Σαν σήμερα το 1998, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα για το «Μία Αιωνιότητα και Μία Μέρα». Μία από τις σημαντικότερες βραβεύσεις του ελληνικού σινεμά. 

—

Λεπτό: 47. 52

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος με ένα μεγάφωνο στο χέρι φωνάζει προς το συνεργείο και τους ηθοποιούς της ταινίας του δυνατά: «Πάμε!». Στο βάθος, ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι και η Ζαν Μορό, συναντιούνται στον Σακουλέβα ποταμό της Φλώρινας. «Στόπ!». Χειροκροτήματα και χαμόγελα. Επιτέλους. Η ολοκλήρωση των γυρισμάτων της ταινίας. Λίγα λεπτά αργότερα, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ευδιάθετος, με ένα ζεστό καφέ στο χέρι και ένα τσιγάρο στο άλλο, σχολιάζει: «Πιστεύω πως ο πληθυσμός της πόλης εκτιμά το φιλμ. Αλλά φοβούνται».

Τρία τέταρτα νωρίτερα. Μακρινό ψηλό πλάνο πάνω από τον χιονισμένο Σακουλέβα. Τα σκηνικά «κάποιας» ταινίας παραταγμένα και κόσμος να πηγαινοέρχεται σε μια ομιχλώδη αναστάτωση.

Έτος 1991. 29 χρόνια πίσω.

Ο Γάλλος αφηγητής του ντοκιμαντέρ  παρουσιάζει τα γυρίσματα του Έλληνα σκηνοθέτη διεθνούς φήμης Τέο Αγγελόπουλου στην πόλη της Φλώρινας, στη Βόρεια Ελλάδα, σχολιάζοντας: «Όλοι θα έπρεπε να είναι χαρούμενοι. Όμως όχι. Στη Φλώρινα δεν επικρατεί η χαρά. Το γύρισμα παίρνει διαστάσεις εμφυλίου πολέμου». Ο τίτλος της νέας ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου με τον ποιητικό τίτλο θα είναι: “Το μετέωρο βήμα του πελαργού”.

Ο τίτλος του γαλλικού ντοκιμαντέρ: «Film au bord de la crise de nerf (1991) – Στα πρόθυρα της νευρικής κρίσης».  

Το 1991 τα κινηματογραφικά γυρίσματα της ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου στη Φλώρινα ήταν συγκρουσιακά, προκαλώντας το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης και του τύπου για μεγάλο χρονικό διάστημα, πέρα του κινηματογραφικού ενδιαφέροντος, παίρνοντας διεθνείς διαστάσεις.

Η αιτία: η αντίδραση του τότε Μητροπολίτη της πόλης, Αυγουστίνου Καντιώτη με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, με αφορμή το σενάριο της ταινίας. 

Στην πόλη της Φλώρινας, εκτός του συνεργείου του Θόδωρου Αγγελόπουλου, είχε σταλεί κι ένα γαλλικό κινηματογραφικό συνεργείο, για να αποτυπώσει την όλη συγκρουσιακή κατάσταση στα παρασκήνια.

Η κάμερα ως ιστορικός λαμβάνει θέση, καταγράφει και αποτυπώνει το παρελθόν, επιτρέποντάς του 29 χρόνια μετά να φαίνεται παρόν και να συγκεντρώνει το πνεύμα μιας παρελθούσας εποχής. Ένα τεκμήριο για την κινηματογραφική ιστορία της Ελλάδας και την τοπική ιστορία της Φλώρινας, για την σχέση ιστορίας και σινεμά, πολιτισμού και ιδεολογικών διαμεσολαβήσεων. 

Στο ντοκιμαντέρ καταγράφονται τα σκηνικά και το συνεργείο του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Σε ώρα εργασίας αλλά και χαλάρωσης, αρκετοί διάσημοι ξένοι και Έλληνες ηθοποιοί, κομπάρσοι πολίτες και κάτοικοι της πόλης, πρόσφυγες που χρησιμοποιήθηκαν στην ταινία.

