Κάθε χρόνο η 18η Μαΐου είναι αφιερωμένη στα μουσεία και στην προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς . Φέτος από το ICOM (Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων) έχει επιλεγεί ως θέμα «Μουσεία, Αειφορία και Ποιότητα Ζωής».

Είναι κοινά αποδεκτό πως τα μουσεία, η πολιτιστική και φυσική κληρονομιά αναδεικνύουν τη σύγχρονη δημιουργία συμβάλλοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Ως αξιόπιστοι θεσμοί, με ιδιαίτερο κύρος στο σύνολο της κοινωνίας, έχουν τη δυνατότητα να προωθούν τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης υποστηρίζοντας δράσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Πράγματι, η  Ευρωπαϊκή Ένωση το 2006, αποδέχτηκε την στρατηγική της Διεθνούς Επιτροπής που αφορά το περιβάλλον και την ανάπτυξη, δίνοντας τον ορισμό της αειφορίας, ως «ένα μακροπρόθεσμο όραμα για την αειφορία στο οποίο η οικονομική μεγέθυνση, η κοινωνική συνοχή και η προστασία του περιβάλλοντος συνδυάζονται μεταξύ τους και αλληλοϋποστηρίζονται». Επίσης, πολλοί θεωρητικοί της οικονομίας υποστηρίζουν ότι  το μοντέλο της αειφόρου ανάπτυξης αναπτύσσεται σε τοπικό, εθνικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο και αναπτύσσεται σε τρεις πυλώνες: περιβάλλον, οικονομία, κοινωνία. Το «τρίγωνο» όπως  ονομάζεται,  αποτελείται από το περιβάλλον ως «διατήρηση», από την οικονομία ως «ανάπτυξη» και την κοινωνία ως «ίδια κεφάλαια». Οι πυλώνες αλληλοσυνδέονται μεταξύ τους και βασίζονται στις πτυχές της κοινωνίας. Τα τελευταία χρόνια, στους πυλώνες της αειφορίας προστέθηκε και ο τομέας του πολιτισμού. Σύμφωνα με την θεωρία, η πολιτιστική αειφορία, αποτελεί σημαντική στρατηγική για την αντιμετώπιση κινδύνων και απειλών της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Την φετινή ημέρα γιορτής, η είσοδος των μουσείων είναι δωρεάν. Παρόλο αυτά, στην περιοχή της Κοζάνης αν και υπάρχουν οκτώ μουσεία : το Ιστορικό – Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο (ιδιωτικό), το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα (Χρώμιο Κοζάνης, ιδιωτικό), το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αιανής (δημόσιο), η Αρχαιολογική Συλλογή (δημόσια),  το Αρχοντικό Βούρκα (δημόσιο),το Αρχοντικό Μαλιόγκα (δημόσιο),η Χαρτοθήκη- Αρχοντικό Λασσάνη (δημόσιο), το Μουσείο Σύγχρονης τοπικής Ιστορίας – Μουσείο Νίκος Καλογερόπουλος (δημόσιο) λειτουργούν ελάχιστα. Δυστυχώς πέρασε άλλη μία χρονιά  όπου τα μουσεία που υπάγονται στον δήμο παραμένουν κλειστά.
Είναι γνωστό ότι όταν δεν λειτουργούν για χρόνια, γίνονται  απωθητικά και αφιλόξενα μέρη. Έτσι οδηγούνται στο σφράγισμα του κοινωνικοπολιτισμικού και οικονομικού περιβάλλοντος της περιοχής. Η ανάγκη να ανοίξουν τα μουσεία στο ευρύ κοινό και να λειτουργούν  μέσα σε πλαίσιο αλληλεπίδρασης με την τοπική κοινωνία προβάλλει επιτακτική, ιδιαίτεραστους δημόσιους πολιτιστικούς οργανισμούςοι οποίοι χρηματοδοτούνται από τον φορολογούμενο πολίτη.

Έως τότε, δυστυχώς η παραπάνω εικόνα θα επαναλαμβάνεται και οι πολιτιστικοί οργανισμοί που μέχρι και σήμερα παραμένουν κλειστοί θα μετατραπούν σε αποθήκες.

Με αφορμή την σημερινή ημέρα των μουσείων, στην πόλη της Κοζάνης δεν θα μπορούσε να γίνει λόγος για βιώσιμη ανάπτυξη και  βελτίωση της ποιότητας ζωής, εάν εξαιρέσουμε τα δημόσια μουσεία που υπάγονται στο Υπουργείο Πολιτισμού.
Και φέτος φωτεινό παράδειγμα αποτελεί το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αιανής, το οποίο διοργανώνει την παρουσίαση με τίτλο «Τα βότανα και η διαχρονική  συμβολή τους στην υγεία» απευθυνόμενη στην εκπαιδευτική κοινότητα. Την Πέμπτη 18 Μαϊου και ώρα 10:00, θα πραγματοποιηθεί σχετική ενημέρωση για τα βοτανικά είδη και τη χρήση τους για θεραπευτικούς σκοπούς, από την προϊστορική περίοδο έως σήμερα, από την αρχαιολόγο Χαρά Στυλιανάκου.  Επίσης θα υλοποιηθεί θεματική ξενάγηση στην έκθεση του Μουσείου που θα αφορά στην υγεία, από την αρχαιολόγο Δρ. Κατερίνα Αναγνωστοπούλου.

Παρακάτω θα βρείτε μια ενδεικτική λίστα μουσείων, στα οποία μπορείτε να περιηγηθείτε από την άνεση του σπιτιού σας.
1. Βρετανικό Μουσείο

Με περισσότερα από 8 εκατομμύρια αντικείμενα, το Βρετανικό Μουσείο διαθέτει μια από τις πιο συναρπαστικές συλλογές. Το μουσείο συνεργάστηκε με το Google streetview για να προσφέρει μια εικονική εμπειρία στους επισκέπτες του, ώστε να μπορείτε να δείτε τη συλλογή από το σπίτι.

2. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης

Το MET διαθέτει μια από τις πιο αγαπημένες συλλογές για εξερεύνηση και πλέον προσφέρει υπέροχες περιηγήσεις στο μουσείο online. Δείτε εδώ.

3. Τα Μουσεία του Βατικανού

Το μουσείο του Βατικανού διαθέτει 54 γκαλερί και το 2019 είχε 6 εκατομμύρια επισκέπτες, κάνοντάς το το τρίτο μεγαλύτερο μουσείο στον κόσμο. Μετά το ξέσπασμα της πανδημίας και την επίπτωση που είχε από την αρχή στη γειτονική χώρα, το μουσείο συμπεριέλαβε στην σελίδα του την δυνατότητα να γνωρίσουν οι επισκέπτες της τα εκθέματα μέσω μιας ξενάγησης 360Ο. Στην ξενάγηση αυτή παρουσιάζεται η μαγευτική Καπέλα Σιξτίνα (Sistine Chapel)  και πολλά έργα του Michelangelo και τα δωμάτια του Raphael. Επισκεφτείτε εδώ την ιστοσελίδα.

