Ο Κάρλος Φουέντες στα αυτοβιογραφικά σημειώματά του , με τίτλο ” Σε αυτά πιστεύω” αναφέρεται με ιδιαίτερη συγκινησιακότητα στην άνοιξη του 1968 , όπου μαζί με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και τον Χούλιο Κορτάσαρ αποφασίζουν να μεταβούν από το Παρίσι στην Πράγα που βιώνει την Επαναστατική Άνοιξη της , ενταγμένη σε μια περίοδο γενικότερου αναβρασμού που εξελίχθηκε στα πλαίσια του Μάη του ’68 στη Γαλλία των φοιτητικών κινητοποιήσεων και εισχώρησε  στις γείτονες περιοχές . Πέρα από το άμεσο ενδιαφέρον συμμετοχής τους ,  στις σημαντικές πολιτικές εξελίξεις , η έγνοια τους είναι εστιασμένη  στον νεότερο φίλο τους , τον τσέχο συγγραφέα , Μίλαν Κούντερα ,γεννημένο σαν σε αστείο  την 1η Απριλίου του ’29 . ” Το Αστείο” μια ενδιαφέρουσα  πολιτική  σάτυρα , είναι το πρώτο του μυθιστορηματικό έργο δημοσιευμένο  στην Πράγα το ’67 , που του προσδίδει φήμη και σηματοδοτεί την έναρξη της συγκρουσιακής του σχέσης με το τσεχοσλοβάκικη πολιτική εξουσία  . Η ενεργή συμμετοχή του στην εξέγερση της “Άνοιξης της Πράγας “ θα στοιχίσει στον Κούντερα , τη δυσμένεια του καθεστώτος που μετά από παλινδρομήσεις τον οδηγεί στην οριστική του απόφαση να εγκαταλείψει την Πράγα και τη ματαιωμένη Άνοιξη της και να αυτοεξορισθεί στο Παρίσι όπου και ζει μέχρι σήμερα .

Πριν την οριστική εγκατάλειψη της Πράγας το ’75 , ο Μίλαν έγραψε και εξέδωσε το τελευταίο του βιβλίο στην Τσεχία , το ’73 με τίτλο ” Η ζωή είναι αλλού” που έπεται του “Βάλς του αποχαιρετισμού”, όπου ο κεντρικός ήρωας ονομάζεται Γιάρομιλ -στα τσέχικα σημαίνει “Αυτός που αγαπάει την Άνοιξη ή αυτός που από την Άνοιξη αγαπιέται”. Η αυτοεξορία του στο Παρίσι σηματοδοτείται συγγραφικά από το ” Βιβλίο του γέλιου και της λήθης” που εκδίδεται το ’78 και στο  οποίο αναφέρεται για πρώτη φορά στην έννοια της τσέχικης λέξεως litost : “Litost  είναι μια τσέχικη λέξη που δε μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες . Δηλώνει ένα αίσθημα σαν τεντωμένη αρμόνικα , ένα αίσθημα που είναι σύνθεση πολλών άλλων αισθημάτων: της θλίψης , του οίκτου , των τύψεων και του παράπονου . Η πρώτη συλλαβή αυτής της λέξης προφερόμενη με έμφαση και για πολύ , ηχεί σαν το θρήνο ενός εγκαταλειμμένου σκυλιού . Κάτω όμως από ορισμένες περιστάσεις , η λέξη Litost έχει αντίθετα , σημασία πολύ στενή , ιδιαίτερη , ακριβή και λεπτή σαν κοφτερό μαχαίρι . Ψάχνω μάταια να βρω γι αυτήν τη λέξη κάποια αναλογία σε άλλες γλώσσες αν και δεν το χωράει ο νους μου πως χωρίς αυτήν μπορεί κανείς να καταλάβει την ανθρώπινη ψυχή … Litost  είναι μια οδυνηρή κατάσταση που ξυπνάει μέσα μας ύστερα από ‘να βλέμμα που ρίχνουμε στην ξεσκεπασμένη ξαφνικά αθλιότητά μας “

