Τι γινόταν παλιά σε κάθε γειτονιά;

Tην περίοδο μετά  τα  Χριστούγεννα  συναντιόντουσαν  οι μεγαλύτεροι σε ένα καφενείο της γειτονιάς και συζητούσαν για τα πράγματα που θα έκαναν την περίοδο της αποκριάς ώστε ο φανός τους να είναι ο καλύτερος αφού ο ανταγωνισμός  ανάμεσα στις γειτονιές ήταν μεγάλος.

Εμείς σαν παιδιά τότε  συμμετείχαμε  στο μάζεμα  των χρημάτων για τα έξοδα του φανού. Παίρναμε  ένα  «τσινί» (ένα πιάτο τσίγκινο) βγαίναμε στη γειτονιά και μαζεύαμε χρήματα, από γείτονες και περαστικούς,  ότι μπορούσε ο καθένας για τον φανό του, έδινε. Μη φανταστείτε πολλά . Μας έδιναν ψιλά, δεκάρες,  πιντούλια, εικοσάρες  και δίφραγκα  που τα δίναμε στους μεγάλους για να αγοράσουν το δαδί για να ανάψουν  τη φωτιά, μεζέδες  και  κρασί για να κεραστούν οι επισκέπτες!

Όταν ερχόταν η μικρή αποκριά , στολίζαμε το  χώρο του φανού  με γιρλάντες, μάσκες, φαναράκια, και   ‘φυλλουρίδια’  (χαρτί από τις σερπαντίνες) τα οποία δέναμε  με  σκοινί, σπάγγο ή  σύρμα και φτιάχναμε τις  «φούντες» που τις τοποθετούσαμε  διαγώνια ή παράλληλα  αφού πρώτα τις δέναμε  στις στέγες των σπιτιών.

Τα   ‘φυλλουρίδια’ τα παίρναμε από τα χορευτικά κέντρα εκείνης της εποχής , το “Ερμιόνιο”, την  “Κληματαριά” , τον κινηματογράφο  “Όλύμπιον” που γινόταν χορευτικό κέντρο , το “Υπόγειο”  των αδελφών Ταρτάρα,  το  “Κοβεντάρειο”,  τον  ” Τρίκο” , το “Τσάκι” (πίσω από το ξενοδοχείο Άνεσις)  το “Κλιούγκι” του Χαρίση Δαιρούση   και άλλα.

Θυμάμαι το  1964 τον πρώτο  “Νουντά”  που ήταν αναπαράσταση από τον παλιό οντά των σπιτιών της Κοζάνης στην γειτονιά  του  πυροσβεστείου  επί της 11ης Οκτωβρίου 2, που αργότερα έγινε συγκρότημα  του  ΟΤΕ . Τον ονόμασαν «ου Νουντάς τς Τιάτιους», προς τιμήν της Αναστασίας (Τιάτιου) Καντηρλιώτη που ήταν η γηραιότερη γυναίκα της γειτονιάς.

Ξημέρωνε Κυριακή της μικρής  Αποκριάς και οι νέοι της γειτονιάς διασκέδαζαν  στα χορευτικά  κέντρα  της πόλης  μέχρι της πρωινές ώρες.  Ένας άνθρωπος που αγαπούσε πολύ την γειτονιά ο κουρέας  Μήκας τ’ Κάψα κοιτούσε  με αγωνία πότε θα εμφανιστούν οι νέοι για να τον βοηθήσουν  να στήσει το φανό.  Το πρόσωπο του φωτιζόταν όταν έβλεπε παρέες νέων  να κατεβαίνουν στη γειτονιά.

« Άιντε ρα που είστε, από το πρωί καρτερώ» τους φώναζε.

– Οι νέοι του υποσχονταν  να πάνε  στα σπίτια τους να αλλάξουν ρούχα  και να γυρίσουν να τον βοηθήσουν!

Μετά από λίγη ώρα όλη η γειτονιά  έμοιαζε με ένα μεγάλο μελίσσι!  Άλλος έκανε τις φούντες ,άλλος τις κρεμούσε, άλλος έφερνε ξύλα και  λαμαρίνες. Τα χέρια των ανθρώπων της γειτονιάς έπιαναν και μπορούσαν  να κάνουν τα πάντα. Έπειτα σχηματιζόταν  ο πρώτος  “Νουντάς”, το σήμα κατατεθέν στους  φανούς , με προτροπή και καθοδήγηση  των μεγαλυτέρων. Στον Νουντά  οι άνθρωποι του φανού ξεκουράζονταν και προφυλάσσονταν από το κρύο . Ο πρώτος Νουντάς κατασκευάστηκε με την πολύτιμη βοήθεια του Γ. Δούρβα και την ενθουσιώδη προσφορά ολόκληρης της γειτονιάς.

Έξω από το Νουντά  έμπαινε ένας μπαξές με φυτεμένα ζαρζαβατικά  και έπειτα ζωγραφιζόταν ο νουβρός με παλιές πέτρες.  Από  το απέναντι  περίπτερο ο Νίκος  Σαμ, ιδιοκτήτης και γείτονας  που καταπιανόταν με τις επιγραφές . Σχεδίαζε  σε μια ξύλινη  πινακίδα παραφράσεις από   Κοζανίτικα αποκριάτικα τραγούδια αλλά  ταυτόχρονα ζωγράφιζε και διακοσμούσε  τον χώρο.

Έφτανε σιγά σιγά  η ώρα των γυναικών που έφερναν από τα σπίτια τους  κορνίζες, σερβίτσια, φωτογραφίες,  βάζα, στρωσίδια , παλιά μπεσίκια  (αυτοσχέδιες κούνιες  που έβαζαν τα μωρά), παλιά γκιούμια, κεντητά,  τζάκια , παράθυρα με κουρτίνες, παλιά σίδερα,  γκαζόλαμπες,  και πολλά  άλλα, για να στολίσουν τον Νουντά. Αφανείς ηρωίδες οι γυναίκες κάθε γειτονιάς που εκτός από τη συμμετοχή τους σ΄ όλες τις δραστηριότητες της αποκριάς  έφερναν  από τα σπίτια τους φαγητά, γλυκά, μπακλαβά, καταϊφι, ισλί, μπομπότα κ.α

Την Κυριακή της Αποκριάς, μετά την απογευματινή παρέλαση αρμάτων, ανάβουν σε όλες τις γειτονιές οι φανοί. Γύρω από τη φωτιά συνεχίζεται ολονύκτιο γλέντι με Κοζανίτικα σκωπτικά και παραδοσιακά τραγούδια .

