Με στόχο να συμβάλλει στη συζήτηση για το μέλλον της θέρμανσης και τις τηλεθέρμανσης στις λιγνιτικές πόλεις της χώρας, το Green Tank αξιοποίησε τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία και ανέλυσε το ιστορικό και το κόστος του υφιστάμενου σχεδιασμού που βασίζεται εξ ολοκλήρου στο αέριο.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της ανάλυσης, το συνολικό κόστος των υποέργων που σχεδιάζονται αγγίζει τα € 420 εκατ. Κρίσιμα υποέργα όπως α) η διασύνδεση της τηλεθέρμανσης Κοζάνης με το ενιαίο δίκτυο τηλεθερμάνσεων, β) η νέα μονάδα ΣΗΘΥΑ αερίου που θα κατασκεύαζε η ΔΕΗ και γ) η διασύνδεση της τηλεθέρμανσης Αμυνταίου, συνολικού κόστους €176 εκατ. δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα, ενώ σημειώνονται σημαντικές καθυστερήσεις σε υπό κατασκευή έργα.

Εκτός από το υψηλό κόστος εγκατάστασης, η ανάλυση κόστους-οφέλους για την πόλη της Κοζάνης  δείχνει ότι και το κόστος λειτουργίας αυτών των συστημάτων θα κινείται ανοδικά λόγω της εξάρτησης από το ρυπογόνο και ακριβό ορυκτό αέριο, επιβαρύνοντας όχι μόνο τις λιγνιτικές πόλεις, αλλά και το σύνολο των καταναλωτών της χώρας.

Αυτά συμβαίνουν στην Ελλάδα τη στιγμή που οι τιμές αερίου εξακολουθούν να εμφανίζουν διακυμάνσεις χωρίς να έχουν επανέλθει στα προ κρίσης επίπεδα, ενώ η Ευρώπη επιταχύνει την απεξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, περιορίζοντας δραστικά τις χρηματοδοτήσεις για υποδομές αερίου. Ειδικά για τη θέρμανση και τα συστήματα τηλεθέρμανσης προκρίνονται λύσεις που βασίζονται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με τη Δανία, τη Λετονία και την Ουγγαρία να δίνουν ήδη καλά παραδείγματα, ενώ για την τηλεθέρμανση των λιγνιτικών περιοχών της Ελλάδας έχουν ήδη κατατεθεί αντίστοιχες προτάσεις που βασίζονται στις ΑΠΕ.

Με αυτά τα δεδομένα, το κείμενο πολιτικής του Green Tank καταλήγει στα εξής:

• Για τις τρεις πόλεις που σήμερα έχουν συστήματα τηλεθέρμανσης (Κοζάνη, Πτολεμαΐδα, Αμύνταιο), η μόνιμη λύση θα πρέπει να αξιοποιεί το κατάλληλο μίγμα τεχνολογιών ΑΠΕ (ηλιοθερμικά συστήματα, αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά και ηλεκτρολέβητες, τοπικά παραγόμενη βιομάζα, γεωθερμία κ.α.) ανάλογα με το δυναμικό της κάθε περιοχής και το βέλτιστο κόστος κατασκευής και λειτουργίας.

• Ειδικά για την Κοζάνη, θα απαιτηθεί οπωσδήποτε μια μεταβατική λύση, η οποία μπορεί να βασιστεί στους ηλεκτρολέβητες, με την προϋπόθεση ότι θα βρεθούν πόροι για την κάλυψη του κόστους αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας από το δίκτυο με τρόπο ώστε να μην επιβαρυνθούν επιπλέον οι πολίτες της Κοζάνης για το χρονικό διάστημα που απαιτείται μέχρι την εφαρμογή της μόνιμης λύσης.

• Ένα πρόγραμμα στη λογική του «Απόλλων», ειδικά για τις τηλεθερμάνσεις, θα μπορούσε να γεφυρώσει πιθανά χρηματοδοτικά κενά που θα αναδείξει η τεχνικο-οικονομική αξιολόγηση των λύσεων.

• Για τις πόλεις που δεν έχουν σύστημα τηλεθέρμανσης (Φλώρινα, Μεγαλόπολη), προτείνεται ο εξηλεκτρισμός της θέρμανσης με αντλίες θερμότητας, σε συνδυασμό με παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων και εγκατάσταση ΑΠΕ για την κάλυψη της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, είτε από μεμονωμένα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, είτε συλλογικά αξιοποιώντας το εργαλείο των ενεργειακών κοινοτήτων.