Το αμέσως επόμενο βιβλίο του “Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι” εκδίδεται το 1984 και ακολουθεί η “Αθανασία” που αποτελεί και το τελευταίο έργο του γραμμένο στην τσέχικη γλώσσα. Με το βιβλίο αυτό ο Κούντερα αποχαιρετά οριστικά τη μητρική του γλώσσα και διασπά  τους γλωσσικούς δεσμούς με την πατρίδα του . Όλα τα υπόλοιπα έργα του απο κει και ως σήμερα είναι αποκλειστικά γραμμένα στη γαλλική γλώσσα ενώ η ύφη του λόγου του μεταβάλλεται ουσιωδώς , γίνεται λιτή και περιεκτική στην απλότητα της . Σηματοδοτεί τις εκφάνσεις ενός προδομένου προδότη που μελετά , διαλογίζεται , αναλύει , συγγράφει σε μια γλώσσα διάφορη της μητρικής του .

Ανάμεσα στο πρώτο λογοτεχνικό του κείμενο , ένα αξιόλογο θεατρικό έργο με τίτλο ” Κλειδοκράτορες” που εκδόθηκε το ’62 και στο ακροτελεύτιο έργο του , μια μυθοπλαστική νουβέλα που εκδόθηκε στο Παρίσι του 2014 με τίτλο ” Η γιορτή της ασημαντότητας “ ολοκληρώνεται μισός και πλέον  αιώνας συγραφικού έργου που επέδρασε στον δυτικό κόσμο του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα και κατέταξε τον Κούντερα στις συνειδήσεις των αναγνωστών, ως έναν από τους πλέον επικοινωνιακούς συγγραφείς. Στα τέλη Οκτωβρίου του 2020 ο Κούντερα λαμβάνει το βραβείο ” Φράντς Κάφκα” , που αποτελεί  την ύψιστη λογοτεχνική επιβράβευση στην Τσεχία , ως αναγνώριση του συλλογισμού και της γραφής του . Ο Μίλαν 91 ετών πλέον, καλείται να επιστρέψει στην Πράγα του , να μπει τροπαιοφόρος στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου , όπου φοίτησε και να συναντήσει τη μεγάλη του πνευματική επίδραση τον γερμανόφωνο τσέχο λογοτέχνη Φράντς Κάφκα . Εν τέλει ζώντας τη νοσταλγία και τη Μεγάλη Επιστροφή , όπως ακριβώς την περιγράφει στην Άγνοια , το τελευταίο έργο της τριλογίας του Βραδύτητα -Ταυτότητα – Άγνοια που έπεται της Αθανασίας , η οποία αποτελεί το ακροτελεύτιο κείμενο του γραμμένο στην τσέχικη γλώσσα. Της Αθανασίας  προηγείται το αριστουργηματικό του έργο ” Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης “ ή κατ’άλλη μετάφραση του “είναι” γραμμένο επίσης στην τσέχικη γλώσσα . Μυθιστορηματικό κείμενο που εμπεριέχει εντός του δοκιμιακό λόγο και αυτοβιογραφικότητα , αναγνώσθηκε και λατρεύτηκε από εκατομμύρια ανθρώπους  ανά τον κόσμο ενώ μεταφέρθηκε επιτυχώς στη μεγάλη οθόνη το ’88 σε μια εκτενή σύλληψη που αγγίζει τις τρείς ώρες σε σκηνοθεσία του Φιλίπ Κάουφμαν .

Αβάσταχτα ελαφροβαρύς ο Μίλαν , ατενίζει τον αιώνα του που συμπληρώνεται σιγά σιγά , γνωρίζοντας πόσο  βαθιά αγαπήθηκε εκείνη η εικόνα του που δέσποζε στις ελληνικές εκδόσεις της δεκαετίας του ’80 . Όμορφος , σοβαρός , ιδιότυπα μποέμ , μαγκάκι άξιο και πανάξιο με το τσιγάρο στο χέρι.

