Βασιλόπιτα. Τσουρέκι ή κέικ, το σημαντικό είναι να έχει μέσα φλουρί. Ακόμα κι αν ακούσεις την ατάκα «Σίγουρα το ξεχάσανε», σας διαβεβαιώνω πως ΔΕΝ το
ξεχάσανε, υπάρχει και περιμένει να το ανακαλύψετε κάπου ανάμεσα στα ψίχουλα.
Συμβουλή: Κρατήστε ένα από τα κομμάτια που αυτοί στους οποίους ανήκουν δεν μπορούν να φάνε, π.χ. του σπιτιού, του Άγιου Βασίλη κλπ. και αξιοποιήστε το στο πρωινό σας. Καλή όρεξη.

Γέννηση. Η γέννηση ενός παιδιού είναι ένα θαύμα από μόνη της. Οποιουδήποτε!
Πολλώ δε μάλλον του Θεανθρώπου. Η γέννηση αποτελεί και βασικό σκετσάκι στις σχολικές γιορτές στο νηπιαγωγείο και κάποιες φορές στο δημοτικό σχολείο. Η γέννηση, έχει υπέροχους συμβολισμούς μέσα της και μιας και πλησιάζει το τέλος της χρονιάς ο καθένας, ας γεννήσει κάτι νέο κι ας το ακολουθήσει.

Δώρα. Είναι η εποχή τους. Όλοι κάνουν δώρα σε όλους. Προοδευτικά μαζεύονται κάτω από το δέντρο. Για φέτος σας έχω δύο συμβουλές: α. Διαλέξτε για τους αγαπημένους σου να δωρίσετε βιβλία. β. Κάντε ένα δώρο σε κάποιον που το έχει ανάγκη, δεν το περιμένει και θα του δώσετε χαρά. Αυτό, θα είναι το μεγαλύτερο
δώρο και για ‘σας.

Ευχές. Παίρνουν και δίνουν τις ημέρες αυτές. Φέτος προσπαθήστε να είστε
πρωτότυποι. Ευχηθείτε ας πούμε στους φίλους σας εκτός από το προφανές (βλ.
«Υ») το νέο έτος να ζήσουν την πιο υπέροχη στιγμή της ζωής τους ή να πάνε ένα όμορφο ταξίδι.

Ζαχαρωτά. Βρίσκονται παντού και σε όλα τα χρώματα, σχήματα και μεγέθη.
Πρωταγωνιστές σε σχολικές γιορτές, σε διακόσμηση και σε μαγικά σακουλάκια που βρίσκεις παντού. Από τα αμιγώς χριστουγεννιάτικα σχέδια μέχρι τα φουτουριστικά, τα ζαχαρωτά μαζί με τα φωτάκια και τα παιδιά αποτελούν το τρίπτυχο των γιορτών.

Ημερολόγιο. «Κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού». Έτσι και κάθε σύλλογος μια φωλιά ενός ημερολογίου. Η χαρά των επιχειρήσεων που ασχολούνται με την εκτύπωση. Τρέχουν όλοι να τυπώσουν ημερολόγια. Κακόγουστα τα περισσότερα και πρόχειρα –όχι, να τα λέμε όλα-. Γιατί θα αγοραστούν, για ενίσχυση. Φιλική
συμβουλή: Αφού θα βγάλετε που θα βγάλετε ημερολόγια, ασχοληθείτε λιγάκιπαραπάνω. Σκεφτείτε κάτι πρωτότυπο, να έχει ο άλλος πραγματικό λόγο να τοαγοράσει… α, και που είστε… όχι τέλη Δεκέμβρη. (Ανάμεσά μας κυκλοφορούν και μικρά έργα τέχνης να τα λέμε ΚΑΙ αυτά)

Θεοφάνεια. Μεγάλη γιορτή επίσης. Ταυτόχρονα η λήξη των εορτασμών όλων των εκδηλώσεων. Οι άδειες τελειώνουν, τα χριστουγεννιάτικα χωριά κλείνουν, οι
καλικάντζαροι επιστρέφουν στα έγκατα της Γης και το δέντρο αρχίζει να πριονίζεται από την αρχή. Η μέρα του Μεγάλου Αγιασμού. Πιείτε αγιασμό, ζητήστε φώτιση και ξεκινήστε την νέα χρονιά με αισιοδοξία.

Ιανουάριος. Πρώτος μήνας του χρόνου. Υποσχέσεις, σχέδια, νέα ξεκινήματα. Ο Ιανουάριος είναι ο κατάλληλος μήνας για επανεκκίνηση. Μην το σκέφτεστε καθόλου. Έχετε λίγες μέρες να βάλετε νέους στόχους, να τους γράψετε, να τους κολλήσετε στον τοίχο και να δουλεύετε για να τους πετύχετε. Καλή αρχή!