Το μέλλον του Νουντά

Η ανάπτυξη του εθίμου με βάση το μοντέλο “ΝΟΥΝΤΑΣ”  οδηγεί σε ορισμένες  προτάσεις. Μια από αυτές είναι και του αείμνηστου  αρχιτέκτονα Γιώργου Τσακιρίδη ο οποίος υποστήριζε  πως ένας  εντυπωσιακός, αρχοντικός,  παραδοσιακός , καλοδιατηρημένος ” Νουντάς” σχεδιασμένος  από  αρχιτέκτονες σε όλες τις γειτονιές,  θα κέρδιζε  τον θαυμασμό των επισκεπτών  και θα τους οδηγούσε να ταξιδέψουν μέσω αυτού στην εποχή, την παρακαταθήκη και την ιστορία που κουβαλά.

Τι θα μπορούσε να προστεθεί στο υπάρχον πρόγραμμα ώστε η Αποκριά της Κοζάνης να γίνει πιο ελκυστική στους επισκέπτες; Είναι η μακροβιοτητα του φανού  δύσκολο πράγμα; Τι κρατάει ζωντανό το έθιμο; Υπάρχει  διαφορά  στο χθες με το σήμερα;

Τα μέλη του συλλόγου  ΠΗΓΑΔ’ Τ’ ΚΕΡΑΜΑΡΓΙΟY απαντούν!

Η ονομασία “ΠΗΓΑΔ’ Τ’ ΚΕΡΑΜΑΡΓΙΟY”

Κώστας Ρήγας – Πρόεδρος Φανού

Η προέλευση της ονομασίας προέρχεται από το πηγάδ’ που βρίσκονταν στην συμβολή των οδών Δαβάκη και 3ης Σεπτεμβρίου της γειτονιάς μας , του οποίου το νερό , ερχόταν από την τοποθεσία ΣΥΚΙΕΣ στο ΣΙΟΠΟΤΟ.
Στις 10 Απριλίου του 1993 ιδρύθηκε ο σύλλογoς μας, από μία παρέα ανθρώπων με ανησυχίες –νέες ιδέες-και αγάπη για το έθιμο του φανού. Η συνοικία του Κεραμαργιού βρίσκεται ΝΔ της πόλης της Κοζάνης και είναι από της πιο παλιές και με έναν από τους παλιούς Φανούς της πόλης μας.
Το όνομα της περιοχής προήλθε γιατί στο μέρος αυτό παλιά υπήρχε εργοστάσιο που έκανε τούβλα (γεμάτα με άχυρο) και κεραμίδια (κεραμιδαργιό –Κεραμαργιό).
Από το Φανό του Κεραμαργιού μια ομάδα νέων ανθρώπων με διαφορετικές απόψεις και ιδέες αποχώρησε το 1993 και δημιούργησαν έναν νέο Σύλλογο με την επωνυμία «ου Φανός Πηγάδ’ τ’ Κεραμαργιού».
Από τους πρώτους Φανούς (Συλλόγους) στην Πόλη μας με νέο καταστατικό.
Σκοπός του συλλόγου είναι να συμβάλλει με την δράση του στην πολιτιστική εξύψωση των κατοίκων της παραδοσιακής συνοικίας του Κεραμαργιού ,στην διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης μας και στην συλλογή ,επεξεργασία και διάδοση του τοπικού λαογραφικού υλικού των ηθών και των εθίμων και στην αναβίωση του παραδοσιακού φανού της συνοικίας μας. Ο Σύλλογός μας αριθμεί περισσότερα απο 200 μέλη.
Αρχίζοντας από τον ποιο μικρό που είναι 10 μηνών ως τον ποιο μεγάλο που είναι 80 χρονών.Η συμμετοχή όλων είναι κάτι παραπάνω από δυναμική. Η ψυχή και η δύναμη του Συλλόγου μας είναι η νεολαία. Οι παλαιοί βάζουν την εμπειρία τους και τη γνώση και οι νέοι το δυναμισμό τους και τις νέες ιδέες.
Δεν μας τρομάζουν τα καιρικά φαινόμενα Σύνθημά μας (και με κρύο και με χιόνι το πηγάδι ξεφαντώνει) , δίνουμε μεγάλη προσοχή στους παραδοσιακούς μεζέδες την περιποίηση των επισκεπτών στο νοικοκυριό την καθαριότητα και του καλό κρασί.
Σας σ’ καλνούμι ανεπιφύλακτα στου Φανό μας.
Αναμφισβήτητα οι αποκριές της Κοζάνης αποτελούν το μεγαλύτερο πολιτιστικό γεγονός της περιοχής μας (με το μοναδικό έθιμο του φανού).
Ο Φανός αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κάθε γειτονιάς και έχει σαν σκοπό την σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων της γειτονιάς και γενικότερα της περιοχής , γίνεται από τους ανθρώπους της γειτονιάς για την γειτονιά γι΄ αυτό και κράτησε τόσα πολλά χρόνια με αυτή τη μορφή και θα συνεχίσει να υπάρχει.
Ο φανός θέλει γνώσει της παράδοσης- μεράκι-ταλέντο-και όρεξη για εθελοντική δουλειά. Πριν βγουν στον φανό σχωρνιούνταν όλοι μεταξύ τους.
Οι μικρότεροι φιλούσαν το χέρι των γεροντότερων , εκείνοι τους συγχωρούσαν και τους ευχόταν του χρόνου καλλίτερα. Στη συνέχεια μετά το δείπνο έκαναν το παιχνίδι της Χάσκας. Έδεναν μ΄ένα ράμα (μια μακριά κλωστή) ένα σφιχτό αυγό στην άκρη απ’ τον κλώστη και το τριγυρνούσαν ( το περιέφεραν) σε όλους με τη σειρά. Όποιος κατάφερνε να το βάλει στο στόμα χωρίς να χρησιμοποιήσει τα χέρια του το έτρωγε κιόλας θεωρούνταν ευλογημένος. Στη συνέχεια έβγαιναν όλοι μαζί στο φανό. Ο φανός θυμίζει γιορτές της Αρχαίας Ελλάδας και ο χορός είναι ο Πυρρίχιος χορός των Αρχαίων Ελλήνων.

