δε γνώρισε ποτέ, μια χούφτα μόνο τα χρόνια της, γιομάτα πείνα και κατατρεγμό, επτά χρόνων παιδί και την έχουν σαρώσει τα δεινοπαθήματα του κόσμου όλου. Σαν τον Μήλιο και την Ανθή, κλωνιά απογυμνωμένα καταμεσής ενός άγριου πολέμου, με σπίτι πυρπολημένο και γονιούς χαμένους στις επιθέσεις των κομιτατζήδων. Λιανοκέρια της μικρής πατρίδας. Φύλλα σκόρπια στο άγιο χώμα της.

Χίλιες Ανάσες
Ιωάννα Καρυστιάνη
Εκδόσεις Καστανιώτης
Κουμπί, κούτελο, τάφος, Βράχος ασκήσεις για δυνατούς λύτες. Ήταν όντως αινίγματα ή ο άγριος θάνατος την είχε κλονίσει τόσο που έχανε το νόημα του τετέλεσται και το μέτρο των τετελεσμένων;
Άγγιξε το άσπρο πουκάμισο του Στέλιου, άπλυτο από το καλοκαίρι. Μύρισε λαίμαργα τις κιτρινίλες του ιδρώτα του στις μασχάλες, φίλησε τον γιακά σαν να φιλούσε τον λαιμό του.
Εσένα, δεν έχω σκοπό να σε μπουγαδιάσω, ψιθύρισε κι αμέσως μετά κόλλησε στον καθρέφτη.
Λαχταρούσε να βρει κατάφατσα εκεί το πρόσωπο του άντρα της, να δει τα ματόκλαδά του να παίζουν, τις φλέβες του λαιμού να φουσκώνουν και να ξεφουσκώνουν ολοζώντανες.
Θα ακουμπούσε τα δάχτυλά της στο κεφάλι του, θα μετρούσε σωστά το πλάτος του μετώπου, την απόσταση από τα φρύδια ως τις ρίζες των μαλλιών του.
Περίμενε, περίμενε, στο τζάμι υπήρχε μόνο το σπασμένο μούτρο της και το θολωμένο βλέμμα της.
Αυτή, η Πηγή Βογιατζή, αυτή που διάβαζε τα μάτια των άλλων, καρφώθηκε εκεί για είκοσι λεπτά και δεν μπορούσε να διαβάσει τα δικά της.
Ένιωσε το στήθος και το κεφάλι της να καίνε την ίδια στιγμή που τα πόδια της είχαν ολότελα ξυλιάσει, άλλος άνθρωπος από τη μέση και πάνω, άλλος από τη μέση και κάτω.
Έκλεισε τα μάτια και ψιθύρισε πέντε λέξεις κοφτά. Δεν ξέρω πού να είμαι.

Imagine
Τζον Λένον
Εκδόσεις Μίνωας
Εμπνεόμενο από τους στίχους του θρυλικού τραγουδιού του Τζον Λένον, και με τη συνεργασία της Διεθνούς Αμνηστίας, αυτό το βιβλίο τολμάει να οραματιστεί έναν ειρηνικό κόσμο.

Ταξίδι
Aaron Becker
Εκδόσεις Φουρφούρι
Ένα µοναχικό κορίτσι σχεδιάζει µια µαγική πόρτα στον τοίχο του δωµατίου του και δραπετεύει μέσα της σ’ έναν κόσµο όπου το θαύµα, η περιπέτεια και ο κίνδυνος αφθονούν. Με το κόκκινο µολύβι στο χέρι δηµιουργεί ένα καράβι, ένα αερόστατο κι ένα ιπτάµενο χαλί που την πηγαίνουν ένα ονειρικό ταξίδι προς µια αβέβαιη µοίρα. Όταν συλληφθεί από έναν απειλητικό αυτοκράτορα, µόνο µια πράξη τεράστιου θάρρους και καλοσύνης µπορεί να την ελευθερώσει. Θα καταφέρει άραγε να επιστρέψει στο σπίτι της και σε αυτό που ποθεί η καρδιά της;

Η τριλογία του Aaron Becker δεν είναι βιβλία χωρίς λόγια. Είναι βιβλία µε άπειρα λόγια και για όλες τις ηλικίες. Βιβλία που επιτρέπουν στον αναγνώστη να βυθιστεί στην ιστορία και να τη στολίσει µε τη δική του προσωπική αφήγηση, διαφορετική κάθε φορά που θα το ξανανοίξει.

