Οι Οθωμανοί Τούρκοι είχαν φροντίσει για αυτό με κάθε λεπτομέρεια και βάσει οργανωμένου σχεδίου. Δεν άφησαν τίποτα όρθιο. Εξάλλου η εντολή ήταν σαφής: οι άπιστοι Έλληνες έπρεπε να πεθάνουν και η φυλή που μεγαλουργούσε στα παράλια του Εύξεινου Πόντου έπρεπε να εξαφανιστεί!

Παιδιά, γυναίκες, άνδρες, νέοι και γέροι έσβησαν σε μια στιγμή. Δεν είχε σημασία ποιος ήταν, πόσο χρονών ήταν. Ήταν Έλληνας του Πόντου. Αυτό είχε σημασία. Κάποιοι… τυχεροί που δεν σφαγιάστηκαν, βρήκαν άλλου τύπου θάνατο. Έμειναν να θρηνούν για τους γονείς τους που κάηκαν ζωντανοί, για τα βρέφη τους που πέθαναν ενώ τα βασάνιζαν, τους άνδρες τους που κρεμάστηκαν ή τις γυναίκες τους που κακοποιήθηκαν. Πολλοί ξεριζώθηκαν.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε: Οι εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες του Πόντου δεν χάθηκαν σε πόλεμο. Εάν χάνονταν σε πόλεμο «αναμενόμενες απώλειες», θα έλεγαν οι ειδικοί. Όμως οι Έλληνες του Πόντου δολοφονήθηκαν επειδή απλά ήταν Έλληνες και χριστιανοί.

______________________________________

Εμείς όντι έπαθαμε, έπαθαμε. Έκαψανε τον πατέρα σ’. Εσείς φυέστε τουλάχιστον… 

Ο Κώστας Ψωμιάδης γεννήθηκε στη Σοβιετική Ένωση. Ο πατέρας του ήταν από την Κερασούντα, από το χωριό Γιόλα Ουζούν.

Τον παππού του, που ήταν παπάς, τον έκαψαν οι Τούρκοι μαζί με 37 Αρμένιους μέσα στην εκκλησία. Τη γιαγιά του την κατέσφαξαν. Ο θείος του, ο Παναγιώτης, προσπάθησε ν’ ανέβει σ’ ένα γαλλικό πλοίο για να σωθεί, και ο Γάλλος ναύτης τού έκοψε τα χέρια.Mετά η εξορία…

______________________________________

«Δεκαπέντε Τούρκοι κυνηγούσαν τον πατέρα μου στην Τραπεζούντα»

Πώς ξεκίνησε η Γενοκτονία των Ελλήνων και των Αρμενίων στην Τραπεζούντα μέσα από τα μάτια των γονιών της Μαρίας Τριανταφυλλίδου.

Ενενήντα χρόνων σήμερα, η Μαρία Τριανταφυλλίδου, γεννημένη στο Μεσοχώρ’ του Καυκάσου, εξιστορεί στο την περίοδο της Γενοκτονίας των Ελλήνων και των Αρμενίων στην Τραπεζούντα, όπως την έζησαν οι γονείς της, Γιάννης Παπαδόπουλος και Ελένη Μαραντίδου από τη Μούζενα της Αργυρούπολης, αλλά και τη δική της εξορία από τον Καύκασο στο Καζακστάν:

«Ο Τούρκον εξέβεν απάν’ ‘ς σο μιναρέ, σο τζαμί απάν’ κι επαίρεν έναν σφυρίν* και ‘ς σα τέσσερα γωνίας εσφύριξεν, και σαν λυσσασμένα σκυλιά ερούξαν απάν’ ‘ς σοι Αρμέντς. Τους έσφαζαν σα γουρούνια».

_____________________________

Μάρτυρας Γενοκτονίας ο παππούς μας Θεόδωρος Παπαδόπουλος –ένας από τους 136 Έλληνες Ποντίους που σύρθηκαν για εκτέλεση στις αμμουδιές του Καρά-Σου και γλίτωσε σαν από θαύμα από τις σφαίρες των τσετέδων–, αφηγούνταν.

Μόλις εφτάσαμε κοντά στον αιγιαλόν, μας εσταμάτησαν και μας εσύναξαν και κατόπιν μας ομίλησεν ο αρχηγός των τσετέδων Υψιζί Ρετζέπ ως εξής:

«Πάκην ουσακλάρ. Γιουνάν εσκερή κελτή Πανόρματα. Συνκή ιλέν καρηλαρή ιτζιντέ τσοτουκλαρή κιοβέ ατάρ. Ονούν ιτσίν σιζή τα ελτηρέ τζεγήμ» (Ακούστε παιδία. Ο ελληνικός στρατός ήρθε στην Πάνορμο. Με ξιφολόγχες από τις γυναίκες πετάν τα μωρά στον ουρανό. Γι’ αυτό και θα σας σκοτώσω). Τότε βρυχηθμός βγήκεν από τα στήθια των παλικαριών και με μια φωνή, που ακούστηκε στα ουράνια είπαν: «EMAΣ ΑΣ ΣΚΟΤΩΣΕΤΕ. ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΑΔΑ».

