ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ

Ο «Κρόκος» υπαρκτό πρόσωπο της μυθολογίας, φίλος του Ερμή, τραυματίσθηκε θανάσιμα παίζοντας δισκοβολία μαζί του. Από το αίμα του λένε φύτρωσε ένα μικροσκοπικό λουλούδι με πορτοκαλοκόκκινους στήμονες. Σε αυτές τις μικρές μυθικές σταγόνες αίματος ίσως να οφείλονται τα δεκάδες είδη άγριων αυτοφυών, συχνά και ενδημικών κρόκων, που συναντούμε στις Κυκλάδες, την Ήπειρο, την Κύπρο, την Μακεδονία και την Κρήτη.

Στην Μινωική Κρήτη ο κρόκος καλλιεργείτο σε ειδικά διαμορφωμένα «ζαφοροκήπια», όπως αδιάψευστα μας καταθέτει ως πειστήριο του παρελθόντος η τοιχογραφία του χαριτωμένου και μικροσκοπικού πίθηκου, ο οποίος προσφέρει τα λεπτά λιλά άνθη στην Θεά. Στην Αρχαία Ελλάδα όπως και στην Μεσοποτάμια και την Ινδία ο κρόκος συνδέθηκε ευρέως με την λατρεία της φύσης και της γονιμότητας και την δυνατότητα τεκνοποίησης . Στην Ινδία μάλιστα προστίθεται σχεδόν σε όλα τα φαγητά και γλυκά του γαμήλιου τραπεζιού.

Κι επειδή συχνά είναι δυσδιάκριτα τα εθνικά μυθολογικά όρια , οι συμβολισμοί αναλαμβάνουν να καταθέσουν τις μοναδικές αλήθειες. Πρέπει λοιπόν ξανά να αναφερθώ στο μύθο όπου η Γαία μητέρα του Δία έστρωσε το νυφικό κρεβάτι του γιου της με άνθη από κρόκους…

Προσφιλέστατο φυτό των Ρωμαίων, που φρόντιζαν να χρωματίζουν με τα λιλά άνθη , τα λουτρά , τα θέατρα και τους χώρους που σύχναζαν εταίρες με σκοπό να επιτείνουν ίσως το φιλήδονο «κλίμα» της εποχής.

ΤΟ ΟΡΟΣΗΜΟ

Για την καλλιέργεια του κρόκου στην Ελλάδα ο 17ος αιώνας είναι ίσως το σημαντικότερο ορόσημο μια και σήμερα την καθιστά την μεγαλύτερη παραγωγό χώρα στην Ευρώπη!

Πιο συγκεκριμένα, οι πρώτοι βολβοί του φυτού, που τελικά έμελλε να αλλάξει το χάρτη των καλλιεργειών στην Δυτική Μακεδονία έφτασαν από Κοζανίτες εμπόρους μέσω της Κεντρικής Ευρώπης. Εδώ και τριακόσια χρόνια, ο κρόκος σε μια και μοναδική περιοχή της Ελλάδας, που περιλαμβάνει 35 χωριά του Ν. Κοζάνης και την εμπορεία του στην Ελλάδα και το εξωτερικό ασκεί ο Αναγκαστικός Συνεταιρισμός Κροκοπαραγωγών Κοζάνης. Η ετήσια παραγωγή κρόκου, αναλόγως τις κλιματολογικές συνθήκες κυμαίνεται στους 6-8 τόνους.

90.000 ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΟ ΚΙΛΟ

Δεν είναι υπερβολή αυτό που διαβάζετε, διότι για την παραγωγή ενός και μόνο κιλού κρόκου-σαφράν, απαιτούνται τουλάχιστον 90.000 κινήσεις. Τόσες όσες χρειάζονται ώστε πολύ σχολαστικά και με την εξαιρετική υπομονή και επιτηδειότητα, που διακρίνει την γυναικεία φύση, ( οι κοζανίτισες ασχολούνται αποκλειστικά με την διαδικασία αυτή ) να αποκοπούν από τα μικροσκοπικά ανθάκια, τα τρία κοκκινωπά στίγματα.