Βλέπουμε ομάδες ανθρώπων να έρχονται αντιμέτωπες με άλλες κουλτούρες και η κάμερα ως αυτόπτης ιστορικός εντοπίζει στοιχεία της πολιτισμικής ταυτότητας και των πολιτισμικών συγκρούσεων, απόρροια των μορφών κοινωνικής συμπεριφοράς και ανάγνωσης των δομών της σκέψης. Φυσικά, δεν μπορεί να αγνοηθεί η «προκατάληψη» του δημιουργού και η ξεκάθαρη κοινωνικοπολιτισμική απόσταση.

Μια και ο κινηματογραφιστής είναι ξένος προς την κουλτούρα την οποία απεικονίζει, αλλά και διαφορετικών αντιλήψεων για τον Άλλο.

 Ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι και η Ζαν Μορό στον ελεύθερο από τα κινηματογραφικά γυρίσματα χρόνο βρίσκουν την ευκαιρία να περπατήσουν στην πόλη ή να ταξιδέψουν για να γνωρίσουν τις ομορφιές της ευρύτερης περιοχής. Η κάμερα ως ιστορικός τους ακολουθεί και το ντοκιμαντέρ γίνεται στο παρόν ένα πολύτιμο τεκμήριο ανακατασκευής του παρελθόντος για τον υλικό πολιτισμό, για την ανάπλαση της καθημερινότητας των ανθρώπων ως προς τα πολιτισμικά στοιχεία και την ιστορία της πόλης.

Η χριστουγεννιάτικη χιονισμένη Φλώρινα του 1991 μεταδίδει γρήγορα και ξεκάθαρα λεπτομέρειες του υλικού πολιτισμού και πτυχές της. Απεικονίσεις από την καθημερινή ζωή στην πόλη, απεικονίσεις τοπίων, μνήμες του παρελθόντος από την μορφή των δρόμων και των σπιτιών, μία άλλη κεντρική πλατεία, καταστήματα και τόποι συνεύρεσης· όλα προσφέρουν μία αίσθηση άμεσης επαφής με τη ζωή στο παρελθόν. 

Ιδιαίτερα η κάμερα επιτρέπει αυτές τις μικρές λεπτομέρειες. Αυτές που στο «εδώ μα τότε» (στο τοπικό παρελθόν) οι άνθρωποι μπορεί να αγνοούσαν, αλλά στο παρόν (στο «εδώ και τώρα») αποτελούν χρήσιμα τεκμήρια για την ιστορική ανακατασκευή του παρελθόντος.

Στο ντοκιμαντέρ καταγράφονται λεπτομέρειες από τα εσωτερικά των σπιτιών, των καφενείων, των καταστημάτων, της λαϊκής τοπικής αγοράς, των ξενοδοχείων όπου διέμεναν οι ηθοποιοί και το προσωπικό της ταινίας. Καθημερινές μικρο-λεπτομέρειες, που στο άμεσο παρόν δεν υπάρχουν, έρχονται στο φως. Από τις αγοροπωλησίες και την χρήση (ατομική και συλλογική) χρημάτων ή αντικειμένων, από τις αντιλήψεις γύρω από τα προϊόντα και της χρήσης τους.

Η συνισταμένη τους συνιστά την μακρο-λεπτομέρεια στη ιστορική διάρκεια του τόπου. Την τελική αίσθηση που αφήνει το ντοκιμαντέρ.

Τέλος, η κάμερα ως ιστορικός παρέχει αποδείξεις για την οργάνωση και την τέλεση μικρών και μεγάλων γεγονότων, όπως είναι οι διαδηλώσεις των κατοίκων της πόλης, οι διαμάχες στο ποτάμι, η λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού της εκκλησίας. Κυρίως, όμως, γεγονότων που αφορούν την ταινία, όπως η ετοιμασία του σεναρίου, η ετοιμασία του συνεργείου για τα γυρίσματα, οι συζητήσεις των συντελεστών της ταινίας για τη διαδικασία των γυρισμάτων και την ολοκλήρωσή τους.

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος είναι κομμάτι της ιστορίας της πόλης της Φλώρινας. Σημαδεύοντας τις ταινίες του με το σκηνικό της Φλώρινας. Την Φλώρινα με το βλέμμα του. Κομμάτι αυτού του παρελθόντος και το ντοκιμαντέρ αυτό, το οποίο όντας στα αζήτητα, το ξαναδημοσιεύουμε με ελληνικούς υπότιτλους. Με την ελπίδα να αποτελέσει εύκολα προσβάσιμο τεκμήριο-πηγή και να αξιοποιηθεί ως κομμάτι της τοπικής πολιτισμικής ιστορίας. 

