Τα κοράλλια είναι ευαίσθητα στο θερμικό στρες. Οι περίοδοι αύξησης της θερμοκρασίας αυξάνουν τον κίνδυνο μαζικής λεύκανσης των κοραλλιών, ενώ πιθανότατα οφείλονται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.

Ήδη ο Μεγάλος Κοραλλιογενής Ύφαλος, ένα Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, έχει υποστεί μια σειρά μαζικών φαινομένων λεύκανσης τα τελευταία χρόνια και τα φαινόμενα αυξάνονται σε συχνότητα από τα πρώτα καταγεγραμμένα επεισόδια τη δεκαετία του 1980.

Τα ευρήματα των επιστημόνων

Στην παρούσα έρευνα οι επιστήμονες «ανακατασκεύσαν» δεδομένα επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας από το 1618 ως το 1995, χρησιμοποιώντας δείγματα σκελετού κοραλλιών από τη Θάλασσα των Κοραλλιών, στην οποία βρίσκεται ο Μεγάλος Κοραλλιογενής Ύφαλος. Στη συνέχεια συνέδεσαν αυτό το σύνολο δεδομένων με καταγεγραμμένα δεδομένα επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας από το 1900 ως το 2024.

Οι ερευνητές εντόπισαν σχετικά σταθερές θερμοκρασίες πριν από το 1900, ωστόσο από το 1960 ως το 2024 παρατήρησαν μια μέση ετήσια αύξηση της θερμοκρασίας από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο κατά 0,12 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία. Όπως σημειώνουν, οι μέσες επιφανειακές θερμοκρασίες της θάλασσας για τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο κατά τα έτη μαζικής λεύκανσης των κοραλλιών 2016, 2017, 2020, 2022 και 2024, ήταν σημαντικά υψηλότερες από ό,τι σε οποιοδήποτε έτος πριν από το 1900.

Επρόκειτο, μάλιστα, για πέντε από τα έξι θερμότερα χρόνια που έχει βιώσει η περιοχή τους τελευταίους τέσσερις αιώνες, ενώ περαιτέρω μοντελοποίηση δείχνει ότι αυτός ο ρυθμός θέρμανσης μετά το 1900 μπορεί να αποδοθεί στην ανθρώπινη επίδραση.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κάποιες αβεβαιότητες στα δεδομένα «ανακατασκευής» της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας λόγω του ότι ορισμένες από τις χημικές αναλογίες στα κοράλλια που χρησιμοποιούνται για τη μοντελοποίηση των θερμοκρασιών επηρεάζονται και από άλλες μεταβλητές. Ωστόσο, αυτές οι αβεβαιότητες θα μπορούσαν να μειωθούν με πρόσθετη δειγματοληψία πυρήνων κοραλλιών από την περιοχή.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ειδικότερα, έρευνα των Πανεπιστημίων του Κέμπριτζ και του Γιοχάνες Γκούτενμπεργκ στο Μάιντς της Γερμανίας μελετώντας δακτύλιους δέντρων διαπίστωσε ότι ακόμα και αν ληφθούν υπόψη οι φυσικές κλιματικές μεταβολές κατά τη διάρκεια εκατοντάδων ετών, το καλοκαίρι του 2023 (Ιούνιος, Ιούλιος και Αύγουστος) ήταν το θερμότερο από την εποχή της ακμής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Το 2023 έχει αναφερθεί ως το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί, ωστόσο, τα στοιχεία καταγραφής της θερμοκρασίας με όργανα φτάνουν στην καλύτερη περίπτωση μέχρι το 1850 και αυτό σε ορισμένες περιοχές.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι δακτύλιοι των δέντρων περιέχουν ετησίως απόλυτα χρονολογημένες πληροφορίες σχετικά με τις παλαιότερες καλοκαιρινές θερμοκρασίες.

Όπως διαπίστωσαν, το ψυχρότερο καλοκαίρι των τελευταίων 2.000 ετών ήταν το 536 μ.Χ., οπότε οι θερμοκρασίες επηρεάστηκαν από μια ηφαιστειακή έκρηξη, και ήταν κατά 3,93 βαθμούς Κελσίου ψυχρότερο από το καλοκαίρι του 2023.

Επιπλέον, συνέκριναν τα πρώιμα δεδομένα για τις θερμοκρασίες που μετρήθηκαν με όργανα την περίοδο 1850-1900 με ένα σύνολο δεδομένων δακτυλίων δέντρων και διαπίστωσαν ότι η βασική θερμοκρασία αναφοράς του 19ου αιώνα που χρησιμοποιείται για την πλαισίωση της παγκόσμιας υπερθέρμανσης είναι κατά αρκετά δέκατα του βαθμού Κελσίου ψυχρότερη από ό,τι θεωρούνταν προηγουμένως.