Ακολούθως απλώνονται σε δίσκους και ξηραίνονται αργά επάνω σε φωτιά για να μεταμορφωθούν σε λεπτά σχεδόν αέρινα νήματα. Από τα 75.000 άνθη προκύπτουν μόλις 450 γραμμάρια πολύτιμου και εκλεκτού μπαχαρικού.

ΣΤΗΝ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ

Το σαφράν χρησιμοποιείται κατά κόρον στην αρτοποιία της Μεσογείου, των Σκανδιναβικών και Βαλκανικών χωρών, χαρίζοντας ένα φαντασμαγορικό πορτοκαλοκίτρινο χρώμα σε κάθε ζυμάρι. Είναι απαραίτητο συστατικό της γαλλικής «Μπουγιαμπέσας», δίνει ένα ζωηρό κόκκινο χρώμα στην ισπανική «παέγια» και μια ξεχωριστή γευστική δυναμική σε δεκάδες συνταγές με ρύζι κουζίνες της Ινδίας και της Μέσης Ανατολής.

Οι Άραβες συνηθίζουν να καβουρντίζουν τον κρόκο ελαφρά μαζί με το καρδάμωμο και να το προσθέτουν στον καφέ τους.

Οι γαστρονομικές αρετές αυτού του «φωτεινού» μπαχαρικού με το μεθυστικό άρωμα δεν θα έλεγα ότι αξιοποιούνται ιδιαίτερα από την Ελληνική κουζίνα. Σίγουρα χρησιμοποιείτο σε μεγάλο βαθμό στα Κρητικά γλυκίσματα μέχρι και τον 17ο αιώνα (μια κι έχουμε συχνά αναφορές για «ζαφουριασμένες» μακαρούνες) ενώ σήμερα συναντάται μόνο σε πασχαλινά εορταστικά αρτοσκευάσματα της Σύμης, στα παξιμάδια Σαντορίνης, και στα γλυκά και ζυμαρικά της Αστυπάλαιας . Ακόμα και στην καρδιά της παραγωγής, δηλαδή στην Κοζάνη, η πιο προσφιλής συνταγή είναι ένα δυνατό ποτό με βάση το τσίπουρο και τα άφθονα αρωματικά.

ΠΟΣΟΣ ΚΡΟΚΟΣ-ΣΑΦΡΑΝ;

Εδώ υπάρχει ένας χρυσός και απαράβατος κανόνας, ο ίδιος ακριβώς που διέπει ένα άλλο σημαντικό ελληνικό προϊόν την μαστίχα Χίου: αν βάλετε παραπάνω από όσο χρειάζεται, το φαγητό ή το γλυκό σας θα αποκτήσει μια δυσάρεστη υπόπικρή γεύση και μυρωδιά που θυμίζει περισσότερο φάρμακο και λιγότερο μπαχαρικό.

Άλλωστε είναι λίγο ακριβό για να το σπαταλήσετε!

Πρέπει καταρχήν να γνωρίζετε ότι κάθε γραμμάριο κρόκου αποτελείται από 320-360 βαθυκόκκινες ίνες. Συνήθως στις συνταγές που εμπεριέχεται το μπαχαρικό αναφέρονται τα γραμμάρια ή ο ακριβής αριθμός των ινών. Τώρα αν σας πέσουν και 3-4 παραπάνω δεν χάλασε ο κόσμος.

Είναι προτιμότερο να βάζετε τις ίνες σε λίγο κρύο νερό ή γάλα ή ελαιόλαδο για 40-50 λεπτά πριν το χρησιμοποιείστε. Μπορείτε επίσης να προσθέσετε ολόκληρες τις ίνες του κρόκου σε μερικά φαγητά όπως είναι τα διάφορα πιλάφια , σούπες και ζυμαρικά. Αντίθετα χρησιμοποιήστε μόνο το κιτρινόπορτοκαλί υγρό, μέσα στο οποίο έχουν μουσκέψει οι ίνες στην ζαχαροπλαστική και στα αρτοσκευάσματα, ώστε να μην σας πικρίσουν.

Όσο για το λαχανικό που ανταγωνίζεται και τελικά καταφέρνει να επισκιάσει την λαμπρότητα του κρόκου σημειώστε ότι είναι η ντομάτα, γι’ αυτό είναι καλά να αποφεύγεται ο συνδυασμός των δύο υλικών.