Κάλαντα. Χριστουγεννιάτικα, Πρωτοχρονιάτικα και των Φώτων. Τα μικρά και μεγαλύτερα παιδιά, περιμένουν τις μέρες αυτές πως και πως. Να ανοίγετε την πόρτα και να έχετε κι ένα μικρό κάτι να τους χαρίζετε εκτός από τα χρήματα. Ένα χριστουγεννιάτικο σοκολατάκι είναι ό,τι πρέπει.

Λαχνοί. Τόνοι χαρτιού ξοδεύονται για την εκτύπωση λαχνών. Μαζί με τα
ημερολόγια, οι λαχνοί πωλούνται δίχως έλεος όπου μπορούν να πωληθούν.
Αγοράζουμε, βάζουμε στο πορτοφόλι, ξεχνάμε. Πάντως το έπιπλο της τηλεόρασής μου από έναν τέτοιο λαχνό το έχω κερδίσει. Άντε, καλή τύχη και σ’ εσάς.

Μελομακάρονα. Το γεγονός πως αυτό το υπέροχο γλυκό εμφανίζεται μόνο την
περίοδο των γιορτών είναι άξιο απορίας. Βασικά πιστεύω πως σε ένα παράλληλο σύμπαν υπάρχει μια χώρα, η Μελομακαρονία ίσως, όπου όλα, όλα όμως έχουν να κάνουν με τα μελομακάρονα. Κι εδώ απλώς ταξιδεύουν την περίοδο των γιορτών. Καλοφάγωτα λοιπόν.

Να νάνα νανάνα νανά! Ή άλλιώς… Last Christmas I gave you my heart. Γενικώς το «να» χρησιμοποιείται ως συλλαβή μουσικής αντικατάστασης σε κάθε αγγλόφωνο Χριστουγεννιάτικο τραγούδι του οποίου τους στίχους αγνοούμε και αρνούμαστε
πεισματικά να μάθουμε. Πολλές φορές και σε ελληνικά τραγούδια.

Ξωτικά. Είναι η στιγμή τους. Μάλλον μένουν στην Μελομακαρονία μαζί με τα
μελομακάρονα και εμφανίζονται μόνο στις γιορτές. Κυρίως βοηθούν τον Άγιο
Βασίλη, μερικές φορές κάνουν και σκανταλιές.

Ολονυκτία. 31 Δεκέμβρη προς 1 Ιανουαρίου δεν κοιμάται κανείς. Όλοι το ξέρουν αυτό. Τρώμε και πίνουμε, παίζουμε χαρτιά και επιτραπέζια και βλέπουμε προγράμματα από αθηναϊκές πίστες (προπέρσινα) στην τηλεόραση. Η ολονύκτια ολοκληρώνεται με πρωινό και καφέ έξω από το σπίτι. Κοινώς κάνουμε την νύχτα μέρα. Ή μήπως όχι;

Παιδιά. Κακά τα ψέματα, οι γιορτές σημαίνουν παιδιά. Είτε απευθύνονται στα παιδιά, είτε μας κάνουν να νιώθουμε παιδιά. Είναι μια καλή ευκαιρία για όλους μας να γυρίσουμε στην καλύτερη ηλικία, την παιδική, και να αφήσουμε τον εαυτό μας να ξανανιώσει ξέγνοιαστος και ευτυχισμένος με τα απλά.

Ρούντολφ. Είναι η μασκότ των εορτών και παράλληλα το αγαπημένο τραγούδι
όλων των παιδιών. Η φωτεινή του μυτούλα και η ταπεινή του καρδούλα
τραγουδιούνται από όλα τα παιδιά. Άλλωστε μην ξεχνάμε πως: «Ο Ρούντολφ οδηγείιιιι τον Άη Βασίλη στη Γη».

Στολισμός. Τι να πει κανείς. Χρώματα, αρώματα, καράβια, δέντρα, τρένα και
αεροπλάνα. Στολίζουμε ό,τι στολίζεται. Με λαμπάκια, φτερά, πούπουλα και
χρυσόσκονη. Όσο περισσότερη χρυσόσκονη γίνεται.

Ταξίδια. Οι απόψεις διίστανται. Άλλοι λένε πως τις γιορτές μένεις σπίτι
οικογενειακά, άλλοι λένε πως τις γιορτές ταξιδεύεις. Το ιδανικό είναι να ταξιδεύεις
οικογενειακά. Επειδή όμως οι εποχές είναι δύσκολες, ξεκινάς από σήμερα να βάζεις στην άκρη χρήματα. Βάζεις τον στόχο και του χρόνου τέτοια εποχή… Άντε γεια! Σε κάθε περίπτωση οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες στολισμένες είναι μαγεία!

Υγεία. Ακούγεται κοινότυπο και κλισέ. Είναι όμως η πιο σημαντική ευχή. Η υγεία είναι το σημαντικότερο αγαθό και… αυτό ευχόμεθα και δι’ υμάς.