Κατά 2,07 βαθμούς Κελσίου πιο θερμό το περσινό καλοκαίρι

Επαναπροσδιορίζοντάς την, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι οι συνθήκες του καλοκαιριού του 2023 στο βόρειο ημισφαίριο ήταν κατά 2,07 βαθμούς Κελσίου θερμότερες από τις μέσες καλοκαιρινές θερμοκρασίες της περιόδου 1850-1900.

Οι περισσότερες από τις θερμότερες περιόδους που καλύπτονται από τα δεδομένα των δακτυλίων των δέντρων μπορούν να αποδοθούν στο φαινόμενο Ελ Νίνιο, που επηρεάζει τον καιρό παγκοσμίως λόγω της εξασθένησης των ανέμων στον Ειρηνικό Ωκεανό και συχνά οδηγεί σε θερμότερα καλοκαίρια στο βόρειο ημισφαίριο.

Τα τελευταία χρόνια, η υπερθέρμανση του πλανήτη που προκαλείται από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου προκαλεί την ενίσχυση των φαινομένων Ελ Νίνιο με αποτέλεσμα θερμότερα καλοκαίρια. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το σημερινό φαινόμενο Ελ Νίνιο αναμένεται να συνεχιστεί μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού του 2024 καθιστώντας πιθανό ότι το φετινό καλοκαίρι θα σπάσει και πάλι τα ρεκόρ θερμοκρασίας.

Η ερευνητική ομάδα σημειώνει ότι ενώ τα αποτελέσματά τους είναι ισχυρά για το βόρειο ημισφαίριο, είναι δύσκολο να οδηγήσουν σε παγκόσμιους μέσους όρους, καθώς τα δεδομένα για το νότιο ημισφαίριο είναι αραιά. Επίσης, το νότιο ημισφαίριο αντιδρά διαφορετικά στην κλιματική αλλαγή, καθώς καλύπτεται πολύ περισσότερο από τους ωκεανούς σε σχέση με το βόρειο ημισφαίριο.

Πρόκειται για ένα προειδοποιητικό σημάδι που ανατρέπει την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι τα φυτά και τα δέντρα μπορούν να βοηθήσουν την ανθρωπότητα να μειώσει το αποτύπωμα άνθρακα. Σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, τα φυτά απορροφούν περίπου το 25% του CO2 που εκπέμπεται ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας – αλλά οι επιστήμονες αναμένουν τώρα ότι ο αριθμός αυτός θα μειωθεί σημαντικά καθώς αυξάνεται η υπερθέρμανση του πλανήτη.

«Διαπιστώσαμε ότι τα δέντρα σε θερμότερα, ξηρότερα κλίματα ουσιαστικά βήχουν αντί να αναπνέουν», δήλωσε ο Λόιντ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences. «Στέλνουν το CO2 πίσω στην ατμόσφαιρα πολύ περισσότερο από ό,τι τα δέντρα σε πιο δροσερές και υγρές συνθήκες».

Τα δέντρα μπορούν να αφαιρέσουν το επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα μέσω της φωτοσύνθεσης, η οποία τους επιτρέπει να αναπτύσσονται. Αλλά αν τα δέντρα βρίσκονται υπό πίεση, απελευθερώνουν αυτό το αέριο πίσω στην ατμόσφαιρα, μια διαδικασία γνωστή ως φωτοαναπνοή.

Πρόβλημα στα θερμά και ξηρά κλίματα

Αναλύοντας δείγματα ιστού δέντρων από όλο τον κόσμο, ο Λόιντ και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι ο ρυθμός αυτής της διαδικασίας είναι έως και δύο φορές υψηλότερος σε θερμότερα κλίματα – και όσο πιο ξηρό είναι το κλίμα, τόσο περισσότερο CO2 απελευθερώνουν τα δέντρα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, κάθε κλίμα που ξεπερνά τη μέση ημερήσια θερμοκρασία των 20 βαθμών Κελσίου περίπου, εμφανίζει αυτό το φαινόμενο.

«Έχουμε χαλάσει την ισορροπία αυτού του βασικού κύκλου», δήλωσε ο Λόιντ. «Τα φυτά και το κλίμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα».