“Η μοναδικότητά του Φανού”

Ο πρώτος λόγος είναι ο συνδυασμός της φωτιάς με το ιδιότυπο αποκριάτικο τραγούδι και χορό γύρο από αυτή.
Ο δεύτερος είναι η μορφή του. Δεν πρόκειται για μια τεράστια φωτιά που συνεχώς τροφοδοτείται , δεν ελέγχεται ούτε πλησιάζετε εύκολα και γρήγορα σβήνει. Αντίθετα καίει πάνω σε ένα είδος βωμού κρατιέται σταθερή όλη την νύχτα και επιτρέπει την συγκέντρωση μεγάλου πλήθους γύρω της.
Το τρίτο στοιχείο είναι η ύπαρξη πολλών σταθερών εστιών. Αυτό δίνει στους υπεύθυνους των φανών να λειτουργούν σαν οικοδεσπότες σε ένα χώρο στον οποίο βάζουν την προσωπική τους σφραγίδα σαν ομάδα. Τα στοιχεία που συνιστούν σ’ ένα πετυχημένο φανό είναι ταλέντο, πείρα, γνώση της παράδοσης διάθεση για εθελοντική προσφορά, συνεργασία και συνύπαρξη των μελών και της γειτονιάς. Τα καρναβάλια της Κοζάνης ξεχωρίζουν για το γνήσιο και παραδοσιακό τους χαρακτήρα, την αυθόρμητη συμμετοχή των νέων αλλά και των ηλικιωμένων της γειτονιάς με την οργάνωση των φανών, με τον ατέλειωτο και σαρκαστικό σκωπτικό λόγω.

“O Φανός και οι άνθρωποι του”

Απαιτεί προετοιμασία και οργάνωση που συσπειρώνει τη γειτονιά και οδηγεί σε σχέσεις ζεστές και πολύτιμες ιδιαίτερα σε εποχές απομόνωσης σαν τη σημερινή. Οι μέρες προστάζουν κέφι, χαρά και ξέφρενο γλέντι. Φυσικά ψυχή της Αποκριάς είναι οι άνθρωποι του φανού κάθε ηλικίας οι οποίοι συμμετέχουν με πολλή διάθεση και κέφι στις εκδηλώσεις αλλά και οι δεκάδες καρναβαλιστές.

“O ρόλος των Νέων στη διατήρηση και τη διοργάνωση του εθίμου του Φανού”

Θωμάς Γκουλέτσος
Από τη στιγμή που ο Φανός αποτελεί αναμφισβήτητα αρχέγονο έθιμο, οι νέοι, που από μικρή ηλικία παρακολουθούν τα δρώμενα και ζουν την κάθε στιγμή του εθίμου, έρχεται η ώρα που θέλουν και πρέπει να γίνουν αυτοί οι συνεχιστές του εθίμου και να πάρουν τη σκυτάλη από του μεγαλύτερους. Έτσι θα μεταλαμπαδεύεται το έθιμο από γενιά σε γενιά.
Έχουν τη διάθεση να φυλάξουν ως κόρη οφθαλμού το ζωντανό έθιμο του Φανού. Βέβαια, προσθέτουν και τα δικά τους χαρακτηριστικά, τις δικές τους εκφράσεις αλλά και δυνατότητες τους. Ακούν τους παλιούς και μεγαλύτερους, μαθαίνουν τραγούδια και χορούς, αλλά και γιατί όχι, βάζουν τη δική τους πινελιά σε σκωπτικά τραγούδια.
Έτσι, από πολύ νωρίς, μετά τις εορτές των Χριστουγέννων, μαζεύονται στον οντά του φανού, συζητούν, οργανώνονται, βοηθούν και προετοιμάζονται πυρετωδώς για τη μοναδική και αξέχαστη παρουσία του Φανού τις μέρες της Αποκριάς. Όργανα και τραγούδια, μικροφωνικές εγκαταστάσεις, κεράσματα, μαστορέματα, κάλεσμα ξένων επισκεπτών και διαφήμιση του Φανού, στολές, συμμετοχή σε παρέλαση και τόσα άλλα ακόμη είναι αυτά στα οποία με χαρά και ζήλο οι νέοι θέλουν να συμμετέχουν υπό την αιγίδα των μεγαλυτέρων, έτσι ώστε ο Φανός να γεμίσει ντόπιους και ξένους που θα ζήσουν το έθιμο του Φανού από κοντά, θα περάσουν αξέχαστα και θα θέλουν σίγουρα να ξανάρθουν.
Άλλωστε, η φωτιά του Φανού δεν είναι μια φωτιά στο έδαφος που γρήγορα σβήνει, αλλά αντίθετα καίει σε ένα είδος βωμού και μπορεί να κρατηθεί σταθερή όλη τη νύχτα με τους συμμετέχοντες να καταθέτουν την ψυχή τους. Το καύσιμο σ’ αυτή τη φωτιά δεν είναι άλλο από τα νέα παιδιά που χάρη σε αυτά θα συνεχίσει να καίει και στο μέλλον.

“Μια ιστορία από τα παλιά στον νoυντά”

Ζήσης Τριανταφύλλου
Ένα βράδ’ κάθουμάσταν στου φανό κι είχαμι μνιά σουβαρή συζήτησ’ .
Έλιγάμι για μακρά απου δώ (για θάνατου). Κι ου καθένας έλιγην τα θ’κάτ’
Σι μνιά μηρά’ κάθουνταν η Κούλα κι η Βάϊα κι μιλούσαν.
Έληγιν η Κούλα ιγώ μαρ’ Βαίτσα δε θέλου να μι κάψ’ν δεν μπουρώ τι να μην μη διαβάσ’ν;
Τι θα πααίνου αδιάβαστ’;
Κι απαντάει η Βαίτσα γιατί μαρ’ σάματ’ θα ακούς κι θα καταλαβαίντσ’ κι θα σι ρουτήσν’ να τσ’ πείς τι άσκις .
Άμα τσ’ καμαρώσου ιγώ ότ’ θέλν’ ας μι κάμν’.