• Σε ό,τι αφορά τους πόρους, οι λύσεις ΑΠΕ μπορούν να προχωρήσουν γρήγορα και είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς πόρους, σε αντίθεση με το αέριο. Ειδικά οι λιγνιτικές περιοχές έχουν στη διάθεσή τους πολλές δυνατότητες για επενδύσεις σε έργα καθαρής ενέργειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, όπου απομένει ακόμα να εξειδικευτεί περίπου το ήμισυ των συνολικών πόρων ύψους 1.6 δισ. ευρώ (τα 1.4 προορίζονται για τις λιγνιτικές περιοχές). Υπάρχουν επίσης τα έσοδα δημοπράτησης δικαιωμάτων εκπομπών που κατευθύνονται στις λιγνιτικές περιοχές από το 2018, τα οποία παραμένουν ως σήμερα εν πολλοίς αναξιοποίητα (144.2 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2018-2023) και φυσικά οι πόροι από τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΠΕΠ) Δυτικής Μακεδονίας και Πελοποννήσου.

«Ο ριζικός επανασχεδιασμός για τη θέρμανση και την τηλεθέρμανση των λιγνιτικών περιοχών είναι απαραίτητος και αμιγώς ζήτημα πολιτικής βούλησης. Η αξιοποίηση των διαθέσιμων τεχνολογιών ΑΠΕ, η τεχνικο-οικονομική τεκμηρίωση και η διαβούλευση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς αποτελούν τη μόνη ασφαλή και μακροπρόθεσμα βιώσιμη λύση στο σημερινό αδιέξοδο», δήλωσε ο Νίκος Μάντζαρης, αναλυτής ενεργειακής πολιτικής και συνιδρυτής του Green Tank.

«Η ενεργειακή κρίση έφερε εμφατικά στο προσκήνιο τις δυνατότητες που έχουν οι πολίτες μέσα από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας όχι μόνο να αντιμετωπίσουν την ενεργειακή φτώχεια, αλλά να καλύψουν οι ίδιοι, ως αυτοπαραγωγοί ατομικά ή συλλογικά, τις ενεργειακές τους ανάγκες», τονίζεται στην έρευνα.

Τα αιτήματα για σύνδεση έργων εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού από ενεργειακές κοινότητες παρουσιάζουν μεγάλη άνοδο σε πανελλαδικό επίπεδο (89% συγκριτικά με τον Νοέμβριο του 2021), ενώ η Δυτική Μακεδονία καταγράφει τη μεγαλύτερη δυναμική στη χώρα με 14 νέα αιτήματα (+55,5% συγκριτικά με τον Νοέμβριο του 2021).

Ωστόσο, η έλλειψη διαθεσιμότητας του δικτύου και η γραφειοκρατία έχουν ως αποτέλεσμα τον χαμηλό ρυθμό ηλέκτρισης, περιορίζοντας σημαντικά τις δυνατότητες των πολιτών για συμμετοχή στην ενεργειακή μετάβαση. Συγκεκριμένα, ως τον Μάιο του 2022 υπήρχαν 4,820 εκκρεμή αιτήματα έργων ΑΠΕ ενεργειακών κοινοτήτων συνολικής ισχύος 3,886.8 MW σε όλη τη χώρα, ενώ είχαν ηλεκτριστεί μόνο 884 έργα ισχύος 614,15 MW.

Την ίδια περίοδο (έως τον Μάιο του 2022) καταγράφονται 1,258 ενεργές ενεργειακές κοινότητες στην επικράτεια, 222 περισσότερες από την αντίστοιχη καταγραφή του Νοεμβρίου 2021. Οι 246 από αυτές βρίσκονται στη Δυτική Μακεδονία (δεύτερη Περιφέρεια στην Ελλάδα σε πλήθος ενεργειακών κοινοτήτων μετά την Κεντρική Μακεδονία) και οι 19 στην Αρκαδία, αλλά όχι στη λιγνιτική Μεγαλόπολη.

Η συντριπτική πλειονότητα των ηλεκτρισμένων έργων βρίσκεται στη χαμηλή και μέση τάση όπου η παραγόμενη ενέργεια πωλείται στο δίκτυο (613 MW από 879 έργα), ενώ υπάρχουν μόλις 5 ηλεκτρισμένα έργα τα οποία αξιοποιούν το εργαλείο του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού για να καλύψουν ίδιες ανάγκες με συνολική ισχύ 1,15 MW (0,03 ΜW στη Δυτική Μακεδονία). Συνεπώς, ο θεσμός των ενεργειακών κοινοτήτων έχει αξιοποιηθεί ως τώρα πρωτίστως για την απόκτηση κέρδους από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας και όχι για την κάλυψη ιδίων αναγκών σε ηλεκτρική ενέργεια.

«Οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης στηρίζοντας τα νοικοκυριά που επιλέγουν τη συλλογική αυτοπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το αυξημένο ενδιαφέρον των πολιτών για δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων και αξιοποίηση του εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού για την κάλυψη των αναγκών τους φέρνει στο προσκήνιο τις ανάγκες αναβάθμισης του δικτύου, δέσμευσης ηλεκτρικού χώρου για ενεργειακές κοινότητες, αλλά και μεγαλύτερης υποστήριξης, τόσο θεσμικά όσο και οικονομικά, των προσπαθειών αυτών», δήλωσε η Ιωάννα Θεοδοσίου, συνεργάτιδα πολιτικής του Green Tank.