«Η μεγαλύτερη απορρόφηση CO2 από την ατμόσφαιρά μας είναι οι οργανισμοί που φωτοσυνθέτουν», πρόσθεσε. «Επηρεάζουν τη σύνθεση της ατμόσφαιρας, και αυτό σημαίνει ότι οι μικρές αλλαγές έχουν μεγάλο αντίκτυπο. Με την κλιματική αλλαγή, ο κόσμος θα θερμαίνεται όλο και περισσότερο, πράγμα που σημαίνει ότι τα φυτά θα είναι λιγότερο ικανά να απορροφήσουν το διοξείδιο του άνθρακα», εξήγησε ο Λόιντ.

Εκατομμύρια χρόνια πίσω

Χρησιμοποιώντας δείγμα απολιθωμένου ξύλου, η ομάδα ελπίζει τώρα να μελετήσει πώς έχουν αλλάξει τα ποσοστά φωτοαναπνοής κατά τη διάρκεια δεκάδων εκατομμυρίων ετών, για να διαπιστώσει πόσο CO2 ήταν ιστορικά σε θέση να απορροφήσουν οι φωτοσυνθετικοί οργανισμοί και πώς αυτό θα μπορούσε να αλλάξει στο μέλλον.

«Είμαι γεωλόγος, εργάζομαι στο παρελθόν», ανέφερε ο Λόιντ. «Έτσι, αν μας ενδιαφέρουν αυτά τα μεγάλα ερωτήματα σχετικά με το πώς λειτουργούσε αυτός ο κύκλος όταν το κλίμα ήταν πολύ διαφορετικό από το σημερινό, δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ζωντανά φυτά. Ίσως χρειαστεί να πάμε εκατομμύρια χρόνια πίσω για να καταλάβουμε καλύτερα πώς μπορεί να είναι το μέλλον μας».

Δύο χρόνια έχουν στη διάθεση τους οι κυβερνήσεις, οι επιχειρηματικοί ηγέτες και οι αναπτυξιακές τράπεζες για να αναλάβουν δράση προκειμένου να αποτρέψουν μια πολύ χειρότερη κλιματική κρίση, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Την Τετάρτη, ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα δήλωσε ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη δεν βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα των πολιτικών.

Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι η μείωση στο μισό των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου έως το 2030 είναι κρίσιμης σημασίας για να σταματήσει μια αύξηση στις θερμοκρασίες κατά περισσότερο από 1,5 βαθμό Κελσίου που θα πυροδοτήσει πιο ακραίες καιρικές συνθήκες και ζέστη.

Η G20, διχασμένη ως προς τα γεωπολιτικά ζητήματα, δεν μπορεί να «υποβιβάσει σε δεύτερη θέση» την απορρύθμιση του κλίματος η οποία «θα αποδεκατίσει» τις οικονομίες της, προειδοποίησε ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το Κλίμα, συνηγορώντας υπέρ μιας «νέας οικονομικής συμφωνίας» για να βοηθηθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες να καταπολεμήσουν την υπερθέρμανση.

Οι ευθύνες των χωρών G20 σύμφωνα με τον ΟΗΕ

«Η επίρριψη της ευθύνης στους άλλους δεν είναι στρατηγική» και «η υποβίβαση του κλίματος σε δεύτερη θέση δεν είναι η λύση σε μια απορρύθμιση που θα αποδεκατίσει κάθε οικονομία χωριστά της G20 και η οποία άρχισε ήδη να προκαλεί ζημιές», δήλωσε ο Σάιμον Στιλ σε ομιλία που εκφώνησε στο Λονδίνο.

Η αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων που είναι απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση και την προσαρμογή στα ακραία καιρικά φαινόμενα στις αναπτυσσόμενες οικονομίες είναι κεντρικό θέμα των διεθνών διαπραγματεύσεων για το κλίμα το 2024, ενόψει της COP29 τον Νοέμβριο στο Μπακού, και στο επίκεντρο των εαρινών συνεδριάσεων της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στα μέσα Απριλίου.

«Η οικονομική δύναμη πυρός που η G20 επιστράτευσε κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης το 2008, θα πρέπει να επιστρατευθεί εκ νέου και να προσανατολιστεί αποφασιστικά προς τη μείωση των εκπομπών που καλπάζουν» και στην προσαρμογή «αμέσως», πρόσθεσε ο εκτελεστικός γραμματέας της Συνθήκης-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (CCNUCC).

Η ηγεσία της G20, της Ομάδας των 20 μεγαλύτερων οικονομιών του πλανήτη, που αντιπροσωπεύει το 80% των εκπομπών της ανθρωπότητας «πρέπει να είναι στο κέντρο της λύσης, όπως ήταν κατά τη διάρκεια της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης», πρόσθεσε ο Στιλ απευθυνόμενος στο φόρουμ αυτό των πλούσιων χωρών και των μεγάλων αναδυόμενων οικονομιών, εκ των οποίων η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία.

