Και στην Ελλάδα, βεβαίως, όπου το ΕΣΥ έχει περάσει δια πυρός και σιδήρου, η κατάσταση δεν είναι καλύτερη, κάτι που δεν οφείλεται μόνο στον συνδυασμό κορωνoϊού, γρίπης και ελλείψεων φαρμάκων, αλλά σε χρόνιες παθογένειες τις οποίες καμία κυβέρνηση δεν μπόρεσε – ή δεν θέλησε – να αντιμετωπίσει.

Τέσσερις παράγοντες που επηρεάζουν την υγειονομική περίθαλψη το 2023

Ο κλάδος της υγειονομικής περίθαλψης θα αντιμετωπίσει μυριάδες προκλήσεις το επόμενο έτος, σύμφωνα με τον ιστότοπο για τα οικονομικά της Υγείας, Medical Economics.

Οι ηγέτες του κλάδου της υγειονομικής περίθαλψης αναμένουν ένα ταραχώδες 2023, αναφέρει εξάλλου πρόσφατη έκθεση της Deloitte.

Η στελέχωση με προσωπικό, ο πληθωρισμός, η συρρίκνωση των περιθωρίων κέρδους και τα ζητήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας συγκαταλέγονται στις κορυφαίες ανησυχίες, που θα συνεχίσουν να αποτελούν πρόκληση για τα νοσοκομεία και τα συστήματα υγείας και θα έχουν υπέρμετρη επίδραση στη συνολική στρατηγική.

Ακολουθούν οι τέσσερις παράγοντες που η Deloitte προσδιόρισε ως τους πιο πιθανούς να επηρεάσουν την υγειονομική περίθαλψη το τρέχον έτος.

Πληθωρισμός και οικονομική αντοχή

Η υγειονομική περίθαλψη δεν έχει πλέον ανοσία στον πληθωρισμό, με το 76% των ηγετών στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης να δηλώνουν ότι πιστεύουν πως θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στη στρατηγική τους. Μόνο το 7% δήλωσε ότι δεν είναι πιθανό να έχει καμία επίδραση.

Η αύξηση των δαπανών διαβίωσης θα μπορούσε να οδηγήσει ορισμένους ασθενείς να καθυστερήσουν τη συνήθη περίθαλψη και τις εξετάσεις, όπως όταν χτύπησε η πανδημία, με αποτέλεσμα χειρότερα αποτελέσματα για την υγεία.

Ενώ οι περισσότεροι ηγέτες των συστημάτων υγείας, που συμμετείχαν στην έρευνα της Deloitte, δήλωσαν ότι ο πληθωρισμός θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στη στρατηγική τους, λιγότεροι από τους μισούς διευθυντές των προγραμμάτων υγείας πίστευαν ότι θα επηρεάσει τα βραχυπρόθεσμα σχέδιά τους.

Όμως, σύμφωνα με την έκθεση, το trickle-down (σ.σ. η βασική ιδέα των «trickle down economics» είναι ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να μειώσουν τη φορολόγηση των πλουσίων, για να εξασφαλίσουν ταχύτερη ανάπτυξη και  ευημερία στην υπόλοιπη κοινωνία) αποτέλεσμα της τιμολόγησης της υγειονομικής περίθαλψης πιθανότατα θα σημαίνει ότι τα συστήματα υγείας θα μπορούσαν να αισθανθούν την επίδραση μετά το 2023, όταν θα υποστούν το κύριο βάρος του οικονομικού «πόνου».

Ψηφιακός μετασχηματισμός

Με την αύξηση των επιτοκίων, οι οργανισμοί υγειονομικής περίθαλψης ενδέχεται να δυσκολευτούν περισσότερο να εκσυγχρονίσουν την τεχνολογία τους και να υιοθετήσουν ψηφιακούς μετασχηματισμούς, σύμφωνα με την Deloitte.

Μόλις το 29% των ερωτηθέντων από τα συστήματα υγείας δήλωσαν ότι η επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού θα έχει πιθανότατα σημαντικό αντίκτυπο στη στρατηγική του οργανισμού τους το 2023, ενώ το 63% πιστεύει ότι θα έχει μέτρια επίδραση.

Μεταξύ των στελεχών των προγραμμάτων υγείας, ωστόσο, ο επιταχυνόμενος ψηφιακός μετασχηματισμός αναμένεται να έχει «μεγάλο αντίκτυπο» (43%) ή «μέτριο αντίκτυπο» (50%) το 2023.

Η Deloitte σημειώνει ότι η διαφορά στις απαντήσεις μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι ηγέτες των προγραμμάτων υγείας θέλουν να μετασχηματιστούν ψηφιακά, αλλά μπορεί να μην γνωρίζουν πώς να το πληρώσουν ή αγωνιούν να υλοποιήσουν έργα που έχουν καθυστερήσει πολύ.

Τα προγράμματα υγείας τείνουν επίσης να προηγούνται των συστημάτων υγείας στο μέτωπο της τεχνολογίας.

Συρρίκνωση των περιθωρίων

Πολλά συστήματα υγείας είδαν μειωμένο όγκο ασθενών και εσόδων κατά τη διάρκεια της πανδημίας και δεν έχουν ακόμη ανακάμψει στα προ κοροναϊού επίπεδα.