“Ένας Φανός ξεχωριστός”

Τσαπατώρη Μαρίνα
Πρόκειται για ένα σύλλογο ο οποίος κινείται ομαδικά. Οι δράσεις φανού οργανώνονται από συγκεκριμένες ομάδες μελών του φανού οι οποίες δραστηριοποιούνται με συγκεκριμένο τρόπο δηλαδή υπάρχει καταμερισμός εργασιών προκειμένου να υπάρχει καλύτερο αποτέλεσμα για να επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος. Αυτό γίνεται λόγω του μεγάλου αριθμού μελών νεολαίας μας με την παρότρυνση των μεγαλύτερων σε ηλικία μελών του φανού και αυτό οφείλεται στην δίψα όλων μας και στη διάθεσή μας να συνεχιστεί το έθιμο.

“Διαφορά στο τότε με το σήμερα”

Ντίνος Μήτσκας
Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω για ακόμη μια φορά όλους τους ανθρώπους του φανού που από την πρώτη στιγμή μικροί και μεγάλοι με δεχτήκαν με ανοιχτές αγκάλες, όταν πρωτοήρθα πριν 12 χρόνια στο φανό. Και οφείλω ιδιαίτερα να μνημονεύσω και να ευχαριστήσω τους μεγάλους σε ηλικία ανθρώπους του φανού , εν ζωή και μη, για την καθοδήγηση ,τις πληροφορίες , την σθεναρή και πολύ σημαντική στήριξη και εμπιστοσύνη τους σε όλους εμάς τους νέους.
Σκεπτόμενος λοιπόν τι άλλαξε μέσα στα χρόνια συμμετοχής μου στο φανό, μου έρχονται στο μυαλό διάφορα συναισθήματα και λέξεις με τις οποίες θεωρώ ότι και πάλι δεν μπορώ να περιγράψω όλο αυτό που είναι ο φανός και η αποκριά για έμενα, ελπίζω όμως να το περιγράψω όσο καλύτερα μπορώ παρακάτω .
Το ταξίδι, γιατί για έμενα πρόκειται για ταξίδι κάθε χρονιά στο φανό, λοιπόν ξεκίνα με ένα μαγικό τρόπο “μύησης” χωρίς την έννοια του πρέπει και του μη, όπου μέσα στα χρόνια συμμετοχής , σου δίνεται ο χρόνος και ο χώρος να λάβεις την θέση και τον ρολό σου μέσα στο φανό, κάνοντας αυτό που σε ευχαριστεί για την πραγμάτωση όλου αυτού του εθίμου.
Εν κατακλείδι, θεωρώ ότι μέσα σε αυτά τα 12 χρόνια συμμετοχής μου έμαθα πολλά κ έχω να μάθω ακόμα περισσότερα, άλλαξαν αρκετά και θα αλλάξουν και άλλα σε βάθος χρόνου, άλλα με την ουσία και την έννοια της απόκριας και του φανού αναλλοίωτη και απλά προσαρμοσμένη στην εκάστοτε εποχή, όπως έχει αποδείξει στα βάθη των αιώνων η Κοζανίτικη αποκριά ότι μπορεί να κάνει.

“Tι κρατάει ζωντανό το έθιμο”

Ρήγα Γλύκα
Το έθιμο του Φανού συνεχίζεται από γενιά σε γενιά και διατηρείται ζωντανό κάθε χρόνο μέσα από τους εθελοντές του δηλαδή από τους ανθρώπους που το αγαπάνε. Μέσα από το κέφι και την αυθόρμητη συμμετοχή τους οι κάτοικοι της γειτονιάς και οι επισκέπτες γίνονται ένα. Δεν υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές και όλοι γλεντούν μαζί γύρω από τη φωτιά. Είναι ένα ζωντανό έθιμο που επαναλαμβάνεται με συνέπεια κάθε χρόνο εδώ και πάνω από τριακόσια χρόνια!
Το έθιμο του Φανού συνεχίζεται από γενιά σε γενιά και διατηρείται ζωντανό κάθε χρόνο μέσα από τους εθελοντές του δηλαδή από τους ανθρώπους που το αγαπάνε. Μέσα από το κέφι και την αυθόρμητη συμμετοχή τους οι κάτοικοι της γειτονιάς και οι επισκέπτες γίνονται ένα. Δεν υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές και όλοι γλεντούν μαζί γύρω από τη φωτιά. Είναι ένα ζωντανό έθιμο που επαναλαμβάνεται με συνέπεια κάθε χρόνο εδώ και πάνω από τριακόσια χρόνια.

“Μια ελκυστική Κοζανίτικη Αποκριά για τους επισκέπτες”

Παπαδέλης Άκης
Η Κοζανίτικη Αποκριά, ανεξάρτητα από τον παραδοσιακό της χαρακτήρα δεν παύει να αποτελεί ένα «τουριστικό-πολιτιστικό προϊόν» το οποίο από τη μία πλευρά δίνει ζωή, χρώμα και έσοδα στην τοπική κοινωνία και από την άλλη απευθύνεται σε ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού προσφέροντας διασκέδαση, ψυχαγωγία, επαφή με παραδοσιακά ήθη κι έθιμα κι αλληλεπίδραση με τον ντόπιο πληθυσμό. Ο κάθε «τουρίστας-επισκέπτης» μέσω του διαδικτύου έχει πλέον τη δυνατότητα να ενημερώνεται για μελλοντικές αθλητικές & πολιτιστικές εκδηλώσεις που πρόκειται να πραγματοποιηθούν σε κοντινές ή μακρινές αποστάσεις από τον τόπο διαμονής του. Μέσω της χρήσης «έξυπνων εφαρμογών», μπορεί εύκολα να συγκεντρώσει πληροφορίες, να συγκρίνει και τελικά να επιλέξει εκείνο το «τουριστικό-πολιτιστικό προϊόν» που καλύπτει τις ανάγκες του.
Για την αύξηση της προσέλευσης και της ικανοποίησης των επισκεπτών, απαιτούνται δράσεις κι εκδηλώσεις που αυξάνουν την ενεργό συμμετοχή του επισκέπτη κι όχι την αντιμετώπισή του ως ενός απλού θεατή.