Φανάρια. Στα παλιά τα χρόνια, όταν τα κάλαντα τα έλεγαν πολύ νωρίς το πρωί, τα φανάρια είχαν την τιμητική τους. Τα τελευταία χρόνια χάρτινα φαναράκια έχουν μετονομαστεί σε φαναράκια ευχών. Τα ανάβεις, τα αφήνεις να φύγουν στον ουρανό και στέλνεις μήνυμα σε όσους αγαπάς. Συμβολικό όσο και καταπραϋντικό.

Χριστούγεννα. Το hot spot των γιορτών. Τα Χριστούγεννα ξεκινάει το 12ήμερο και είναι η έναρξη της περιόδου που τρώμε, πίνουμε και ευχόμαστε σαν να μην υπάρχει αύριο. Κρατήστε ένα μέτρο. Δεν είναι αυτό το νόημα των Χριστουγέννων.
Σκορπίστε αγάπη παντού –και μετά τσιμπάτε κάτι!

Ψαλμοί. Σωτῆρα μου, σῶσε τὸν κόσμο· ἀφοῦ γι᾿ αὐτὸ ἦρθες στὴ γῆ.
κάμε νὰ ἐπικρατήσουν ὅλα τὰ δικά Σου· ἀφοῦ γιὰ τοῦτο φάνηκες
σὲ μένα καὶ στοὺς Μάγους καὶ σ᾿ ὅλη τὴν κτίση.

Ω έλατο! Ω έλατο!! Δάση ολόκληρα από έλατα εξαφανίζονται κατά την διάρκεια
των γιορτών σε ολόκληρο τον κόσμο. Παραδοσιακά ανήκουμε σε μια χώρα πουστολίζει καραβάκι. Το έθιμο το έλατου είναι ξενόφερτο και το πρώτο στην Ελλάδα στολίστηκε στο παλάτι του Όθωνα στο Ναύπλιο το 1833. Προτιμείστε το τεχνητό.
Όχι μόνο για οικονομικούς λόγους, κυρίως για οικολογικούς.
Καλές γιορτές και του χρόνου … σπίτια μας!

christmas cards by HORT

Κόλιαντα μπάμπου μ’ , κόλιαντα κι μένα ν ‘ κολιαντίνα. 

Κι μένα την τρανήτερη κι τώρα κι από χρόνου. 

Να ζήσεις χρόνους ικατό κι να τους απιράσεις. 

Ν ‘ ασπρίσεις σαν τουν Έλυμπο σαν τ ‘ άσπρου περιστέρι.

Δυο περιστέρια μάλουναν κι πάλι αγαπιούνταν. 

Ψηλά, ψηλά σηκώνονταν, στουν ουρανό φιλιούνταν. 

Κι σαν δεν έχεις κόλιαντα, δος μας ένα σιτζιούκι, 

νάνι καλό, νάνι χουντρό, νάνι ζαχαρουμένο. 

Κι σαν δεν έχεις κι σιτζιούκι, δος μας ένα κορίτσι. 

Κι τι του θέλεις γάϊδαρε του ξένου του κορίτσι; 

Να μ’  ρίχνει νιρό να νίβουμι, να μ’  στρώνει να πλαγιάζω. 

Να το φιλώ να του τσιμπώ να μι ζισταίνει του βράδυ. 

Σε νοικοκύρη άρχοντα :

 Α) 

Ήρθαμε να τιμήσουμε και τούτον τον αφέντη 

γιατί είναι αφέντης ξακουστός, αφέντης ξακουσμένος 

στην πόλη και στη Βενετιά είναι παραδειγμένος. 

Είναι και μέσ ‘ στη Σιάτιστα πύργος θεμελιωμένος. 

Να ζήεις και νάσαι αφέντη μας, πάντα τραγούδια νάχεις 

πάντα τραγούδια και χαρές και ο Θος μέρες και χρόνους. 

Ήρθαν τα παραδέφλια μας να μας καλοκαρδίσουν. 

Να πουν τραγούδια της καρδιάς, τραγούδια της αγάπης. 

Φίλοι καλωσορίσιτι χίλιοι κι δυο χιλιάδες. 

Σαν τα λουλούδια του Μαϊού κι σαν τις πρασινάδις. 

΄Ανθρωπους για τους φίλους του χίλια φλουριά ξουδιάζει.

 Β) 

Σ’ αυτά τα σπίτια τα ψηλά, ιντέκια στουλισμένα. 

Χίλιοι κρατούν τα φλάμπουρα κι χίλιοι τα ιντέκια 

κι άλλοι χίλιοι παρακαλούν αφέντη, καβαλίκα. 

Κι αφέντης καβαλίκιψιν στουν Αϊ-Γιώργη πάει. 