4. Μουσείο της Ακρόπολης

Το μουσείο της Ακρόπολης φιλοξενεί κάποια από τα πιο διάσημα εκθέματα του αρχαίου κόσμου. Πλέον, το μουσείο συνεργάζεται με το Google και μπήκε στο Google Arts& Culture. Επιπλέον, δημιουργήσαν και διάφορα παιχνίδια για να υπάρξει μεγαλύτερη συμμετοχή και ενδιαφέρον από τα παιδιά. Δείτε εδώ το μουσείο Ακρόπολης.

5. Λούβρο

Το Λούβρο είναι  πλέον προσβάσιμο για να απολαύσετε διαδικτυακά και σε 360 μοίρες τις συλλογές του, ώστε να νιώθετε πραγματικά σαν να το επισκέπτεστε από κοντά. Επισκεφθείτε τη δωρεάν διαδικτυακή περιήγηση εδώ.

6. Ερμιτάζ

Το μουσείο Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα πολιτισμού καθώς συμπεριλαμβάνει εκθέματα από την αρχαία Αίγυπτο και την αρχαία Ελλάδα έως και την Αναγέννηση και τη μεταμοντέρνα εποχή. Μάλιστα, για να γυρίσει κανείς όλο το μουσείο χρειάζεται πάνω από ένα μήνα. Το Ερμιτάζ προσφέρει τη δυνατότητα να ανακαλύψουμε τα εκθέματα από το σπίτι. Επισκεφτείτε το εδώ.

7. Το σπίτι της Άννας Φρανκ

Όποιος έχει πάει στο Άμστερνταμ έχει σίγουρα επισκεφτεί το συγκεκριμένο μουσείο. Τώρα μπορείτε να κάνετε μια εικονική περιήγηση στο σπίτι της Άννας Φρανκ πατώντας εδώ.

8. Η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου

Μπορείτε να περιηγηθείτε σε 18 αίθουσες γκαλερί μέσα στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, η οποία φιλοξενεί 2.300 εντυπωσιακά έργα τέχνης. Δείτε τα εδώ.

9. Μουσείο Guggenheim

Το μουσείο Guggenheim διαθέτει κάποιες από τις πιο διάσημες συλλογές συμπεριλαμβανομένων έργων του Franz Marc, του Piet Mondrian, του Pablo Picasso και του Jeff Koons. Επισκεφθείτε το μουσείο Guggenheim online εδώ.

10.Μουσείο Van Gogh

Ακόμη ένα μουσείο στην Ολλανδία, το οποίο μπορείτε να δείτε από την άνεση του καναπέ σας είναι το μουσείο Van Gogh. Δείτε το εδώ.

Όπως ισχύει βάσει απόφασης του Υπουργείου Πολιτισμού τα τελευταία χρόνια, η είσοδος σε μουσεία που ανήκουν στο Δημόσιο καθώς και αρχαιολογικοί χώροι είναι ελεύθερη για όλους τους επισκέπτες, χωρίς την καταβολή αντιτίμου.

Παράλληλα, σε όλη τη χώρα ιδιωτικοί χώροι μπαίνουν στο κλίμα της εθνικής εορτής ετοιμάζοντας ειδικές εκθέσεις και παρουσιάσεις αναφορικά με τον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου.

Σημειώνεται πως βάσει υπουργικής απόφασης η είσοδος στους οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους, τους ιστορικούς τόπους, τα μνημεία και τα μουσεία τα οποία ανήκουν στο Δημόσιο και διαχειρίζεται το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, είναι ελεύθερη, χωρίς την καταβολή αντιτίμου, στις κάτωθι ημερομηνίες:

6η Μαρτίου (Ημέρα Μνήμης Μελίνας Μερκούρη),

18η Απριλίου (Διεθνής Ημέρα Μνημείων),

18η Μαΐου (Διεθνής Ημέρα Μουσείων),
τελευταίο σαββατοκύριακο Σεπτεμβρίου (Διήμερο Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς),

28η Οκτωβρίου (Εθνική Εορτή) και πρώτη Κυριακή κάθε μήνα από 1η Νοεμβρίου έως 31η Μαρτίου


Ανοιχτές είναι και οι πόρτες του Μουσείου Ακρόπολης την 28η Οκτωβρίου, παρά το γεγονός ότι δεν εντάσσεται στην παραπάνω διάταξη.

Η οικία Καντζάκη, που αποτελεί σήμερα τον χώρο του μουσείου, εξαγοράστηκε το 1970 από την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς, προκειμένου να διασωθεί το κτήριο που σκοτώθηκε ο αγωνιστής του Μακεδονικού Αγώνα Παύλος Μελάς και να αναδειχθεί η ιστορία αυτής της περιόδου στην περιοχή της Καστοριάς και της Φλώρινας.

Το 1978, το κτήριο χαρακτηρίστηκε το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό και διατηρητέο μνημείο ως σημείο αναφοράς και ιστορικής μνήμης των γεγονότων του Μακεδονικού Αγώνα και του θανάτου του Παύλου Μελά. Το 2010 ολοκληρώθηκαν εργασίες αναστήλωσης και ανάδειξης του μουσείου και του περιβάλλοντος χώρου από την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, με την συνδρομή του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα στη Θεσσαλονίκη.

Η οικία αποτελεί αντιπροσωπευτικό κτίσμα τοπικής αρχιτεκτονικής των χωριών της ιστορικής περιοχής των Κορεστείων. Πρόκειται για διώροφο κτίσμα λόγω της κλίσης του εδάφους, όπου το ισόγειο είναι χτισμένο με λιθόκτιστους τοίχους, ο πρώτος όροφος με ελαφριά υλικά από πλίνθους και με τετράρριχτη ξύλινη κεραμοσκεπή στέγη. Τα λιγοστά ανοίγματα ενώνουν την βαριά κατασκευή των τοίχων και δίνουν φρουριακή μορφή στον όγκο του.

Οι εσωτερικοί χώροι του μουσείου διατηρούν την εσωτερική διαρρύθμιση και μορφή ενός λαϊκού σπιτιού της περιοχής των Κορεστείων των αρχών του 20ου αιώνα, διατηρώντας τον χώρο όπως υπήρξε κατά την επιχείρηση του οθωμανικού αποσπάσματος. Παρουσιάζονται προσωπικά αντικείμενα της οικογένειας Καντζάκη, όπλα από την εποχή του Μακεδονικού Αγώνα, στολές Μακεδονομάχων και φωτογραφίες των Μακεδονομάχων που έδρασαν στην περιοχή μεταξύ της Καστοριάς και της Φλώρινας. Η σημασία του μουσείου δεν έγκειται τόσο στα εκθέματά του, αλλά περισσότερο στα γεγονότα που διαδραματίστηκαν την κρίσιμη ιστορική περίοδο.

Το χωριό Μελάς βρίσκεται κτισμένο στους νότιους πρόποδες του όρους Βίτσι, 16 χλμ. από την Καστοριά μέσω της επαρχιακής οδού Καστοριάς-Φλώρινας μέσω Κορεστίων (Βιτσίου). Την ευθύνη συντήρησης και λειτουργίας του μουσείου έχει αναλάβει ο σύλλογος «Οι φίλοι του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα» και συνεργαζόμενοι γυναικείοι σύλλογοι της περιοχής. Το μουσείο λειτουργεί καθημερινά έπειτα από συνεννόηση, ενώ δεν καταβάλλεται εισιτήριο.