Ο Χάρι Πότερ και η Φιλοσοφική Λίθος (Εικονογραφημένη Έκδοση)
J.K. Rowling
Εκδόσεις Ψυχογιός
Η ζωή του Χάρι Πότερ αλλάζει για πάντα στα ενδέκατα γενέθλιά του, όταν λαµβάνει ένα γράµµα από τη διάσηµη Σχολή «Χόγκουαρτς» για Μαγείες και Ξόρκια. Ο Χάρι Πότερ δεν είναι ένα συνηθισµένο αγόρι: είναι µάγος. Μια απίστευτη περιπέτεια ξεκινά…

Η πρώτη εικονογραφηµένη έκδοση του κλασικού έργου της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ από τον βραβευµένο εικονογράφο Τζιµ Κέι δίνει νέα πνοή στην αγαπηµένη σειρά εκατοµµυρίων αναγνωστών.

Έχουν περάσει δεκατρία χρόνια από τότε που βρέθηκε στα χέρια μου το βιβλίο του Alain de Botton Η Αρχιτεκτονική της Ευτυχίας. Τότε ήμουν δεκαέξι χρονών και το πάθος μου για την αρχιτεκτονική δεν θα μου επέτρεπε να μην αποκτήσω το βιβλίο αυτό. Η περιγραφή στο οπισθόφυλλο με προσκαλούσε να το διαβάσω:

“Στην Αρχιτεκτονική της ευτυχίας, ο Alain de Botton καταπιάνεται με μια σχέση που βρίσκεται στο κέντρο της ζωής μας. Τα κτίρια μας – και τα αντικείμενα με τα οποία τα γεμίζουμε – μας επηρεάζουν περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε. Οι τοίχοι, οι δρόμοι, οι αυλές, οι ταράτσες έχουν αισθήματα. Και η αρχιτεκτονική μαρτυρά ότι ο καθένας από μας είναι διαφορετικός,ότι ο χώρος μας επηρεάζει ριζικά. Κατά τη γνώμη του Alain de Botton, η αρχιτεκτονική μας δείχνει ποιοι θα μπορούσαμε να είμαστε σε <<ιδανικές συνθήκες>>. Στρέφοντας τους προβολείς από μια ταπεινή μονοκατοικία σε μερικά από τα πιο φημισμένα κτίρια του κόσμου, ο de Botton εξετάζει πως οι ιδιωτικές κατοικίες και τα δημόσια κτίρια – από εκείνα του Αντρέα Παλλάντιο μέχρι εκείνα του Λε Κορμπυζιέ και του Νορμαν Φρέιζερ επιδρούν στον τρόπο που αισθανόμαστε και σκεφτόμαστε, καθώς και πως οι αρχιτέκτονες θα μπορούσαν να εργαστούν έτσι ώστε να αυξάνουν τις δυνατότητες μας στο κυνήγι της ευτυχίας. 

Η Αρχιτεκτονική της ευτυχίας αποτελεί μια περιήγηση στη φιλοσοφία και την ψυχολογία της αρχιτεκτονικής. Και θα μπορούσε να αλλάξει για πάντα τον τρόπο που σκεφτόμαστε για τα σπίτια μας, την πόλη μας – και για τον εαυτό μας.” 

Τα χρόνια πέρασαν, εγώ τελικά σπούδασα πολεοδομία και όχι αρχιτεκτονική και το πάθος μου για την αισθητική, την αρχιτεκτονική και το χώρο παραμένει ασίγαστο. Χωρίς να καταλάβω πως βρέθηκα να ασχολούμαι με θέματα που αφορούν τη σχέση ανάμεσα στην ευημερία, την ψυχολογία και τον αστικό χώρο. Κι έτσι, ξανά θυμήθηκα το βιβλίο του Alain de Botton. Οι έξι ενότητες του βιβλίου λειτουργούν ως διαφορετικά πρίσματα μέσα από τα οποία ο de Botton στοχάζεται γύρω από μια σχέση που βρίσκεται στο κέντρο της ζωής μας κι ας μην τον αντιλαμβανόμαστε πάντα: τη σχέση μας με το δημόσιο και τον ιδιωτικό χώρο. Χρησιμοποιώντας, άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο γνωστές, αρχιτεκτονικές δημιουργίες και με τη βοήθεια φωτογραφιών, ο de Botton αναρωτιέται αν τα κτίρια όπου επιλέγουμε να ζήσουμε αντικατοπτρίζουν τον χαρακτήρα μας, αν τα κτίρια και οι πόλεις μας επηρεάζουν, αλλά και πως επηρεάζει τη συνολική αίσθηση του περιβάλλοντος μια αρχιτεκτονική δημιουργία.