Το έντονο λαμπερό κίτρινο χρώμα που συναντάμε πολλές φορές σε ρύζια ή ψωμιά, οφείλεται σε ένα εξίσου λαμπερό μπαχαρικό, τον κουρκουμά, ο οποίος είναι ουδέτερος σε γεύση και άρωμα, και ασφαλέστερος για να ενισχύσει χρωματικά τον κρόκο.

ΓΕΥΣΗ ΥΓΕΙΑΣ

Την τελευταία δεκαετία, μελετούνται συστηματικά τα συστατικά του κρόκου για την αντιοξειδωτική, αντικαρκινική και αντιθρομβωτική τους δράση. Γι’ αυτό έχουν κυκλοφορήσει στην αγορά προϊόντα με βάση τον κρόκο, όπως ροφήματα και αφεψήματα.

Οι θεραπευτικές ιδιότητες του κρόκου είναι γνωστές από την αρχαιότητα, ο Στράβων, ο Διοσκουρίδης και ο Θεόφραστος αναφέρονται στις φαρμακευτικές και αφροδισιακές ιδιότητες του φυτού αρκετά συχνά .

Στην Γαλλία και την Ισπανία χρησιμοποιείται ως εμμηναγωγό και αντιπυρετικό, ενώ είναι άριστο τονωτικό για το στομάχι .

Το σαφράν εξάγεται από τα άνθη του φυτού του κρόκου (Crocus sativus), το οποίο καλλιεργείται εδώ και χιλιάδες χρόνια στην περιοχή της Μεσογείου, από όπου επεκτάθηκε και σε πολλά άλλα μέρη, χωρίς έως τώρα να είναι σίγουρο που και πότε ακριβώς ξεκίνησε η καλλιέργειά του. Σήμερα ο κρόκος έχει μια ποικιλία χρήσεων, από τη μαγειρική και τα αρώματα έως τις βαφές. Από περίπου 15.000 έως 16.000 άνθη κρόκου, τα οποία απαιτούν 370 έως 470 ώρες για να συλλεχθούν, παράγεται ένα μόλις κιλό κρόκου αξίας 1.300 έως 10.000 δολαρίων.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Λούντβιχ Μαν του Τεχνικού Πανεπιστημίου της Δρέσδης, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό επιστήμης των φυτών «Frontiers in Plant Science», ανέλυσαν όλα τα διαθέσιμα δεδομένα και συμπέραναν ότι αυτά συγκλίνουν στην ίδια περιοχή. «Τόσο τα αρχαία έργα τέχνης όσο και η γενετική δείχνουν την Ελλάδα της Εποχής του Χαλκού, περίπου το 1.700 π.Χ. ή και νωρίτερα, ως την προέλευση της εξημέρωσης του σαφράν», δήλωσε ο Μαν.

Το γένος Crocus, το οποίο περιλαμβάνει περίπου 250 άγρια είδη φυτών, έχει παρουσία από τη Νότια και Κεντρική Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική μέχρι τη Δυτική Κίνα. Η πρώτη γνωστή χρήση άγριου κρόκου από τους ανθρώπους ήταν ως χρωστική ουσία για σπηλαιογραφίες, περίπου πριν 50.000 χρόνια στο σημερινό Ιράκ. Αρχαία κείμενα των Σουμερίων, των Ασσυρίων και των Βαβυλωνίων περιγράφουν επίσης τη χρήση άγριου κρόκου για φάρμακα και βαφή.

Οι ερευνητές επεσήμαναν ότι η καταγωγή του σαφράν δεν μπορούσε να προσδιοριστεί εύκολα, επειδή το φυτό είναι δύσκολο να μελετηθεί γενετικά, καθώς έχει τρία – αντί για τα συνήθη δύο – αντίγραφα κάθε χρωμοσώματος, καθώς και ένα πολύ μεγάλο γονιδίωμα που περιέχει υψηλό ποσοστό επαναλαμβανόμενου DNA, δύσκολου στην αλληλούχισή του.