«Δε ξέρω αν διαλέγει κανείς τους χώρουςή οι χώροι μας διαλέγουν. Είναι σαν τον έρωτα. Διαλέγεις ή σε διαλέγουν». Το 2008 ο Θόδωρος Αγγελόπουλος είχε αναγορευτεί επίτιμος διδάκτορας του τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών Φλώρινας, ενώ δύο χρόνια πριν το 2006 η αίθουσα του Πολιτιστικού Κέντρου Φλώρινας ονομάστηκε «Αίθουσα Θεόδωρος Αγγελόπουλος. 

—

Εσείς με ποιες λέξεις κλειδιά θα μπορούσατε να δώσετε ζωή σε ένα καινούργιο συλλογικό όνειρο;

Δείτε το βίντεο σε υψηλή ανάλυση με ελληνικούς υπότιτλους.

Μετάφραση – Επιμέλεια: Σταύρος Ε. Καμαρούδης, Γλωσσολόγος. Αναπλ. Καθηγητής ΠΤΔΕ – Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Φλώρινα

Επιμέλεια: Πάνος Κεφαλάς, Εκπαιδευτικός. Υποψ. Διδάκτωρ Ιστορίας ΠΤΔΕ – Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Φλώρινα

Επιμέλεια: Πέτρος Σκυθιώτης, Εκπαιδευτικός. Υποψ. Διδάκτωρ ΠΤΔΕ – Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Φλώρινα

Επεξεργασία Βίντεο: Στεφανία Αλτίνη,  Πληροφορικός. Απόφοιτη τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής – Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη

All copyrights © Agence CAPA – Canal+ 

Υπεύθυνη ντοκιμαντέρ: Isabelle Giordano. 

Σκηνοθεσία: Hervé Chabalier/Erik Gilbert/Claude Chelli. 

Τραγούδι: VIRGINIE OU LE METIER QUI

Ευχαριστούμε, για την πολύτιμη βοήθεια τους, τον Κύριο Κυριάκο Παπουλίδη, Επίκουρο Καθηγητή Νέων Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο Adam Mickiewicz του Πόζναν της Πολωνίας και την ΙsabelleTambrun – Kamaroudis (IζαμπέλΤαμπρέν-Καμαρούδη), Καθηγήτρια Γαλλικής και Ελληνικής φιλολογίας. 

Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ  των ημερών, τον Απρίλιο του 2018, έπειτα και από διαδικτυακό κάλεσμα της δήθεν «Πατριωτικής Κίνησης» που διατηρούσε δεσμούς με τη Χρυσή Αυγή και οπαδούς μεγάλων ποδοσφαιρικών ομάδων, περίπου 150 άτομα ενισχυόμενα και από άλλους, επιτέθηκαν σε ομάδα Αφγανών που πραγματοποιούσαν καθιστική διαμαρτυρία στην πλατεία Σαπφούς. Εκτός από τους πρόσφυγες επιτέθηκαν και στις αστυνομικές δυνάμεις κι έβαλαν φωτιές σε κάδους απορριμμάτων, έριξαν πέτρες, φωτοβολίδες, κροτίδες, μάρμαρα, καδρόνια κ.λπ.

Κατηγορούνται συνολικά 26 άτομα για σειρά κακουργημάτων και πλημμελημάτων με ρατσιστικά χαρακτηριστικά.  Οι συλληφθέντες πρόσφυγες και αλληλέγγυο,ι σχεδόν ένα χρόνο μετά, στις 9 Μαΐου 2019, αθωώθηκαν όλοι ομόφωνα.

 Η δίκη ήταν προγραμματισμένη για την Πέμπτη 2/11. Πήρε, δεύτερη, αναβολή για τις 11 Απριλίου 2024.