Βόηθα μ’  Αϊ-Γιώργη, βόηθα μι, να πάου να καζαντίσου 

να φέρου γρόσια στον τρουβά κι τα φλουριά στις τζέπις. 

Να φέρου κι ασημόκουπα να σι κιρνώ να πίνεις. 

Ισύ να πίνεις του κρασί κι ιγώ να λάμπου μέσα. 

Σε αρχόντισσα :

Είπαμι τουν αφέντη μας να πούμι κι ν ‘ κυρά μας. 

Ισένα πρέπ ‘ αρχόντισσα Βασίλισσα να γένεις 

κι στου θρονί να κάθισε τις έμορφες να κρένεις. 

Κυρά χρυσή, κυρά αργυρή κυρά γαϊτανοφρύδα, 

κυρά μ’ όταν στουλίζισι στην εκκλησιά να πάνεις, 

βάζεις τουν ήλιου πρόσουπο κι του φιγγάρι στήθεια 

κι τ’ άστρου τουν Αυγιρινό ανάμισα στα φρίδια. 

Σε σπίτι που έχουν νεόνυμφους:

Κρατεί ου δέντρους τη δρουσιά, κρατεί κι ου νιός την κόρη 

στα γόνατα την έπαιρνε, στα μάτια την φιλούσε, 

στα μάτια στα ματόφυλλα κι ανάμεσα στα φρύδια. 

Σε σπίτι που έχουν ξενιτεμένο: 

A

Ξενιτεμένο μου πουλί κι παραπουνιμένου, 

Τι να σου στείλω ξένι μου, τι να σου προβοδίσω; 

Να στείλου μήλου σέπιτι, κυδώνι μαραγκιάζει, 

να στείλου κι του δάκρυ μου σ ‘ ένα χρυσό μαντήλι, 

του δάκρυ μ’  είνι καυτιρό κι καίει το μαντήλι. 

B

Κι τα σχαρίκια έπιρναν πως έρχιτι ου αφέντης 

απού τα μέρη της Βλαχιάς κι απού του Μπουκουρέστι. 

Το Δούναβη κατέβαινε οπέρα να περάσει, 

βρίσκει το Δούναβη θουλό, τουν πόρο χαλασμένο. 

Σκύβει φιλεί το μαύρο του, σκύβει και τον ρωτάει. 

Δύνεσαι μαύρε μ’ δύνεσαι, οπέρα να με βγάλεις; 

Δύνουμαι αφέντη μ’  δύνουμαι οπέρα να σε βγάλω. 

Βάλε κουσκούνια δώδεκα και ίγγλες δεκαπέντε 

και αρτίρισέ μου την ταή σαρανταπέντε χούφτες, 

και πιάσ ‘ από τη χαίτη μου και ρίξ’  απάν’ στη σέλα. 

Να πεταχτώ, να λικνιστώ, οπέρα να σε βγάλω. 

Σε σπίτι που τσιγκουνεύεται, το τραγούδι έχει περιπαιχτικό χαρακτήρα 

Αφέντη μου στην κάπα σου εννιά χιλιάδις ψείρες. 

 ΄Αλλις γιννούν κι άλλις κλουσουν κι άλλις αυγουμαζώνουν 

κι άλλις τους Θό παρακαλούν να μην τις ζιουματίσουν. 

Και στο τέλος : 

Φούρνος να μη καπνίσει, κόκοτας να μη λαλήσει κι σαρμάντσα να μη κνίσει. 

Σε σπίτι που έχουν άνθρωπο γραμματισμένο: 

Γραμματικός εκάθονταν στου Βασιλιά την πόρτα. 

Έγραφιν κι κουντίλιαζιν όλου για την αγάπη. 

Κι σπάραξιν του χέρι του κι χύθκιν η μελάνη 

κι λέρουσαν τα ρούχα του τα χρυσοκεντημένα, 

σ’ ιννιά ποτάμια τάπλυναν βάψαν κι τα ποτάμια. 

Σε τσέλιγκα :

 Α’ παραλλαγή

Ιδώ ‘χουν χίλια πρόβατα κι πιντακόσια γίδια, 

λύκους να φάει τα πρόβατα κι τσιάκαλους τα γίδια. 

Ισένα πρέπ’ Κουστάκη μου, τσέλιγκας για να είσι. 

Μα κάτ ‘ στους κάμπους μη να πας στα πράσινα λιβάδια. 

Ικί βουσκούν τα πρόβατα κι αστουχούν τ ‘ αρνιά τους. 

Β’  παραλλαγή

Ισένα πρέπ’ αφέντη μου, τσέλιγκας για να είσι. 

Να έχεις χίλια πρόβατα κι πιντακόσια γίδια, 

νάχουν κουδούνια τα τραγιά, κουδούνια τα κριάρια. 

Να παίρν ‘ τις ράχες τα βουνά κι στις κουρφές να φτάνουν. 

Να τρων χουρτάρι τρυφιρό, να πίν ‘ νιρό καθάριου. 