Υ.Γ. Ο Κούντερα έχει συγγράψει δύο αξιόλογα θεατρικά έργα , το πρώτο οι ” Κλειδοκράτορες” αποτελεί το λογοτέχνημα με το οποίο εμφανίσθηκε στον συγγραφικό κόσμο το 1962 στην ίΠράγα και το δεύτερο είναι ένα ώριμο έργο που εκδόθηκε στο Παρίσι στην έναρξη της τρίτης χιλιετίας , με τίτλο “Ο Ιάκωβος και ο αφέντης του” , γραμμένο στη γαλλική γλώσσα . Επιπρόσθετα  είναι σημαντικός δοκιμιογράφος , του οποίου τα λογοτεχνικά δοκίμια φέρουν την ιδιότυπη μορφή συνταιριάσματος δοκιμίου -αφήγησης – βιογραφίας -αυτοβιογραφικότητας . Στα σημαντικότατα δοκίμια του συγκαταλλέγονται: Η τέχνη του μυθιστορήματος , Ο Πέπλος , Οι Προδομένες Διαθήκες και το ιδιότυπο “Η Συνάντηση” γραμμένο σαν συναρπαστικό μυθιστόρημα . Ο διηγηματικός λόγος του Κούντερα έχει εκδοθεί σε μια και μοναδική συλλογή  με τίτλο ” Κωμικοί έρωτες¨ το 1969  στην Πράγα.

Η άρια του Ορφέα, από την όπερα του Μοντεβέρντι “ Orfeus, una favola in musica” ερμηνευμένη από τον τενόρο Max Melli, ακούγεται μες στην απόλυτη σιγή του κοιμητηρίου Fluntern της Ζυρίχης, το πρωινό της 15ης Ιανουαρίου 1941. Σε μια σεμνή πολιτική τελετή, η οικογένεια και οι στενοί φίλοι με απλούς λόγους αποχαιρετούν τον Ιρλανδό συγγραφέα, δοκιμιογράφο και δάσκαλο ξένων γλωσσών, Τζαίημς Αύγουστο Τζόυς, που έφυγε από τη ζωή “εξόριστος” στη Ζυρίχη διαφεύγοντας από το κατεχόμενο από τους ναζί Παρίσι, μετά από είκοσι χρόνια διαμονής σ’ αυτό. Η Νόρα, σύντροφος της ζωής του από την 16η Ιουνίου του 1904, αρνήθηκε να του κάνει χριστιανική ταφή.

“Δεν μπορώ να το κάνω αυτό στον Τζίμ” έλεγε στους φίλους. Ο τάφος, σεμνός μεσοαστικός, στολίζεται από λίγες πρασινάδες και από ένα χάλκινο άγαλμα του, που αποδίδει τη χαρακτηριστική σκεπτόμενη στάση του. Η οικογένεια δε θέλησε ποτέ τη μεταφορά του στην Ιρλανδία, τον τόπο καταγωγής του. Στην αρχική άρνηση της Ελβετίας να εγκρίνει την άδεια εισόδου στη χώρα για τον Τζόυς  και την οικογένεια του που διώκονταν  στο Παρίσι, με την αιτιολογία ότι “ο κύριος Τζόυς είναι Εβραίος”, ο Τζέιμς απαντά με το γνωστό σκωπτικό ύφος και ήθος του “Δεν είμαι Ιουδαίος της Ιουδαίας, είμαι Άρειος της Έιριν”.

Το ευφυές παιδί, που γεννήθηκε τον Φεβρουάριο του 1882 σε ένα αστικό προάστιο του Δουβλίνου, το Ρόθκαρ και που εξελίχθηκε στο συγγραφέα του Olysses – Οδυσσέα, του έργου που θα στιγμάτιζε  όλον τον 20ο αιώνα  με την επίδραση του, γράφει σ’ αυτό για τον τόπο καταγωγής του “ Έριν ,Έριν, ξεχασιάρα, πορνεύτηκες ξεδιάντροπη μπρος στα μάτια μου και με κατάντησες εμένα και τα λόγια μου μπαίγνιο μες στα παζάρια. Μ’ έκανες εμένα, τον κύριο σου, δούλο των δούλων και ρεντίκολο στο γιουσουρούμ… Μπρος στα μάτια μου, γιατί, π’ανάθεμα πήγες μ’ εκείνον τον έμπορο της Αλόης και μες στην άγρια νύχτα μ’ αρνήθηκες μπρος σε Ινδούς και Ρωμαίους. Και οι ξεσκισμένες θυγατέρες σου, μοιράστηκαν μαζί τους τα βρωμερά ηδονικά τους στρώματα. Γιατί με πότισες φαρμακωμένο γάλα; Έσβησες το φεγγάρι και τον ήλιο απ’ τα μάτια μου, αφήνοντας με ολομόναχο μες στους πικρούς δρόμους,  της πιο φαρμακωμένης νύχτας. Κι ούτε καν με φίλησες…”. Ο ψηλός και εύθυμος Τζόυς, που η οικογένεια του, του έδωσε το παρατσούκλι “Ο γελαστός Τζίμ” ,  ξεκίνησε τις σπουδές του το 1888, στα έξι του χρόνια, στο Κλόνγκοουβς Γουντ, το καλύτερο σχολείο στο Δουβλίνο και ήταν ο πιο μικρός και ο πιο φοβισμένος μαθητής στην τάξη.

