Το δέντρο που σηματοδοτεί την Άνοιξη στο μεσογειακό χώρο θα συναντήσουμε σήμερα, την αγαπημένη μας αμυγδαλιά. Το δέντρο που για τους αρχαίους Έλληνες συμβόλιζε την ελπίδα και την αναγέννηση της φύσης. Στην Κίνα είναι σύμβολο της γυναικείας ομορφιάς.

Η αμυγδαλιά είναι δέντρο φυλλοβόλο που ευδοκιμεί παντού στην ελληνική ύπαιθρο. Ως φυτό εντάσσεται στην οικογένεια των Ροδιδών. Τα άνθη μπορεί να είναι λευκά ή ροζ, και προβάλλουν πριν από τα φύλλα. Χάρη στην πρωιμότητα αυτής της άνθησης και την πυκνότητα των λουλουδιών στα κλαδία της, η αμυγδαλιά θεωρείται ένα πολύ αξιόλογο καλλωπιστικό δέντρο. Είναι ιδιαίτερα αγαπητό και από τις μέλισσες καθώς η επικονίαση της αμυγδαλιάς βασίζεται σε αυτές.

Καλλιέργεια

Οι ιδανικότερες κλιματολογικές συνθήκες για την καλλιέργεια της αμυγδαλιάς είναι οι μεσογειακές. Η αμυγδαλιά προτιμά μέσης σύστασης εδάφη, γόνιμα. Διαθέτοντας ένα πολύ δυνατό ριζικό σύστημα, η αμυγδαλιά απλώνεται σε βάθος. Οι πιο γνωστές ποικιλίες αμυγδαλιάς είναι η Τexas, η Truoito και η Ferragnes.

Μύθος και Ιστορία

Η άγρια αμυγδαλιά εμφανίζεται σε ανασκαφές στην Ελλάδα από το 8000 π.Χ. Στην Αίγυπτο επίσης την βρίσκουμε από νωρίς. Στον περίφημο τάφο του βασιλιά Τουταγχαμών γύρω στο 1325 π.Χ. τα αμύγδαλα ήταν μία από τις τροφές που τοποθετήθηκαν στο εσωτερικό του για να τον τρέφουν στη μετά θάνατον ζωή.

Στην ελληνική μυθολογία η αμυγδαλιά συνδέεται με μια πανέμορφη πριγκίπισσα, τη Φυλλίς, που ερωτεύτηκε τον γιο του Θησέα, τον Δημοφώντα. Οι δύο νέοι γνωρίστηκαν όταν το καράβι του νεαρού Αθηναίου Δημοφώντα επέστρεφε από την Τροία. Παντρεύτηκαν αλλά μετά από λίγο καιρό ο νεαρός Αθηναίος νοστάλγησε την πατρίδα. Η ερωτευμένη Φυλλίς μην αντέχοντας να τον βλέπει στεναχωρημένο τον άφησε να γυρίσει πίσω πιστεύοντας πως θα ξαναγύριζε και τότε θα ήταν πραγματικά και ειλικρινά δικός της. Έτσι κι έγινε και η ερωτευμένη Φυλλίς έμεινε μόνη να περιμένει τον εκλεκτό της για χρόνια ώσπου στο τέλος μαράζωσε και πέθανε από τη θλίψη της. Οι θεοί που ήξεραν την ιστορία της την λυπήθηκαν και τη μεταμόρφωσαν σε δέντρο. Μετά από χρόνια και όταν ο Δημοφώντας επέστρεψε στη Θράκη βρήκε την αγαπημένη του γυναίκα, ξερό δέντρο. Απελπισμένος και γεμάτος τύψεις αγκάλιασε τον κορμό της και τότε εκείνη πλημμύρισε ανθούς στη μέση του χειμώνα νικώντας το θάνατο.