Οι χώρες όλου του κόσμου πρέπει να ενισχύσουν τους στόχους τους για τη μείωση των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, οι οποίοι είναι πολύ ανεπαρκείς σήμερα για να περιορίσουν την υπερθέρμανση στον 1,5°C όπως προβλέπει η Συμφωνία του Παρισιού, υπενθύμισε ο υψηλόβαθμος αξιωματούχος του ΟΗΕ. Ο Σάιμον Στιλ υπογράμμισε επίσης τον «απόλυτα καθοριστικό ρόλο» των χωρών της G7 «ως βασικών μετόχων της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ».

Παρότι όλες οι χώρες του κόσμου πρέπει να αναθεωρήσουν τα σχέδιά τους της μείωσης των εκπομπών έως την COP30, το 2025, η αποδέσμευση της οικονομικής βοήθειας είναι ένα «προαπαιτούμενο» στις προσπάθειες για το θέμα αυτό των αναπτυσσόμενων χωρών «χωρίς τις οποίες όλες οι οικονομίες, συμπεριλαμβανομένων των χωρών της G7, σύντομα θα πληγούν από σοβαρά και μόνιμα προβλήματα», υπογράμμισε ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το Κλίμα.

Η προειδοποίησή του παρεμβαίνει σε μια στιγμή όπου ο πληθωρισμός και οι περιορισμοί της οικολογικής μετάβασης απειλούν, δύο μήνες πριν από τις ευρωεκλογές, τις κλιματικές φιλοδοξίες των πλούσιων χωρών και εμμέσως, τη διεθνή οικονομική αλληλεγγύη.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ, AFP, Reuters

Λουίζα Σολομών-Πάντα

Στον επίλογό του, το 2023 καταγράφηκε στην ιστορία ως ένα έτος αποκαρδιωτικής παγκόσμιας θέρμανσης, σημειώνοντας ρεκόρ υψηλής ετήσιας μέσης θερμοκρασίας. Τώρα, αρκετοί επιστήμονες καταφεύγουν σε εικασίες, που, δυστυχώς έχουν ρεαλιστική βάση: το 2024 θα μπορούσε να είναι ακόμα πιο ζεστό.

Άλλωστε, τεράστιες εκτάσεις των ωκεανών της Γης ήταν θερμές σε επίπεδα ρεκόρ για το μεγαλύτερο μέρος του 2023 και θα χρειαστούν πολλοί μήνες για να απελευθερώσουν αυτή τη θερμότητα. Παράλληλα, ένα ισχυρό επεισόδιο του κλιματικού φαινομένου El Niño που θερμαίνει τον πλανήτη, πλησιάζει στην κορύφωσή του και την τελευταία φορά που συνέβη αυτό, ώθησε τη Γη σε θερμοκρασίες-ρεκόρ το 2016. Κάτι τέτοιο υποδηλώνει ότι δεν θα υπάρξει άμεση επιβράδυνση του κύματος της παγκόσμιας θέρμανσης.

Το φαινόμενο θα μπορούσε να είναι αρκετό για να ωθήσει -για πρώτη φορά σε ετήσια βάση – τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη πάνω από 1,5 βαθμό Κελσίου (2,7 βαθμούς Φαρενάιτ), υψηλότερα δηλαδή από τα προβιομηχανικά επίπεδα του 19ου αιώνα, σύμφωνα με το Met Office της Βρετανίας. Ο πλανήτης έφτασε πιο κοντά από ποτέ σε αυτό το επίφοβο όριο τους τελευταίους μήνες, δίνοντας μια πρώτη γεύση ενός κόσμου όπου τα διατηρούμενα επίπεδα αυτής της θερμότητας θα τροφοδοτούσαν νέα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Κλιματικές τάσεις σαν κι αυτή, είναι δύσκολο να προβλεφθούν ακόμη με ακρίβεια. Στις αρχές του 2023, οι επιστήμονες προέβλεπαν ότι το έτος θα έκλεινε ως ένα από τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί στον πλανήτη, ωστόσο, δεν περίμεναν ότι θα δημιουργούσε τόσα πολλά νέα προηγούμενα – και μάλιστα με περιθώρια για νέα αρνητικά ρεκόρ. «Η αλήθεια είναι ότι βρισκόμαστε σε αχαρτογράφητη περιοχή, στην πραγματικότητα δεν ξέρουμε τι θα συμβεί ακριβώς στη συνέχεια», επισημαίνει ο Carlo Buontempo, διευθυντής της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο παράγοντας El Niño
Το El Niño είναι γνωστό ότι αυξάνει τη θερμοκρασία του πλανήτη κατά μερικά δέκατα του βαθμού Κελσίου. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι συνδέεται με θερμότερες από το μέσο όρο θερμοκρασίες στην επιφάνεια του νερού στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό, και αυτά τα νερά απελευθερώνουν θερμότητα και ατμό στην ατμόσφαιρα.

