Τα Χριστούγεννα παλιά ξυπνούν αναμνήσεις , ζωντανεύουν θύμησες και κάνουν το τώρα να φαίνεται τόσο διαφορετικό. Παρ’ ‘ολες τις αλλαγές που φέρνει ο χρόνος, η ιστορία ενός τόπου μένεις αναλλοίωτη και ζωντανεύει με την κάθε ευκαιρία. Ήθη και έθιμα που κρατούν ζωντανό το παρελθόν, φέρνουν αναμνήσεις στους μεγαλύτερους και χρέος να διατηρηθεί ζωντανή αυτή η παράδοση στους νεότερους.

Τα Χριστούγεννα στη Σιάτιστα σημαίνουν παράδοση, έθιμα όπως οι Κλάδαριές, τα Κόλιαντα, παραδοσιακά γλυκά και φαγητά, γεύσεις και αρώματα που μοσχοβολούν σε κάθε σπίτι, σε κάθε γειτονιά, ήχους και φωνές με αγάπη γι’ αυτόν τον τόπο που η παράδοση τον ξεχωρίζει.

Η Καλλιόπη Μπόντα,  η Σουζάννα Παπαναούμ – Σιάπαντα  και η Αικατερίνη Ζωγράφου, τρεις  κυρίες με δυναμισμό, εκπαιδευτικοί στο επάγγελμα,  που τους διακρίνει η αγάπη για τον τόπο τους, με πλούσια δράση και συγγραφικά έργα σχετικά με την ιστορία και την παράδοση της Σιάτιστας,   θυμούνται στιγμές από το παρελθόν και μας αφηγούνται αυτήν την ιστορία που έχει χαραχτεί τη μνήμη τους.

Τα Κόλιαντα στη Σιάτιστα

Είχαμε πάρει την απόφασή μας. Παρ’ όλες τις αντιρρήσεις των δικών μας, θα πηγαίναμε και φέτος να πούμε τα κόλιαντα. Ξεκινήσαμε στις 5 το πρωί. Πήγαμε σε όλα τα σπίτια της γειτονιάς, αλλά και σε σπίτια συγγενών μας σε άλλες γειτονιές. Αφού λέγαμε το τραγούδι που άρμοζε στην κάθε οικογένεια, μας έδιναν τα κόλιαντα, που ήταν κάστανα, καρύδια, φιρίκια, κολιαντίνες, μουστοκούλουρα. Οι πιο κοντινοί συγγενείς μάς έδιναν και σαλιάρια και βέβαια όλοι μας εύχονταν «και τα χρονάκια σας». Εκείνη τη χρονιά για πρώτη φορά πήγαμε για κόλιαντα και στον καθηγητή Καπνουκάγια. Του είπαμε το τραγούδι που άρμοζε σε κάθε μορφωμένο, «Γραμματικός εκάθονταν». Μας υποδέχτηκε χαμογελαστός, και πέρα από τα γνωστά κόλιαντα μας έδωσε και χρήματα. Καθώς φεύγαμε στρέφαμε το κεφάλι μας πίσω και ρίχναμε κλεφτές ματιές. Παρατηρήσαμε πως στέκονταν ακόμα στην πόρτα και μας κοίταζε. Κατά την επιστροφή μας μιλούσαμε συνέχεια γι’ αυτόν και τη συμπεριφορά του. Αναρωτιόμασταν μήπως κάναμε λάθος που πήγαμε. Όμως, φάνηκε πως αυτό του έδωσε χαρά. Το θέμα μάς απασχόλησε κάποιες ημέρες, μέχρι που ξεχάστηκε. Τις απόψεις του καθηγητή Καπνουκάγια για τα κόλιαντα τις έμαθα πολλά χρόνια αργότερα, όταν διάβασα το βιβλίο του Η ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ όπου, μεταξύ άλλων, γράφει: Ο νεωτεριστής, αμέσως θα πει: Είναι εντροπή να στέλνωμεν τα παιδιά μας με το χειμερινό πρωινό χιονικό κρύο, να ζητούν «κόλιαντα». Την επαιτείαν θα επαναφέρωμεν; Αλλά, εάν ήξεραν πόσον υγιεινόν είναι δια τους μικρούς – το παρηκολούθησα και εκ πείρας το ξέρω- το πρωϊνό ξύπνημα και το υπό την τσουχτερή ψύχρα περπάτημα των μικρών με τους ομηλίκους των, δεν θα συνηγορούσαν εις την κατάργησιν του εθίμου. …Αυτό το πρωϊνό νυχτοπερπάτημα των μικρών είναι διδακτικώτατον κοινωνιολογίας μάθημα.