Με το κόστος των προμηθειών και της εργασίας να αυξάνεται, το 2022 ενδέχεται να είναι ένα από τα χειρότερα οικονομικά έτη που έχουν βιώσει τα νοσοκομεία εδώ και δεκαετίες.

Τα έσοδα συνεχίζουν να συμπιέζονται από τους ασθενείς που καθυστερούν την περίθαλψη, ενώ ένας αυξανόμενος αριθμός ασθενών μετακινείται σε περιπατητικά κέντρα έναντι των νοσοκομείων για μη επείγουσες διαδικασίες.

Σύμφωνα με την έκθεση, τα μέσα λειτουργικά περιθώρια κέρδους μεταξύ των νοσοκομείων και των συστημάτων υγείας μειώθηκαν κατά 46% τον Σεπτέμβριο, σε σύγκριση με τον ίδιο μήνα ένα χρόνο νωρίτερα.

Αυτή η συμπίεση των περιθωρίων μπορεί να μην είναι βιώσιμη για πολλά νοσοκομεία – ιδιαίτερα για τους μικρούς και τοπικά ελεγχόμενους οργανισμούς. Ως αποτέλεσμα, ορισμένα νοσοκομεία μπορεί να εξαγοραστούν, ενώ άλλα μπορεί να αναγκαστούν να κλείσουν τις πόρτες τους.

Νέα μοντέλα πληρωμών και εναλλακτικοί τόποι περίθαλψης

Η μετάβαση σε νέα μοντέλα πληρωμών, όπως η φροντίδα βάσει αξίας (VBC), θεωρήθηκε ως η κορυφαία προτεραιότητα μεταξύ των στελεχών των προγράμματα υγείας που εξέτασε η Deloitte για το 2023.

Πολλά προγράμματα υγείας είναι πιθανό να εισέλθουν στο νέο έτος σε ισχυρή οικονομική θέση, λόγω των λιγότερων απαιτήσεων υγειονομικής περίθαλψης το 2022.

Τα νοσοκομεία και τα συστήματα υγείας, από την άλλη πλευρά, θα επικεντρωθούν περισσότερο στην επιβράδυνση των απωλειών το 2023. Αυτό θα μπορούσε να δυσκολέψει τα προγράμματα υγείας να μετακινήσουν τους παρόχους του δικτύου τους σε νέα μοντέλα πληρωμών.

Η έκθεση σημειώνει ότι οι καταναλωτές αναζητούν μεγαλύτερη ευκολία, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εναλλακτικές τοποθεσίες περίθαλψης, που μπορούν να προσφέρουν καλύτερη εμπειρία στον πελάτη.

Οι εναλλακτικοί χώροι περίθαλψης (που ορίζονται ως περίθαλψη εκτός του παραδοσιακού ιατρείου) δεν είναι καινούργιοι, αλλά αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, καθώς ο κόσμος του λιανικού εμπορίου και ο ψηφιακός κόσμος συγκλίνουν και ο δημόσιος τομέας αναγνωρίζει την ανάγκη να προωθηθεί η ισότητα στην υγεία και να βελτιωθεί η εμπειρία των καταναλωτών.

Ταυτόχρονα, οι καταναλωτές αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο θέλουν να έχουν πρόσβαση στη φροντίδα και πιέζουν την παραδοσιακή επίσκεψη και εμπειρία της υγειονομικής περίθαλψης να είναι περισσότερο σύμφωνη με άλλες συναντήσεις που έχουν στην καθημερινή ζωή.

Οι προσδοκίες είναι ότι τα περισσότερα προγράμματα υγείας θα έχουν κερδοφορία το 2023, αλλά τα νοσοκομεία και τα συστήματα υγείας πιθανόν να αντιμετωπίσουν άλλη μια δύσκολη χρονιά, καθώς προσπαθούν να εξισορροπήσουν τις οικονομικές πιέσεις με την ανάγκη να επενδύσουν στο μέλλον, εξασφαλίζοντας παράλληλα φροντίδα υψηλής ποιότητας.

Τα νοσοκομεία πρέπει να προετοιμαστούν για το δύσκολο 2023

Υπάρχουν πολλοί αντίξοοι άνεμοι για τα συστήματα υγείας το τρέχον έτος, αλλά υπάρχουν και ενδείξεις ότι έρχονται καλύτερες μέρες, δήλωσαν οι αναλυτές της Fitch Ratings σε τηλεδιάσκεψη.

Τα νοσοκομεία που ελπίζουν σε καλύτερες ημέρες το 2023 θα πρέπει να περιμένουν λίγο ακόμα, σημειώνει ωστόσο ο ιστότοπος, που ειδικεύεται σε θέματα υγείας, chiefhealthcareexecutive.com.

Αφού τα νοσοκομεία υπέστησαν μία από τις χειρότερες οικονομικές χρονιές τους το 2022, τα συστήματα υγείας θα πρέπει να αναμένουν περισσότερους αντίθετους ανέμους το 2023, δήλωσαν οι αναλυτές της Fitch Ratings.