Μα κάτ ‘ στους κάμπους μη τα πας, στα πράσινα λιβάδια. 

Φυτρών ‘ αλησμοβότανα, φαρμακερά βουτάνια. 

Βουσκούν τα τρών ‘ τα πρόβατα κι αλησμονούν τ ‘ αρνιά τους.

Σε σπίτι που έχουν κόρη για παντρειά :

Ιδώ χουν κόρη για παντρειά πάσχουν να την παντρέψουν. 

Της δίνουν γιο του Βασιλιά, της δίνουν γιο του Ρήγα. 

Δε θέλου γιο του Βασιλιά, δε θέλου γιο του Ρήγα, 

μόν ‘ θέλου τ ‘ αρχοντόπουλο που κουσκινίζει τάσπρα, 

που διρμονίζει τα φλουριά κι αυτά τα καραγρόσια. 

Σε σπίτι που έχουν αγόρι για αρραβώνα : 

Εκίνησιν ου νιούτσικος να πάει ν ‘ αρραβωνιάσει. 

Ουδέ τα ρούχα τ’ έβαλιν, ουδέ τη φορεσιά του, 

μόν ‘ έβαλιν πουδήματα κι αργυρουδαχτυλίδια. 

Μένα δεν πρέπν ‘ τα ρούχα μου κι ουδέ η φορεσιά μου. 

Μένα μου πρέπ ‘ν τα κάλη μου, μου πρέπ ‘ η λεβεντιά μου.

Σε σπίτι που έχουν νεογέννητο: 

Ένα μικρό μικρούτσικο σαββατουγεννημένου. 

Του Σάββατου γεννήθηκε την Κυριακή βαφτίσκιν 

κι τη Δευτέρα του προυί εβγήκε στο παζάρι. 

Σαν τούειδιν κόσμους θαύμαξιν κι όλα τα βιλαέτια. 

Του τίνος είν ‘ αυτός ου γιος, του τίνος είν ‘ ου Ρήγας; 

Για μικρό κορίτσι : 

Μωρέ μικρή μου τσαπουρνιά, τι στέκεις στολισμένη. 

Με στόλισε η μάνα μου και στέκω στολισμένη. 

Στο Δεσπότη: 

Κάτω στον κάμπο τον πλατύ στα πράσινα λιβάδια. 

Εκεί κοιμάται ο Δέσποτας με το σταυρό στα χέρια. 

Κανείς δεν πάει να τον ξυπνήσ ‘ κανείς δεν τον ξυπνάει. 

Μόνο η Κυρά η Παναγιά αυτή τον εξυπνάει. 

Ξύπνα αφέντη μ , Δέσποτα, ξύπνα και μην κοιμάσαι. 

Οι εκκλησιές γιορτάζουνε τα σήμαντρα σημαίνουν. 

Ξύπνα να δώεις αντίδωρο να πεις και τις ευχές σου.

Μετά από τους στίχους κάθε τραγουδιού λέγεται  και το τραγούδι: 

Δος μας τα μπάμπου μ , δος μας τα, να πούμι κι απού χρόνου. 

Να ζήσεις χρόνους ικατό κι να τους απιράσεις. 

Ν’ ασπρίσεις σαν τον Έλυμπο σαν τ’ άσπρου περιστέρι.

(Αρχείο Γεωργίου  Μ. Μπόντα

Τέως Δ/ντή της Μανουσείου Δημόσιας Βιβλιοθήκης Σιάτιστας Λαογράφου)

Τα Χριστούγεννα παλιά ξυπνούν αναμνήσεις , ζωντανεύουν θύμησες και κάνουν το τώρα να φαίνεται τόσο διαφορετικό. Παρ’ ‘ολες τις αλλαγές που φέρνει ο χρόνος, η ιστορία ενός τόπου μένεις αναλλοίωτη και ζωντανεύει με την κάθε ευκαιρία. Ήθη και έθιμα που κρατούν ζωντανό το παρελθόν, φέρνουν αναμνήσεις στους μεγαλύτερους και χρέος να διατηρηθεί ζωντανή αυτή η παράδοση στους νεότερους.

Τα Χριστούγεννα στη Σιάτιστα σημαίνουν παράδοση, έθιμα όπως οι Κλάδαριές, τα Κόλιαντα, παραδοσιακά γλυκά και φαγητά, γεύσεις και αρώματα που μοσχοβολούν σε κάθε σπίτι, σε κάθε γειτονιά, ήχους και φωνές με αγάπη γι’ αυτόν τον τόπο που η παράδοση τον ξεχωρίζει.