Σύμφωνα με τη μελέτη, πιθανότατα η αρχαιότερη στον κόσμο απεικόνιση καλλιεργούμενου κρόκου είναι από τον Μινωικό πολιτισμό η τοιχογραφία «Κροκοσυλλέκτης» περίπου του 1.600 π.Χ. Άνθη κρόκου απεικονίζονται επίσης σε κεραμικά και υφάσματα της Εποχής του Χαλκού στην Ελλάδα, ενώ η αρχαία Γραμμική Β γραφή διαθέτει και ιδεόγραμμα για τον κρόκο. Τάφοι στην Αίγυπτο του 15ου και 16ου αιώνα π.Χ. δείχνουν πρέσβεις από την Κρήτη να φέρνουν υφάσματα βαμμένα με σαφράν.

Γενετικές μελέτες από το 2019 έδειξαν ότι το φυτό C.cartwrightianus, ο στενότερος άγριος συγγενής του καλλιεργούμενου κρόκου, έχει βρεθεί μόνο στην ηπειρωτική Ελλάδα, κάτι που συνιστά ισχυρή ένδειξη ότι εδώ συνέβη η αρχική εξημέρωση του φυτού. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο σύγχρονος κρόκος σαφράν προέκυψε με φυσικό τρόπο, προερχόμενος είτε από το συγγενικό άγριο φυτό C.cartwrightianus είτε από υβρίδια μεταξύ του τελευταίου και κάποιου άλλου είδους κρόκου. Στη συνέχεια ο κρόκος αξιοποιήθηκε συστηματικά από τους Έλληνες της Εποχής του Χαλκού χάρη στις ανώτερες ιδιότητές του ως μπαχαρικό.

Όπως είπε ο δρ Τόνι Χάιτκαμ, επικεφαλής της Ομάδας Γονιδιωματικής της Φυτών στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δρέσδης, «σε όλο τον κόσμο σήμερα όλοι οι κρόκοι σαφράν ουσιαστικά είναι κλώνοι που ανάγονται πίσω στην εμφάνιση του σαφράν στην αρχαία Ελλάδα. Παρόλο που όλοι μοιράζονται το ίδιο γονιδίωμα, το σαφράν μπορεί να έχει διαφορετικές ιδιότητες ανάλογα με την κάθε περιοχή».

*Naftemporiki.gr

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή στην περιοχή μας ξεκινά η συλλογή του κόκκινου θησαυρού μας. Του κρόκου Κοζάνης! Το βραδάκι μετά τη συγκέντρωση των λουλουδιών, η οικογένεια, οι φίλοι, οι συγγενείς και οι γείτονες μαζεύονται στα σπίτια αυτών που έχουν για να βοηθήσουν στο καθάρισμα της λεγόμενης «γίνας», δηλαδή στο να ξεχωρίσουν την κόκκινη αυτή κλωστούλα από τα πέταλα του λουλουδιού, διάφορα χόρτα ή πετρούλες.

Μετά, σειρά έχουν οι κίτρινες ίνες από τις κόκκινες. Με προσοχή και μεράκι όλες αυτές οι μικρές ίνες καθαρίζονται με τα χέρια σχεδόν μια μια έτσι ώστε να δοθεί το σημαντικότερο κομμάτι αυτού του τόσο εκλεπτυσμένου λουλουδιού. Κατά τη διάρκεια όλου αυτού και αφού είναι όλοι μία παρέα ξεκινάνε τα πιο ωραία.

Μέχρι να καθαριστούν όλα τα λουλούδια που συλλέχθηκαν από το πρωί κάποιος θα θυμηθεί μία ιστορία και θα την διηγηθεί στους υπόλοιπους της παρέας , μιας παρέας που αποτελείται από  άτομα διαφόρων ηλικιών, από την γιαγιά μέχρι τα εγγόνια  και από τους συγγενείς μέχρι φίλους όλων των ηλικιών.