Οι καρποί στην διατροφή

Ο καρπός της αμυγδαλιάς, συλλέγεται από το δένδρο με το κατάλληλο τίναγμα. Στη συνέχεια αποξηραίνεται στον ήλιο και αποφλοιώνεται. Τέλος οδηγείται στους σπαστήρες για αποκελύφωση. Τα αμύγδαλα περιέχουν υψηλό ποσοστό πρωτεΐνης σιδήρου, ασβεστίου, φωσφόρου, και βιταμινών Β.

Aμυγδαλέλαιο

Tο αμυγδαλέλαιο προέρχεται από έκθλιψη των καρπών της αμυγδαλιάς και χρησιμοποιείται παραδοσιακά από τους αρωματοθεραπευτές. Επίσης, χρησιμοποιείται ως βασικός φορέας διάλυσης των αιθέριων ελαίων, αλλά και ως βασικό φυτικό λάδι για μασάζ. Έχει μαλακτικές και καταπραϋντικές ιδιότητες. Ακόμα, χορηγείται υπό τη μορφή ελαίου για την αντιμετώπιση ερεθισμών και εγκαυμάτων του δέρματος.

Ήταν από τα μέσα του 19ου αιώνα, όταν οι πρώτοι “σπουδαγμένοι” στην Ευρώπη
Έλληνες γιατροί επέστρεφαν στην πατρίδα τους για να ασκήσουν την τότε σύγχρονη
Ιατρική. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά, κι αυτό σήμανε σταδιακά την υποχώρηση
της παραδοσιακής Ιατρικής που μέχρι τότε εφαρμόζονταν κυρίως από πρακτικούς
θεραπευτές. Απέναντι στη λαμπερή νέα επιστήμη, η παραδοσιακή Ιατρική κατηγορήθηκε πως ήταν
γεμάτη δεισιδαιμονίες και κομπογιαννιτισμούς.

Ωστόσο η παραδοσιακή Ιατρική έκρυβε σοφία. Από γενιά σε γενιά παραδίδονταν μια
λεπτομερής γνώση των φυτών, της τοξικότητάς τους και της εμπειρικής φαρμακολογίας
τους. Σήμερα θα λέγαμε πως η παραδοσιακή Ιατρική βασιζόταν σε κλινικές δοκιμές
αιώνων. Και επειδή η κάθε περιοχή ανάλογα με το κλίμα και τα εδάφη της έχει
διαφορετική χλωρίδα, και η παραδοσιακή θεραπευτική διέφερε από τόπο σε τόπο, από
περιοχή σε περιοχή, ανάλογα με το τι βότανα έβρισκαν και συνέλεγαν οι κάτοικοι ή οι
θεραπευτές κοντά στην περιοχή τους.

Η γνώση αυτή σε μεγάλο ποσοστό χάθηκε. Τα σύγχρονα φάρμακα αντικατέστησαν σε
πολύ σύντομο χρονικό διάστημα τα παραδοσιακά, όντας πιο εξειδικευμένα και με
συγκεκριμένη δοσολογία. Πολλοί παραδοσιακοί θεραπευτές έφυγαν από τη ζωή χωρίς να
γίνει καταγραφή των γνώσεών τους.
Η εμπιστοσύνη όμως των ανθρώπων στη φύση και τα φυσικά προϊόντα υπάρχει ακόμα
έντονη. Και η ανάμνηση υπάρχει ακόμα, σαν μυστικό.