Η πρώτη Ιστορική-λαογραφική συλλογή ιδρύθηκε στα τέλη του 1968 με αρχές του 1969 και εγκαταστάθηκε περιοδικά σε διάφορα μισθωμένα μικρά καταστήματα της πόλης.

Από το 1975 έως το 1984 εγκαταστάθηκε σε κτίριο της Φιλόπτωχου Αδελφότητας Κυριών Κοζάνης. Το 1979, ιδρύθηκε το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο προαναφερθέν κτίριο. Σ’ αυτή την πρώτη έκθεση το ιστορικό τμήμα περιελάμβανε όλη την ιστορική πορεία της Κοζάνης. Παράλληλα συγκροτήθηκε η Λαογραφική συλλογή στην οποία εκτίθονταν τα εξής θέματα: παραδοσιακές ασχολίες πρωτογενούς παραγωγής, εργαστήρια και επαγγέλματα, πνευματικός και κοινωνικός βίος, οικογενειακή ζωή. Οι παραπάνω συλλογές μεταστεγάστηκαν τέσσερις φορές σε διάφορα μισθωμένα, αλλά ακατάλληλα κτίρια. Τη Διοίκηση του Συνδέσμου απασχολούσε πάντα το πρόβλημα της μόνιμης στέγασης των συλλογών, σε ιδιόκτητο οίκημα. Κατά τα έτη 1980-1983 ανεγέρθη το κτίριο, στο οποίο στεγάζεται σήμερα το Μουσείο. Το έτος 1993 αναγέρθηκε, για να στεγάσει την νέα πτέρυγα του Μουσείου, νέο τετραώροφο κτίριο, κατ’ επέκταση του πρώτου.

Το Ιστορικό-Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο ανήκει στην κατηγορία των Ιστορικών-Λαογραφικών Μουσείων. Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Περιλαμβάνει τις εξής θεματικές κατηγορίες: Έκθεση Φυσικής Ιστορίας (από την Παλαιολιθική εποχή μέχρι και τους νεότερους χρόνους), Αρχαιολογική- Βυζαντινή έκθεση (από το 7000 π.Χ. έως 1453 μ.Χ.), Ιστορική έκθεση (από το 1453 έως 1944), Λαογραφική έκθεση, που θεωρείται και η σημαντικότερη, (από το 1640 έως 1960), Πινακοθήκη νεότερων χρόνων, Συλλογή γραμματοσήμων (1861-2004) και Συλλογή ραδιοφώνων (1930-1960).

Στόχος της ίδρυσης του Μουσείου ήταν η διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μέσω της καταγραφής και περισυλλογής των αντικειμένων, με απώτερο σκοπό την εκπαίδευση και την επιμόρφωση των επισκεπτών.

Εμπνευστής, οραματιστής και δημιουργός του Ιστορικού-Λαογραφικού & Φ. Ιστορίας Μουσείου Ν. Κοζάνης και του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα στο Μπούρινο ήταν ο Δάσκαλος Κωνσταντίνος Ε. Σιαμπανόπουλος ο οποίος αφιέρωσε όλη τη ζωή του στη διάσωση, περισυλλογή, προβολή του πολιτισμού και της παράδοσης του τόπου μας.

Ο πολιτισμός χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια για την προβολή της ταυτότητας πόλεων και τόπων και την προσέλκυση επισκεπτών σε αυτούς. Ειδικότερα, τα μουσεία αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς πόρους, οι οποίοι μπορούν να ενισχύσουν την ανάδειξης της πολιτιστικής ταυτότητας των πόλεων και την αύξηση της τουριστικής δραστηριότητας σε αυτές.

Αρχαιολογικό Μουσείο Φλώρινας

Στην πρώτη αίθουσα του Μουσείου εκτίθενται ευρήματα από την ανασκαφή του οικισμού της εποχής του Χαλκού στο Αρμενοχώρι και παρατίθεται πληροφοριακό υλικό για τη γεωμορφολογία και την ιστορία της περιοχής που καταλαμβάνει σήμερα ο νομός Φλώρινας από την 6η χιλιετία ως τα ρωμαϊκά χρόνια. Στις δύο γειτονικές αίθουσες εκτίθενται αντιπροσωπευτικά έργα γλυπτικής κυρίως ρωμαϊκών χρόνων από διάφορες θέσεις του νομού (ανάγλυφες επιτύμβιες και αναθηματικές στήλες, επιγραφές). Στην τέταρτη αίθουσα εκτίθεται ψηφιδωτό που αποκολλήθηκε από το δάπεδο ρωμαικής έπαυλης στις Κάτω Κλεινές. Στον πρώτο όροφο εκτίθενται ευρήματα ελληνιστικών χρόνων από τις ανασκαφές στη Φλώρινα (λόφος Αγίου Παντελεήμονα) και στις Πέτρες Αμυνταίου. Πρόκειται για τα χαρακτηριστικότερα δείγματα πηλοπλαστικής, κεραμικής και μεταλλοτεχνίας που βρέθηκαν στους δύο οικισμούς.

Στον ίδιο όροφο εκτίθενται αποσπάσματα τοιχογραφιών, τμήματα τέμπλων, βημόθηρα ναών της νησίδας του Αγίου Αχιλλείου Πρεσπών, αγγεία και κοσμήματα βυζαντινών χρόνων από ανασκαφές στην περιοχή των Πρεσπών. Το κτίριο του Μουσείου κατασκευάστηκε τη δεκαετία του ’60 και επισκευάστηκε το 1998. Η έκθεση του ορόφου οργανώθηκε το 1991 και του ισογείου το 1998. Εγκαινιάστηκε το Μάιο του 1999. Σε χώρους του Μουσείου στεγάστηκε η ΚΘ΄ΕΠΚΑ από την ίδρυσή της και σήμερα Η ΕΦ.Α. Φλώρινας.

Ιστορικό – Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο Κοζάνης

Το Ιστορικό-Λαογραφικό & Φυσικής Ιστορίας Μουσείο Κοζάνης ιδρύθηκε το 1969 και εγκαινιάσθηκε επίσημα στις 10 Οκτωβρίου 1987. Το Μουσείο είναι δημιούργημα του Συνδέσμου Γραμμάτων και Τεχνών Ν. Κοζάνης. Η πρώτη Ιστορική-λαογραφική συλλογή ιδρύθηκε στα τέλη του 1968 με αρχές του 1969 και εγκαταστάθηκε περιοδικά σε διάφορα μισθωμένα μικρά καταστήματα της πόλης. Από το 1975 έως το 1984 εγκαταστάθηκε σε κτίριο της Φιλόπτωχου Αδελφότητας Κυριών Κοζάνης. Το 1979, ιδρύθηκε το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο προαναφερθέν κτίριο. Σ’ αυτή την πρώτη έκθεση το ιστορικό τμήμα περιελάμβανε όλη την ιστορική πορεία της Κοζάνης. Παράλληλα συγκροτήθηκε η Λαογραφική συλλογή στην οποία εκτίθονταν τα εξής θέματα: παραδοσιακές ασχολίες πρωτογενούς παραγωγής, εργαστήρια και επαγγέλματα, πνευματικός και κοινωνικός βίος, οικογενειακή ζωή. Οι παραπάνω συλλογές μεταστεγάστηκαν τέσσερις φορές σε διάφορα μισθωμένα, αλλά ακατάλληλα κτίρια. Τη Διοίκηση του Συνδέσμου απασχολούσε πάντα το πρόβλημα της μόνιμης στέγασης των συλλογών, σε ιδιόκτητο οίκημα. Κατά τα έτη 1980-1983 ανεγέρθη το κτίριο, στο οποίο στεγάζεται σήμερα το Μουσείο. Το έτος 1993 αναγέρθηκε, για να στεγάσει την νέα πτέρυγα του Μουσείου, νέο τετραώροφο κτίριο, κατ’ επέκταση του πρώτου.