Οι συζητήσεις, τα γέλια, οι φωνές, είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά πράγματα που μπορεί κάποιος να αντικρύσει ή να ακούσει περνώντας έξω ένα σπίτι που «καθαρίζει» κρόκο.. Σε κατακλύζει ένα συναίσθημα χαράς, ακόμη και ευγνωμοσύνης  από αυτό το δέ3σιμο του κόσμου. Υπάρχουν άνθρωποι που είναι αγνοί , με καλοσύνη απερίγραπτη μέσα στην καρδιά τους. Τέτοιους ανθρώπους συναντήσαμε  αυτές τις μέρες ‘καθαρίζοντας’ κρόκο. « Θέλεις κάτι να φας;” H  οικοδέσποινα δεν ήθελε κανένας που βοηθούσε ή  που ερχόταν έστω για  παρέα να μένει νηστικός. Πάντα πρόσφερε το κατιτίς. Οι περισσότεροι διηγούνταν ιστορίες σου προκαλούσαν τρελό γέλιο. Μέχρι και νέες γνωριμίες κάνεις που μετέπειτα καταλήγουν μέχρι και σε καλές φιλίες. Για όσους δεν έχουν ζήσει κάτι τέτοιο, κάπως έτσι  κυλάει μία βραδιά καθαρίζοντας κρόκο.

Δίνεις την βοήθειά σου και παίρνεις πολλά όμορφα πράγματα.

Τα άνθη του κρόκου συγκομίζονται το Φθινόπωρο. Οι καιρικές συνθήκες του καλοκαιριού επηρεάζουν την έναρξη της ανθοφορίας του φυτού. Η ανθική περίοδος διαρκεί 15 – 20 ημέρες.

Η καλλιέργεια του φυτού είναι εύκολη, αλλά η συγκομιδή του είναι εξοντωτική. Η καλλιέργεια του κρόκου δεν είναι εκμηχανησμένη λόγω της ευαισθησίας των λουλουδιών, της ιδιορρυθμίας ανάπτυξης του φυτού και των πολύπλοκων φάσεων εργασίας, για τη συγκομιδή και το διαχωρισμό, και γι’ αυτό η συλλογή των λουλουδιών απαιτεί πολλά εργατικά χέρια. Η εργασία της συλλογής των λουλουδιών είναι κοπιαστική, σχολαστική και δυσχερής. Ο κρόκος είναι έτοιμος για συγκομιδή μόλις το άνθος ανοίξει τελείως. Το μάζεμα των ανθών αρχίζει τις πρωινές ώρες και συνεχίζεται μέχρι τη δύση του ηλίου. Καλύτερες συνθήκες συλλογής είναι 14-18 οC, σχετική υγρασία 55-65% και συννεφιά.

Λόγω της ευαισθησίας του άνθους στις καιρικές συνθήκες πρέπει να μαζεύεται μέσα σε τρεις το πολύ μέρες, γιατί χάνει γρήγορα την τρυφερότητά του και έτσι δυσχεραίνεται η συγκομιδή. Οι συλλογείς κόβουν τα άνθη στη βάση των πετάλων, αφού προηγουμένως τα στρίψουν ελαφρά ώστε να διευκολύνεται ο διαχωρισμός των πετάλων από τα στίγματα και τους στήμονες. Στη συνέχεια τοποθετούνται σε κοφίνια και μεταφέρονται γρήγορα στο μέρος όπου γίνεται η διαλογή.

Ο εργάτης συλλέγει 15000 άνθη ανά ημέρα και από αυτήν την ποσότητα λαμβάνεται 100 gξηρού προϊόντος.

Διαλογή στιγμάτων – στημόνων

Η διαλογή έχει ως σκοπό την απομάκρυνση των πετάλων και τη συγκέντρωση του κόκκινου (στίγματα) και κίτρινου (στήμονες) κρόκου. Για τη διαλογή χρησιμοποιούνται μηχανήματα (λιχνάρια) με ειδικούς ανεμιστήρες. Οι ανεμιστήρες είναι τοποθετημένοι κοντά στο ταβάνι του δωματίου ή υπόστεγου και δημιουργούν ρεύμα αέρα. Ένα μέτρο περίπου κάτω από τον ανεμιστήρα υπάρχει λάστιχο με ειδικές ραβδώσεις όπου συγκρατείται ο κόκκινος και κίτρινος κρόκος.