Το φαινόμενο διαρκεί συνήθως έναν χρόνο ή λιγότερο, κορυφώνεται κατά τους χειμερινούς μήνες και στη συνέχεια εξασθενεί την άνοιξη. Ενώ οι επιστήμονες λένε ότι κανένα φαινόμενο El Niño δεν είναι ακριβώς το ίδιο με το άλλο, κάθε ένα προσδίδει κάποια προβλεψιμότητα στα παγκόσμια κλιματικά πρότυπα, όπως λίγα άλλα πλανητικά φαινόμενα.

Το τρέχον El Niño, που ξεκίνησε τον περασμένο Ιούνιο, θεωρείται ιδιαίτερα έντονο και θα μπορούσε να κορυφωθεί ως ένα ιστορικά ισχυρό επεισόδιο κάποια στιγμή μέσα στις επόμενες εβδομάδες ή τους επόμενους μήνες. Θα μπορούσε μάλιστα να είναι εφάμιλλο ενός ισχυρού El Niño που ξεκίνησε στις αρχές του 2015, κορυφώθηκε εκείνον τον Δεκέμβριο και εξασθένησε μέχρι τον Ιούνιο του 2016, καταφέρνοντας κατά τη διάρκειά του να συμβάλλει στο να καταγραφεί, εκείνη τη χρονιά, ένα ρεκόρ παγκόσμιας θερμότητας. Αν αυτό το μοτίβο ισχύσει αυτή τη φορά, θα μπορούσε να σημαίνει ότι το ρεκόρ ζέστης που διατηρήθηκε τους τελευταίους έξι μήνες, θα αυξηθεί ακόμα περισσότερο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024.

Ένας λόγος για τον οποίο η θερμαντική επίδραση του El Niño τείνει να κορυφώνεται κατά τους τελευταίους μήνες, συνδέεται με τις επιπτώσεις που έχει στον καιρό παγκοσμίως. Η ασυνήθιστη θερμότητα της επιφάνειας της θάλασσας και η καταιγίδα που φέρνει στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό, έχει επιπτώσεις-ντόμινο που οδηγούν σε ξηρασία σε άλλα μέρη του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Ινδονησίας, της νοτιοανατολικής Ασίας και της νότιας Αφρικής.

«Αυτό δημιουργεί τις προϋποθέσεις για υψηλότερες από τις κανονικές θερμοκρασίες στην ξηρά που ίσως κορυφωθούν γύρω στον Φεβρουάριο», δήλωσε ο Kevin Trenberth, κλιματολόγος στο Εθνικό Κέντρο Ατμοσφαιρικών Ερευνών. «Αναμένω ότι αυτό θα συμβεί τουλάχιστον για τους πρώτους 6 μήνες του 2024».

Μια σημαντική τάση αύξησης της θερμοκρασίας
Το αν αυτή η θερμαντική επιρροή θα κυριαρχήσει σε όλο το 2024 εξαρτάται από το τι θα ακολουθήσει μετά την εξασθένιση του σημερινού El Niño. Αυτό είναι πιθανό να συμβεί μέχρι τον Ιούνιο, επαναφέροντας τον Ειρηνικό σε αυτό που οι επιστήμονες του κλίματος αποκαλούν ουδέτερες συνθήκες – την απουσία δηλαδή είτε του El Niño είτε της «αντιπάλου» του, La Niña. Από εκεί και πέρα, δεν είναι σαφές αν θα διατηρηθούν οι ουδέτερες συνθήκες ή αν θα αναπτυχθεί η La Niña – γνωστή για την ψύξη του πλανήτη. Το El Niño θα μπορούσε ακόμα και να επιστρέψει.

Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει κάποια σαφής ένδειξη για το τι θα μπορούσε να ακολουθήσει. Ενώ το παρόν το El Niño έχει εξελιχθεί κατά κάποιο τρόπο σύμφωνα με την κατανόηση και την ερμηνεία του φαινομένου από τους επιστήμονες, κατά άλλους τρόπους ήταν δύσκολο να κατηγοριοποιηθεί. Ορισμένες αλλαγές στα πρότυπα που οι επιστήμονες του κλίματος θα περίμεναν κανονικά να δουν καθώς το El Niño εξασθενεί, δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί, όπως επισημαίνει ο Trenberth.