Το Ιστορικό-Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο ανήκει στην κατηγορία των Ιστορικών-Λαογραφικών Μουσείων. Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Περιλαμβάνει τις εξής θεματικές κατηγορίες: Έκθεση Φυσικής Ιστορίας (από την Παλαιολιθική εποχή μέχρι και τους νεότερους χρόνους), Αρχαιολογική- Βυζαντινή έκθεση (από το 7000 π.Χ. έως 1453 μ.Χ.), Ιστορική έκθεση (από το 1453 έως 1944), Λαογραφική έκθεση, που θεωρείται και η σημαντικότερη, (από το 1640 έως 1960), Πινακοθήκη νεότερων χρόνων, Συλλογή γραμματοσήμων (1861-2004) και Συλλογή ραδιοφώνων (1930-1960). Στόχος της ίδρυσης του Μουσείου ήταν η διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μέσω της καταγραφής και περισυλλογής των αντικειμένων, με απώτερο σκοπό την εκπαίδευση και την επιμόρφωση των επισκεπτών. Εμπνευστής, οραματιστής και δημιουργός του Ιστορικού-Λαογραφικού & Φ. Ιστορίας Μουσείου Ν. Κοζάνης και του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα στο Μπούρινο ήταν ο Δάσκαλος Κωνσταντίνος Ε. Σιαμπανόπουλος ο οποίος αφιέρωσε όλη τη ζωή του στη διάσωση, περισυλλογή, προβολή του πολιτισμού και της παράδοσης του τόπου μας.

Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς

Το Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς ιδρύθηκε το 1989 και υπάγεται στην αρμοδιότητα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καστοριάς. Η ίδρυση του Μουσείου ήταν απόρροια πολυετών προσπαθειών προκειμένου να στεγαστεί ο πλούτος των βυζαντινών φορητών εικόνων, που μέχρι τότε συγκεντρώνονταν -για λόγους προστασίας- στον ναό του Αγίου Σπυρίδωνος. Παράλληλα με τη φύλαξη και έκθεση της συλλογής των εικόνων, ήταν αναγκαία η ύπαρξη οργανωμένων εργαστηρίων συντήρησης. Για την οργάνωση της πρώτης έκθεσης συνεργάστηκαν η τότε αρμόδια 11η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, με τον προϊστάμενό Ιωακείμ Παπάγγελο και την αρχιτέκτονα Κλεοπάτρα Θεολογίδου, μαζί με τον καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., Ευθύμιο Τσιγαρίδα.

Η ομάδα έργου συνέταξε τη μελέτη παρουσίασης των εκθεμάτων και είχε τη γενική επιστημονική ευθύνη. Από το διαθέσιμο εκθεσιακό υλικό επιλέχθηκαν μόνο φορητές εικόνες, προκειμένου να αναδειχθεί η θέση της Καστοριάς ως σημαντικού κέντρου της βυζαντινής και μεταβυζαντινής ζωγραφικής. Η ίδρυση και λειτουργία του Βυζαντινού Μουσείου συνετέλεσε στη συστηματική συντήρηση, μελέτη και αρχειοθέτηση της συλλογής φορητών εικόνων, αλλά και στη δυνατότητα παρουσίασης της -μέσω δανεισμού- σε διεθνείς εκθέσεις υψηλών προδιαγραφών.

Παλαιοντολογικό Ιστορικό Μουσείο Πτολεμαΐδας

Ένα σημαντικό απόκτημα που διαθέτει η Πτολεμαΐδα, είναι το Παλαιοντολογικό & Ιστορικό Μουσείο της, που εγκαινιάστηκε το 2006 και δεν περιορίζεται στην στενή έννοια του όρου, αλλά παράγει και πολιτισμό. Μέσα σ΄ αυτό το όμορφο κτήριο, δεν φιλοξενούνται μόνο παλαιοντολογικά και ιστορικά εκθέματα, αλλά και πτέρυγα πινακοθήκης με σημαντικά έργα Ελλήνων Ζωγράφωνόπως Μόραλη, Μυταρά, Φασιανού, Πανταλέων, Καραβούση Ζουμπουλάκη κ.α.  Εξαιρετικής σημασίας είναι το τμήμα του Παύλου Μοσχίδη ο οποίος δώρισε στο μουσείο 100 ζωγραφικά έργα καθώς και όλο του το αρχείο.

Στο Μουσείο υπάρχει ακόμα τμήμα με αρχαιολογικά ευρήματα και λαογραφική συλλογή. Παράλληλα φιλοξενούνται εκθέσεις κάθε είδους. Η Παλαιοντολογική Συλλογή του Μουσείου, συγκροτήθηκε, σχεδόν στο σύνολό της, από οικειοθελείς προσφορές των κατοίκων της Εορδαίας. Ο εντοπισμός των σχετικών ευρημάτων, έγινε κατά κανόνα από εργάτες ή αγρότες αλλά και μισθωτές αμμολόφων. Όλοι οι προαναφερόμενοι ήρθαν σε επαφή με ανάλογο παλαιοντολογικό υλικό, κατά την διάρκεια των εργασιών τους και επέδειξαν την ανάλογη ευαισθησία, ώστε να τα συλλέξουν και να τα παραδώσουν στο Δήμο και από της ιδρύσεώς του στο ίδιο το Μουσείο. Τα υπάρχοντα Παλαιοντολογικά αντικείμενα, διακρίνονται σε πετρώματα και απολιθώματα, φυτικής ή ζωικής προελεύσεως, σπονδυλωτών ή ασπονδύλων, με τα σπονδυλωτά καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του σχετικού εκθεσιακού χώρου. Μεταξύ των σπουδαιοτέρων εκθεμάτων, ο επισκέπτης θα διακρίνει, αν όχι θα εντυπωσιαστεί, από τους χαυλιόδοντες των προβοσκιδωτών ελεφαντοειδών (κυρίως Mammuthus και Elephas Archidiskodon meridionalis), η κάτω γνάθος Ιπποποτάμου (Hippopotamus antiquus), τα οστά Ιππαρίων (Ipparion / Epuus), τμήματα της κάρας και των κεράτων διαφόρων βοοειδών(Bos primigeniusκ.α.), απολιθώματα χειροειδών (Propotamochoerus) κ.α..