Στην πρώτη λευκή σελίδα του βιβλίου της γεωγραφίας του, στα πρώτα χρόνια του σχολείου, έγραψε αυτό το τετράστιχο : “Στήβεν Δαίδαλος είναι το όνομα μου, Ιρλανδία η πατρίδα μου, Κλονγκοβς Γουντ η κατοικία μου, ουρανός η προσδοκία μου”. Ο Στέφανος Δαίδαλος, θα αποτελέσει εφ’ όρου ζωής το λογοτεχνικό alter ego του συγγραφέα, εμφανιζόμενος στα έργα του “Στήβεν, ο ήρωας” , “Το πορτρέτο του καλλιτέχνη σε νεαρά ηλικία”  και “Οδυσσέας”.  Αποτελεί σύνθεση του ονόματος του Αγίου Στεφάνου και του αρχαιοελληνικού μυθικού Δαίδαλου, κατασκευαστή του λαβυρίνθου και των κέρινων φτερών. Με αυτά τα κέρινα φτερά του μυθικού ήρωα, ο γελαστός Τζίμ αγωνίστηκε να πετάξει στον προσδοκώμενο ουρανό του. Τις σπουδές στο Κλόνγκοβς Γούντ, που διακόπηκαν λόγω οικονομικών προβλημάτων της οικογένειας και τη διετή αυτοδιδασκαλία κατ’οίκον ακολούθησαν οι σπουδές στο λύκειο Μπελβεντέρε. Λαμπρός μαθητής πραγματοποιεί  κατά τη διάρκεια των λυκειακών σπουδών, τη μετάφραση από τα λατινικά στα ιρλανδικά του έργου  “O fons Bandusiae” από τις Ωδές του Οράτιου και τον  Σεπτέμβριο του 1898 γίνεται δεκτός στο διαβόητο Trinity College του Δουβλίνου, όπου σπουδάζει ξένες γλώσσες και  φιλολογίες, εντρυφεί πέραν των αγγλικών , στα γαλλικά , ιταλικά και γερμανικά , ενώ οι γνώσεις του στη λατινική και τη μεσαιωνική ιταλική γλώσσα φέρουν τέτοιο επίπεδο που είχε τη δυνατότητα να μελετάει Δάντη από το πρωτότυπο. Στο Trinity College, έρχεται σε επαφή με την ανατρεπτική λογοτεχνία και τον θεατρικό λόγο, κυρίως με τα έργα του Τόμας Χάρντι και του Ίψεν , εμπειρία που περιγράφεται με λεπτομερή τρόπο στο έργο του “Στήβεν, ο ήρωας”, που αποτελεί πρωτόλεια μορφή του μυθιστορήματος “Πορτρέτο του καλλιτέχνη σε νεαρά ηλικία”. Μελετώντας σε βάθος τα έργα του νορβηγού δραματουργού, συγγράφει το δοκίμιο “ Το Νέο Δράμα του Ίψεν” που βραβεύεται και δημοσιεύεται το 1900, στην επιθεώρηση Fontnightly Review, προκαλώντας με την προσέγγισή του το ενδιαφέρον του Ίψεν ο οποίος αποστέλλει στον δεκαοκτάχρονο Τζόυς συγχαρητήρια επιστολή μέσω του μεταφραστή του. Η επιστολή αυτή  τον ενθουσίασε ιδιαίτερα, ώστε  ξεκίνησε να μαθαίνει δανέζικα προκειμένου να μπορεί να έχει προσωπική επαφή με τον Ερρίκο Ίψεν, ενώ ο βιογράφος του Τζόυς, Έλμαν αναφερόμενος στη στιγμή αυτή της ζωής του Τζόυς είπε “Πριν το γράμμα του Ίψεν ο Τζόυς ήταν Ιρλανδός. Μετά το γράμμα έγινε Ευρωπαίος.