Ως ενδεικτικές δράσεις προτείνονται:
● κατασκευή, οργάνωση και λειτουργία ιστοσελίδας, η οποία θα παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για τη συμμετοχή στην κεντρική παρέλαση (θέματα αρμάτων, κόστος συμμετοχής, στοιχεία επικοινωνίας κτλ) ή σε άλλες δράσεις
● έναρξη των αποκριάτικων εκδηλώσεων στην Αρχή του Τριωδίου
● μεγαλύτερη έμφαση στην επίσημη έναρξη της Αποκριάς (Τσικνοπέμπτη) με τη συμμετοχή όλων των φανών και το άναμμα ενός γιγάντιου φανού
● παραμονή των συλλόγων στην κεντρική πλατεία μετά την παρουσίαση του εθίμου του φανού με στόχο τη διατήρηση του πληθυσμού στην κεντρική πλατεία δίνοντας ζωή στο κέντρο
● διοργάνωση νυχτερινής παρέλασης το Σάββατο της Μικρής Αποκριάς
● πρόσκληση σε σχολεία όλης της χώρας για συμμετοχή στην μαθητική αποκριάτικη παρέλαση την Κυριακή της Μικρής Αποκριάς, επίσκεψη στην ΚΔΒΚ, στο Μουσείο και σε σημαντικά αξιοθέατα της περιοχής
● καθημερινή προβολή φιλμ στην Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης για το έθιμο της Κοζανίτικης Αποκριάς
● διοργάνωση και άλλων σύγχρονων εκδηλώσεων για μικρούς και μεγάλους (maske running, painting running)
● διοργάνωση φεστιβάλ Βαλκανικής μουσικής

” Η καταξίωση και η μακροβιότητα του Φανού ”

Τέλης Βωβός
Η πορεία ενός μοναδικού και αρχέγονου εθίμου αποτελεί μεγάλη ευθύνη προς τους ανθρώπους του σήμερα που αναλαμβάνουν να το συνεχίσουν και να το παραδώσουν αυτούσιο το έθιμο. Σαν μία Οικογένεια από γενιά σε γενιά οι μεγαλύτεροι καταθέτουν την πείρα και το μεράκι τους στους νεώτερους ώστε να εφοδιαστούν με τις απαραίτητες γνώσεις για να συνεχίσουν τούτο το μοναδικό έθιμο. Σε αντίθεση με άλλες κατηγορίες Πολιτιστικών Συλλόγων η μεταβατική περίοδος παράδοσης – παραλαβής από γενιά σε γενιά δεν επηρεάζει την λειτουργία του Φανού και αυτό, γιατί οι Νέοι από πολύ μικρή ηλικία συμμετέχουν στην διοργάνωση και όταν φτάνει η ώρα να λάβουν αποφάσεις για την διοργάνωση του φανού έχουν την απαραίτητη εμπειρία να κινηθούν στον σωστό δρόμο. Φυσικά η νέα γενιά πάντα αφουγκράζεται την εποχή του σήμερα και προσαρμόζει – προσθέτει στοιχεία που θα επιτρέψουν στο έθιμο να καταστεί βιώσιμο σύμφωνα με τις ανάγκες της σύγχρονης εποχής.

Από το 1994 έως το 2005 Άρματα

1) Του 1994 έκαμάμι του πηγαδ’ του θκό μας- Κι του δράκου απ΄τ’ν Κίνα μι τα Κινιζούλια.

2) Του 1995 του Νυχτέρ’ -κι ντήθ’καμι σκιάχτρα-Του Πηγάδ΄-Του Γαιτανάκι- -Του Τότι κι Του Τώρα.

3) Του 1996 έφκιασάμι – Τ’ς Πειρατές, τ’ς Κουζανιώτ’ στουν Αρίνταγα.

4) Του 1997 έφκιασάμι του Ξισπίρ’ζμα –κι τ’ς Καλουέρ’ μι τ’ς Καλόγρις -κι του Ιντιφκτίριου του παλιό.

5) Του 1998 T’ν Κ’ Ερατώ . Μι τσ΄ γιούφτ΄ τσ΄ γιούφτσης κι τα Γιουφτούλια.

6) Του 1999 του Κουζανιότ’ κου Βιάγκρα για όσνους δεν μπουρούσαν να κάμ’ν του χουσμέτ……

7) Του 2000 έκαμάμι τουν Κούρκου- Λύκου. Μι τσ΄ Κουκινουσκουφίτσης η Κοκκινομουνίτσις κι τσ΄ Λύκ.

8) Του 2001 τσ’ ΕΥΡΟΥ – ΠΕΟΙ,,,,,

9) Του 2002 του Σιουρδουμπούκαλου .

10) Tου 2003 του ΙΕΚ Ξηροί έλα κι σι.

11) Του 2004 του Πούτσι Φόρεμα.

12) Του 2005 Δημοτική Αστυνομία.

ΑΠΟ ΤΟ 2006 ΕΩΣ 2019

1) -Του 2006 Η Λίμνη των Γούτσιων “ΚΥΚΝΟΥΣ” απο 60 άτομα 40 E.

Από εδώ ξεκινά η αύξηση των μελών του άρματος

2) -Του 2007 του Πιο Πουλή την ΑΠΟΥΚΡΑ γκούπ 125 ατόμων. ΑΓΕΛΑΔΙΣ 40 E.

3) -Toυ 2008 Χέσκαν οι Πόλ’ κι Πχιαλούν οι Κώλ’.
Οι Πιγκουϊν Σιούρτσαν Κι Ήρθαν σιν Κουζάν’ γκρούπ 150 ατόμων. ΠΙΓΚΟΥΙΝ 40 E.