Η περιοχή μας υπήρξε φτωχή και σχετικά απομονωμένη και αχαρτογράφητη
βοτανολογικά. Υπάρχουν γενικές καταγραφές για τα Ελληνικά βότανα, κάποια από αυτά
μας αφορούν, άλλα όμως είναι ιδιαίτερα, γιατί φύονται και χρησιμοποιούνται μόνον εδώ.
Η φύση υπήρξε πολλές φορές πηγή και έμπνευση για νέα φάρμακα. Πολλοί νέοι
ερευνητές εντοπίζουν τον πλούτο και την ποικιλία δυνατοτήτων που παρέχει και
στρέφονται ξανά σ’ αυτήν, παραμερίζοντας οποιεσδήποτε παρωπίδες του παρελθόντος.
Αυτό που σήμερα γίνεται είναι ο εντοπισμός των φυτών που χρησιμοποιήθηκαν
παραδοσιακά, η καταγραφή των ενδείξεών τους, η έρευνα και απομόνωση των
συστατικών τους και τελικά η επιβεβαίωση στην πλειοψηφία τους των παραδοσιακών
φαρμακευτικών τους χρήσεων.
Η επιστήμη που ασχολείται με όλα τα παραπάνω είναι η Εθνοφαρμακολογία, η επιστήμη
που ασχολείται με τη μελέτη των βιοδραστικών φυτών που βρίσκουμε στα παραδοσιακά
ιατρικά συστήματα των αυτόχθονων κοινωνιών.

Τι τσάι πίνατε όταν ήσασταν μικροί; Άσπρο χνουδωτό; βελονωτό ριγανάτο;

Τι χρησιμοποιούσαν οι μητέρες και οι γιαγιάδες σας σε απλά προβλήματα υγείας, βήχα,
γρίπη, διάρροια, δυσκοίλια, προβλήματα νεφρών, γυναικολογικά, προστάτη, κατάγματα,
χτυπήματα, στραμπουλήγματα;

Χρησιμοποιούσατε χαμομήλι, μέντα, καντηλίνα, φλαμούρι, βουζελάνθη, μολόχα;
Κατάπλασμα από κρεμμύδι;

Οι απαντήσεις στα παραπάνω απλά ερωτήματα δίνουν σημαντικά στοιχεία για τις
συνήθειες των κατοίκων της περιοχής μας, την ιδιαιτερότητα της χλωρίδας της, τη γνώση
που είχαν για τα φυτά, για τη μελέτη τόσο της σύγχρονης βιοδραστικότητας των φυτών,
του τόπου και του χρόνου συλλογής τους, τη βοτανική χαρτογράφηση της περιοχής, όσο
και της ιστορίας της παραδοσιακής Ιατρικής της περιοχής. Επόμενα δίνουν πληροφορίες
τόσο για πρακτικά ζητήματα όπως πιθανές νέες καλλιέργειες , όσο και για επιστημονικά
θέματα όπως ίσως έρευνα για νέα φάρμακα.

Ο Stachys iva, η Satureja montana και η Satureja juliana, όπως και η Achillea coarcata
είναι κάποια από τα καθαρά τοπικά φαρμακευτικά μας φυτά. Τα τρία πρώτα
χαρακτηρίζονται σαν τσάγια του βουνού σε διάφορους οικισμούς κοντά στους βιότοπούς
τους. Χρησιμοποιήθηκαν και σαν τροφή και σαν φάρμακο σε ήπιες καταστάσεις
ασθένειας.
Αυτό που δεν υπάρχει είναι η αυτοπεποίθηση πως όλα αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στο
παρελθόν στην περιοχή μας είναι σημαντικά. Πολλά από τα πράγματα που ξέρουμε, μας
φαίνονται κοινότυπα και γνωστά σε όλους, πράγμα που δεν αληθεύει. Αν μπορούσαμε να
εκτιμήσουμε ότι έχουμε και να το ερευνήσουμε, θα βγαίναμε σίγουρα κερδισμένοι κι όχι
μόνο οικονομικά.

Έλλη Λαμπρέτσα
Φαρμακοποιός
labretsa@otenet.gr

Περισσότερες από 30 χώρες μεταξύ αυτών και η Ελλάδα καλλιεργούν σήμερα βιομηχανική κάνναβη ως γεωργικό προϊόν το οποίο πωλείται στην παγκόσμια αγορά. Στην χώρα μας δειλά δειλά ξεκίνησαν την καλλιέργεια του παρεξηγημένου φυτού τα τελευταία χρόνια,  νέοι αγρότες, που αναζητούν εναλλακτικές λύσεις στον πρωτογενή τομέα, επιλέγοντας  την βιομηχανική κάνναβη ως την προσοδοφόρα  λύση και με περισσότερες προοπτικές.