Το χρονικό εκείνο διάστημα ο Ίψεν είχε συγγράψει το κύκνειο άσμα του “Όταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί” το οποίο είχε σκληρά λογοκριθεί στην πατρίδα του και κρίθηκε απαγορευμένο. Το έργο έκανε πρεμιέρα στη Γερμανία κι ο νεαρός Τζόυς, ο Δουβλινέζος φοιτητής, συνέγραψε το αριστουργηματικό δοκίμιο του, δηλώνοντας με τον τρόπο αυτό την απόλυτη στήριξη του στον ανατρεπτικό θεατρικό λόγο του δραματουργού. Η αναζήτηση του ανατρεπτικού,  που ξεκινά στο Μπελβεντέρε και στο Trinity College, δεν επιτρέπει στον νεαρό υπότροφο,  απόφοιτο του 1901 να συνάψει στενές σχέσεις με τον κατεστημένο κύκλο των διανοούμενων του Δουβλίνου. Ελκύεται από το Παρίσι της Μπέλ Επόκ από  τους πνευματικούς κύκλους του και  καταφθάνει  σε αυτό στο τέλος καλοκαιριού του επόμενου  έτους, περνώντας κατά κύριο λόγο  τον χρόνο του στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη, όπου μελετά και γράφει συνεχώς, ζώντας μια μποέμικη και άκρως φτωχική ζωή. Αναγκάζεται ωστόσο σε λίγους μήνες να επιστρέψει στην Ιρλανδία εξαιτίας βαριάς ασθένειας της αγαπημένης του μητέρας, η οποία εντέλει φεύγει από τη ζωή λίγο αργότερα. Στο νεκρικό κρεβάτι ο Τζόυς αρνείται να πραγματοποιήσει την τελευταία της επιθυμία, να προσευχηθεί, γεγονός που παρά το συνειδητό της απόφασης του, το φέρει βαρέως εφ’ όρου ζωής, αποτυπώνοντας το, στα έργα του “Το πορτρέτο του καλλιτέχνη σε νεαρά ηλικία“ και “Οδυσσέας” . Το καλοκαίρι του 1904, ενώ προσπαθεί να επιβιώσει συγγράφοντας διηγήματα κατά παραγγελία που αργότερα θα αποτελέσουν τη μήτρα της συλλογής του “Δουβλινέζοι” γνωρίζεται με τη σύντροφο της ζωής του Νόρα Μπάρνακλ και αποφασίζουν να αναχωρήσουν από το Δουβλίνο, σε αναζήτηση εργασίας και κοινής ζωής . Οι περιπλανήσεις τους σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης, για εργασία στη σχολή ξένων γλωσσών Berlitz, έχουν ως κατάληξη την Τεργέστη, ένα πολυπολιτισμικό εμπορικό κέντρο, ένα πολύβουο λιμάνι, όπου ανακατεύονται γλώσσες και πολιτισμοί. Οι Τζόυς θα ζήσουν στην Τεργέστη δεκαέξι ολόκληρα χρόνια, θα μεγαλώσουν εκεί τα δύο παιδιά τους  που γνωρίζουν την τεργεστίνικη γλώσσα ως μητρική.

Ο ίδιος ο συγγραφέας στην καθημερινή του επίσκεψη στο λιμάνι και στις επαφές του με τους Έλληνες και τους Ιταλούς της καθημερινότητας, γίνεται λάτρης των μύθων και των ιστοριών τους, ξεκινώντας τη συγγραφή του Οδυσσέα του ενώ βάζει  δια μέσου  της επαφής με τη μικτή τεργεστίνικη γλώσσα, την οποία μαθαίνει άψογα, τις βάσεις για το τελευταίο έργο του , την Αγρύπνια των Φίνεγκαν, που θεωρείται λογοτεχνικός άθλος. Ωστόσο η μορφή της αγαπημένης του Τεργέστης, που στέκει ερειπωμένη μετά το τέλος του μεγάλου πολέμου και του αγώνα της ανεξαρτησίας από τους αυστριακούς, τον πληγώνει βαθύτερα. Υπό το καθεστώς αυτό, δέχεται την πρόσκληση του Έζρα Πάουντ, και μετοικεί στο Παρίσι όπου με τη στήριξη των φίλων του που συγκροτούν τον αγγλοσαξονικό κύκλο με επίκεντρο  τον Πάουντ, ολοκληρώνει ανά κεφάλαιο και δημοσιεύει το έργο του “Οδυσσέας”,  που τον κατέστησε γνωστό σε όλον τον δυτικό κόσμο. Η σειρά δικαστικών αγώνων που πραγματοποιήθηκαν σε Αμερική και Αγγλία με σκοπό την απαγόρευση του έργου αυτού δεν κατόρθωσαν να εμποδίσουν την καθιέρωση του στις συνειδήσεις των αναγνωστών ως ένα από τα κορυφαία έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και ως κείμενο που επέδρασε σε γενιές λογοτεχνών από την αρχική δημοσίευσή του ως σήμερα.