4) -Του 2009 Πιρπιρέοι κι Μπουμπανέοι γκρούπ 180 ατόμων. ΠΙΤΑΛΟΥΔΙΣ-ΜΠΟΥΜΠΑΝΕΟΙ 40 E.

5) -Του 2010 Αρκούδις κι Αρκουδιάρ ‘ς μι πουλύ χιόν’
220 άτομα ΑΡΚΟΥΔΙΣ Η ΤΑΣΟΥΛΑ 40 E μι πουλύ χιόν’.

6) -Του 2011 ΟΙ 300 ……Τ’Σ ΒΟΥΛΙΣ Τα Γουμάρια ξισαμάρουτα 35 Ε 205 ATOMA.

7) -Του 2012 ΑΓΑΠΟΥΛΑ ΠΟΥΛΑ Άραβες Επενδυτές από τα σιοϋρδικα Εμιράτα ¨25 Ε 165 ΑΤΟΜΑ.

8) – Του 2013 “ του Κουτρούλη ου Γάμους” ΌΤ ΄ ΜΙ ΌΤ ΄ Ολ.

9) – Του 2014 του Σκουλειό «Τα Στουρνάργια» 20 Ε ΚΑΙ 130 ΑΤΟΜΑ.

10) – Του 2015 ΤΟΥ ΚΟΥΤΕΤΣ΄ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ( ΠΙΤ΄ΝΈΟΙ ΣΤ΄ ΒΟΥΛΗ) 25 Ε ΚΑΙ 150 ΑΤΟΜΑ.

11) -Του 2016 τα Γκαβά τα σκλιά τα φκιάν’ ου Δήμαρχους τα’ φουλιά 20 Ε 160 ΑΤΟΜΑ.

12) -Του 2017 τουν ΠΕΙΝΩΚΙΟΥ ΚΙ ΤΑ ΜΥΘΙΑ 22 Ε ΚΑΙ 170 ΑΤΟΜΑ.

13) -Του 2018 τουν ΤΡΟΜΠΕΝ ΤΩΝ ΦΤΩΧΩΝ 20 Ε ΚΑΙ 167 ΑΤΟΜΑ.

14) -Του 2019 τα Πρόβατα 186 στολές και με άλλες 220 άτομα προς 25 Ε. Με τον καιρό σύμμαχο πολύ πολύ καλός ο καιρός και με πολύ κόσμο.

–Hans Richter

Με διάθεση σατυρική, καυστική κάποιες φορές φιλοσοφική και συστατικά του στοιχεία τις γελοιοποήσεις, τις παρωδίες, τους αστείσμούς, την αθυροστομία και τις διακωμωδήσεις, όλα πλούσια σε συμβολισμούς και αλληγορίες τελειώνει και φέτος το καρναβάλι. Ούτως η άλλως το καρναβάλι είναι μια περίοδος ανατροπής, απελευθέρωσης και εντατικοποίησης, όπου δεν ισχύει η καθημερινή τάξη των πραγμάτων. Αυτές τις μέρες οικοδομούμε τον κόσμο μας από την αρχή και από την ανάποδη. Όντας απελευθερωμένοι αναδεικνύουμε την ανεπίσημη μας αλήθεια έναντι της επίσημης ενώ όσοι αδυνατούν να βλέπουν 100% άσπρο ή 100% μαύρο μπορούν με ευκολία να γίνουν γκρι ή πολύχρωμοι.

Το political correct καταργείται αφού καμία αξία αυτές τις μέρες δεν είναι ακλόνητη. Τα πάντα επτρέπονται, όλα γίνονται αντικείμενα γελοιοποίησης και χλεύης! Η μασκαράτα μας δείχνεί πως ότι μπορούμε να μιμηθούμε ή να αναπαραστήσουμε μπορούμε και να το χειριστούμε. Το καρναβάλι μας δίνει την ευκαιρία να υποδυθούμε ρόλους. Είναι η εποχή αυτή που η ζωή και ο θάνατος ενώνονται, όπως ενώνεται το πάνω και το κάτω, τα γηρατειά και η νιότη το καλό και το κακό συνθέτοντας την βασική φιγούρα του καρναβαλιού, τον αρλεκίνο που είναι μισός άνδρας και μισός γυναίκα.

Η Ελλάδα φαίνεται πως χρειάζεται όσο ποτέ την στάχτη των φανών της, Χρειάζεται να κάψει οτιδήποτε εχθρικό προς τη ζωή και να ενώσει τα αντίθετα. Την κατάφαση με την άρνηση, την άμυνα με την επίθεση, την εσωστρέφεια με την εξωστρέφεια, την χαρά με την λύπη, τον φόβο με την τόλμη, το πίσω με το μπροστά, την δημιουργία με την απραξία, το όμορφο με το άσχημο, το δίκαιο με το άδικο, το θαρραλέο με το δειλό, τον χειμώνα με το καλοκαίρι, τον συγγενή με τον ξένο, το μακριά με το κοντά, το μαζί με το χώρια.
Να ενωσει την ελευθερία και την αγάπη βάζοντας εγγύηση το γέλιο.