«Θα είναι άλλη μια δύσκολη χρονιά», δήλωσε ο Kevin Holloran, ανώτερος διευθυντής και επικεφαλής του τομέα για την ομάδα μη κερδοσκοπικής υγειονομικής περίθαλψης της Fitch Ratings.

Ωστόσο, είπε επίσης: «Πιστεύουμε ότι αρχίζουμε να βγαίνουμε από τα χειρότερα».

«Κάπου το 2023, θα φτάσουμε… πιο κοντά στην επιστροφή στο φυσιολογικό», δήλωσε ο Holloran, προσθέτοντας αργότερα: «Υπάρχει κάποιο φως στην άκρη του τούνελ».

Η Fitch αναθεώρησε τις προοπτικές της για τον τομέα των μη κερδοσκοπικών νοσοκομείων ως «επιδεινούμενες» τον Αύγουστο. Αλλά οι αναλυτές της Fitch δήλωσαν ότι δεν βλέπουν άλλη υποβάθμιση για τον νοσοκομειακό τομέα στο σύνολό του το 2023.

Το ποσοστό των νοσοκομείων με αρνητικές προοπτικές αξιολόγησης υπερδιπλασιάστηκε πέρυσι, καθώς αυξήθηκε από 3% το 2021 σε 7% το 2022.

Περισσότερα νοσοκομεία θα μπορούσαν να δουν υποβαθμίσεις το 2023, δήλωσε ο Mark Pascaris, επικεφαλής ανάλυσης της ομάδας μη κερδοσκοπικής υγειονομικής περίθαλψης της Fitch Rating στις ΗΠΑ.

«Θα περίμενα περισσότερες αρνητικές προοπτικές, καθώς προχωράμε προς το τρέχον έτος και αυτοί οι αντίξοοι άνεμοι συνεχίζονται», δήλωσε ο Pascaris.

Τα λειτουργικά περιθώρια μπορεί επίσης να αργήσουν να ανακάμψουν. Περισσότερα από τα μισά νοσοκομεία της Αμερικής προβλέπεται να ολοκληρώσουν το 2022 με αρνητικά περιθώρια κέρδους, σύμφωνα με την Kaufman Hall, μια εταιρεία συμβούλων υγείας.

Είναι πιθανό ότι το 2023 θα μπορούσε να είναι ένα μεταβατικό έτος, όταν τα συστήματα υγείας αρχίσουν να ανακάμπτουν και θα μπορούσαν να δουν περισσότερες βελτιώσεις το 2024, δήλωσε ο Pascaris.

«Ο τομέας μπορεί να χρειαστεί να προσαρμοστεί σε μια νέα εποχή, όταν τα λειτουργικά περιθώρια κέρδους δεν θα ανταποκρίνονται στις προσδοκίες που είχαμε συνηθίσει πριν από την πανδημία», εξήγησε.

Οι ερευνητές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της πλατφόρμας οροεπιτήρησης SeroTracker, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο ιατρικό περιοδικό «PLoS Medicine», εκτιμούν ότι η παρουσία των αντισωμάτων κατά του κορωνοϊού αυξήθηκε από 7,7% τον Ιούνιο του 2020 σε 59,2% τον Σεπτέμβριο του 2021 και σήμερα έχει αυξηθεί περαιτέρω, πιθανώς στα δύο τρίτα της ανθρωπότητας.

Ο υπολογισμός δεν είναι εύκολος, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό λοιμώξεων Covid-19 είναι ασυμπτωματικές. Συνεπώς, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί με ακρίβεια το πραγματικό ποσοστό των λοιμώξεων στον παγκόσμιο πληθυσμό. Πάντως, η γενική εκτίμηση των ερευνητών είναι ότι περισσότεροι άνθρωποι διεθνώς έχουν στον οργανισμό τους αντισώματα λόγω εμβολίων ή νόσησης από ό,τι είχε υποτεθεί μέχρι σήμερα.

Ο ιός SARS-CoV-2 φαίνεται να μην έχει σταματήσει να βρίσκει νέους τρόπους για να διαφεύγει την ανοσία που αποκτούν οι άνθρωποι μετά τα εμβόλια και τις λοιμώξεις τους. Τις τελευταίες εβδομάδες αρκετά νέα -ικανά στη διαφυγή- στελέχη του ιού έχουν τραβήξει την προσοχή των επιστημόνων. Ένα ή περισσότερα από αυτά τα στελέχη θα μπορούσε να προκαλέσει νέα μεγάλα κύματα Covid-19 αυτό το φθινόπωρο ή τον χειμώνα, σύμφωνα με το περιοδικό «Science».

«Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι κάτι έρχεται. Πιθανώς πολλαπλά πράγματα έρχονται», εκτίμησε ο ειδικός στην εξέλιξη των ιών δρ Κορνέλιους Ρέμερ του ελβετικού Πανεπιστημίου της Βασιλείας και πρόσθεσε ότι το μεγάλο ερώτημα είναι κατά πόσο θα οδηγήσουν σε πολλές νέες εισαγωγές στα νοσοκομεία και σε θανάτους.

«Δεν είναι απρόσμενο που συνεχίζουμε να βλέπουμε αλλαγές, οι οποίες βοηθούν ακόμη τον κορωνοϊό να διαφεύγει από τις ανοσιακές αποκρίσεις», δήλωσε και η μοριακή επιδημιολόγος Έμα Χόντκροφτ του ελβετικού Πανεπιστημίου της Βέρνης.