Το ντοκιμαντέρ μπορείτε να το βρείτε εδώ:

Συμμετέχουν: Γιώργος Αυγερόπουλος, Δημοσιογράφος/ Ντοκιμαντερίστας, Δημήτρης Βίτσας, Πρώην υπουργός μεταναστευτικής πολιτικής, Έλλη Κρυωνά- Σαράντη, Δικηγόρος, Ηλίας Πιστικός, Ερευνητής, Μυρσίνη Τζινέλλη, Δημοσιογράφος, Μιχάλης Ψημίτης Καθηγητής, τμ. κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

Συντελεστές:
Σκηνοθεσία/Σενάριο: Μιχάλης Κατσούρης
Δημοσιογραφική επιμέλεια: Νατάσα Παπανικολάου, Μοντάζ: Αλέξανδρος Σπάθης, Παραγωγή: Μιχάλης Κατσούρης, Νατάσα Παπανικολάου

______________________

Πληροφορίες-πηγές:

Ηλεκτρονική εφημερίδα  stonisi.gr  https://stonisi.gr/,  https://left.gr/  

Σταύρος Ψυλλάκης

Το Φεστιβάλ πραγματοποιεί αφιέρωμα σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές του ελληνικού ντοκιμαντέρ, τον σκηνοθέτη και παραγωγό Σταύρο Ψυλλάκη.Οι ταινίες του, βαθιά ανθρώπινα υπαρξιακά δοκίμια, παρατηρούν τον κόσμο που μας περιβάλλει και εξερευνούντον ψυχισμό των πρωταγωνιστών του.Ο σκηνοθέτης, δημιουργώντας σχέσεις εμπιστοσύνης με τους «ήρωές» του, παρατηρεί και προσεγγίζει με διεισδυτική ματιά το θέμα του και αναδεικνύει τιςκρυμμένες αλήθειες τους, φτιάχνοντας παράλληλα ένα μοναδικό πορτρέτο της σύγχρονης Ελλάδας. Στο πλαίσιο του αφιερώματος θα προβληθούν δέκα ντοκιμαντέρ του, ενώ σε ειδική εκδήλωση το Φεστιβάλ θα του απονείμει τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο.

Ο Σταύρος Ψυλλάκης θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη, θα συνομιλήσει με το κοινό στις προβολές των ταινιών του, ενώ θα συμμετάσχει και σε μια ανοιχτή συζήτηση, στο πλαίσιο του αφιερώματος στο ντοκιμαντέρ της παρατήρησης.

Οφειλή (2021)

«Ο κάθε άνθρωπος που γνωρίζουμε στη ζωή μας είναι ένα ταξίδι και πολλές φορές νιώθουμε από την αρχή αν θα ταξιδέψουμε μαζί του πρώτη θέση ή χωρίς αποσκευές και με άδειες τσέπες». Ο Αλέκος Ζούκας είναι ένας άνθρωπος ιδιαίτερα αγαπητός, γλεντζές και ταυτόχρονα βαθιά σκεπτόμενος και στοχαστικός. Ένας άνθρωπος που δύσκολα τον ξεχνάς αν τον γνωρίσεις. Στην ταινία, τα ταξίδια του σκηνοθέτη με τον Αλέκο Ζούκα και τους φίλους του στην Πυρσόγιαννη εναλλάσσονται με τις εκμυστηρεύσεις του Αλέκου για την εμπειρία του με τον καρκίνο. Ένα εγκώμιο στη φιλία από έναν άγγελο αμαρτωλό.

Η φωτογραφία μου (2020)

Η ολιγόλεπτη μικρού μήκους ταινία του Σταύρου Ψυλλάκη γυρίστηκε στη διάρκεια της καραντίνας, μετά από ανάθεση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο του πρότζεκτ Spaces, εμπνευσμένο από το βιβλίο «Χορείες χώρων» του Ζωρζ Περέκ. Οι σκηνοθέτες που συμμετείχαν στο πρότζεκτ γύρισαν τις ταινίες μέσα στο σπίτι τους, καταθέτοντας το δικό τους επίκαιρο κινηματογραφικό σχόλιο για την πρωτόγνωρη κατάσταση που βίωσε ο πλανήτης. «Παλιά, θυμάμαι, όταν μου ζητούσαν μια φωτογραφία μου -να με βλέπουν και τις ώρες που δεν ήμασταν κοντά- τους έλεγα θα σας δώσω μια φωτογραφία της βιβλιοθήκης μου» αναφέρει ο Σταύρος Ψυλλάκης. «Νόμιζα πως ήμουν τα βιβλία που λάτρευα. Σήμερα, μεγάλος πια, διερωτώμαι αν το πρόσωπό μου, δικιά μου αποκλειστικά ευθύνη και όχι κάποιας τυχαίας φυσικής εύνοιας, είναι τα βιβλία που λάτρεψα…».