Η Καλλιόπη Μπόντα,  η Σουζάννα Παπαναούμ – Σιάπαντα  και η Αικατερίνη Ζωγράφου, τρεις  κυρίες με δυναμισμό, εκπαιδευτικοί στο επάγγελμα,  που τους διακρίνει η αγάπη για τον τόπο τους, με πλούσια δράση και συγγραφικά έργα σχετικά με την ιστορία και την παράδοση της Σιάτιστας,   θυμούνται στιγμές από το παρελθόν και μας αφηγούνται αυτήν την ιστορία που έχει χαραχτεί τη μνήμη τους.

Τα Κόλιαντα στη Σιάτιστα

Είχαμε πάρει την απόφασή μας. Παρ’ όλες τις αντιρρήσεις των δικών μας, θα πηγαίναμε και φέτος να πούμε τα κόλιαντα. Ξεκινήσαμε στις 5 το πρωί. Πήγαμε σε όλα τα σπίτια της γειτονιάς, αλλά και σε σπίτια συγγενών μας σε άλλες γειτονιές. Αφού λέγαμε το τραγούδι που άρμοζε στην κάθε οικογένεια, μας έδιναν τα κόλιαντα, που ήταν κάστανα, καρύδια, φιρίκια, κολιαντίνες, μουστοκούλουρα. Οι πιο κοντινοί συγγενείς μάς έδιναν και σαλιάρια και βέβαια όλοι μας εύχονταν «και τα χρονάκια σας». Εκείνη τη χρονιά για πρώτη φορά πήγαμε για κόλιαντα και στον καθηγητή Καπνουκάγια. Του είπαμε το τραγούδι που άρμοζε σε κάθε μορφωμένο, «Γραμματικός εκάθονταν». Μας υποδέχτηκε χαμογελαστός, και πέρα από τα γνωστά κόλιαντα μας έδωσε και χρήματα. Καθώς φεύγαμε στρέφαμε το κεφάλι μας πίσω και ρίχναμε κλεφτές ματιές. Παρατηρήσαμε πως στέκονταν ακόμα στην πόρτα και μας κοίταζε. Κατά την επιστροφή μας μιλούσαμε συνέχεια γι’ αυτόν και τη συμπεριφορά του. Αναρωτιόμασταν μήπως κάναμε λάθος που πήγαμε. Όμως, φάνηκε πως αυτό του έδωσε χαρά. Το θέμα μάς απασχόλησε κάποιες ημέρες, μέχρι που ξεχάστηκε. Τις απόψεις του καθηγητή Καπνουκάγια για τα κόλιαντα τις έμαθα πολλά χρόνια αργότερα, όταν διάβασα το βιβλίο του Η ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ όπου, μεταξύ άλλων, γράφει: Ο νεωτεριστής, αμέσως θα πει: Είναι εντροπή να στέλνωμεν τα παιδιά μας με το χειμερινό πρωινό χιονικό κρύο, να ζητούν «κόλιαντα». Την επαιτείαν θα επαναφέρωμεν; Αλλά, εάν ήξεραν πόσον υγιεινόν είναι δια τους μικρούς – το παρηκολούθησα και εκ πείρας το ξέρω- το πρωϊνό ξύπνημα και το υπό την τσουχτερή ψύχρα περπάτημα των μικρών με τους ομηλίκους των, δεν θα συνηγορούσαν εις την κατάργησιν του εθίμου. …Αυτό το πρωϊνό νυχτοπερπάτημα των μικρών είναι διδακτικώτατον κοινωνιολογίας μάθημα.

Όταν γυρίσει σπίτι, θα τον ερωτήσουν οι γονείς, οι αδελφοί, αι αδελφαί και ει τις άλλος, σε ποιό σπίτι πήγεν, τι τους έδωκαν, πως τους εδέχθησαν και τότε θα ιδούν, εάν ο μικρός διηγήται ελεύθερα, έχει λεκτικόν πλούτον, είναι φαντασιώδης, ή φιλαλήθης και εν τέλει, όταν μεγαλώσει θα έχει την ενεξίτηλον αυτήν ανάμνησιν της παιδικής του ζωής, ως χρονικόν αφετηρίας του βίου του όριον.

Καλλιόπη Μπόντα 

Χριστούγεννα αλλιώς

Αρχές της δεκαετίας του’50 οι απαιτήσεις της ζωής έφεραν την οικογένειά μου στα Σέρβια,   που τον Μάρτη του  1943 η ιταλική μεραρχία Penarolo είχε φροντίσει να τα μετατρέψει  σε «νεκρή ζώνη» ως τιμωρία για το κάψιμο της γέφυρας του Αλιάκμονα από αντιστασιακούς της περιοχής, γεγονός που την εμπόδισε να βοηθήσει τους Ιταλούς στη μάχη του  Φαρδύκαμπου.

Χριστούγεννα στα Σέρβια της δεκαετίας του ’50 στο  σπίτι  που νοικιάζαμε άκουγα τη Σιατιστινή μητέρα μου να λέει ιστορίες για  κόλιαντα,  ιτζιούκια, μουστουκούλουρα, τζιουμάκες κι ένας κόμπος στο λαιμό   δεν έλεγε να φύγει, γιατί είχα  τζιουμάκα, αλλά  δεν είχα συγγενική ή φιλική  πόρτα να χτυπήσω. .