Τα στελέχη που φαίνεται να καθοδηγούν την επιστροφή του κορωνοϊού είναι όλα υποπαραλλαγές της παραλλαγής Όμικρον που έχει ήδη «σαρώσει» τον κόσμο. Ορισμένες νέες υποπαραλλαγές, όπως η ταχέως εξαπλωνόμενη και στην Ευρώπη ΒΑ.2.75.2, έλκουν την καταγωγή τους από την Όμικρον 2 (ΒΑ.2) που διαδέχτηκε την αρχική Όμικρον (ΒΑ.1) και η οποία με τη σειρά της υποσκελίστηκε από επόμενες υποπαραλλαγές όπως η ΒΑ.5, η οποία τείνει να κυριαρχήσει τους τελευταίους μήνες. Μερικές αναδυόμενες υποπαραλλαγές που διαφεύγουν καλύτερα της ανοσίας, όπως η BQ.1.1 που έχει εντοπιστεί ήδη σε αρκετές χώρες, προέρχονται από τη ΒΑ.5.

Παρά τη διαφορετική προέλευσή τους, αρκετά νέα στελέχη του κορωνοϊού εμφανίζουν παρεμφερή συνδυασμό μεταλλάξεων που τον βοηθούν να υπερκεράσει το τείχος ανοσίας, σύμφωνα με τον εξελικτικό βιολόγο Τζέσε Μπλουμ του Ιατρικού Κέντρου Fred Hutchinson. Πειράματα ερευνητών στην Κίνα και τη Σουηδία έδειξαν ότι π.χ. η ΒΑ.2.75.2 μπορεί να ξεφύγει αποτελεσματικά από σχεδόν όλα τα διαθέσιμα μονοκλωνικά αντισώματα κατά της Covid-19, πράγμα που ουσιαστικά καθιστά άχρηστες αυτές τις πολυδιαφημισμένες θεραπείες.

Οι ανοσολόγοι και ιολόγοι Μπεν Μάρελ και Ντάνιελ Σιούαρντ του σουηδικού Ιατρικού Ινστιτούτου Καρολίνσκα του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης επεσήμαναν ότι η ΒΑ.2.75.2 είναι η πιο ανθεκτική υποπαραλλαγή που έχουν δει, με τα προϋπάρχοντα αντισώματα στον οργανισμό των ανθρώπων (λόγω εμβολιαστικής ή φυσικής ανοσίας μετά από λοίμωξη) να έχουν μόλις το ένα έκτο της αποτελεσματικότητας στην εξουδετέρωσή της, σε σύγκριση με τη ΒΑ.5.

Σε ανάλογο συμπέρασμα για τη ΒΑ.2.75.2, καθώς και για τη BQ.1.1, που επίσης εμφανίζει εντυπωσιακή ικανότητα διαφυγής από τα εξουδετερωτικά αντισώματα, κατέληξε ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Πεκίνου υπό τον ανοσολόγο Γιουνλόνγκ Ρίτσαρντ Κάο. Οι Κινέζοι ερευνητές ανέφεραν σε προδημοσίευσή τους ότι οι νέες υποπαραλλαγές δεν φαίνεται να έχουν χάσει καθόλου την ικανότητά τους να προσδένονται σφιχτά στον υποδοχέα των ανθρωπίνων κυττάρων, συνεπώς η μολυσματικότητα του κορωνοϊού δεν έχει μειωθεί.

Παράλληλα, οι ίδιοι επιστήμονες εντόπισαν ενδείξεις ότι οι λοιμώξεις με τις νέες υποπαραλλαγές τείνουν να πυροδοτούν δυσανάλογα περισσότερους λανθασμένους τύπους αντισωμάτων, τα οποία ναι μεν προδένονται στα κύτταρα του ιού, αλλά δεν καταφέρνουν να εξουδετερώσουν την ικανότητά του να διεισδύσει στα ανθρώπινα κύτταρα και να τα μολύνει. Όλα αυτά, κατά τον δρα Κάο, προμηνύουν ένα νέο μαζικό κύμα. Όπως δήλωσε, «η ανοσιακή διαφυγή ποτέ πριν δεν είχε παρατηρηθεί σε τέτοια κλίμακα και ο ιός συνεχίζει να αναπτύσσεται γρήγορα. Αυτό είναι πολύ κακό».

Οι Σιούαρντ και Μάρελ συμφωνούν ότι θα πρέπει να περιμένουμε πολλές μολύνσεις στους επόμενους μήνες, όπως συνέβη και πέρυσι τον χειμώνα, όταν η Όμικρον εισέβαλε στο προσκήνιο. Είναι, πάντως, λιγότερο απαισιόδοξοι από ό,τι ο Κάο, λαμβάνοντας υπόψη ότι αρχίζουν και οι ενισχυτικοί εμβολιασμοί με τα νέα επικαιροποιημένα εμβόλια κατά των υποπαραλλαγών της Όμικρον, τα οποία αναμένεται να διευρύνουν το «ρεπερτόριο» των αντισωμάτων και κατ’ επέκταση την ανοσιακή προστασία. «Δεν νομίζω ότι βρισκόμαστε εκεί από όπου ξεκινήσαμε», σημείωσε ο Σιούαρντ.