Οι ηλικίες των απολιθωμάτων αυτών κυμαίνονται, συνήθως, από 1 έως 3 εκατομμύρια χρόνια. Εντούτοις υπάρχουν και πολύ παλαιότερα, όπως τα ευρήματα από Γαστερόποδα Βραχιόποδα, και Δίθυρα, που φθάνουν έως και τα 70 με 80 εκατομμύρια χρόνια. Στα εκθέματα φυτικής προελεύσεως ξεχωρίζουν τμήματα κορμών δένδρων, μερικά εκ των οποίων, μάλιστα, ανήκουν σε άγνωστο έως σήμερα είδος. Η Αρχαιολογική Συλλογή, οργανώθηκε υπό την καθοδήγηση και επίβλεψη της Λ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Αιανής. Περιλαμβάνει 78 αντικείμενα προερχόμενα από λαθρανασκαφές ή οικογενειακά κειμήλια και τα οποία οι κάτοχοι, κάτοικοι της ευρύτερης Εορδαίας, παρέδωσαν ή δώρισαν προς το Δήμο και το Μουσείο. Δυστυχώς το γεγονός ότι δεν προέρχονται από συστηματικές ανασκαφές και άρα υπάρχει αδυναμία γνώσεως της προελεύσεώς τους, καθιστά δυσχερή την μελέτη τους και κατ΄επέκταση την εξαγωγή συμπερασμάτων. Κατά κανόνα, πάντως, συνιστούσαν κτερίσματα τάφων από άγνωστες νεκροπόλεις της περιοχής.

Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής αποτελεί σήμερα ένα σύγχρονο ερευνητικό ίδρυμα πανελλήνιας  σημασίας και εμβέλειας. Το κτηριακό συγκρότημα έχει συνολική έκταση 4.500 τ.μ. με τον εκθεσιακό χώρο  (1000 τ.μ. περίπου) στον πρώτο όροφο και το ισόγειο, που περιλαμβάνει αποθήκες κατάλληλα διαμορφωμένες ως προς την ασφάλεια και αντιμετώπιση φθοράς από κλιματικές συνθήκες, εργαστήρια πληρέστατα οργανωμένα και εξοπλισμένα, γραφεία, βιβλιοθήκη, σχεδιαστήριο, αποθήκη εργαλείων- ξυλουργείο, ξενώνα και Αίθουσα Εκδηλώσεων, εξοπλισμένη με τα πλέον σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα,  στην οποία, εκτός των άλλων, λειτουργούν τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα της Αιανής που είχαν αρχίσει από  το 1988 οργανωμένα πλέον σε 15 θεματικές ενότητες. Η έκθεση των σημαντικότατων αρχαιολογικών ευρημάτων της αρχαίας Αιανής, αποτελεί την κύρια αφορμή για την ιστορική μελέτη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, όπως αυτός διαμορφώθηκε και ήκμασε στα βόρεια σύνορά του. Για αυτό το λόγο η έκθεση του Μουσείου έχει κυρίως εκπαιδευτικό χαρακτήρα, χωρίς αυτό φυσικά να της στερεί την επιστημονική της αξία. Η έκθεση περιλαμβάνει σε έξι αίθουσες ευρήματα από την Αιανή, ενώ η 7η προορίζεται για προσωρινές εκθέσεις.

Στην Αίθουσα Α ο επισκέπτης ενημερώνεται για την ιστορική ταυτότητα της Άνω Μακεδονίας, της Ελίμειας και της Αιανής. Ακολουθούν τα ευρήματα από τις ανασκαφές των νεολιθικών οικισμών της Αιανής και αυτών της Εποχής του Χαλκού. Εκτίθενται αντιπροσωπευτικά αγγεία από τη μεγάλη συλλογή των αμαυρόχρωμων και μυκηναϊκών αγγείων της Αιανής, καθώς και οι δύο ταφές του ίδιου νεκροταφείου με έντονα μυκηναϊκό χαρακτήρα. Την Ύστερη Εποχή του Χαλκού διαδέχεται η Εποχή του Σιδήρου με τη χαρακτηριστική κεραμεική και κυρίως με τα περίτεχνα κοσμήματα, γνωστά ως «μακεδονικά χαλκά».

Στην Αίθουσα Β εκτίθενται τα ευρήματα των ιστορικών χρόνων από την αρχαία πόλη της Αιανής. Τον επισκέπτη υποδέχεται το μαρμάρινο άγαλμα της Νίκης, ακρωτήριο κτηρίου της πόλης, ακολουθεί μετά το χάλκινο αγαλμάτιο της πεπλοφόρου από το τοπικό εργαστήριο. Στις επόμενες προθήκες ο επισκέπτης μπορεί να παρακολουθήσει τη χρονολογικά την εξέλιξη της πόλης μέσα από την κεραμεική της, από τα αρχαϊκά έως και τα ελληνιστικά χρόνια. Ενημερώνεται για τις συνήθειες των κατοίκων της, τις καθημερινές βιοποριστικές και οικιακές ασχολίες, τις εμπορικές ανταλλαγές, και τέλος θαυμάζει το μεγάλο αριθμό αγγείων που προήλθαν από τον πυθμένα της μεγάλης Δεξαμενής, όπου είχαν πέσει κατά την προσπάθεια των κατοίκων να αντλήσουν το πολύτιμο και αναγκαίο για τις καθημερινές ανάγκες νερό.

Στην Αίθουσα Γ εκτίθενται ευρήματα που σχετίζονται με τον δημόσιο και ιδιωτικό βίο κατά θεματικές ενότητες, όπως η κατοικία –γίνεται αναπαράσταση δωματίου από το Σπίτι με Σκάλες που αποκαλύφθηκε στην αρχαία Αιανή των ελληνιστικών χρόνων- η ενδυμασία και η υφαντική, ο καλλωπισμός, οι λατρείες, ο οπλισμός, τα νομίσματα, ο αθλητισμός, ενώ προς το πέρας της μεγάλης αυτής αίθουσας εκτίθενται τα μοναδικά οστέινα περίτμητα πλακίδια του τάφου Ι και άλλα οστέινα και ελεφαντοστέινα αντικείμενα και τα πήλινα ειδώλια ανθρώπινων μορφών, που μας εισαγάγουν στην Αίθουσα Δ, όπου εκτίθενται τα χρυσά και αργυρά κοσμήματα και τα υπόλοιπα ευρήματα από την νεκρόπολη των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων. Στην Αίθουσα Ε εκτίθενται έργα πλαστική με αγάλματα, στήλες και αρχιτεκτονικά μέλη και στην Αίθουσα ΣΤ αντικείμενα από τα νεκροταφεία του 4ου αι. π.Χ., των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων.

Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων Λαογραφίας και Προϊστορίας

Το Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων Λαογραφίας και Προϊστορίας στο Μαυροχώρι της Καστοριάς αποτελεί την ενσάρκωση μιας ιδέας που συνέλαβε πριν 27 χρόνια ο δάσκαλος Δημήτρης Παναγιωτίδης μαζί με τη σύζυγό του Φανή Θεοχάρη. Τελικά, το όνειρο του ζεύγους υλοποιήθηκε το 2009: σε δύο κτίρια τοπικής αρχιτεκτονικής, παρουσιάζονται σκηνές καθημερινού βίου του λαού μας, αναβιώνοντας ήθη και έθιμα πανελλαδικά. Το Μουσείο συγκροτείται από δύο μεγάλα και νεόδμητα κτίρια, τοπικής νεοκλασικής αρχιτεκτονικής. Εντυπωσιακή είναι η αναπαράσταση του παραδοσιακού γάμου με τα κέρινα ομοιώματα του γαμπρού, της νύφης, του παπά, κ. ά. Αλλά εξίσου εντυπωσιακές είναι και οι κέρινες μορφές των προϊστορικών ανθρώπων, που κατοικούσαν πριν χιλιάδες χρόνια στις όχθες της Λίμνης της Καστοριάς και ψάρευαν στα νερά της. Ανάμεσα στα δύο κτίρια του Μουσείου υπάρχει μία μεγάλη τετράγωνη αυλή, που έχει ολόγυρά της αναπαραστάσεις μαγαζιών της παλαιάς εποχής, μαζί με τα κέρινα ομοιώματα των επαγγελματιών που τα επάνδρωναν και τα λειτουργούσαν.