____________________

Την μνήμη 353.000 θυμάτων της γενοκτονίας του Πόντου τιμάει σήμερα ο απανταχού Ελληνισμός διεκδικώντας την καθολική αναγνώριση του εγκλήματος της Τουρκίας.

Περισσότερες μαρτυρίες θα βρείτε στο Pontos-news.gr

Στα βαθιά του γεράματα, το σώμα του τον πρ’οδωσε όχι όμως η ψυχή του, που κουβαλάει τις θύμησες από την χαμένη πατρίδα. Όσα είδε με τα παιδικά του μάτια, τα δεινά που βίωσε η οικογένεια του, ο φόβος, ο κατατρεγμός, ο ξεριζωμός. Καταστάσεις που έζησε μέχρι τα 7 του χρόνια, έρχονται και ξανάρχονται στην μνήμη του, μαζί με ένα δάκρυ.

Οι δικοί του άνθρωποι, φρόντισαν λίγα χρόνια νωρίτερα, να διασώσουν τις μνήμες του και τις κατέγραψαν σε βίντεο, για να σωθεί ένα ντοκουμέντο.

Ο παππούς Σάββας μιλάει για τη ζωή, για όσα τον στιγμάτισαν από παιδί. Για τα χαμένα αδέλφια του, που έμειναν πίσω στον Πόντο, βορά στα χέρια των τσετέδων.

Όλο το χωριό ήταν Έλληνες. Βρίσκεται 20 χιλιόμετρα από την Κερασούντα. Θυμάται επίθετα: Χριστοδούλου, Ηλιάδης, Παναγιωτίδης, Σαββίδης.

Είμαστε Ορθόδοξοι. Η ενορία μας ήταν του Αη Βασίλη. Εγώ γεννήθηκα στην εξορία, κοντά στο Ερζερούμ. Μετά επιστρέψαμε στο χωριό. Πήγα στη 1η Δημοτικού. Μετά έκλεισαν τα Σχολεία. Φωτιές, κακό, εκτελέσεις. Είχα αδέλφια τον Κυριάκο και τον Δημήτρη. Τον Κυριάκο τον σκότωσαν. Ο Δημήτρης χάθηκε, χάθηκαν τα ίχνη του.

«Θυμάμαι τον παπά που σκότωσαν οι Τούρκοι», λέει.

Προσωπικά βιώματα με τον Τοπάλ Οσμάν

Ο πατέρας μου, Ηλία τον έλεγαν, ήταν για ένα διάστημα πρόεδρος της κοινότητος. Ένας Τούρκος φίλος του, από γειτονικό χωριό, τον γλίτωσε. Τον φυγάδευσε, όταν έμαθε πως ο Τοπάλ Οσμάν θα τον εκτελούσε. Τον κράτησε σπίτι 15 ημέρες. Τον κυνηγούσε ο αιμοσταγής Τοπάλ Οσμάν, να τον εκτελέσει, όπως εκτέλεσε και άλλους πολλούς.

Ο Τοπάλ Οσμάν, ερχόταν το βράδυ στο χωριό, στο σπίτι μου, μαζί με τους τσετέδες. Ένα βράδυ χειμώνας ήταν, το τζάκι αναμμένο, είχε 10 τσετέδες μαζί του, αποστολή ολόκληρη για εκτελέσεις.

Εγώ ήμουν μικρός και με πήρε στην αγκαλιά του ο Τοπάλ Οσμάν, για να είμαι κοντά στη φωτιά. Εγώ δεν ήξερα τι μέρος του λόγου ήταν αυτοί, ούτε ήξερα ότι ήταν εκτελεστές των Χριστιανών.

Του είπα στα τουρκικά, «ένα αρνί θα μου δώσεις» και δεν απάντησε. Τον σκούντηξα και τον ξαναρώτησα και εκείνος απάντησε: «Θα δώσει» και του είπα εγώ… «Θα δώσει μη μου λες, θα σου δώσω να μου πεις». Σκυλόπαιδο μου είπε και με έφτυσε μες στο στόμα.

Αργότερα, μέρες μετά, που έψαχνε τον πατέρα μου που τον έκρυβε ο Τούρκος, πήρε τη μάνα μου, για να την πνίξει στην Μαύρη Λίμνη στο Καρακολ. Την πίεζε να αποκαλύψει που κρυβόταν ο πατέρας μου. Είχαν φτιάξει ένα σακί από τραγόμαλλο και της έλεγαν, εδώ μέσα θα σε βάλουμε και θα σε ρίξουμε στη λίμνη, αν δεν μας πεις που είναι ο άνδρας σου.