«Υπάρχουν ορισμένες πτυχές του τι συμβαίνει που παραμένουν αινιγματικές», λέει ο ίδιος. «Ένα από τα βασικά γνωρίσματα της κλιματικής αλλαγής, είναι πως όσα ίσχυαν μέχρι πρότεινος μπορούν να εξελιχθούν με έναν αρκετά απρόβλεπτο τρόπο». Η κλιματική κρίση που προκαλείται από τον άνθρωπο έχει όντως κυριαρχήσει στις παγκόσμιες τάσεις: Τα τελευταία οκτώ χρόνια (μέχρι το 2022) ήταν τα οκτώ θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ. Τώρα, με το 2023 να ξεπερνάει τα προηγούμενα ρεκόρ και το 2024 να διαφαίνεται ακόμα πιο θερμό και από το ’23, αυτό το αρνητικό σερί φαίνεται πως θα επεκταθεί στη δεκαετία.

Ανεξάρτητα από το πώς θα κυμανθεί το κλίμα φέτος, η θερμότητα του El Niño στον Ειρηνικό θα συνεχίσει να επηρεάζει σημαντικά τις παγκόσμιες θερμοκρασίες και τα καιρικά φαινόμενα, δήλωσε ο Andrew Kruczkiewicz, ανώτερος ερευνητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για το Κλίμα και την Κοινωνία στο Columbia University. «Χρειάζεται χρόνος για να ανατραπεί αυτή η ενέργεια», τόνισε.

«Το ChatGPT κυριάρχησε στις ειδήσεις φέτος και η επιρροή του γίνεται αισθητή σε όλη την επιστήμη και την κοινωνία», επισημαίνει ο chief features editor του περιοδικού «Nature», Ρίτσαρντ Μοναστέρσκι. «Αν και αυτό το εργαλείο δεν είναι άνθρωπος και δεν ταιριάζει απόλυτα στη λίστα με τους δέκα του Nature, επεκτείναμε τη λίστα μας για να αναγνωρίσουμε τον ουσιαστικό τρόπο με τον οποίο η γενετική τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει την ανάπτυξη και την πρόοδο της επιστήμης», προσθέτει ο ίδιος.

Στη λίστα με τους δέκα newsmakers της χρονιάς βρίσκεται επίσης η Ελένη Μυριβήλη, που έχει διατελέσει αντιδήμαρχος Πρασίνου και επικεφαλής αντιμετώπισης Αστικής Υπερθέρμανσης στον δήμο Αθηναίων, και σήμερα ως η πρώτη Υπεύθυνη για την Αντιμετώπιση της Αστικής Θερμότητας (Global Chief Heat Officer) στα Ηνωμένα Έθνη βοηθά τις χώρες να προετοιμαστούν για τις καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Στη λίστα συμπεριλαμβάνονται επίσης:

– Ο Ιλία Σουτσκέβερ, επιστήμονας Πληροφορικής και συνιδρυτής της εταιρείας OpenAI, ο οποίος αναγνωρίζεται για τον κεντρικό ρόλο του στην ανάπτυξη του ChatGPT και των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων που το τροφοδοτούν,

– Η Καλπάνα Καλαχάστι, αναπληρώτρια διευθύντρια της αποστολής «Chandrayaan-3» του Ινδικού Οργανισμού Διαστημικής Έρευνας, καθώς συνέβαλε στην κατασκευή της πρώτης επιτυχημένης προσγείωσης της Ινδίας στη Σελήνη,

– Η φυσικός, ‘Ανι Κρίτσερ, επικεφαλής σχεδιάστρια στο ερευνητικό πρόγραμμα «National Ignition Facility» των ΗΠΑ, η οποία ανέπτυξε πειράματα που για πρώτη φορά κατάφεραν να πυροδοτήσουν μια αντίδραση πυρηνικής σύντηξης που παράγει περισσότερη ενέργεια από ό,τι καταναλώνει,

– Ο αναπτυξιακός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Οσάκα, Κατσούχικο Χαγιάσι, ο οποίος παρήγε μαζί με τους συνεργάτες του για πρώτη φορά μωρά ποντίκια από κύτταρα δύο αρσενικών ποντικών,

– Η υπουργός Περιβάλλοντος της Βραζιλίας, Μαρίνα Σίλβα, η οποία έλαβε μέτρα πολιτικής που βοήθησαν στη μείωση της αποψίλωσης των δασών στον Αμαζόνιο,

– Ο γιατρός, Χαλιντού Τίντο, διευθυντής της μονάδας Κλινικής Έρευνας στην περιοχή Nanoro στη Μπουρκίνα Φάσο, ο οποίος ήταν επικεφαλής κλινικών δοκιμών που βοήθησαν να εγκριθεί ένα εμβόλιο κατά της ελονοσίας,