Και τότε… η γειτόνισσά μου η Βάλια με  φώναξε να πάω μαζί της να πούμε τα «κάλαντα» στη θεία της την Πόπη.

Ακολούθησα μουδιασμένη, θα πήγαινα σε ένα «ξένο» σπίτι. Ένα  σπίτι κοντά στην Κεντρική Πλατεία. Πήγαμε και  χτυπήσαμε την πόρτα. Μια αρχοντική, γλυκιά μορφή μας άνοιξε. Μας χάρηκε και   μας δώρισε . Ναι, είχε δωράκι και για μένα, το «ξενάκι». Κοιτούσα έκπληκτη, δεν το περίμενα!   Η κυρία Πόπη με αγκάλιασε  τρυφερά λέγοντας: κι εσύ παιδί δικό μας είσαι.  ΤΟΤΕ ΕΝΟΙΩΣΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!

Η φροντίδα και η καλοσύνη της Σερβιώτισας έφερε τη χαρά της Γέννησης στην καρδιά μου.

                                                                                                                                             Αικατερίνη Ζωγράφου

                                                                                                                                                Πικέρμι 14-11-2020

Σιάτιστα – Κλαδαρ’ές

Η πρώτη γιορταστική εκδήλωση του Δωδεκαημέρου στη Σιάτιστα, είναι το άναμμα της κλαδαριάς την 23^η Δεκεμβρίου. Η προετοιμασία άρχιζε περίπου στα τέλη Νοεμβρίου. Τα παιδιά κάθε γειτονιάς σχημάτιζαν ομάδες και ξεχύνονταν στ’ αμπέλια όπου μάζευαν ξερά χόρτα και φρύγανα (στη Χώρα τα ονόμαζαν «λόζιο», στη Γεράνεια «φουρφούρια»). Τα φόρτωναν σε ζώα και μόλις έφταναν στη Σιάτιστα τα αποθήκευαν σε κάποια αχυρώνα την οποία φύλαγαν καλά, μήπως μια αντίπαλη ομάδα πάρει για λογαριασμό της κάποια ποσότητα. Την άνοιγαν μόνο στις 23 Δεκεμβρίου για το στήσιμο της κλαδαριάς, που γινόταν ως εξής:

Σ’ ευρύχωρο χώρο της γειτονιάς, όπως και στις πλατείες, άνοιγαν τρύπα βάθους περίπου μισού μέτρου. Εκεί μέσα στερέωναν ένα ίσιο χοντρό ξύλο βελανιδιάς, το λουμάκι, ύψους περίπου 4-5 μέτρων. Στην κορυφή του τοποθετούσαν μια φούντα με ξερά χόρτα και το υπόλοιπο το σκέπαζαν τυλίγοντας γύρω του λόζιο, ώστε το σχήμα της κλαδαριάς να θυμίζει μεγάλο έλατο.

Όταν ήταν πια έτοιμη, τα παιδιά τη φύλαγαν και πάλι σαν τα μάτια τους, μη τυχόν έρθει κάποιος από άλλη γειτονιά και την ανάψει πριν την ώρα της. Μόλις νύχτωνε, ερχόταν ο Δήμαρχος με τη συνοδεία τοπικών οργάνων στην κλαδαριά κεντρικού δρόμου, την άναβε και έκανε την έναρξη του χορού. Μεγάλοι και μικροί που στέκονταν γύρω, έσειαν ρυθμικά κουδούνια από ζώα (κυπριά –  κουδούνι μπρούτζινο που κρεμούν στον λαιμό των τράγων) γκαβανούζες -μεγάλο σφαιρικό κουδούνι, που κρεμούν στον λαιμό των κριαριών  κ.ά.) προξενώντας μεγάλο θόρυβο, που όχι μόνο δεν ενοχλούσε αλλά παρακινούσε τον κόσμο να πάρει μέρος στο γλέντι.

Οι φλόγες της κλαδαριάς σκόρπιζαν ολόγυρα μια γλυκιά ζεστασιά, απομακρύνοντας για λίγο το δριμύ ψύχος που συνήθως επικρατούσε. Αυτή η λάμψη συμβολίζει τη φωτιά που άναψαν οι βοσκοί, όταν ήρθαν να προσκυνήσουν το Θείο Βρέφος. Όλοι οι παρευρισκόμενοι, συνόδευαν τα όργανα με το τραγούδι:

«Πιδιά μ’ ήρθαν τα κόλιαντα κι όλοι να συναχτήτι                                                                           κι απ’ τουν Αηλιά στον Πρόδρουμου στα τρία τα πηγάδια                                                           ικεί θα γίν’ του σύνταγμα κι όλου του συναγώγι».