«Η επιλογή να συμπεριληφθεί η ΒΑ.5 στο ενισχυτικό εμβόλιο φαίνεται καλή. Τα αναμνηστικά εμβόλια θα βρίσκονται πάντα ένα βήμα πίσω, όμως τα καλά νέα είναι ότι το επικαιροποιημένο εμβόλιο με ΒΑ.5 πρόκειται να είναι μόνο ένα ή δύο βήματα πίσω από την εξέλιξη του ιού και όχι πέντε βήματα πίσω», τόνισε ο Μπλουμ.

Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι το πόσο σοβαρή τελικά θα είναι η φθινοπωρινή-χειμερινή επιστροφή του κορωνοϊού θα φανεί όταν περισσότεροι άνθρωποι, παγκοσμίως, θα έχουν νοσήσει από τα νέα στελέχη του.

Τα 10,5 εκατ. παιδιά που βίωσαν την απώλεια του ενός ή και των δύο γονέων αφορούν:

4,2 εκατ. στη Νοτιοανατολική Ασία,
2,5 εκατ. στην Αφρική,
1,5 εκατ. στην Αμερική,
1,5 εκατ. στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και
500.000 στην Ευρώπη

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, που ομαδοποιούνται με άλλα έθνη της Αμερικής, περίπου 250.000 παιδιά έχασαν τον έναν ή και τους δύο γονείς.

Η Νοτιοανατολική Ασία και η Αφρική υπέστησαν το μεγαλύτερο ποσοστό απωλειών, με ένα στα 50 παιδιά να επηρεάζεται. Αντίστοιχα, η αναλογία στην Αμερική είναι ένα στα 150 παιδιά.

Ανάμεσα στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά θανάτων γονέων και ατόμων που φροντίζουν ένα παιδί είναι η Βολιβία, το Περού, η Ναμίμπια, η Αίγυπτος, η Βουλγαρία, η Νότια Αφρική, ο Ισημερινός, το Εσουατίνι, η Μποτσουάνα και η Γουιάνα, σύμφωνα με την ανάλυση.

Πριν από την πανδημία, υπολογίζεται ότι υπήρχαν 140 εκατομμύρια ορφανά παιδιά σε όλο τον κόσμο.

Τα παιδιά σε χώρες με χαμηλότερα ποσοστά εμβολιασμού και υψηλότερα ποσοστά γονιμότητας ήταν πιο πιθανό να επηρεαστούν, σύμφωνα με την ανάλυση, η οποία βασίζεται στην καταγραφή θανάτων που είχαν υπερβεί τον αναμενόμενο αριθμό απωλειών.

Οι αριθμοί λαμβάνουν υπόψη τους θανάτους που σημειώθηκαν από τον Ιανουάριο του 2020 έως τον Μάιο του 2022 και προέκυψαν μέσω της συνεργασίας μεταξύ ειδικών από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, την Παγκόσμια Τράπεζα, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων και το Imperial College του Λονδίνου, μεταξύ άλλων.

Οι επσιτήμονες που συμμετείχαν στην έρευνα σημείωσαν ότι «ενώ επενδύονται δισεκατομμύρια δολάρια για την πρόληψη των θανάτων που σχετίζονται με τον COVID-19, γίνονται ελάχιστα για τη φροντίδα των παιδιών που μένουν πίσω». Οι συνέπειες για τα παιδιά μπορεί να είναι «καταστροφικές», όπως η παραμονή σε ίδρυμα, η κακοποίηση, το τραύμα, τα προβλήματα ψυχικής υγείας, η εφηβική εγκυμοσύνη, η ελλιπής εκπαίδευση και οι χρόνιες και μολυσματικές ασθένειες, έγραψαν.

Δεν έχουν περάσει παρά μερικές εβδομάδες μετά το κύμα μολύνσεων που προκάλεσε παγκοσμίως η Όμικρον 2 (ΒΑ.2) και δύο νέα «παρακλάδια» της ίδιας παραλλαγής κερδίζουν συνεχώς έδαφος διεθνώς. Η αρχική τους εμφάνιση έγινε ξανά στη Νότια Αφρική και έκτοτε έχουν ανιχνευθεί σε δεκάδες χώρες.

Οι πρώτες ενδείξεις είναι ότι και οι δύο μεταδίδονται ταχύτερα από τις προηγούμενες Όμικρον, όμως – μέχρι στιγμής τουλάχιστον – η νέα αύξηση των κρουσμάτων δεν έχει συνοδευθεί από ανάλογη αύξηση σε νοσηλείες και θανάτους, μια ένδειξη ότι στον πληθυσμό έχει αποκτηθεί ένας βαθμός ανοσιακής άμυνας είτε λόγω εμβολιασμών, είτε λόγω προηγούμενης λοίμωξης, είτε και των δύο (υβριδική ανοσία).

Το επιστημονικό περιοδικό «Nature» παρουσίασε μέσω πέντε ερωτήσεων και απαντήσεων αυτά που έως τώρα είναι γνωστά για τα δύο νέα μέλη της «οικογένειας»της Όμικρον και τι μπορεί να σημαίνουν για την εξέλιξη της πανδημίας Covid-19.