Όταν γυρίσει σπίτι, θα τον ερωτήσουν οι γονείς, οι αδελφοί, αι αδελφαί και ει τις άλλος, σε ποιό σπίτι πήγεν, τι τους έδωκαν, πως τους εδέχθησαν και τότε θα ιδούν, εάν ο μικρός διηγήται ελεύθερα, έχει λεκτικόν πλούτον, είναι φαντασιώδης, ή φιλαλήθης και εν τέλει, όταν μεγαλώσει θα έχει την ενεξίτηλον αυτήν ανάμνησιν της παιδικής του ζωής, ως χρονικόν αφετηρίας του βίου του όριον.

Καλλιόπη Μπόντα 

Χριστούγεννα αλλιώς

Αρχές της δεκαετίας του’50 οι απαιτήσεις της ζωής έφεραν την οικογένειά μου στα Σέρβια,   που τον Μάρτη του  1943 η ιταλική μεραρχία Penarolo είχε φροντίσει να τα μετατρέψει  σε «νεκρή ζώνη» ως τιμωρία για το κάψιμο της γέφυρας του Αλιάκμονα από αντιστασιακούς της περιοχής, γεγονός που την εμπόδισε να βοηθήσει τους Ιταλούς στη μάχη του  Φαρδύκαμπου.

Χριστούγεννα στα Σέρβια της δεκαετίας του ’50 στο  σπίτι  που νοικιάζαμε άκουγα τη Σιατιστινή μητέρα μου να λέει ιστορίες για  κόλιαντα,  ιτζιούκια, μουστουκούλουρα, τζιουμάκες κι ένας κόμπος στο λαιμό   δεν έλεγε να φύγει, γιατί είχα  τζιουμάκα, αλλά  δεν είχα συγγενική ή φιλική  πόρτα να χτυπήσω. .

Και τότε… η γειτόνισσά μου η Βάλια με  φώναξε να πάω μαζί της να πούμε τα «κάλαντα» στη θεία της την Πόπη.

Ακολούθησα μουδιασμένη, θα πήγαινα σε ένα «ξένο» σπίτι. Ένα  σπίτι κοντά στην Κεντρική Πλατεία. Πήγαμε και  χτυπήσαμε την πόρτα. Μια αρχοντική, γλυκιά μορφή μας άνοιξε. Μας χάρηκε και   μας δώρισε . Ναι, είχε δωράκι και για μένα, το «ξενάκι». Κοιτούσα έκπληκτη, δεν το περίμενα!   Η κυρία Πόπη με αγκάλιασε  τρυφερά λέγοντας: κι εσύ παιδί δικό μας είσαι.  ΤΟΤΕ ΕΝΟΙΩΣΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!

Η φροντίδα και η καλοσύνη της Σερβιώτισας έφερε τη χαρά της Γέννησης στην καρδιά μου.

                                                                                                                                             Αικατερίνη Ζωγράφου

                                                                                                                                                Πικέρμι 14-11-2020

Σιάτιστα – Κλαδαρ’ές

Η πρώτη γιορταστική εκδήλωση του Δωδεκαημέρου στη Σιάτιστα, είναι το άναμμα της κλαδαριάς την 23^η Δεκεμβρίου. Η προετοιμασία άρχιζε περίπου στα τέλη Νοεμβρίου. Τα παιδιά κάθε γειτονιάς σχημάτιζαν ομάδες και ξεχύνονταν στ’ αμπέλια όπου μάζευαν ξερά χόρτα και φρύγανα (στη Χώρα τα ονόμαζαν «λόζιο», στη Γεράνεια «φουρφούρια»). Τα φόρτωναν σε ζώα και μόλις έφταναν στη Σιάτιστα τα αποθήκευαν σε κάποια αχυρώνα την οποία φύλαγαν καλά, μήπως μια αντίπαλη ομάδα πάρει για λογαριασμό της κάποια ποσότητα. Την άνοιγαν μόνο στις 23 Δεκεμβρίου για το στήσιμο της κλαδαριάς, που γινόταν ως εξής:

Σ’ ευρύχωρο χώρο της γειτονιάς, όπως και στις πλατείες, άνοιγαν τρύπα βάθους περίπου μισού μέτρου. Εκεί μέσα στερέωναν ένα ίσιο χοντρό ξύλο βελανιδιάς, το λουμάκι, ύψους περίπου 4-5 μέτρων. Στην κορυφή του τοποθετούσαν μια φούντα με ξερά χόρτα και το υπόλοιπο το σκέπαζαν τυλίγοντας γύρω του λόζιο, ώστε το σχήμα της κλαδαριάς να θυμίζει μεγάλο έλατο.

Όταν ήταν πια έτοιμη, τα παιδιά τη φύλαγαν και πάλι σαν τα μάτια τους, μη τυχόν έρθει κάποιος από άλλη γειτονιά και την ανάψει πριν την ώρα της. Μόλις νύχτωνε, ερχόταν ο Δήμαρχος με τη συνοδεία τοπικών οργάνων στην κλαδαριά κεντρικού δρόμου, την άναβε και έκανε την έναρξη του χορού. Μεγάλοι και μικροί που στέκονταν γύρω, έσειαν ρυθμικά κουδούνια από ζώα (κυπριά –  κουδούνι μπρούτζινο που κρεμούν στον λαιμό των τράγων) γκαβανούζες -μεγάλο σφαιρικό κουδούνι, που κρεμούν στον λαιμό των κριαριών  κ.ά.) προξενώντας μεγάλο θόρυβο, που όχι μόνο δεν ενοχλούσε αλλά παρακινούσε τον κόσμο να πάρει μέρος στο γλέντι.

Οι φλόγες της κλαδαριάς σκόρπιζαν ολόγυρα μια γλυκιά ζεστασιά, απομακρύνοντας για λίγο το δριμύ ψύχος που συνήθως επικρατούσε. Αυτή η λάμψη συμβολίζει τη φωτιά που άναψαν οι βοσκοί, όταν ήρθαν να προσκυνήσουν το Θείο Βρέφος. Όλοι οι παρευρισκόμενοι, συνόδευαν τα όργανα με το τραγούδι:

«Πιδιά μ’ ήρθαν τα κόλιαντα κι όλοι να συναχτήτι                                                                           κι απ’ τουν Αηλιά στον Πρόδρουμου στα τρία τα πηγάδια                                                           ικεί θα γίν’ του σύνταγμα κι όλου του συναγώγι».

Στη συνέχεια, αφού ο Δήμαρχος με τα όργανα έφευγαν για να πάνε και σ’ άλλες κλαδαριές, οι γείτονες και τα παιδιά έμεναν γύρω από τη φωτιά, τραγουδώντας κι άλλα τραγούδια των καλάντων και χτυπώντας τα κουδούνια.

[1] κυπρί = κουδούνι μπρούτζινο που κρεμούν στον λαιμό των τράγων

[2] γκαβανούζα = μεγάλο σφαιρικό κουδούνι, που κρεμούν στον λαιμό των κριαριών

Σουζάννα Παπαναούμ – Σιάπαντα

Η ομάδα του Together σας εύχεται

Καλές Γιορτές, Υγεία, Αγάπη και Ευημερία σε όλο τον κόσμο!

Ρετρό κονσόλες, Arcade καμπίνες, Lego, Playmobil, Subbuteo, επιτραπέζια, λούτρινα, τσίγκινα, αυτοκόλλητα, pedal cars… Τα θυμάστε;

Ο Φωτεινούλης και η Παταπούφα, οι σπιρτούληδες, τα πιγκουινάκια με την τσουλήθρα τους, το Σκορ 4, την Οικογένεια Γλυκοπατάτας, το Πιτσιποπάκι, το View Master, τους Ευχούληδες, η Polly Pocket, τα Λαχανόπαιδα,  η λίστα με τα παιχνίδια που αγαπήσαμε μικροί και νοσταλγήσαμε μεγάλοι είναι ατέλειωτη. Στην προσπάθεια μας να εντοπίσουμε τα πιο εμβληματικά παιχνίδια των δεκαετιών ’80 και ’90 ανακαλύψαμε το Vintage toys.gr, τον πιο ενημερωμένο ιστότοπο για παιχνίδια παλαιότερων δεκαετιών που σήμερα έχουν αποκτήσει συλλεκτική αξία.