Ο de Botton όμως δεν είναι ο μόνος τον οποίο απασχόλησε η σχέση του ατόμου με το χώρο. Η περιβαλλοντική ψυχολογία είναι κλάδο της επιστήμης της ψυχολογίας που ασχολείται με την αντίληψη του περιβάλλοντος και την εμπειρία που βιώνουν τα άτομα σε αυτό, τη γνωστική λειτουργία, τα συναισθήματα, τις πεποιθήσεις και τις στάσεις των ατόμων σε σχέση με αυτό, τη σχέση προσωπικότητας και περιβάλλοντος, καθώς και με έννοιες όπως είναι ο “προσωπικός χώρος”. Εξετάζει την αλληλεπίδραση και τις “συνδιαλλαγές” μεταξύ του ατόμου (ή μιας ομάδας ατόμων) και του περιβάλλοντος στο οποίο ζει και δραστηριοποιείται, ενώ πρόκειται για ένα διεπιστημονικό πεδίο που εμπλέκει τις επιστήμες της γεωγραφίας, της αρχιτεκτονικής, του χωρικού και αστικού σχεδιασμού, της ψυχολογίας (ιδιαίτερα της κοινωνικής και εξελικτικής ψυχολογίας), της ανθρωπολογίας, αλλά και της δημόσιας πολιτικής και εκπαίδευσης.

Ως περιβάλλον νοείται τόσο το φυσικό, όσο και το δομημένο/κτισμένο περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον Canter (1969) οι περιβαλλοντικοί ψυχολόγοι μελετούν την ικανοποίηση που νιώθουν τα άτομα σε σχέση με το περιβάλλοντα χώρο, ενώ σύμφωνα με τον Gieseking (2014), η περιβαλλοντική ψυχολογίας μελετά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σχετίζονται με τον χώρο και τον τόπο καθορίζοντας την αίσθηση που έχουν ως προς αυτούς, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ο χώρος και ο τόπος σχετίζονται και καθορίζουν τους ανθρώπους.

Κατά τις αρχές του προηγούμενου αιώνα σημειώνεται η έναρξη της ακαδημαϊκής έρευνας γύρω από τα ζητήματα της περιβαλλοντικής ψυχολογίας (βλέπε τα έργα των Hellpach 1911; 1924; Muchow και Muchow, 1935) η οποία συνέπεσε χρονικά με την ανάπτυξη του μοντέρνου κινήματος στην αρχιτεκτονική και την ίδρυση σχολών όπως το Bauhaus (1919). Οι νέες αυτες σχολές της αρχιτεκτονικής επιχείρησαν να σχεδιάσουν βιώσιμες και παράλληλα οικονομικά προσιτές λύσεις σε σχέση με τα ζητήματα στέγασης, έχοντας ως στόχο τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ανθρώπων στις μεγάλες βιομηχανικές πόλεις της Ευρώπης και της Αμερικής.

Ως ξεχωριστός κλάδος της ψυχολογίας αναγνωρίστηκε μόλις κατά τη δεκαετία του 1960 (Gieseking, 2014), ενώ η περίοδος από τη δεκαετία του 1960 μέχρι και τη δεκαετία του 1980 χαρακτηρίστηκε ως “η χρυσή εποχή της αρχιτεκτονικής ψυχολογίας”. Την περίοδο αυτή, ο Stringer (1969, σελ 8) υποστήριξε πως η αρχιτεκτονική ψυχολογία αποτελεί τον τρόπο ώστε “ένα άτομο ή μια κοινωνική ομάδα να δημιουργήσει μια πιο ανθρώπινη και κανονική ύπαρξη”, ενώ σύμφωνα με τον Canter (1969), η μελέτη της ικανοποίησης που απολαμβάνει το άτομο από το περιβάλλον του, βοηθά τους αρχιτέκτονες να κατασκευάσουν κτίρια τα οποία θα δημιουργούν όφελος προς τους χρήστες τους και θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά από αυτούς και με τον τρόπο που ο αρχιτέκτονας πραγματικά τα σχεδίασε.