Τι είναι οι ΒΑ.4 και ΒΑ.5;

Οι δύο νέες υποπαραλλαγές μοιάζουν περισσότερο στην Όμικρον 2 (ΒΑ.2) από ό,τι στην αρχική (ΒΑ.1). Όμως φέρουν τις δικές τους μοναδικές μεταλλάξεις, μεταξύ άλλων αλλαγές (καλούμενες L452R και F486V) στην πρωτεΐνη ακίδα του ιού, διευκολύνοντας πιθανώς τόσο την πρόσδεσή του στα ανθρώπινα κύτταρα, όσο και την αντοχή του. Είναι πιθανό ότι οι ΒΑ.4 και ΒΑ.5 έχουν προέλθει από την Όμικρον 2, ενώ οι επιστήμονες θεωρούν επίσης πιθανό ότι πολλές αλληλουχίες γονιδιωμάτων που έχουν ταξινομηθεί ως Όμικρον 2 στις δημόσιες βάσεις γενετικών δεδομένων, στην πραγματικότητα είναι ΒΑ.4 ή ΒΑ.5. Αν όντως αυτό έχει συμβεί, τότε οι επιστήμονες μπορεί να έχουν υποτιμήσει την εξελικτική πορεία των δύο νέων υποπαραλλαγών.

Γιατί οι νέες υποπαραλλαγές κερδίζουν έδαφος παγκοσμίως;

Συνήθως το πλεονέκτημα ενός ιού είναι ότι έχει υποστεί βιολογικές αλλαγές που του επιτρέπουν να μολύνει περισσότερους ανθρώπους πιο γρήγορα. Στην περίπτωση των ΒΑ.4 και ΒΑ.5 φαίνεται πως η εξάπλωσή τους κυρίως οφείλεται στην ικανότητά τους να μολύνουν ανθρώπους που είχαν ανοσία στις προηγούμενες μορφές της Όμικρον και στις άλλες παραλλαγές του κορονοϊού.

Ο υπολογιστικός βιολόγος Κρίστιαν Αλτχάους του ελβετικού Πανεπιστημίου της Βέρνης εκτιμά ότι το μέγεθος του νέου κύματος των ΒΑ.4 και ΒΑ.5 θα ποικίλει από χώρα σε χώρα και «μπορεί να είναι 5% σε μερικές χώρες και 30% σε άλλες. Όλα θα εξαρτηθούν από το προφίλ ανοσίας κάθε χώρας». Οι χώρες έχουν διακριτά ανοσιακά προφίλ, επειδή διαφέρουν τόσο όσον αφορά το ιστορικό των κυμάτων Covid-19, όσο και το ποσοστό εμβολιασμού του πληθυσμού τους.

Ποιά επίπτωση θα έχουν οι ΒΑ.4 και ΒΑ.5 στην κοινωνία;

Και αυτό πιθανώς θα διαφέρει από χώρα σε χώρα. Για παράδειγμα, παρά τα πολλά νέα κρούσματα, η Νότια Αφρική έχει εμφανίσει μόνο μικρή αύξηση στις νοσηλείες και στους θανάτους στη διάρκεια του νέου κύματος των ΒΑ.4 και 5. Όμως άλλες χώρες φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο. Στην Πορτογαλία π.χ., όπου τα ποσοστά εμβολιασμού και με ενισχυτικές δόσεις είναι πολύ υψηλά, τα επίπεδα νοσηλειών και θανάτων είναι πλέον παρόμοια με εκείνα κατά το πρώτο κύμα της Όμικρον (αν και πολύ χαμηλότερα σε σχέση με τη Δέλτα και άλλες παραλλαγές). Μια πιθανή εξήγηση αφορά το δημογραφικό προφίλ της Πορτογαλίας και το μεγάλο ποσοστό ηλικιωμένων, που είναι πιο ευάλωτοι σε σοβαρή νόσηση, σύμφωνα με τον Αλτχάους.

Πόσο καλά δουλεύουν τα εμβόλια κατά των νέων υποπαραλλαγών;

Οι εργαστηριακές μελέτες δείχνουν ότι τα αντισώματα μετά από εμβολιασμό είναι λιγότερο αποτελεσματικά κατά των ΒΑ.4 και 5, από ό,τι έναντι προηγούμενων υποπαραλλαγών της Όμικρον όπως οι ΒΑ.1 και 2. Αυτό καθιστά τους εμβολιασμένους (ακόμη και με ενισχυτική δόση) πιο ευάλωτους σε πολλαπλές λοιμώξεις από Όμικρον. Ακόμη και άνθρωποι με υβριδική ανοσία παράγουν αντισώματα που δυσκολεύονται να εξουδετερώσουν τις ΒΑ.4 και 5.

Τι θα ακολουθήσει;

Ο καθένας μπορεί να κάνει τη δική του εικασία. Η «παρέλαση» των υποπαραλλαγών της Όμικρον αναμένεται να συνεχιστεί, με νέες να επιφέρουν νέα πλήγματα στην υπάρχουσα ανοσία. «Κανένας δεν μπορεί να πει ότι οι ΒΑ.4 και 5 θα είναι οι τελευταίες υποπαραλλαγές. Είναι άκρως πιθανό ότι επιπρόσθετες υποπαραλλαγές της Όμικρον θα εμφανιστούν», σύμφωνα με τον καθηγητή ιολογίας Κέι Σάτο του Πανεπιστημίου του Τόκιο.