Το 2018 περισσότερες από 6 χώρες όπως και η Ελλάδα,  δημιούργησαν νομοθετικό πλαίσιο για την νομιμοποίηση της φαρμακευτικής κάνναβης, ανοίγοντας νέους δρόμους στον πρωτογενή τομέα με τις  προοπτικές να  φαίνονται ιδιαίτερα ενθαρρυντικές, ενώ μέχρι το  2028 η πλειοψηφία των Ευρωπαϊκών κρατών θα έχει νομοθετικό πλαίσιο για την φαρμακευτική κάνναβη.

Η  Ελλάδα άλλωστε τον προηγούμενο αιώνα παρήγαγε, επεξεργαζόταν και εξήγαγε πολλούς τόνους κλωστικής κάνναβης μέχρι την οριστική απαγόρευση το 1957.

Άλλωστε η  κλωστική ή βιομηχανική κάνναβη έχει καταγεγραμμένη ιστορία μεγαλύτερη των 9.000 χρόνων αφού την χρησιμοποιούσαν  από την αρχαιότητα, οι Αιγύπτιοι, οι Κινέζοι και Έλληνες,  σαν σκοινί, ύφασμα, χαρτί και τρόφιμο.

Ως γεωργικό προϊόν η  βιομηχανική κάνναβη καλλιεργείται για την παραγωγή ενός ευρύτατου φάσματος προϊόντων, που αγγίζουν περίπου  τις 25.000 στην παγκόσμια αγορά. Μεταξύ άλλων είναι τα  τρόφιμα και τα ποτά, τα καλλυντικά, προϊόντα προσωπικής φροντίδας, συμπληρώματα διατροφής, καθώς επίσης υφάσματα, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, νήματα, χαρτί, κατασκευαστικά μονωτικά υλικά και πολλά  άλλα μεταποιημένα προϊόντα.

Η Ελένη και ο Γιώργος πρωτοπορούν

Στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας την   βιομηχανική κάνναβη επέλεξαν να καλλιεργήσουν  δυο νέοι άνθρωποι στα Σέρβια Κοζάνης, ο Γιώργος Σίτης και η Ελένη Ασλανίδου, αποκτώντας  την πρώτη νόμιμη άδεια στην περιοχή,  τολμώντας, την καινοτόμο καλλιέργεια στον τόπο τους.

Οι δυο νέοι αποφάσισαν το επιχειρηματικό βήμα μετά από την παρακολούθηση ειδικών σεμιναρίων ενώ  ενημερώνονται συνεχώς για τις εξελίξεις της καλλιέργειας του «παρεξηγημένου φυτού», που έχει προοπτικές  ανάπτυξης, οι οποίες μπορούν  να φέρουν σημαντικό εισόδημα στους καλλιεργητές, όπως υποστηρίζουν.

Ο Γιώργος και η Ελένη επέλεξαν να μείνουν στον τόπο τους θέλουν να δημιουργήσουν μια ομάδα καλλιεργητών βιομηχανικής κάνναβης για να φτάσουν στα 100 στρέμματα για αρχή, έχοντας όραμα να  ισχυροποιήσουν την παραγωγή βιομηχανικής κάνναβης  στον τόπο τους.

Στο ξεκίνημα τους  βρήκαν ανοιχτές πόρτες στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης,  με την βοήθεια που τους παρείχαν για την καλλιέργεια του φυτού  αλλά  και τις απαιτήσεις που έχει όπως  διαπίστωσαν και οι ίδιοι στον δεύτερο χρόνο πλέον της καλλιέργειας.  Με  την συνεχή ενημέρωση για τις εξελίξεις της καλλιέργειας επιλέγουν τους σπόρους που θα καθορίσουν το τελικό προϊόν στοχεύοντας στην αγροδιατροφή και στην χρήση καλλυντικών.