Στα αρχικά στάδια του πεδίου ως ξεχωριστός κλάδος της ψυχολογίας, η γενική προσδοκία ήταν πως η περιβαλλοντική ψυχολογία θα αποτελούσε τον οδηγό ο οποίος θα υποδείκνυε στους αρχιτέκτονες και τους σχεδιαστές τον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να βελτιωθεί ο χώρος, ώστε κατ’ επέκταση να βελτιωθεί και η ποιότητα της ζωής των κατοίκων/χρηστών του. Ωστόσο, η προσδοκία αυτή καταρρίφθηκε σχετικά σύντομα, καθώς ιδιαίτερα κατά το τέλος της δεκαετίας του 1970 και τις αρχές της δεκαετίας του 1980, ορισμένοι ερευνητές προσπάθησαν να καθιερώσουν κάποιες πολύ απλές αιτιώδεις σχέσεις ανάμεσα στο σχεδιασμό και την ποιότητα της ζωής.

Το γεγονός αυτό οδήγησε στην λεγόμενη “κρίση της αρχιτεκτονικής ψυχολογίας” υποβοηθούμενη από τον υπονοούμενο περιβαλλοντικό και αρχιτεκτονικό ντετερμινισμό της εποχής, ο οποίος ενθάρρυνε την αναζήτηση “μαγικών συνταγών” οι οποίες, προτείνοντας ορισμένες τυποποιήσεις σχημάτων, χρωμάτων, υφών, χώρων και συνδέσεων, είχαν ως στόχο τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και της ψυχολογίας του ατόμου μέσα στο χώρο. Η αποτυχία αυτού του μοντέλου οδήγησε σε άλλες προσεγγίσεις, οι οποίες επανέφεραν στη συζήτηση τις συμβολικές, βιωματικές, πολιτιστικές και κοινωνικές διαστάσεις της ποιότητας της ζωής, σε ατομικό επίπεδο, ενώ παράλληλα επισήμαναν εκ νέου τις ψυχοκοινωνικές διαστάσεις που προκύπτουν από τη σχέση του ατόμου με το περιβάλλον στο οποίο ζει και δραστηριοποιείται (Fleury-Bahi et al., 2017).

Ένας χώρος δεν νοείται ποτέ ως απόλυτα φυσικός ή απόλυτα κοινωνικός, αλλά πάντα ως κοινωνικό-φυσικός (Stokols, 1987). Ως εκ τούτου, ο σχεδιασμός ενός απλά ευχάριστου χώρου δεν κρίνεται αρκετός για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των κατοίκων/χρηστών του. Μάλιστα, σύμφωνα με τον Lee (1968), ακόμη κι αν υπάρξει το βέλτιστο, από αρχιτεκτονικής και σχεδιαστικής απόψεως, περιβάλλον, είναι εσφαλμένο να θεωρούμε πως ένας σημαντικός αριθμός του πληθυσμού θα μετακινηθεί προς το περιβάλλον αυτό.

Ποια είναι όμως εκείνα τα στοιχεία και χαρακτηριστικά τα οποία επηρεάζουν την ποιότητα του περιβάλλοντος στο οποίο ζει ο άνθρωπος; Παρά το γεγονός ότι τα φυσικά χαρακτηριστικά είναι αυτά που καθορίζουν την ποιότητα του, οι ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες είναι αυτοί που δρουν καθοριστικά και αποτελούν τη βάση των δραστηριοτήτων και των κοινωνικών σχέσεων που συνδέονται με το συγκεκριμένο περιβάλλον (Pol et al., 2017; Steg et al., 2013). Σύμφωνα με τον δανό αρχιτέκτονα Jan Gehl (1987), αυτό που καθιστά έναν τόπο ελκυστικό είναι οι δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα σε αυτόν. Πέρα όμως από την κοινωνική διάσταση του θέματος και τη κάλυψη των ελάχιστων αναγκών επιβίωσης, καθοριστικό ρόλο κατέχει και ο τρόπος με τον οποίο οι προσδοκίες του ατόμου συναντούν την πραγματικότητα (Levi και Andersson, 1975).