Τα ποικίλα εκθέματα είναι μοιρασμένα σε θεματικές ενότητες ώστε οι επισκέπτες –κυρίως οι μαθητές– να διδάσκονται εύκολα και μεθοδικά την εξέλιξη του πολιτισμού μας από τα πανάρχαια χρόνια μέχρι τα σύγχρονα. Σε αυτές τις θεματικές ενότητες περιλαμβάνονται: κύκλος ψωμιού, μαλλιού, τρύγος, μαγειρικά σκεύη, η φωτιά, στολές, ο οπλισμός, μουσικά όργανα κτλ. Παράλληλα, το Μουσείο λειτουργεί και ως πολιτιστικό κέντρο με ποικίλες δραστηριότητες: θέατρο, μουσική, φιλολογικά βραδινά, εκθέσεις έργων καλλιτεχνών, βιβλιοθήκη κτλ. Οι κέρινες φιγούρες σε φυσικό μέγεθος, παριστάνουν απλοϊκούς γραφικούς τύπους κάθε ηλικίας, του χωριού και της πόλης την ώρα της δουλειάς και του μόχθου με στολές εποχής. Στον ίδιο χώρο συστεγάζεται και η συλλογή του κ. Πιστικού με ακριβείς μικρογραφίες των κυριοτέρων αρχοντικών, βυζαντινών εκκλησιών και μνημείων της περιφερειακής ενότητας Καστοριάς.

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μηλιάς Γρεβενών

Από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, ο Δημήτρης Ζησόπουλος παιδάκι τότε, παίζοντας με τα χώματα κοντά στο σπίτι του παππού του, έβρισκε απολιθώματα. Τα περισσότερα αποκαλύφθηκαν από τα νερά της δεξαμενής του υδραγωγείου, πάνω, στην κορυφή του λόφου, στην περιοχή Αμπέλια στις βόρειες παρυφές της πόλης των Γρεβενών και σε υψόμετρο 585 μ.. Στο τέλος της δεκαετίας, ως φοιτητής, έφερε δείγματα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.), στον καθηγητή Παλαιοντολογίας Ιωάννη Μελέντη, ο οποίος προσδιόρισε ότι πρόκειται για απολιθωμένα οστά ελέφαντα. Το 1990, η Ευαγγελία Τσουκαλά έκανε αυτοψία στην περιοχή φιλοξενούμενη από την οικογένεια Ζησόπουλου. Το γεγονός αυτό ήταν η αφορμή για εκτεταμένες παλαιοντολογικές έρευνες από το Α.Π.Θ.. Η πρώτη ανασκαφή έγινε το 1992, με πολύ ενδιαφέροντα ευρήματα όπως είναι τμήμα του εμπρόσθιου πέλματος με τα οστά σε ανατομική συνάφεια, που δείχνει και τον τόπο θανάτου του ζώου.

Ακολούθησαν δύο ουσιαστικές ανασκαφικές περίοδοι το 1994 και 1995 με αποτέλεσμα την αποκάλυψη τμήματος σκελετού ελέφαντα, ηλικίας 200.000 χρόνων και δύο δοντιών προϊστορικού βοοειδούς. Τα απολιθώματα αυτά κατ’ αρχάς στεγάστηκαν στο δημοτικό κτίριο «Λαδά». Αργότερα, το 2001 μεταφέρθηκαν και σήμερα στεγάζονται στο Δημοτικό Μουσείο Γρεβενών. Από το 1993 μέχρι σήμερα η παλαιοντολογική έρευνα πραγματοποιείται με τη χρηματοδότηση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Γρεβενών.

Ο Μαστόδοντας της Μηλιάς

Μετά το πέρας των ανασκαφών και των ραδιοχρονολογήσεων με τον «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟ», το 1996, η Ευαγγελία Τσουκαλά θέλοντας να αξιοποιήσει τις πληροφορίες του δασκάλου της Ιωάννη Μελέντη, ότι στο χωριό Μηλιά Γρεβενών κάποιος Θανάσης Δεληβός ανακάλυψε απολιθώματα, με την ομάδα της πήγε στη Μηλιά κατά την επιστροφή στη Θεσσαλονίκη και τον αναζήτησε. Αφού τον βρήκε, τότε εκείνος της έδειξε απολιθώματα από την περιοχή του, κοντά στο σπίτι του. Στη συνέχεια η ομάδα ψάχνοντας εντόπισε τα πρώτα απολιθώματα. Αυτό οδήγησε σε συστηματικές ανασκαφές στην περιοχή, από το 1997, για να αποκαλύψουν ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα που αφορούν την Παλαιοντολογία: δύο πλήρεις, τεράστιοι χαυλιόδοντες (αυτοί είναι οι δεύτεροι κοπτήρες της άνω γνάθου) μήκους 4.39 μέτρων ο καθένας, σε θέση χιαστί, οι μεγαλύτεροι που έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα στον κόσμο ενός προϊστορικού προβοσκιδωτού (μαστόδοντα) (Proboscidea, Mammut borsoni (HAYS, 1834). Το 1998 ανακαλύφθηκε από το ίδιο ζώο ένα από τα πληρέστερα σαγόνια που έχουν βρεθεί στον ευρωπαϊκό χώρο. Πάνω στο σαγόνι, εξαιρετικά σπάνια, διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση και οι δύο μικροί κάτω χαυλιόδοντες, χαρακτηριστικό που εξέλειψε με την εξέλιξη. Επίσης ήλθαν στο φως καλά διατηρημένα οστά του μετακρανιακού σκελετού: της κνήμης, της ωλένης και πλευρών. Η ολοκλήρωση των ερευνών στη θέση Μηλιά1 έγινε το 1999 με την ανακάλυψη της δεύτερης ωλένης και πλευρών που ολοκληρώνουν ως ένα βαθμό την εικόνα ενός ενήλικου προβοσκιδωτού (περίπου 35 χρόνων) τριών εκατομμυρίων ετών. Μετά το 2000 οι ανασκαφές συνεχίστηκαν στις θέσεις Μηλιά2 με την αποκάλυψη δεύτερου σαγονιού, βραχίονα, λεκάνης θηλυκού μαστόδοντα, καθώς και τμήμα κρανίου και ολόκληρου μηρού μήκους 1,5 μέτρου ισχυρού αρσενικού ζώου. Τμήματα οστών διάφορων ζώων προήλθαν από τις υπόλοιπες θέσεις μέχρι τη θέση Μηλιά 9. Το 2007 ανακαλύφθηκαν μέσα στο αμμορυχείο της Μηλιάς δύο χαυλιόδοντες μεγαλύτεροι αυτών της θέσης Μηλιά1, με μήκος 5,02 μέτρων. Μαζί βρέθηκαν η κάτω γνάθος και πολλά οστά του σκελετού ενός γίγαντα 25 ετών, με ύψος περί τα 3,5 μέτρα και βάρος μεγαλύτερο από 8 τόνους, πλειοκαινικής ηλικίας (3.000.000 ετών περίπου), που η τόσο πλήρης παρουσία του γίνεται γνωστή στην Ελλάδα για πρώτη φορά. Η ανακάλυψή του συμβάλλει στη γνώση τόσο της εξέλιξης, όσο και στους λόγους που οδήγησαν το είδος αυτό στην εξαφάνιση από την Ευρώπη. Τα απολιθωμένα οστά και οι χαυλιόδοντες του μαστόδοντα αυτού εκτίθενται στο Μουσείο Μηλιάς του Δήμου Ηρακλειωτών. Τέλος στη θέση Πρίπορος, κοντά στον Άγιο Γεώργιο του Δήμου Ηρακλειωτών βρέθηκε το 1999, μετά από πληροφορίες του τότε προέδρου του Αγίου Γεωργίου, Μιχάλη Καραγιάννη, μια απολιθωμένη σιαγόνα με πλήρη οδοντοστοιχία και η ωλένη ενός ρινόκερου (Dicerorhinus jeanvireti), πλειοκαινικής ηλικίας τριών εκατομμυρίων ετών. Η σημασία των ευρημάτων καλύπτουν την ΕΡΕΥΝΑ, την ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ και την ΚΟΙΝΩΝΙΑ. Για πολλά χρόνια οι ντόπιοι παραξενεύονταν με τις πληροφορίες για την παρουσία των ελεφάντων στην περιοχή τους. Μάλιστα επέμεναν ότι πρόκειται από κόκαλα ελέφαντα τσίρκου που θάφτηκε στα Γρεβενά. Η καλύτερη μαρτυρία ήταν του βοσκού της Μηλιάς Γιάννη Βλάχου που είπε: «Η μεγαλύτερη επιτυχία σας ήταν ότι εμένα και άλλους δύσπιστους ντόπιους που μέχρι πρότινος καταστρέφαμε από άγνοια τα απολιθώματα, τώρα συνειδητοποιήσαμε την αξία τους, ότι είναι φυσική κληρονομιά μας και τα μαζεύουμε με προσοχή και τα παραδίνουμε στο Μουσείο».