Η απόδοση ποικίλλει ανάλογα με την σπορά η οποία θα δώσει από 50 έως 200 κιλά ανά στρέμμα για τον ανθό  και από 100 έως 300 κιλά ξηρής δρόγης που θα χρησιμοποιηθεί ως έλαιο ή ως ρόφημα τσαγιού.

Οι νέοι καλλιεργητές  δηλώνουν αισιόδοξοι για την παραγωγή τους παροτρύνοντας παράλληλα και άλλους αγρότες να ακολουθήσουν τα βήματα τους έχοντας στόχο να νομιμοποιηθεί στο μυαλό του κόσμου το παρεξηγημένο  φυτό και να γίνουν γνωστά τα ευεργετικά του οφέλη αλλά και το εύρος χρήσεως του.

Η Ελένη και ο Γιώργος προχωρούν δυναμικά  μεγαλώνοντας  τις εκτάσεις και τον αριθμό ων στρεμμάτων,  βελτιώνοντας τις συνθήκες των καλλιεργειών τους  με απώτερο στόχο την κορυφαία ποιότητα,  ώστε να βγουν και να ανταγωνιστούν  στα ίσια τις ευρωπαϊκές αγορές.

Στα άμεσα σχέδια τους  είναι και  η επιστημονική έρευνα που σε συνεργασία με το ΕΚΕΤΑ και την ΔΕΗ πραγματοποιώντας ένα ακόμα όνειρό τους,  που είναι η  κατασκευή   ενός πρότυπου για τα δεδομένα της Ελλάδας, μεταποιητηρίου  και θερμοκηπίου υδροπονίας.

Από την παραγωγή περνούν και στην μεταποίηση για να προωθήσουν στην αγορά τα προϊόντα που θα συσκευάσουν και που θα είναι, το λάδι, το  αλεύρι τα καλλυντικά  καθώς και διάφορα άλλα προϊόντα με πρώτη ύλη την βιομηχανική κάνναβη.

Τις  ημέρες της συγκομιδής για την  βιομηχανική κάνναβη θα γίνει η απόσταξη του λαδιού  από το φυτό, το λεγόμενο CBD, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ένα ευρύ φάσμα ιατρικών εφαρμογών, στην παραγωγή καλλυντικών, στα συμπληρώματα διατροφής και αλλού. Ο σπόρος του φυτού, αφού αποξηρανθεί, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή αλευριού, πρωτεΐνης για συμπληρώματα διατροφής και, γενικότερα, στη μαγειρική. Από το στέλεχος του φυτού μπορεί να παραχθεί κλωστή υψηλής ποιότητας, ανθεκτικό σκοινί, βαφές, οικοδομικά υλικά ωστόσο  μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως βιοκαύσιμο, τύπου pellet.

Τίποτα δεν πάει χαμένο από το φυτό που θα χρειαστεί από 90 έως 150 ημέρες από την σπορά έως και την συγκομιδή ανάλογα με την ποικιλία και τον σκοπό της καλλιέργειας. Το φυτό αναπτύσσεται με μια μέση ανάπτυξη τα 50 εκ. το μήνα και μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 3-5 μέτρα ύψος. Πριν τη συγκομιδή ο καλλιεργητής θα πρέπει να συνεργαστεί με τις αρχές για την διεξαγωγή ελέγχων και συλλογή δειγμάτων στο χωράφι. Η καλλιέργεια δεν  είναι απαιτητική, με τα μηνύματα να είναι ιδιαίτερα θετικά  για τους αγρότες που στρέφονται σε σύγχρονες καλλιέργειες από τις συμβατικές και που μέχρι σήμερα πρωταγωνιστούσαν στην περιοχή.

.