Ξήρανση

Μετά τη διαδικασία της διαλογής ακολουθεί η ξήρανση του κρόκου με τη μεταφορά του στο ξηραντήριο. Η ξήρανση γίνεται αργά το βράδυ και είναι η πιο βασική και λεπτή εργασία η οποία απαιτεί πείρα, μεγάλη προσοχή και τέχνη. Αν ο κρόκος ξεραθεί κανονικά, διατηρεί αναλλοίωτες τις χαρακτηριστικές του ιδιότητες (χρώμα-άρωμα). Κατά το στάδιο αυτό αναπτύσσεται το χρώμα και το άρωμα (πικροκροκίνη, σαφρανάλη κτλ). Η ξήρανση δεν θα πρέπει να γίνεται στον ήλιο αλλά κάτω από σκιά για να μην αλλοιώνονται τα αιθέρια έλαια και οι χρωστικές του κρόκου. Η ξήρανση γίνεται και με την τοποθέτηση του κρόκου σε ειδικά τελάρα, διαστάσεων 40 χ 50 cm, με δικτυωτή συρμάτινη ή μεταξωτή βάση. Τα δωμάτια ξήρανσης είναι σκοτεινά, ευάερα και θερμαίνονται με θερμάστρες πετρελαίου, ξύλου ή κάρβουνου. Εκεί με προοδευτικά ανερχόμενη θερμοκρασία μέχρι 40°C, ο κρόκος στεγνώνει σε 8-12 ώρες. Η θερμοκρασία του δωματίου ξήρανσης πρέπει να είναι αρχικά και για 3 ώρες 15-20 οC και στη συνέχεια 30 – 35 0C.

Την επόμενη μέρα συσκευάζεται μέσα σε πλαστικές σακούλες ή σε γυάλινα ή τενεκεδένια δοχεία όπου και διατηρείται, σε υγρασία 10-12 οC, μέχρι την παράδοση του στο συνεταιρισμό αφού προηγουμένως καθαριστεί ο κόκκινος κρόκος από τα υπολείμματα του κίτρινου ή άλλες ξένες ουσίες που μεταφέρθηκαν στον κόκκινο κρόκο κατά το στάδιο της συγκομιδής και δεν απομακρύνθηκαν στο στάδιο της διαλογής. Η εργασία του καθαρισμού διαρκεί από έναν έως τρεις μήνες, ανάλογα με την παραγωγή της χρονιάς. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο τρόπος ξήρανσης που ακολουθείται από τους Έλληνες παραγωγούς διαφέρει από εκείνους των άλλων χωρών. Στην Ινδία τα στίγματα ξηραίνονται στον ήλιο με αποτέλεσμα την μεγάλη πτώση της χρωστικής τους ικανότητας και κατ΄ επέκταση την υποβάθμιση του προϊόντος. Στην Ισπανία το saffron τοποθετημένο σε λεπτές στιβάδες 2-3 εκατοστών ξηραίνεται πάνω από φωτιά με ξυλοκάρβουνα. Ο Ελληνικός τρόπος ξήρανσης δεν εκθέτει το προϊόν στο άμεσο φως που είναι ο κύριος παράγοντας καταστροφής των καροτενοειδών χρωστικών του κρόκο.

Ασθένειες και εχθροί του φυτού

Η χειρότερη ασθένεια του κρόκου είναι η Rhizoctonia crocorum. Ο μύκητας προσβάλει τους κόρμους καθ’ όλη τη διάρκεια της βλάστησης αλλά κυρίως Νοέμβριο και Δεκέμβριο. Η μεγαλύτερη προσβολή εμφανίζεται κατά το τρίτο έτος από τη φύτευση. Η ριζοκτονία προκαλεί σήψη στους κόρμους. Η καταπολέμηση της ασθένειας είναι δύσκολη και ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης της είναι η εξαγωγή των κόρμων και η μεταφύτευση σε άλλο χωράφι. Αυτό κυρίως εφαρμόζεται στη βιολογική καλλιέργεια του κρόκου. Για τη συμβατική καλλιέργεια μπορούν να ληφθούν και προληπτικά μέτρα όπως εμβάπτιση των κόρμων σε διάφορα μυκητοκτόνα πριν τη φύτευση.