Μια άλλη πιθανότητα, σύμφωνα με τον ιολόγο Ραβίντρα Γκούπτα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, είναι η εμφάνιση μιας παραλλαγής από διαφορετικό κλάδο (όχι την Όμικρον) της οικογένειας του κορονοϊού SARS-CoV-2. Οι συνεχείς λοιμώξεις με Όμικρον τελικά μπορεί να δημιουργήσουν ευρεία ανοσία εναντίον της, οπότε θα ανοίξει «παράθυρο» για μια τελείως διαφορετική παραλλαγή.

Όμως, σύμφωνα με άλλους επιστήμονες, όσο περισσότερο χρόνο η «οικογένεια» της Όμικρον συνεχίσει να κυριαρχεί, τόσο λιγοστεύουν οι πιθανότητες να αναδυθεί μια τελείως νέα παραλλαγή από χρόνια λοίμωξη. Επίσης οι επιστήμονες δεν έχουν εγγυήσεις ότι κάθε επόμενη παραλλαγή θα είναι λιγότερο θανατηφόρα, καθώς, σύμφωνα με τον Σάτο, οι ιοί δεν εξελίσσονται κατ’ ανάγκη για να γίνουν λιγότερο φονικοί.

Είναι επίσης ασαφές πότε θα εμφανιστεί μια νέα παραλλαγή. Οι ΒΑ.4 και 5 εμφανίστηκαν στη Νότια Αφρική λίγους μόνο μήνες μετά τις ΒΑ.1 και 2, κάτι που επαναλήφθηκε και σε άλλες χώρες όπως Βρετανία και ΗΠΑ. Παραμένει εξάλλου πάντα πιθανό ότι ο νέος κορονοϊός θα έχει την τύχη των άλλων τεσσάρων ήπιων εποχικών κορονοϊών που κορυφώνονται συνήθως τον χειμώνα όπως η γρίπη και επαναμολύνουν τους ανθρώπους κάθε τρία χρόνια περίπου.

Το μεγάλο ερώτημα, κατά τον Αλτχάους, είναι κατά πόσο και τα συμπτώματα της Covid-19 θα γίνονται όλο και πιο ήπια και αν η μακρά Covid-19 θα εξελιχτεί σε σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας.

Η ηλεκτρονική συσκευή με αισθητήρα που φοριέται στον καρπό του χεριού σαν βραχιολάκι, μπορεί – με τη βοήθεια ενός αλγόριθμου τεχνητής νοημοσύνης – να “πιάσει” την Covid-19 προτού εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα, βοηθώντας έτσι στην έγκαιρη προειδοποίηση του ασθενούς και παράλληλα αποτρέποντας την μετάδοση του κορονοϊού!

Η συσκευή ανήκει στη συνεχώς διευρυνόμενη κατηγορία ηλεκτρονικών συσκευών (wearable health trackers) που φοριούνται στο σώμα και μπορούν μέσω αισθητήρων να παρακολουθήσουν διάφορες λειτουργίες και αλλαγές στο σώμα, όπως τη θερμοκρασία, τους παλμούς της καρδιάς, την αναπνοή κ.α. Η νέα μελέτη δείχνει ότι τέτοια δεδομένα, σε συνδυασμό με κατάλληλο αλγόριθμο τεχνητής νοημοσύνης (μηχανικής μάθησης), μπορούν να αποκαλύψουν τη λοίμωξη Covid-19 πριν αυτή γίνει αισθητή μέσω συμπτωμάτων.

Οι ερευνητές διαφόρων πανεπιστημίων (Βασιλείας στην Ελβετία, ΜακΜάστερ στον Καναδά, Κολλέγιο Imperial στο Λονδίνο), οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο βρετανικό ιατρικό περιοδικό “BMJ Open”, σύμφωνα με τον Guardian, ανέφεραν ότι η τεχνολογία των αισθητήρων που φοριούνται μπορεί να επιτρέψει την ανίχνευση της Covid-19 στη διάρκεια της προσυμπτωματικής περιόδου.

Αναφορικά με τη χρήση της μάσκας, τονίζει ότι  «οι μάσκες είναι ένα μέτρο που δεν το καταργούμε, σταματάμε το πρόστιμο. Η σύσταση διατηρείται και διατηρείται ισχυρά. Δηλαδή το να φοράει κάποιος μάσκα όταν ταξιδεύει με αεροπλάνο είναι κάτι που συζητιέται και θα το κάνουμε και εμείς για τον εαυτό μας». Διευκρινίζει ότι το να μπει κάποιος σε ένα εμπορικό κατάστημα όπου είναι αυτός και ο καταστηματάρχης η μάσκα δεν είναι απαραίτητη, αν όμως μπει σε χώρο που είναι δεκάδες άλλοι, εκεί βεβαίως χρειάζεται.