Στο πλαίσιο αυτό, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης διοργανώνει την εκπαιδευτική δράση «Πέρα από το “σύνορον” του Καποδίστρια» που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο, 25 Σεπτεμβρίου 2021 και ώρα 10:30 π.μ. στον Ιερό Ναό Αγίου Νικάνορα Εράτυρας και την Κυριακή, 26 Σεπτεμβρίου 2021 και ώρα 10:30 π.μ. στο Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα). Η εκπαιδευτική αυτή δράση περιλαμβάνει ξενάγηση από αρχαιολόγο και μικρό κυνήγι θησαυρού και απευθύνεται κυρίως σε μαθητές Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου, χωρίς φυσικά να αποκλείονται οι ενήλικες επισκέπτες.

Στόχος της δράσης είναι να ανακαλύψουν οι μαθητές άγνωστες πτυχές της τοπικής ιστορίας που συμβαίνουν παράλληλα με την Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους. Οι μαθητές θα μάθουν για τις επανασταστικές ιδέες και τις ανανεωτικές τάσεις που επικρατούσαν την εποχή αυτή στη Δυτική Μακεδονία, έναν χώρο πέρα από την οροθετική γραμμή, “το σύνορον”, που ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδος, Ιωάννης Καποδίστριας, είχε θέσει για τα σύνορα του νέου ελληνικού κράτους.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης επέλεξε να τοποθετήσει τη συγκεκριμένη εκπαιδευτική δράση σε δύο μνημεία με ιδιαίτερη σημασία για τις καλλιτεχνικές τάσεις που επικρατούσαν την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης στην περιοχή του Βοΐου και γενικότερα της Μακεδονίας: τον Ναό του Αγίου Νικάνορα στην Εράτυρα, που χτίστηκε το 1816 και είναι διακοσμημένος με εικόνες και τοιχογραφίες του του 1825, και το αρχοντικό Μαλιόγκα – Αργυριάδη στη συνοικία Χώρα της Σιάτιστας, που χτίστηκε το 1759 και φέρει τοιχογραφικό διάκοσμο του 1844.

Ο Ναός του Αγίου Νικάνορα στην Εράτυρα, ζωγραφισμένος από αγιογράφους από την ίδια την Εράτυρα, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των ανανεωτικών τάσεων της λόγιας ζωγραφικής της Δυτικής Μακεδονίας που μορφολογικά έχουν αποκοπεί από την μεταβυζαντινή παράδοση και προσεταιρίζονται περισσότερο τις δυτικές τάσεις, διατηρώντας πάντα μια όμως την ίδια θρησκευτική θεματολογία, όπως είχε διαμορφωθεί από την ύστερη βυζαντινή εποχή.

Οι τοιχογραφίες του αρχοντικού Αργυριάδη (Μαλιόγκα) στη Σιάτιστα ρέπουν περισσότερο προς μια λαϊκή απόδοση όσον αφορά την τεχνοτροπία τους, τα απεικονιζόμενα θέματά τους όμως είναι εντυπωσιακά εκλεκτικιστικά. Η θεματολογία της ζωγραφικής περιλαμβάνει από απόψεις ευρωπαϊκών πόλεων και παγκόσμιους χάρτες έως ξένους ηγέτες και στρατιωτικούς καθώς επίσης και μια σπάνια στη Μακεδονία τοιχογραφική απόδοση του Όθωνα, του πρώτου βασιλιά της Ελλάδος. Η ζωγραφική του αρχοντικού είναι χαρακτηριστική των ιδεολογικών, πολιτικών και καλλιτεχνικών τάσεων που επικρατούν στη Μακεδονία πριν και μετά την ελληνική επανάσταση.

Οι ενδιαφερόμενοι να συμμετάσχουν στη δράση μπορούν να προκρατήσουν τη θέση τους (η κάθε ομάδα ξενάγησης δύναται να αποτελείται από 8 άτομα) στέλνοντας email στη διεύθυνση peraapotosynoron@gmail.com σημειώνοντας το ονοματεπώνυμό τους, την ηλικία τους(ένα είναι μαθητές) και για ποια από τις δύο ημέρες ενδιαφέρονται να λάβουν μέρος. Εναλλακτικά μπορούν να τηλεφωνούν στο 24610 98800, εσωτ. 3 ή να συμπληρώσουν την σχετική φόρμα στην ιστοσελίδα https://peraapotosynoron.wordpress.com/, στην οποία μπορούν να αναζητήσουν περισσότερες πληροφορίες για την συγκεκριμένη δράση.