Μια άλλη ασθένεια που καταστρέφει τη σάρκα του κόρμου είναι η ξερή γάγγραινα (Gagrena Seca). Τα μέτρα αντιμετώπισης αυτής της ασθένειας είναι ίδια όπως και στην περίπτωση της ριζοκτονίας.

Μειωμένη απόδοση προκαλεί και η παρατεταμένη ξηρασία που επιδρά αρνητικά στην ανάπτυξη και στον πολλαπλασιασμό των κόρμων. Σε καμιά όμως περίπτωση δεν εφαρμόζεται τεχνικό πότισμα διότι τα φύλλα θα αναπτυχθούν πολύ γρήγορα δυσχεραίνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο την συγκομιδή.

Μεγάλο πρόβλημα για της κροκοφυτείες αποτελούν οι τυφλοπόντικες που καταστρέφουν τους κόρμους. Οι κοινοί αρουραίοι καταστρέφουν το φύλλωμα χρησιμοποιώντας το σαν τροφή ενώ οι λαγοί αφανίζουν τα άνθη του φυτού. Με συχνές επισκέψεις στο χωράφι και ελέγχους το πρόβλημα μπορεί ν’ αντιμετωπιστεί.

Μια άλλη εκδοχή αναφέρει έναν μερακλή Τούρκο αξιωματούχο από την Σαφρανούπολη που δεν μπορούσε να φάει το ρύζι του χωρίς σαφράνι, του φαίνονταν άνοστο, και έφερε από την πατρίδα του τον ευλογημένο βολβό για να καλλιεργηθεί από τους τότε Γκομπλιτσιώτες.

Η συγκομιδή ξεκίνησε, τα «λούδια» όπως τα λένε ακόμα οι παλιοί είναι ένας μικρός πόλεμος.Πρέπει να τα κυνηγήσεις ,να μην τα μαράνει ο ήλιος και να τα προλάβεις , να μην μείνει ούτε ένα στο χωράφι. Έχεις να παλέψεις με τον χρόνο , την βροχή και την λάσπη ,τον αέρα , το κρύο και την κούραση. Έτυχε αρκετές φορές και να χιονίσει την εποχή του κρόκου και ενώ εσύ προσπαθούσες να ζεστάνεις τα ξυλιασμένα σου χέρια , το φυτό σε περιγελούσε «κρέχτο» και διατηρημένο στην εντέλεια δημιουργώντας μια ωραία εικόνα μωβ πινελιών σε άσπρο φόντο.

Όσο περνά η ώρα η κούραση μεγαλώνει και το σκύψιμο τόσων ωρών σε καταβάλει. Η ομορφιά του τοπίου με τον ήλιο που δύει σε τυλίγει και σε γεμίζει όμορφες εικόνες
Γυρνώντας από το χωράφι μαζεύονται όλοι γύρω από το τραπέζι και μερικές φορές έρχονται φίλοι και συγγενείς για βοήθεια. Εκεί καθαρίζουν τον λιχνισμένο κρόκο και συζητούν για την μέρα που πέρασε για την αυριανή που θα έρθει, λένε αστεία , ιστορίες από τα παλιά, τσιμπολογούν από τα κεράσματα της σπιτονοικοκυράς και φεύγουν αργά κουρασμένοι να ξεκουραστούν γιατί την επόμενη τους περιμένει νέα μάχη στο χωράφι με τα νέα λουλούδια.

Συμμετέχουν όλοι από τον μεγαλύτερο μέχρι τον μικρότερο γιατί είπαμε , τα «λούδια» είναι ένας μικρός πόλεμος και αυτός ο πόλεμος κερδίζεται με την συμμετοχή όλης της οικογένειας .

Καλή σοδειά και του χρόνου με υγεία.

ΠλατανόδασοςΡυμνίου

Περνώντας από τη γέφυρα Ρυμνίου μετά την Αιανή και στρίβοντας αμέσως μετά δεξιά βρίσκει κανείς το ΠλατανόδασοςΡυμνίου και τα  ΑναβρυκάΜικροβάλτου, έναν πανέμορφο εξαιρετικού υγροβιότοπου που ξεκινά από τη γέφυρα Ρυμνίου και επεκτείνεται μέχρι το Φράγμα του Ιλαρίωνα.