Η κυρά Βαλασία , έβλεπε στο κρεβάτι τον άντρα της να λιώνει και ήθελε να σβήσει αυτήν την εικόνα γιατί την πονούσε. Ο νους της πήγε πίσω στα νιάτα τους, όταν κοπελίτσα τον πρωτοείδε στον φανό της γειτονιάς της. Ήταν Απόκριες και ο κόσμος γλεντούσε γύρω από μια αναμμένη φωτιά . Σε μια στιγμή ένας πρωτοτραγουδιστής άρχισε να τραγουδά :
«Αγαπώ, καλέ , αγαπώ ένα χελιδόνι ,
αγαπώ ένα χελιδόνι που η μαμά του το μαλώνει .
Το μαλώνει κάλε , το μαλώνει και το βρίζει ,
το μαλώνει και το βρίζει την καρδούλα του ραγίζει .
Χελιδόνι κάλε, χελιδόνι μου να απέχεις ,γιατί διάφορο δεν έχεις»

Η Βαλασία τότε πρόσεξε έναν νεαρό που τραγουδούσε μαζί του. Με περήφανη κορμοστασιά , καστανός με στριφτό μουστακάκι, με μάτια αμυγδαλωτά και γελαστό πρόσωπο της φάνηκε αρχάγγελος.
Θαμπώθηκε η νεαρή Βαλασία και η καρδιά της κόντεψε να σπάσει όταν τον είδε να πλησιάζει προς το μέρος που καθόταν η οικογένεια της .Χαμογελαστός ευχήθηκε «Καλές Αποκριές, μπάρμπα Κωνσταντή»
«Καλώς τον Νικολάκη απ΄την Γκόμπλιτσα, καλές Απόκριες» αντευχήθηκε ο πατέρας της και τον κάλεσε να πιει ένα ποτήρι κρασί. Μίλησε για λίγο με τα αδέρφια της και κυρίως με τον πατέρα της και μετά τους χαιρέτησε και απομακρύνθηκε.
Το γλέντι συνεχίστηκε και όταν η Βαλασία βγήκε στην κορυφή πρόσεξε την ματιά του επάνω της και φτερούγισε η καρδιά της. Ξημερώματα η Βαλασία ξάπλωσε έχοντας την εικόνα του Νικολάκη στα όνειρα της .
«Βαλασούλα φέρε τρεις καφέδες στο χαγιάτι» άκουσε το πρωί τον πατέρα της να φωνάζει.
Η Βαλασία πετάχτηκε αναμαλλιασμένη, άυπνη και με τσαλακωμένα ρούχα ετοίμασε καφέδες και γλυκό αγριόσυκο στον πατέρα της, στον αδερφό της και στον φίλο τους που καθόταν με γυρισμένη την πλάτη .Δυο αμυγδαλωτά μάτια την κοίταξαν και άφησε τρέμοντας τα ποτήρια στο ξύλινο τραπέζι της αυλής .
Ο Νικολάκης της έριξε μια ματιά μόνο και συνέχισε να μιλά με τον πατέρα της .Έτσι που ήταν καλύτερα που δεν της έριξε και δεύτερη για να μην ντροπιαστεί περισσότερο!
Βιαστικά πήγε μέσα, συμμαζεύτηκε και έπλεξε σε χοντρές πλεξούδες τα μακριά μαλλιά της. Έβαλε και λίγο βύσσινο γλυκό στα χείλη της και καμαρωτή τώρα πια , βγήκε στην αυλή να σκουπίσει .
Τι απογοήτευση! Ο πατέρας της ήταν μοναχός στην αυλή και ετοιμαζόταν να ξαπλώσει .Ο Νικόλας είχε φύγει για την Γκόμπλιτσα και η Βαλασία αναστέναξε απογοητευμένη .
Πέρασε η Σαρακοστή , ήρθε το Πάσχα και την τρίτη μέρα η οικογένεια της Βαλασίας μαζί με άλλες οικογένειες, φόρτωσαν στα κάρα καλάθια με φαγητά και ξεκίνησαν από την Βαντσιώστρατα για την Γκόμπλιτσα που είχε πανηγύρι . Ένα ζωντανό κομπολόι από ανθρώπους , ζώα και κάρα κατέβαινε νότια να γλεντήσει σε μια περιοχή γεμάτη πλατάνια και ρέματα .
Μέσα στην εκκλησία η Βαλασία συνάντησε τον Νικόλα , μα τώρα ήταν με τα καλά της πασχαλιάτικα ρούχα , με το μακρύ της φόρεμα από πράσινη στόφα , το γιλεκάκι με την χρυσή τρέσα , περιποιημένα τα μακριά μαλλιά της, τα καλά της σκουλαρίκια με την πράσινη πέτρα και με κόκκινα μάγουλα από τον ανοιξιάτικο ήλιο.
Ο Νικόλας χαιρέτησε , χωρίς όμως να δει τι όμορφη που ήταν σήμερα . Πήγε στο πηγάδι και εκεί συνομίλησε με μια παρέα κοριτσιών . Η Βαλασία τον ακολούθησε με την ματιά της και φανερά απογοητευμένη μαράζωσε αμέσως .Όλα αυτά τα πρόσεξε η μάνα της και της μίλησε:
«Έλα δω ,που έριξες τα μάτια σ΄ να ειδείς ; Αυτός είναι Γκομπλιτσιώτης . Ύστερα αυτές είναι αντρικές δουλειές, να ρωτήσουμε , να μάθουμε ποια παιδιά είναι καλά στην Κόζιανη , να αποφασίσω εγώ και να στείλει ο μπαμπάκας προξενητή»
Η Βαλασία την κοίταξε βουρκωμένη και αυτήν νέρωσε λίγο το κρασί της θέλοντας να μην χαλάσει το χατίρι στην μοναχοκόρη της . «Καλά θα ρωτήξω εγώ την Νινιούλα και θα ιδούμε».
Έτσι και έγινε, η κυρά Κώσταινα βρήκε την Γκομπλιτσιώτσα φιλενάδα της και έμαθε πως το παλικάρι αυτό είναι από καλή οικογένεια. Πριν από χρόνια τα έβγαζαν δύσκολα πέρα .Γι αυτό ο Νικολάκης πήγε να δουλέψει στην Αλεξανδρούπολη, στα ταμπάκικα όπου έμεινε δεκαπέντε χρόνια .