Επιλέξαμε λοιπόν, 5 παιχνίδια που σηματοδότησαν την παιδική μας ηλικία και σας παρουσιάζουμε τις ιστορίες πίσω από τη δημιουργία τους.

GAME BOY CLASSIC

Πρόκειται για την δημοφιλέστερη ίσως σειρά κονσολών χειρός. Οι γενιές του έχουν καταφέρει να πουλήσουν πάνω από 250.000.000 κονσόλες. Δημιουργός του είναι ο Gunpei Yokoi, υπάλληλος τότε στη Nintendo. Το πρώτο Game Boy να κυκλοφορεί το 1989 στην Ιαπωνία και την Βόρειο Αμερική και το 1990 στην Ευρώπη. Η πράσινη οθόνη του μεγάλωσε πολλές γενεές ανθρώπων και δίδαξε gaming.

Το Game Boy έπρεπε να τηρεί κάποιες προϋποθέσεις: Να είναι μικρό, ελαφρύ, φτηνό, ανθεκτικό και να έχει μια μεγάλη και ευρεία γκάμα παιχνιδιών. Κατάφερε να νικήσει αρκετούς ανταγωνιστές παρόλο που σε αρκετές περιπτώσεις, τα ανταγωνιστικά συστήματα ήταν δυνατότερα.

Η αρχή λοιπόν έγινε με το Game Boy Classic, ενώ στη συνέχεια ακολούθησαν οι κυκλοφορίες των Game Boy Play It Loud, Game Boy Pocket, Game Boy Color, Game Boy Advance, Game Boy Advance SP, Game Boy Micro και Nintendo DS.

Ευχούληδες (Trolls)

Tα διάσημα ξωτικά της δεκαετίας του ’80 δημιουργήθηκαν από έναν πάμπτωχο ξυλουργό ως δώρο γενεθλίων στην κόρη του. «Κονταροχτυπήθηκαν» σε πωλήσεις με τη Barbie και αναδείχθηκαν «Παιχνίδι της Χρονιάς»!

Όσοι έζησαν ως παιδιά τη δεκαετία του ’80 θυμούνται με νοσταλγία τα μικρά πλαστικά ξωτικά με τα φουντωτά πολύχρωμα μαλλιά, το διαμαντάκι στην κοιλιά και μεγάλα λαμπερά μάτια. Ο λόγος για τους «Ευχούληδες» που αν και τους μάθαμε στην Ελλάδα τη δεκαετία του ’80 η ιστορία τους ξεκινά 40 χρόνια πίσω.

Ο δημιουργός του, Τόμας Νταμ, έφτιαξε τον πρώτο του «Ευχούλη» στα τέλη της δεκαετίας του ’30 και είχε τελείως διαφορετική μορφή. Η παραγωγή αυξήθηκε σημαντικά τη δεκαετία του ’60 και ο Νταμ άρχισε να εξάγει τους «Ευχούληδες» σε πολλές χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής. Εφόσον όμως οι φιγούρες θα κατασκευάζονταν από μηχανές, ο δημιουργός τους έπρεπε να σκεφτεί ένα νέο τρόπο για την παραγωγή τους.

Η τρέλα για τα πολύχρωμα ξωτικά αναζωπυρώθηκε τη δεκαετία του ΄90, όταν και οι «Ευχούληδες» γνώρισαν μια δεύτερη επιτυχία, καθώς έλαβαν και πάλι τον τίτλο του «Παιχνιδιού της Χρονιάς» το 1991. Μετά το τέλος της δεκαετίας του ’90 ξεπεράστηκε η μόδα με τους «Ευχούληδες», ωστόσο ακόμα και σήμερα θεωρούνται συλλεκτικά κομμάτια και πωλούνται για μερικά χιλιάδες ευρώ.