Στη συνέχεια, αφού ο Δήμαρχος με τα όργανα έφευγαν για να πάνε και σ’ άλλες κλαδαριές, οι γείτονες και τα παιδιά έμεναν γύρω από τη φωτιά, τραγουδώντας κι άλλα τραγούδια των καλάντων και χτυπώντας τα κουδούνια.

[1] κυπρί = κουδούνι μπρούτζινο που κρεμούν στον λαιμό των τράγων

[2] γκαβανούζα = μεγάλο σφαιρικό κουδούνι, που κρεμούν στον λαιμό των κριαριών

Σουζάννα Παπαναούμ – Σιάπαντα

Η ομάδα του Together σας εύχεται

Καλές Γιορτές, Υγεία, Αγάπη και Ευημερία σε όλο τον κόσμο!

https://www.facebook.com/nifadatiptolemaides/
https://www.instagram.com/nifadtiptolemaides/

Αυτό που μας ζητάει τώρα η Νιφάδα της Πτολεμαΐδας, είναι την παραμονή
των Χριστουγέννων, να βγούμε όλοι στα μπαλκόνια και τις αυλές μας
ακριβώς στις 11:00 το πρωί και να τραγουδήσουμε δυνατά τα κάλαντα!
«Δεν θ´ αφήσουμε κανέναν ιό να μας κάνει άνω κάτω τον χριστουγεννιάτικο καιρό!»
Δήλωσε αποφασισμένη!

Νιφάδα!

Τι  Πτολεμαείδες;

Μέσα από τα μάτια των παιδιών βλέπεις τον κόσμο αλλιώς. Βλέπεις τη ζωή με αθωότητα, ζωγραφισμένη με όνειρα και επιθυμία για το άπιαστο.

Οι μαθητές της Δ’ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Γαλατινής του Δήμου Βοΐου, μαζί με τον δάσκαλό τους κ. Γεώργιο Μπάτζιο, έγραψαν τις δικές τους ευχές για τα φετινά Χριστούγεννα.

Ευχές γεμάτες αγάπη, ελπίδα, όνειρα, αισιοδοξία και ζωή!

• Όλα τα παιδιά του κόσμου να είναι υγιή και να έχουν μια μαμά που τους αγαπάει.  (Ζωή Χατζή)
• Χρόνια πολλά και καλά Χριστούγεννα και η καινούρια χρονιά να φέρει ένα καλύτερο αύριο! (Δημήτρης Μανώλης)
• Εύχομαι ο κορονοιός να εξαφανιστεί και να μπορώ να παίξω με τους φίλους  μου. (Θωμάς Τζάπος)
• Η Γέννηση του Χριστού ας είναι προμήνυμα για χρονιά διαφορετική , όμορφη, με λιγότερα προβλήματα και περισσότερες φωτεινές εικόνες. (Χρήστος Ζήσος)
• Καλή χρονιά με υγεία και εύχομαι το 2021 να μην υπάρχει ο κορονοιός και να γυρίσουμε όλοι στην κανονική  μας ζωή. (Μάρκος Μέτσιος Β.)
• Εύχομαι να σταματήσει ο κορονοιός και να πηγαίνουμε κανονικά σχολείο. Καλή χρονιά σε όλους !!! (Μάρκος Μέτσιος Π.)
• Εύχομαι τα φετινά Χριστούγεννα να μας φέρουν υγεία, ελπίδα και χαρά, γιατί τώρα με τον κορονοιό όλος ο κόσμος είναι λυπημένος. Η μαγεία των Χριστουγέννων να μας δώσει αυτό που χρειαζόμαστε. Όμορφες στιγμές και πολλά χαμόγελα. (Λία Καραμιχάλη)
• Ο Άγιος Βασίλης … να χαρίσει σε όλους υγεία… γιατί  είναι το πολυτιμότερο αγαθό για να ζήσεις ευχάριστα τη ζωή. (Χρήστος Τσάμπουρας)
• Εύχομαι μέσα από τα βάθη της καρδιάς μου χρόνια πολλά και καλά Χριστούγεννα σε όλα τα παιδιά του κόσμου να είναι πάντα χαρούμενα και υγιή. (Μπρικένα Μέτα)
• Εύχομαι υγεία, ευτυχία και αγάπη σε όλο τον κόσμο. (Βασιλική Τσαφή)
• Τα φετινά Χριστούγεννα εύχομαι να είναι τα καλύτερα για όλους. Η χαρά των Χριστουγέννων να γεμίσει τις καρδιές μας και να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους. Καλά Χριστούγεννα με υγεία και αγάπη. (Γιώργος Τσολάκης)
• Εύχομαι σε όλο τον κόσμο υγεία , αγάπη και ευτυχία ! Καλές γιορτές ! Καλή δύναμη! (Νίκη Τζημούρτα)