Ως επίλογο αυτού του μικρού αποσπάσματος,  του σχετικού με το πρόσωπο του ιρλανδού συγγραφέα, παραθέτω ένα μέρος από το προλογικό σημείωμα της Μαντώς Αραβαντινού στο έργο της “Τζαίημς Τζόυς -Ζωή και έργο” : 

“Κανένας συγγραφέας από τους παλιότερους ως τους νεότερους, σ’ ολόκληρη την παγκόσμια ιστορία της λογοτεχνίας, δε συμπύκνωσε και δε συγκέντρωσε με τόση επιμονή, πείσμα, διαύγεια και ευαισθησία τις πιο προσωπικές, πολύμορφες και διαπροσωπικές πράξεις της ζωής του, στο έργο του. Και κανένας δεν τόλμησε να αποκαλύψει , ν’ αναλύσει και να διαλύσει τις πιο μύχιες σκέψεις ή πράξεις της ζωής του για να αναπλάσει το έργο του, να το διαλύσει κι αυτό για να αποδείξει πρώτα στον εαυτό του τη σημασία της πραγματικότητας και του πραγματικού, του δημιουργού και του δημιουργήματος… Είναι όλα αυτά και πιο πολύ η αναποδογυρισμένη εικόνα τους, πολύ ή μόλις αλλαγμένη από την Αναπόφευκτη Τροποποιητικότητα του Ορατού – the inevitable modality of the visible.”

ΥΓ . Τα βιογραφικά στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Τζαίημς Τζόυς, λήφθηκαν κυρίως από το ομότιτλο βιβλίο της Μαντώς Αραβαντινού “Τζαίημς Τζόυς: Ζωή και έργο” , κείμενο που παρουσιάσθηκε για πρώτη φορά σε μια σειρά δώδεκα εκπομπών που ανέθεσε στη Μαντώ Αραβαντινού η διεύθυνση της ΕΡΤ-1 , για το Τρίτο Πρόγραμμα απ’ όπου και παρουσιάστηκαν στο χρονικό διάστημα από 6-12- έως και 18-12-1982, ενόψει των σε παγκόσμια κλίμακα εορτασμών και αφιερωμάτων για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του ιρλανδού συγγραφέα. Επίσης λήφθηκαν στοιχεία από τα εισαγωγικά σημειώματα του μελετητή Άρη Μαραγκόπουλου στο  έργο του “ Τζιάκομο Τζόις” , που αποτελεί μετάφραση και σχολιασμό του έργου του Τζέιμς Τζόις “ Τζιάκομο Τζόις” που γράφτηκε κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Τεργέστη και παρέμεινε εκεί στην προσωπική βιβλιοθήκη του, που παρέδωσε στον αδελφό του Στανίσλαο Τζόυς.

Ο Πατρίκ Μοντιανό, Γάλλος λογοτέχνης με καταγωγή από τη σεφαραδίτικη οικογένεια των Μοντιάνο, εκδίδει το έτος 2014 το μυθιστόρημά του “Για να μη χάνεσαι στη γειτονιά” που πραγματεύεται, όπως και το σύνολο του έργου του, την πάλη με τον χρόνο, την ιστορία, τη μνήμη και τη λήθη. Το ίδιο έτος λαμβάνοντας το βραβείο της Σουηδικής Ακαδημίας, γίνεται κατά σειρά ο δέκατος πέμπτος Γάλλος που βραβεύεται με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Σύμφωνα με τη δήλωση του γραμματέα της Σουηδικής Ακαδημίας, κατά την ημέρα της απονομής, ο Μοντιανό βραβεύεται “για την τέχνη της μνήμης με την οποία περιέγραψε τα πλέον ασύλληπτα ανθρώπινα πεπρωμένα”.