«Ο νονός μου έτρεχε πίσω τους, τους παρακαλούσε. Έμενα με κρατούσαν σε ένα καλύβι. Έκλαιγα. Φώναζα μάνα μου… μετά ήρθε, την άφησαν» θυμάται.

Ο κ. Σάββας Λώλος θυμάται…

Ο κ. Σάββας μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ θυμάται ακόμα μια αχλαδιά που είχαν στην αυλή και τα κλαδιά της ακουμπούσαν πάνω στην στέγη του σπιτιού. Η οικογένεια ζούσε από τη γη. Καλλιεργούσαν καλαμπόκια, ήταν γεωργοί. Ζούσαν σε μια μικρή πεδιάδα, ανάμεσα στα βουνά. Είχαν τα Χριστιανικά ήθη και έθιμα.

Θυμάται τους Τούρκους να γκρεμίζουν εκκλησιές και σχολεία. Μάζευαν τις γυναίκες, τις φόρτωναν με τα κεραμίδια από τις στέγες των εκκλησιών και των σχολείων και τις διέταζαν να τα κουβαλήσουν σε άλλα τουρκικά χωριά. Πολλές δεν άντεχαν. Πέθαιναν στον δρόμο λέει και συνεχίζει:

«Ήταν εντολή να καθαριστεί ο τόπος. Γι’ αυτό βγήκαν τα παλληκάρια μας οι αντάρτες στα βουνά».

Προσευχή στη Παναγία

Προσευχηθήκαμε στην Παναγία, στο ύψωμα, για να φτάσουμε ζωντανοί στην Ελλάδα.

Φύγαμε από το χωριό για να φτάσουμε στη Τραπεζούντα μέσα στη νύχτα. Εγώ έκλαιγα, δεν μπορούσα να περπατήσω. Η μάνα μου, με είχε πολλές φορές αγκαλιά. Εκεί μπήκαμε στα καράβια για τη Κωνσταντινούπολη, όπου μείναμε μια εβδομάδα. Μετά, με ένα άλλο καράβι βγήκαμε Πάτρα.

Η Παναγία βοήθησε. Ήμασταν πολλές οικογένειες. Μείναμε αρκετό καιρό μέσα σε ένα τούνελ, μετά μπήκαμε σε μια παράγκα. Πήγαινα στο σχολείο με τα πόδια στον Άγιο Ανδρέα. Κάποια μέρα, μας ξαναφόρτωσαν σε καράβι για τη Κέρκυρα.

Και συμπληρώνει: «Μέσα στο πλοίο, 300 στοιβαγμένες οικογένειες. Έπεσε αρρώστια, τύφος, πυρετός με διάρροια. Το πλοίο έριξε άγκυρα, ανοιχτά έξω από τον Μούρτο. Εκεί, πέταξαν πολλά άρρωστα παιδιά στη θάλασσα. Εμείς ήμασταν στα αμπάρια. Ο πατέρας με έκρυψε, δεν με πήραν χαμπάρι. Με έβαλε προσκέφαλο, με σκέπασε με ρούχα. Ξάπλωσαν οι γονείς μου τα κεφάλια τους, πάνω σε μένα. Κοίταξαν δεν βρήκαν πουθενά. Εγώ είχα πυρετό. Έλεγαν ότι έστελναν στον γιατρό τα άρρωστα παιδιά, και τα έριχναν στην θάλασσα».

«Ο πατέρας μου, την επομένη το πρωί, πήγε κλαίγοντας στον καπετάνιο και τον παρακάλεσε, λέγοντας του πως είμαι το μοναδικό παιδί του, που σώθηκε. Εκείνος συγκινήθηκε. Αμέσως μετά κατέβασαν μια βάρκα, μπήκαμε μέσα 15 οικογένειες και μας έβγαλε στον Μούρτο. Έτσι ήρθαμε στην Πρέβεζα».

Είναι η κατάθεση ζωής από τον υπεραιωνόβιο Σάββα Λώλο. Τα λόγια συγκινούν:

«Ήμασταν νηστικοί εξαντλημένοι. Την ψυχή μας μονάχα φέραμε στην Ελλάδα»

Δίπλα στο ποτάμι θα βρεις τρία σπίτια μαζί, το ένα δίπλα στο άλλο. Ήταν της οικογενείας μας. Είχε και βελανιδιές. Απέναντι η εκκλησία της Παναγιάς, στο ύψωμα, που μοιάζει με αυγό, είπε στην κόρη του.

Με αυτές τις οδηγίες, από το ηλικιωμένο πάτερα της Σάββα Λώλο, η κόρη του Σταυρούλα, πήγε στον Πόντο, στην Πράσαρη της Κερασούντας πριν χρόνια για να βρει ό,τι απέμεινε από τον ξεριζωμό.

Η φύση, ο τόπος, παρέμειναν ίδια όπως τότε. Μόνο οι άνθρωποι έχουν αλλάξει…

AΠΕ-ΜΠΕ