– Ο ερευνητής για τον καρκίνο στο νοσοκομείο St.Bartholomew του Λονδίνου, Τόμας Πόουλς, ο οποίος ανέφερε αποτελέσματα μιας κλινικής δοκιμής που προαναγγέλλουν σημαντική πρόοδο στη θεραπεία των καρκίνων της ουροδόχου κύστης και άλλων καρκίνων,

– Η βιοχημικός, Σβετλάνα Μόισοφ, η οποία έπαιξε κρίσιμο ρόλο πριν από δεκαετίες στην ανακάλυψη της ορμόνης GLP-1, που βρίσκεται στη βάση των σημερινών πολυσυζητημένων φαρμάκων κατά της παχυσαρκίας,

– Τέλος, η λίστα περιλαμβάνει ένα άτομο, το οποίο βοήθησε να αποκαλυφθούν ελαττώματα σε ένα φαινομενικά σημαντικό αποτέλεσμα που δημοσιεύτηκε νωρίτερα. Πρόκειται για τον Τζέιμς Χάμλιν, φυσικό στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα στο Γκέινσβιλ, ο οποίος εντόπισε προβλήματα σε μια έκθεση για την επίτευξη υπεραγωγιμότητας σε συνθήκες θερμοκρασίας δωματίου. Η έκθεση έχει αποσυρθεί πλέον.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση: https://www.nature.com/articles/d41586-023-03919-1

Μαρία Κουζινοπούλου

Παρά τα βήματα προόδου, η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται ταχύτερα από τα μέτρα για το μετριασμό της
«Η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή πραγματοποιείται στον απόηχο μιας πρόσφατης έκθεσης των Ηνωμένων Εθνών (20/11/2023), σύμφωνα με την οποία διαπιστώνεται καθυστέρηση στην εφαρμογή των Εθνικών Σχεδίων Μείωσης (συμπεριλαμβανόμενων και αυτών που αφορούν το γκρουπ των 20 μεγαλύτερων και ταχύτερων οικονομιών G20) των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου, γεγονός που θα οδηγήσει – αν δεν αναστραφεί – στην αύξηση της θερμοκρασίας κατά 3 βαθμούς Κελσίου εντός του τρέχοντος αιώνα», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Καρτάλης

Οι εκπομπές των αερίων θερμοκηπίου αυξάνονται
Όπως τονίζει, από το 2021 στο 2022 σημειώθηκε αύξηση κατά 1,2% στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου με αποτέλεσμα ένα νέο ρεκόρ (57,4 Gt CO2e). Σύμφωνα μάλιστα με νεότερα στοιχεία και το 2023 θα κλείσει με νέα αύξηση, αν και μικρότερη.

Το 2023 ίσως το έτος με τις υψηλότερες επιδοτήσεις υπέρ των ορυκτών καυσίμων
Την ίδια ώρα, όπως υπογραμμίζει ο κ. Καρτάλης, «το 2023 κλείνει με πρωτοφανείς σε ύψος επιδοτήσεις στα ορυκτά καύσιμα από πλήθος κρατών, με αποτέλεσμα όχι μόνο να επιδεινώνονται οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου αλλά και να διαμορφώνονται συνθήκες μακροχρόνιου κλειδώματος (lock-in) σε επενδύσεις που κανονικά θα έπρεπε να είχαν πάρει εδώ και καιρό το δρόμο της απόσυρσης».

Όλο και περισσότερα κράτη αίρουν την απαγόρευση εξόρυξης ορυκτών καυσίμων
Παράλληλα με τις υψηλές επιδοτήσεις, σύμφωνα με τον κ. Καρτάλη, όλο και περισσότερα κράτη (Μεγάλη Βρετανία, Νέα Ζηλανδία, κ.ά.) προέβησαν στην άρση των απαγορεύσεων για την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων, ενισχύοντας δηλαδή αντί να μετριάσουν τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου.

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι εντονότερες στις αναπτυσσόμενες χώρες
Επιπλέον, όπως υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «τα κλιματικά φαινόμενα έχουν εντονότερες επιπτώσεις στα αναπτυσσόμενα κράτη όπου οι υποδομές λείπουν και η ανθεκτικότητα όσων υπάρχουν είναι περιορισμένη».