Από που έρχεται όμως αυτό το πανύψηλο όμορφο αγόρι, με το αφηρημένα θλιμμένο βλέμμα που το 1967 σε ηλικία είκοσι ενός ετών γράφει το πρώτο του μυθιστόρημα με τον διφορούμενο τίτλο “ La place de l’etoile” – Η πλατεία του αστεριού, το εκδίδει την επόμενη χρονιά και τιμάται τον ίδιο χρόνο με το βραβείο Ροζέ Νιμιέ και αργότερα με το Φενεόν. Απαντά ο ίδιος το 2004 με τη συγγραφή του βιβλίου του “Ένα Πεντιγκρί” που αποτελεί αποστασιοποιημένο , αυστηρό αυτοβιογραφικό κείμενο των πρώτων είκοσι χρόνων της ζωής του: “ Γεννήθηκα στις 30 Ιουλίου 1945 , στη Μπουλόν -Μπιγιανκούρ , στην οδό Μαργκερίτ 11 , γιος ενός εβραίου και μιας Φλαμανδής που γνωρίστηκαν στο Παρίσι, τον καιρό της Κατοχής. Γράφω Εβραίος, παρόλο που αγνοώ τι σήμαινε πραγματικά η λέξη για τον πατέρα μου, όμως εκείνη την εποχή το έγραφαν στις ταυτότητες. Σε περιόδους μεγάλης αναταραχής συμβαίνουν συχνά αναπάντεχες συναντήσεις κι αυτός είναι ο λόγος που δεν αισθάνθηκα ποτέ νόμιμος γιος , πόσο μάλλον κληρονόμος” .

Μετά την πάροδο των χρόνων που περιγράφονται στο “΄Ενα πεντιγκρί”  και με το κλίμα που διαφαίνεται στην επιλογική παράγραφο του βιβλίου.. “ Εκείνο το βράδυ, αισθάνθηκα ανάλαφρος για πρώτη φορά στη ζωή μου. Η απειλή που κρεμόταν πάνω μου όλα αυτά τα χρόνια, που με κρατούσε σε διαρκή αγωνία, διαλύθηκε μέσα στον αέρα του Παρισιού. Άνοιξα πανιά πριν βυθιστεί το σαρακοφαγωμένο σκαρί. Ήταν καιρός, ο Μοντιανό ξεκινά τη λογοτεχνική συγγραφή με τη στήριξη του δασκάλου του και συγγραφέα Ρεϊμόν Κενώ και ολοκληρώνει στο 21ο έτος της ηλικίας του το πρωτόλειο “ La place de l’etoile” , με πρωταγωνιστή έναν Εβραίο συνεργάτη των Γερμανών κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στη Γαλλία. Το βιβλίο εκδίδεται την επόμενη χρονιά, το 1968, του απονέμεται το βραβείο Roger Nimier, σε μια πολυτελή τελετή στο φημισμένο ξενοδοχείο Meurice του Παρισιού, εν μέσω των εξεγέρσεων του Μάη του ‘68 . Το γεγονός περιγράφεται εκπληκτικά στο βιβλίο -ντοκουμέντο της Πολίν Ντρεφύς “Γεύμα στα οδοφράγματα” όπου μας δίνεται η περιγραφή του νεαρού τιμώμενου: “ Aυτός ο πανύψηλος μελαχρινός νεαρός, που μοιάζει με σαστισμένη γαζέλα, πρέπει να είναι ο βραβευμένος συγγραφέας που όλοι περιμένουν. Με δυο λόγια, τον είχαν ενημερώσει για το παρουσιαστικό του προσκεκλημένου τους, πολύ νέος, πολύ αδύνατος, μελαχρινός, με μακρύ μαλλί μέχρι τους ώμους. Μάλλον ντροπαλός. Σίγουρα φτωχός. Στον επίλογο του βιβλίου μέσω της μυθιστορηματικής πλοκής γίνεται αναφορά στο ιστορικό μέρος του αριστουργηματικού βιβλίου του Πατρίκ Μοντιανό “ Ντόρα Μπρούντερ”.