Σημειώνεται ότι τα μουσεία παραμένουν ανοιχτά για το κοινό, το Σαββατοκύριακο (25-26/9/2021) του εορτασμού και η είσοδος σε αυτά, καθώς και στους αρχαιολογικούς χώρους του Κράτους είναι ελεύθερη, σύμφωνα με την αρ.ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΔΑΜΕΕΠ/ΤΑΜΣ/346553/247338/5874/3323/27-6-2019 K.Υ.Α. (ΦΕΚ 2666/Β/1-7-2019), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει.

Η Ελλάδα συμμετέχει στον εορτασμό των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΕΗΠΚ) από το 1996. Γενικός συντονιστής του προγράμματος είναι το Συμβούλιο της Ευρώπης, ενώ βασικός στόχος του είναι η βελτίωση της πρόσβασης των πολιτών σε στοιχεία της πολιτιστικής τους κληρονομιάς, υλικής και άυλης, καθώς και η ευαισθητοποίησή τους στα θέματα αυτά. Σκοπός του προγράμματος είναι η ενίσχυση του διαπολιτισμικού διαλόγου και των διασυνοριακών συνεργασιών.

Ο εθνικός συντονιστής του προγράμματος είναι η Διεύθυνση Αρχαιολογικών Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, η οποία έχει διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο στίγμα εορτασμού: θεματολογία που αλλάζει ανά διετία, έμφαση στο νεανικό κοινό, υψηλής ποιότητας παρεχόμενη πληροφορία, εξοικείωση του κοινού με το έργο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, χρήση νέων τεχνολογιών και άλλα.

Πηγή: mouseioaianis.gr

Στις 18 Μαΐου γιορτάζεται η Διεθνής Ημέρα Μουσείων. Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM) το οποίο είναι αρμόδιο για την επιλογή του ετήσιου θέματος, για το 2020 έχει εστιάσει στα «Μουσεία για την Ισότητα: Ποικιλομορφία και Κοινωνική Συνοχή».
Σύμφωνα με το ICOM, τα μουσεία ανάμεσα στα άλλα, αποσκοπούν στην δημιουργία βιωματικών εμπειριών σημαντικών για όλους ανεξαιρέτως τους επισκέπτες. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη σύνδεση των κοινοτήτων και θα συμβάλλει στην κοινωνική συνοχή. Εξάλλου, μέσα από τις δράσεις τους (εκθέσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα κλπ) τα μουσεία ενισχύουν την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας και την μάθηση,  ενθαρρύνουν την καλλιτεχνική  και την κοινωνική πολυμορφία  και τέλος, συμβάλλουν στην αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων.

Ουσιαστικά με την πολιτιστική τους πολιτική στοχεύουν στην κοινωνική ένταξη, την ελεύθερη πρόσβαση και τη μάθηση.
Εύλογα λοιπόν, κάποιος αναρωτιέται εάν η πολιτιστική πολιτική που ασκείται συμβάλλει στην επίτευξη των παραπάνω στόχων, ιδιαίτερα της ισότητας και της συνοχής που αποτελούν σημεία αιχμής του φετινού θέματος. 

Όμως, εάν θέλουμε να δούμε βαθύτερα το θέμα θα πρέπει να προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στα παρακάτω ερωτήματα. 

Σε ποιους απευθύνονται τα μουσεία;

Παρέχεται ελεύθερη πρόσβαση σε όλους τους πολίτες;

Είναι δυνατή η πρόσβαση σε όλους; Υπάρχουν κτηριακές εγκαταστάσεις μουσείων σε όλες τις πόλεις/περιοχές;

Μπορούν όλοι να κατανοήσουν και να απολαύσουν τα εκθέματα των μουσείων;

Στο βιβλίο  «The Love of Art» (1966) ο γάλλος κοινωνιολόγος P. Bourdieu, αναφέρει πως η απόλαυση των έργων τέχνης ενός μουσείου, αποτελεί μία «καλλιεργημένη ευχαρίστηση». Δηλαδή μία επαναλαμβανόμενη εξάσκηση, ένα κοινωνικό μάθημα άνισα κατανεμημένο, το οποίο το «χρησιμοποιούν κάποιες κοινωνικές ομάδες για να τους βοηθήσει να ξεχωρίσουν».

Επίσης, τονίζει πως για να αναπτυχθεί η αισθητική εκτίμηση για την τέχνη θα πρέπει τα άτομα να είναι «εξοπλισμένα» με το πολιτιστικό κεφάλαιο, το οποίο θα τους βοηθήσει  στην αποκωδικοποίηση των «μηνυμάτων» των εκθεμάτων.

Βέβαια επισημαίνει πως δεν αρκεί μόνο η ανάπτυξη του πολιτιστικού κεφαλαίου των ατόμων, αλλά είναι απαραίτητη η  ικανότητά τους να αποκωδικοποιούν σύμφωνα με όσα  έχουν οριστεί από το καλλιτεχνικό πεδίο.

Τα μουσεία, σύμφωνα με τον ίδιο, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο κοινωνικό σύστημα και έχουν την ικανότητα «να ορίσουν τι είναι άξιο και τι ανάξιο καλλιτεχνικού θαυμασμού». Με αυτόν τον τρόπο προσδιορίζεται το «επίπεδο καλλιέργειας» των ατόμων. Ο Bourdieu συνεχίζοντας την ανάλυσή του αναφέρεται στην πρόσβαση των ατόμων στα μουσεία. Ισχυρίζεται  ότι η δυνατότητα πρόσβασης στα έργα τέχνης δεν εξισώνεται με την πραγματική ελεύθερη πρόσβαση. Διότι η κατανόηση, η αποκωδικοποίηση και η αισθητική εκτίμηση αποτελούν βασικά στοιχεία της επίσκεψης σε ένα μουσείο. 

Ύστερα από έρευνες που πραγματοποίησε τον 20ο αιώνα ο σπουδαίος γάλλος κοινωνιολόγος συμπεραίνει πως η δωρεάν είσοδος στα μουσεία και η ενεργοποίηση της εκπαιδευτικής λειτουργίας τους δεν αρκούν για να εξαλειφθούν οι κοινωνικές ανισότητες και διακρίσεις. 

Φέτος, λόγω της πανδημίας COVID-19, τα μουσεία θα παραμείνουν κλειστά. Όμως δίνεται η δυνατότητα στους περιηγητές του διαδικτύου να πλοηγηθούν σε διάφορα μουσεία, να αντλήσουν πληροφορίες για εικονικές εκθέσεις, να συμμετέχουν σε ψηφιακά προγράμματα κλπ. Οι σύγχρονες εφαρμογές  παρέχουν στον χρήστη τη δυνατότητα αλληλεπίδρασης, καθώς πολλά μουσεία της Ελλάδας και του εξωτερικού  υλοποιούν ποικίλες δράσεις. 

Εκτός από το γεγονός ότι η ψηφιακή επίσκεψη στα μουσεία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ζωντανή βιωματική εμπειρία, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο (με κάποιες προϋποθέσεις) άρσης των εμποδίων πρόσβασης όλων των ατόμων σε αυτά;

 
Δίνει απάντηση στις ανισότητες του πολιτιστικού κεφαλαίου, οι οποίες ούτως ή άλλως αποτελούν τροχοπέδη στην πρόσβαση όλων των ατόμων στα μουσεία; 

Τέλος, η πολιτιστική πολιτική επιτυγχάνει τους στόχους της για φέτος και κάθε χρόνο;