Το αφεντικό τον εκτιμούσε πολύ, ήταν μακρινός θείος του και πριν πεθάνει μοίρασε την επιχείρηση σε τρία κομμάτια .Ένα μερίδιο το άφησε στον Νικόλα , το δεύτερο σε έναν ανιψιό του και το τρίτο σε ένα μοναστήρι. Ο Νικόλας πούλησε το μερίδιο του στον ανιψιό ,πήρε ένα τσουκάλι λίρες και επέστρεψε . Έφτανε τα τριάντα και ήταν κελεπούρι για τις υποψήφιες νύφες. Αυτά της είπε και τίποτα άλλο δεν ήξερε η Νινιούλα, αυτήν κοιτούσε μοναχά την δουλειά της και το σπιτικό της .
Σαν να της άρεσαν αυτά που έμαθε η κυρά Κώσταινα και μίλησε στον άντρα της. Αυτός εκτιμούσε τον Νικολάκη και πίστευε πως μαζί του θα ζούσε καλά η μοναχοκόρη του και έτσι έστειλαν προξενητή.
Ο προξενητής όμως γύρισε με άδεια χέρια. Ο Νικολάκης ούτε που ρώτησε από πού του έφερνε το προξενιό ,του είπε πως την νύφη του την διάλεξε μοναχός του , την Κυριακή που μας έρχεται αρραβωνιάζεται και στην γιορτή της Αγίας Παρασκευής ανήμερα θα κάνει το γάμο του. Η Βαλασία σαν τα μάθε κοιμήθηκε βαλαντωμένη .
Ξημέρωσε Κυριακή του Θωμά και όλη η οικογένεια του Κωνσταντή Πάλλα πήγε στην εκκλησία .Όταν επέστρεψαν οι γυναίκες ετοίμασαν το τραπέζι και οι άντρες κάθισαν έξω να πιουν ένα τσίπουρο με σαφράνι.
«Βαλασία κατέβα να πας μεζέ στους άντρες ήρθε και παρέα » ακούστηκε κελαρυστή η μάνα της από το μαγειρειό. Τρεις φιγούρες νέων και ενός γέροντα διέκρινε από ψηλά η Βαλασία που κατέβηκε και απρόθυμα πήρε τον γεμάτο από μεζέδες δίσκο . Ο πατέρας της μόλις την είδε , σηκώθηκε γελαστός και της φώναξε «Χαϊρλίδικα Βαλασούλα μ΄ .Σ΄ αρραβώνιασα!!!»
Ένα γελαστό πρόσωπο γύρισε και δυο αμυγδαλωτά μάτια την κοίταξαν και αυτή ένιωσε τον κόσμο να γυρίζει, τον δίσκο να της φεύγει από τα χέρια και να γεμίζει η αυλή κρασιά, τυριά , μεζέδες και κεφτέδες που κυλούσαν προς κάθε διεύθυνση. Σε μια κίνηση αμηχανίας άρχισε να κυνηγά τους κεφτέδες για να τους μαζέψει.
«Ας τς΄ κεφτέδες και έλα δω» φώναξε ο πατέρας της. Σκούπισε τα χέρια στην ποδιά έφτιαξε λίγο τα μαλλιά και ήρθε το χαμόγελο στα χείλη και την ομόρφυνε παραπάνω. Φίλησε το χέρι του πατέρα της και είπε :« Ευχαριστώ μπαμπάκα»
Ο γάμος κανονίστηκε να γίνει στην δική τους εκκλησία επειδή όπως είπε η μάνα της «Το κορίτσι φεύγει παντρεμένο από την γειτονιά του» την ημέρα που είχε διαλέξει ο Νικολάκης , της Αγίας Παρασκευής .
Η Βαλασία έζησε 49 χρόνια μαζί του ευτυχισμένα . Αυτό που στήριξε το ζευγάρι ήταν η καλή συνεννόηση και η αγάπη. Έχτισαν το σπιτικό τους , αγόρασαν χωράφια , καλλιέργησαν σαφράνι και μεγάλωσαν πέντε παιδιά .
Ο Νικολάκης έπαιρνε την γνώμη της ακόμα και για μικρά ζητήματα. «Εσύ Βαλασία, χελιδόνα μου, τι λες να κάμουμε» ήταν ο λόγος του.
Όλα αυτά σκεφτόταν η Βαλασία και έκλαιγε βλέποντας τον στο κρεβάτι να τελειώνει και να μην μπορεί να κάνει τίποτα.
«Βαλασία , έλα δω …»τον άκουσε σιγανά και έτρεξε και έπιασε το αδύναμο του χέρι που έκαιγε από τον πυρετό .
«Βαλασία εγώ θα φύγω, εσύ μην κλαις , χελιδόνα μου, έζησα καλή ζωή μαζί σου ,να χαίρεσαι γι αυτό , φεύγω χορτασμένος και σε ευχαριστώ .Θέλω να με κάνεις όλα τα χρέα νοικοκυρίσια, ήμουν νοικοκύρης και τα θέλω. Και να με θυμάσαι , να με θυμάσαι στα αγαπημένα. Θυμάσαι που σε πρωτόειδα στον φανό , από τότε σ΄ αγάπησα. Δεν ήθελα να το δείξω. Και στην Αγία Παρασκευή είχα κρυφτεί και σε χάζευα, έλαμπες με κείνη το πράσινη φορεσιά, χελιδόνα μου .Μην κλαις σε λέω ,γέλα , θυμάσαι που κυνηγούσες τους κεφτέδες ;»
Η Βαλασία γελούσε και ανακατευόταν τα δάκρυα με τα γέλια της. Ώσπου ένιωσε το χέρι του να κρυώνει και από τα αμυγδαλωτά του μάτια να σβήνει το φως τους που πρωταγάπησε όταν ήταν κοπελίτσα.
Η κηδεία κανονίστηκε για την επόμενη μέρα .Η Βαλασία εκείνη την μέρα μοιρολόγησε τον άντρα της όπως έπρεπε .Έκανε όλα τα χρέα όπως της το ζήτησε .Δεν ξανάκλαψε ποτέ μπροστά σε κόσμο ,τις στιγμές που έμενε μόνη της μόνο έκλαιγε.
Και όταν ηρεμούσε από το κλάμα σιγοψιθύριζε ένα τραγούδι από τα νιάτα της.

«Αγαπώ, καλέ , αγαπώ ένα χελιδόνι ,
αγαπώ ένα χελιδόνι που η μαμά του το μαλώνει .
Το μαλώνει κάλε , το μαλώνει και το βρίζει ,
το μαλώνει και το βρίζει την καρδούλα του ραγίζει .
Χελιδόνι κάλε , χελιδόνι μου να απέχεις , γιατί διάφορο δεν έχεις ».