Σχετικά με το σκεπτικό της εισήγησης της επιτροπής των εμπειρογνωμόνων για κατάργηση της υποχρεωτικότητας της μάσκας σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους επισημαίνει ότι «έχουμε φτάσει σε ένα επίπεδο που γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε , δηλαδή συνειδητής τήρησης των μέτρων προστασίας μετά από δύο χρόνια πανδημίας και δεν χρειάζεται κάποιος να επιβάλλει πρόστιμο.

Δεύτερον ακολουθούμε αυτό που γίνεται σε όλο τον πλανήτη, δεν μπορούμε να είμαστε το γαλατικό χωριό όπου μπορεί να έχει ιδιαίτερους κανόνες συνοδευόμενους με πρόστιμα. Το να υπάρχει πρόστιμο σε ένα σημείο του πλανήτη αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα που πρέπει να απαλειφθεί.

Επιπλέον, είμαστε επιδημιολογικά σε ένα σημείο που τώρα μπορούμε να το κάνουμε, και όχι νωρίτερα όπως συζητιόταν και όχι παντού. Επίσης τα μέτρα εναντίον της πανδημίας, τα μέτρα δημόσιας υγείας είναι όλα μέτρα δυσάρεστα, δεν είναι λογικό και δεν πρέπει να διατηρούμε μέτρα που δεν είναι αναγκαία στη δεδομένη χρονική στιγμή, διότι αν ο μη γένοιτο χρειαστεί να επανέλθουμε θα πρέπει τότε να υπάρχει τήρηση».

Ο κ. Εξαδάκτυλος θέτει και ένα άλλο σοβαρό ζήτημα, «το οποίο μας διαφεύγει αλλά θα το βρούμε μπροστά μας. Είναι το οικολογικό αποτύπωμα, εκτός του οικονομικού, των μέτρων που λαμβάνονται, καθώς εκατομμύρια μάσκες και tests, πετιούνται καθημερινά και δεν ανακυκλώνονται. Άρα όταν τα μέτρα δεν είναι αναγκαία δεν χρειάζεται να τα χρησιμοποιούμε», τονίζει.

«Δεν είναι δυνατόν να προχωρήσουμε στην επόμενη ενδημική φάση χωρίς εμπιστοσύνη στον πολίτη», αναφέρει ο κ. Εξαδάκτυλος. Σημειώνει ότι «η φάση που βρισκόμαστε για την διαχείριση της πανδημίας δεν αφορά οριζόντια μέτρα δημόσιας υγείας , αφορά περισσότερο πράξεις και ενέργειες που πρέπει να κάνουν οι πολίτες για να είναι προστατευμένοι απέναντι σε αυτή τη νόσο, η οποία θα μας συνοδεύει για άγνωστο χρονικό διάστημα». Εξηγεί ότι προχωράμε «σε κατάσταση γρίπης, όπου δεν έχουμε περιορισμούς και εγκλεισμούς για μια ασθένεια που γνωρίζουμε δεκαετίες».

*ΑΜΠΕ

Σύμφωνα με την έκθεση, από την έναρξη των εμβολιασμών μέχρι και 26.12.2021,  χορηγήθηκαν 16.993.166 δόσεις. Το συγκεκριμένο διάστημα στον ΕΟΦ υποβλήθηκαν:

• 9.411 αναφορές πιθανολογούμενων (εικαζόμενων) ανεπιθύμητων ενεργειών που αποτελούν το 0,055% επί των συνολικών εμβολιασμών με τα εμβόλια έναντι του COVID-19, με τη χρήση της κίτρινης κάρτας, τόσο από επαγγελματίες Υγείας, όσο και από πολίτες (5,5 αναφορές /10.000 δόσεις).
• 5.074 αναφερόμενες ως σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, που αποτελούν το 0,03% επί των συνολικών εμβολιασμών
• 3.705 αναφερόμενες ως μη σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, δηλαδή ποσοστό 0,022% επί των συνολικών εμβολιασμών.
• 632 αναφορές χωρίς κριτήριο σοβαρότητας (αδιαβάθμητες), που αποτελούν το 0,004% επί των συνολικών εμβολιασμών.

Συνολικά οι αναφορές με θανατηφόρο έκβαση είναι 130: 88 με BioNTech, 10 με Moderna, 25 με AstraZeneca και 7 με Janssen.

Οι αναφορές αφορούσαν:

• ανεπιθύμητες ενέργειες στην κύηση και τον θηλασμό
• μυοκαρδίτιδα/περικαρδίτιδα και άλλες καρδιαγγειακές διαταραχές
• αιματολογικές διαταραχές
• περιστατικά με θρομβώσεις, εμφράγματα του μυοκαρδίου και εγκεφαλικά επεισόδια
• νευρολογικές διαταραχές
• διαταρχές από το αυτί (συμπεριλαμβανομένων εμβοών, βαρηκοΐας, απώλειας ακοής)
• διαταραχές της όρασης
• εμφάνιση ή αναζωπύρωση έρπητα ζωστήρα
• αυτοάνοσα και ρευματικές διαταραχές
• διαταραχές του θυρεοειδούς
• διαταραχές του ουροποιητικού συστήματος (συμπεριλαμβανομένου του νεφρωσικού συνδρόμου)

Δείτε εδώ αναλυτικά την έκθεση του ΕΟΦ