Τι περιμένουμε λοιπόν από την COP 28;
Για τον κ. Καρτάλη αυτά που περιμένουμε, μεταξύ άλλων, από την Cop28 «είναι ένα ισχυρό μήνυμα για την ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας και την ταχύτερη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) στα ενεργειακά ισοζύγια των κρατών-μελών». Επιπλέον, όπως τονίζει, η πρόσφατη συμφωνία ΗΠΑ και Κίνας για τον τριπλασιασμό των ΑΠΕ αλλά και η προτεραιότητα που αποδίδει η Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο στην ενεργειακή αποδοτικότητα όσο και στις ΑΠΕ ίσως δημιουργήσουν την απαραίτητη δυναμική για μία τέτοια απόφαση.
«Μία σαφή δέσμευση για την κατάργηση των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα και για τη σταδιακή (χωρίς εξαιρέσεις και αστερίσκους) απεξάρτηση από αυτά έως το 2050. Τη δέσμευση των κρατών για την αυστηροποίηση των στόχων μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου ώστε να καλυφθεί ο χρόνος που χάθηκε και να συγκρατηθεί η αύξηση της θερμοκρασίας κάτω από τον 1.5 βαθμό Κελσίου. Την υποχρεωτική διαμόρφωση και εφαρμογή σχεδίων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις της στο κοινωνικό σύνολο καθώς και στο φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο. Την αποσαφήνιση του μηχανισμού “Loss and Damage” που αφορά τις αποζημιώσεις για τις απώλειες και ζημιές στα αναπτυσσόμενα κράτη από πρακτικές των αναπτυγμένων που προκάλεσαν την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της. Και βεβαίως τη χρηματοδοτική ενίσχυση των αναπτυσσόμενων χωρών ώστε να είναι σε θέση να αναπτυχθούν με βάση καθαρές τεχνολογίες, αντί δηλαδή με τη χρήση ορυκτών καυσίμων», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Καρτάλης.

«Η κλιματική αλλαγή πρέπει να είναι προτεραιότητα. Όσα υπογράφουν οι χώρες να τα κάνουν πράξη»
Για την ακτιβίστρια για το κλίμα και φοιτήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, Αριάδνη Παπαθεοδώρου, η COP28 πρέπει να θέσει στο επίκεντρό της μεταξύ άλλων τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, την πράσινη μετάβαση, την επένδυση στις ΑΠΕ, την αποδοτικότητα και στις τεχνολογίες. Εξίσου σημαντικό ωστόσο είναι, όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, να «μπει μπροστά το “ταμείο ζημιών και απωλειών”», συμφωνία που επιτεύχθηκε κατά την COP27 στην Αίγυπτο πέρυσι.
«Βλέποντας τις εντεινόμενες κλιματικές καταστροφές αυτό που με ανησυχεί περισσότερο είναι ότι οι κυβερνήσεις δεν αντιδρούν. Διαλέγουν τον εύκολο δρόμο και χειροτερεύουν με κάθε τους απόφαση την καθημερινότητα των πολιτών της χώρας τους. Η κλιματική αλλαγή πρέπει να είναι προτεραιότητα γιατί όλες οι άλλες κρίσεις που προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε θα χειροτερεύσουν λόγω αυτής», επισημαίνει η κ. Παπαθεοδώρου, ενώ προσθέτει ότι κατά τη γνώμη της η διεξαγωγή της Cop28 στο Ντουμπάι αποτελεί λάθος επιλογή, όπως και η περσινή στην Αίγυπτο. «Cop28 που σημαίνει ότι έχει γίνει άλλες 27 φορές πριν αυτό το συνέδριο, ωστόσο ακόμη παλεύουμε για βασικά θέματα, όπως η σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, αλλά και το ταμείο ζημιών και απωλειών .
«Το βασικό είναι αυτό το loss and damage fund (ταμείο απωλειών και ζημιών) να υπάρξει αλλά και οι χώρες που είναι οι  βασικοί ρυπαντές όπως G7, G20 πραγματικά να πουν ότι εμείς θα δώσουμε αυτά τα χρήματα χωρίς να μας νοιάζει τι γίνεται στη χώρα μας», σημειώνει.
«Έχουν γίνει κάποιες αλλαγές, υπάρχει μία παραπάνω ευαισθητοποίηση, αλλά δεν είναι αρκετό. Βρισκόμαστε στην 28η Cop και μετά την 15η λέμε τα ίδια πράγματα. Δεν έχουν αλλάξει ουσιαστικά αυτά που πρέπει να γίνουν πράξεις. Όσο περισσότερο περιμένουμε τόσο πιο δύσκολο γίνεται. Αυτή τη στιγμή είμαστε αντιμέτωποι με πολλαπλές κρίσεις τις οποίες η κλιματική κρίση τις ενισχύει και τις διογκώνει. Υπάρχουν πολλές λύσεις και προγράμματα τα οποία χρειάζεται να τα εντάξουμε στις πολιτικές μας», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Παπαθεοδώρου.
Ιωάννα Καρδάρα