Το σίγουρο είναι πως οι πόλεις δεν είναι άψυχες συστάδες κτιρίων και υποδομών, αλλά χώροι όπου άνθρωποι ζουν, αναπτύσσουν σχέσεις και αλληλεπιδρούν συνεχώς μεταξύ τους και με το περιβάλλον, επηρεάζονται από αυτό και το επηρεάζουν. Κατά συνέπεια, η αρχιτεκτονική μαζί με τον αστικό σχεδιασμό πρέπει να κρατάνε στον πυρήνα της εφαρμογής τους τον άνθρωπο, ενώ όπως αναφέρει και ο de Botton στο κλείσιμο του βιβλίου Η Αρχιτεκτονική της Ευτυχίας,

“Οφείλουμε να αποδείξουμε στα χωράφια ότι τα σπίτια μας δε θα είναι κατώτερα από την παρθένα γη που αντικατέστησαν. Οφείλουμε να αποδείξουμε στα σκουλήκια και στα δέντρα πως τα κτίρια με τα οποία τα καλύπτουμε θα εκφράσουν τα πλέον υψηλά και ευφυή είδη ευτυχίας.”  

Τίτλος Βιβλίου: Η Αρχιτεκτονική της Ευτυχίας

Συγγραφέας: Alain de Botton

Εκδόσεις: Πατάκη

Βιβλιογραφία

Canter, D., 1969. An Intergroup Comparison of Connotative Dimensions in Architecture. Environ. Behav. 1, 37–48. https://doi.org/10.1177/001391656900100103

Fleury-Bahi, G., Pol, E., Navarro, O., 2017. Introduction: Environmental Psychology and Quality of Life, in: Handbook of Environmental Psychology and Quality of Life Research, International Handbooks of Quality-of-Life. Springer, Switzerland, pp. 1–8.

Gehl, J., 1987. Life Between Buildings. Island Press, Washington DC.

Gieseking, J.J., 2014. Environmental Psychology, in: Teo, T., Barnes, M., Gao, Z., Kaiser, M., Shievari, R., Zabinski, B. (Eds.), International Encyclopedia of Critical Psychology. Springer, New York, pp. 587–593.

Lee, T., 1968. Urban Neighbourhood as a Socio-Spatial Schema. Hum. Relat. 21, 241–267. https://doi.org/10.1177/001872676802100303

Levi, L., Andersson, L., 1975. Psychosocial Stress Population, Environment, and Quality of Life.

Pol, E., Castrechini, A., Carrus, G., 2017. Quality of Life and Sustainability: The End of Quality at Any Price, in: Fleury-Bahi, G., Pol, E., Navarro, O. (Eds.), Handbook of Environmental Psychology and Quality of Life Research, International Handbooks of Quality-of-Life. Springer, Switzerland, pp. 11–39.

Steg, L., van den Berg, A.E., de Groot, J.I.M., 2013. Environmental psychology: History, scope and methods, in: Steg, L., van den Berg, A.E., de Groot, J.I.M. (Eds.), Environmental Psychology: An Introduction. British Psychological Society and John Wiley & Sons, Ltd., pp. 1–12.

Stokols, D., 1987. Conceptual strategies of environmental psychology, in: Stokols, D., Altman, I. (Eds.), Handbook of Environmental Psychology. Wiley, New York, pp. 41–70.

Stringer, P., 1969. Architecture, psychology, the game’s the same., in: Canter, D. (Ed.), Architectural Psychology  Proceedings of the Conference Held in Dalandui, UK. Institut of British Architecture., London, pp. 7–11.

Η Έλλη Παπαστεργίου είναι κάτοχος MSc Χωρικός Σχεδιασμός για Βιώσιμη και Ανθεκτική Ανάπτυξη, ΑΠΘ, διπλ. Μηχανικός Χωροταξίας και Ανάπτυξης, ΑΠΘ.