Με την ιστορία ζωής της Ντόρας Μπρούντερ, ο Μοντιανό ήρθε σε επαφή μέσω μιας αγγελίας αναζήτησης που διάβασε τυχαία το 1989 ..”Σε μια παλιά εφημερίδα, την Παρί Σουάρ με ημερομηνία 31 Δεκεμβρίου 1941, έτυχε να σταθώ σε μια στήλη της τρίτης σελίδας “ Από χτες μέχρι σήμερα” . Στο κάτω μέρος της διάβασα “ ΠΑΡΙΣΙ , Αναζητείται νεαρή κοπέλα με το όνομα Ντόρα Μπρούντερ , 15 ετών , 1,55 ύψος, πρόσωπο ωοειδές , μάτια γκριζοπράσινα , σπορ παλτό γκρι, πουλόβερ μπορντό, φούστα και καπέλο μπλέ σκούρο, αθλητικά παπούτσια καφετιά. Στείλτε οποιαδήποτε πληροφορία στον κ. και στην κ. Μπρούντερ, λεωφόρος Ορνανό 41, Παρίσι”. Με κίνητρο την αγγελία αυτή αποφασίζει να αναζητήσει, μέσα από αρχεία και δημόσια έγγραφα, την ιστορία και την κατάληξη της νεαρής εβραίας που χάνεται μια νύχτα του Δεκέμβρη του ‘41 στο κατεχόμενο από τους Ναζί, Παρίσι, για να καταλήξει σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης όπου χάνονται τα ίχνη της δια παντός . Ο Μοντιανό αποφασίζοντας να τη σώσει από τη λήθη και την άγνοια, τα καταφέρνει περίφημα δια μέσου του συγγράμματος του που προσέδωσε τεράστια φήμη στο γεγονός και στάθηκε  λόγος και  αφορμή να δοθεί  το όνομα “Ντόρα Μπρούντερ” , στο δρόμο του Παρισιού, όπου η νεαρή διέμενε προσωρινά με τους γονείς της και από όπου χάθηκαν τα ίχνη της .

Με την τύχη ενός άλλου νεαρού ατόμου κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στη Γαλλία ασχολείται και το έργο του “Λακόμπ Λυσιέν”, που γράφτηκε ως σενάριο για την ομότιτλη ταινία του Λουί Μαλ, σε συνεργασία μαζί του και είναι η ιστορία ενός έφηβου αγροτόπαιδου  που στη διάρκεια της κατοχής, θέλοντας να βιώσει την περιπέτεια και αδυνατώντας μέσα στην απειρία του να διακρίνει την έννοια της ηθικότητας, βρίσκεται εμπλεκόμενος σε αντιφατικές  καταστάσεις που τον ωθούν στα όρια σύγκρουσης του καλού με το κακό. Στο τελευταίο μεταφρασμένο στα ελληνικά έργο του “Ναρκωμένες αναμνήσεις” που γράφτηκε το 2017, μετά τη λήψη του βραβείου Νόμπελ, ο Μοντιανό επιστρέφει στο πάγιο θέμα της λογοτεχνικής του ενασχόλησης, στην αναζήτηση της μνήμης και στην εμπλοκή των  ιστορικών γεγονότων στις προσωπικές ιστορίες ζωής των απλών καθημερινών ανθρώπων που βιώνουν την ύπαρξη τους παγιδευμένη μέσα στη ροή της ιστορίας.

Υ.Γ . Δεκαπέντε βιβλία του Πατρίκ Μοντιανό έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορήσει στα ελληνικά από το 1987 έως και το 2018. Η χαμένη γειτονιά, Οδός σκοτεινών μαγαζιών, Άνθη ερειπίων, Το άρωμα της Υβόννης, Κυριακές του Αυγούστου, Στο cafe της χαμένης νιότης,΄Ηταν όλοι τους τόσο καλά παιδιά, Ντόρα Μπρούντερ, Η βίλα της θλίψης , Νυχτερινό ατύχημα, Η μικρή Μπιζού, Για να μη χάνεσαι στη γειτονιά, Λακόμπ Λυσιέν, Ένα πεντιγκρί, Ναρκωμένες αναμνήσεις. Αναμένεται από τον εκδοτικό οίκο  Πόλις, η έκδοση του πρώτου μυθιστορήματος του La place de l’etoile -Η πλατεία του Αστεριού.