Μοναστήρι Ζάβορδας

Το οχυρό μοναστήρι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος είναι χτισμένο σε υψόμετρο 650 μέτρων, στην κορυφή του όρους «του Καλλιστράτου», προβούνου της Βουνάσας των Καμβουνίων, απέναντι από το Φλάμπουρο, στους πρόποδες του κάμπτεται ο Αλιάκμων, μεταξύ των Βεντζίων και των Χασίων, ΝΑ των Γρεβενών, σε μικρή απόσταση από τα χωριά Παναγιά (Τορνίκι) και Ελάτη.Πολύ κοντά στο μοναστήρι υπήρχε άλλοτε, χωριό που ονομαζόταν Ζάβορδα, που καταστράφηκε.

Λίμνη Πολυφύτου

Σε απόσταση 20 χλμ. νοτιοανατολικά της Κοζάνης, βρίσκεται η τεχνητή λίμνη του Πολυφύτου σε ύψος 55 μ. Η λίμνη αυτή δημιουργήθηκε από την τιθάσευση του ποταμού Αλιάκμονα με τη δημιουργία φράγματος και τη λειτουργία ενός από τους σπουδαιότερους υδροηλεκτρικούς σταθμούς της χώρας. Είναι μία από τις μεγαλύτερες τεχνητές λίμνες της Ελλάδας, όπου πρόσφατα κατασκευάστηκε ένα σύγχρονο πλωτό λιμάνι.

Νεράϊδα Κοζάνης

H Νεράιδα είναι ένας παραλίμνιος οικισμός της λίμνης του Πολυφύτου, βρίσκεται δίπλα στη λίμνη, ψηλά στο λόφο της Νεράιδας και στα όρια του βρίσκεται η γέφυρα Σερβίων,Η Γέφυρα της λίμνης του Πολυφύτου είναι μία από τις μακρύτερες γέφυρες στην Ελλάδα με μήκος 1.372 μέτρα. Εγκαινιάστηκε το 1975, όταν δημιουργήθηκε η τεχνητή λίμνη του φράγματος του Πολυφύτου, στον ποταμό Αλιάκμονα.

Λευκοπηγή Κοζάνης

Στην γιορτή κουρέματος Αιγοπροβάτων

Κρόκος Κοζάνης

Κρόκος Σατίβους, είναι το όνομα του φυτού, το οποίο φυτεύεται το καλοκαίρι και ανθίζει το φθινόπωρο. Ο κρόκος είναι η σημαντικότερη καλλιέργεια στο Ν.Κοζάνης.Είναι το πιο πολύτιμο καρύκευμα του κόσμου, που πολλές φορές ανταγωνίζονταν γραμμάριο με γραμμάριο το κόστος του χρυσού. Ο κόκκινος Ελληνικός κρόκος, το αγνό αυτό προϊόν της Ελληνικής γης, κατατάσσεται στην καλύτερη ποιότητα Saffron στον κόσμο. Πολύτιμο μπαχαρικό, δίνει μία ιδιαίτερη γεύση και χρώμα στο φαγητό, στα ροφήματα, στα ποτά, στα τυροκομικά και σε αμέτρητες άλλες εφαρμογές.

ΚαστροπολιτείαΣερβίων

Το βυζαντινό κάστρο των Σερβίων, μοναδικό στη Δυτική Μακεδονία, βρίσκεται στις δυτικές απολήξεις των Πιερίων. Είναι χτισμένο σε οχυρή θέση στον ανατολικό από τους δύο δίδυμους λόφους που υψώνονται πάνω από τη σύγχρονη πόλη αφήνοντας ένα μικρό άνοιγμα για το χείμαρρο που περνά ανάμεσά τους. Δεσπόζει στην πεδιάδα του Αλιάκμονα, στο σύντομο και προσιτό γεωμορφολογικά πέρασμα από τη Μακεδονία στη Θεσσαλία και τη Νότια Ελλάδα μέσω των στενών του Σαρανταπόρου.