TETRIS

Το πιο διάσημο παιχνίδι που κυκλοφόρησε τη δεκαετία του ’80 ήταν το Τέτρις. Ήταν εύκολο, εύχρηστο και απευθυνόταν σε όλες τις ηλικίες. Στόχος του παιχνιδιού ήταν ο παίκτης να στοιβάξει τα τουβλάκια που έπεφταν ώστε να μην φτάσουν στην κορυφή και χάσει. Κάθε φορά που δημιουργούσε μια οριζόντια γραμμή, εξαφανιζόταν και το παιχνίδι παρατεινόταν. Έτσι, ο καθένας μπορούσε να παίζει ατελείωτες ώρες. Αρχικά το Τέτρις παιζόταν σε φορητές κονσόλες και σε υπολογιστές και στα γνωστά «ηλεκτρονικά». Σήμερα συνεχίζει να είναι δημοφιλές στους χρήστες των ψηφιακών παιχνιδιών.

Το Τέτρις πήρε το όνομά του από το Ελληνικό αριθμητικό πρόθημα “τέτρα” που σημαίνει τέσσερα (όλα τα τουβλάκια του παιχνιδιού αποτελούνται από τέσσερα τμήματα) και το “τένις” που ήταν το αγαπημένο άθλημα του σχεδιαστή. Το παιχνίδι δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου από τον Ρώσο προγραμματιστή Αλεξέι Παζίτνοφ.

Το Τέτρις συνεχίζει να έχει φανατικό κοινό και πουλάει όπως τον πρώτο καιρό που κυκλοφόρησε. Σύμφωνα με έρευνες που έχουν γίνει, εκτός από διασκέδαση βοηθάει στην καταπολέμηση του άγχους και στη συγκέντρωση των χρηστών!

Bibi-bo

Η εταιρία που με κατασκεύασε την Bibi-bo ήταν η El Greco που είχε ως έδρα της την Αττική. Ως πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία της χρησιμοποιήθηκε η κούκλα Sindy της εταιρίας Pedigree. H Bibi-bo θεωρήθηκε «αντίπαλος» της Barbie και διέθετε ευρεία γκάμα μοντέλων, ρούχων και αξεσουάρ, με αποτέλεσμα να γίνει αγαπημένο παιχνίδι πολλών μικρών κοριτσιών.

Σχεδόν παράλληλα με την κυκλοφορία της Bibi-bo κατασκευάστηκε από την ίδια εταιρία στις αρχές του ’80 και ο Τζον Τζον. Ο Τζον Τζον ήταν ο αγαπημένος φίλος και αγόρι της Bibi-bo. To 1988 η Bibi-bo και ο Τζον Τζον άλλαξαν και έγιναν περισσότερο μελαχρινοί. Το 1989 το εργοστάσιο της El Greco κάηκε, με αποτέλεσμα την καταστροφή πολλών παιχνιδιών. Η τελευταία φορά που κυκλοφόρησε η Bibi-bo και ο Τζον Τζον ήταν το 1990 μαζί με τα σκυλάκια τους Πίτσι και Ντόλυ. Η πολυαγαπημένη Bibi-bo σήμερα αποτελεί συλλεκτικό κομμάτι και δεν είναι λίγοι αυτοί που την αναζητούν ακόμα.

View Master

To View Master δημιουργήθηκε το 1938, ωστόσο στην Ελλάδα η δημοτικότητά του έφτασε στο απόγειό της τις δεκαετίες ’80 και ’90. Στο μπροστινό μέρος του παιχνιδιού υπήρχε μια συγκεκριμένη υποδοχή για την τοποθέτηση ενός δίσκου με φωτογραφίες. Κάθε μια από τις φωτογραφίες ήταν μια στατική τριδιάστατη εικόνα. Μπορούσες να πατήσεις το κουμπάκι και να δεις τις 3D ιστορίες. Τα θέματα των ιστοριών ήταν πολυποίκιλα, ενώ στη συνέχεια υπήρχαν πολλοί δίσκοι με θεματικές τις εικόνες από ταινίες της Disney.

Κάπου στα μέσα των ‘90s και με την εξέλιξη της τεχνολογίας των παιχνιδιών και των κονσολών το view master  χάθηκε από τις λίστες των παιδιών με τα αγαπημένα τους παιχνίδια. Παρόλα αυτά, ακόμα και σήμερα, όσοι είχαμε στην παιδική μας ηλικία view master το θυμόμαστε με μια γλυκιά νοσταλγία.