ΓΙΑ ΧΩΡΙΣ ΛΟΓΟΥΣ συναντήσεις με τον Γιώργο Μανιάτη (2019)

Ο Γιώργος Μανιάτης (1939-2018), λεγεωνάριος στην Αλγερία στα 18 του, συγγραφέας και μουσικός στη συνέχεια, ορίζει τον εαυτό του ως «δημόσιο κίνδυνο». Η ταινία δεν είναι μια βιογραφία του Μανιάτη. Αναζητά την περιπέτεια της ψυχής του, μιας συνείδησης σε διαρκή εγρήγορση, εμπρηστικής και αυτοπυρπολούμενης. «Αλλάζει τη ζωή, όποιος αλλάζει ζωή» μας λέει.

Ολυμπία (2015)

Η Ολυμπία, 33 χρονών και 3 μηνών έγκυος, μαθαίνει πως έχει καρκίνο στον πνεύμονα. Μετά από πολλές αμφιταλαντεύσεις και δυσκολίες, θα κρατηθεί το έμβρυο και θα γεννηθεί ένα υγιέστατο μωρό, ο Παναγιώτης. Τέσσερις μήνες μετά τον τοκετό και ενώ ο καρκίνος καλπάζει, ο σκηνοθέτης και το συνεργείο της ταινίας θα μείνει για 4 μέρες κοντά στην Ολυμπία και την οικογένεια της.

Μικρές ιστορίες Ρομά (2014)

Η Αθανασία, ο Θόδωρος, ο Γιώργος, η Χρυσούλα ζουν και κινούνται στο Ζεφύρι, στο Μενίδι και στην ευρύτερη περιοχή. Δεν μένουν πια σε τσαντίρια και καταυλισμούς, αλλά σε ένα σύγχρονο αστικό περιβάλλον, ο καθένας ανάλογα με τις δυνατότητές του. Μέσα από μικρές ιστορίες που μας αφηγούνται για τη ζωή τους, ξεδιπλώνει σιγά, σιγά ο καθένας τους, τη δική του, ιδιαίτερη, προσωπικότητα. Γίνονται πρόσωπα με όνειρα, ελπίδες και απογοητεύσεις.

Το δίλημμα (2013)

Ο Γιάννης Μπεχράκης και ο Λευτέρης Πιταράκης έχουν καταγράψει με τη φωτογραφική τους μηχανή σημαντικά πολεμικά γεγονότα και στιγμές που σημάδεψαν την ανθρωπότητα. Το δίλημμα εστιάζει στο ρόλο του φωτορεπόρτερ και στα ηθικά ζητήματα που προκύπτουν σε καταστάσεις πολέμου και ακραίας βίας. Αυτοτελές επεισόδιο από την τηλεοπτική σειρά «Οπτική γωνία» της ΕΡΤ.

ΜΕΤΑΞΑ ακούγοντας το χρόνο (2012)

«Συμβιώνοντας με τον καρκίνο είναι μια συγκλονιστική εμπειρία αυτογνωσίας σ’ ένα υποθηκευμένο μέλλον. Ένα μοναδικό σημείο ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο. Ο καρκινοπαθής πορεύεται μεταξύ μιας εσωτερικότητας, αυτογνωσίας, εγρήγορσης, εξαιρετικής ευαισθησίας και παράνοιας, βαδίζοντας προς τα πίσω με διεισδυτικό βλέμμα και οξύτατη προσοχή» – Ιωάννα Καρυστιάνη. Με αφετηρία γιατρούς και προσωπικό του αντικαρκινικού νοσοκομείου Μεταξά που πάσχουν οι ίδιοι από καρκίνο, παρακολουθούμε αυτήν τη ξεχωριστή ομάδα ασθενών καθώς συνεχίζουν να εργάζονται στο νοσοκομείο. Από το σοκ της πρώτης φοράς που το ακούει κάποιος, έως την εμπειρία του «…έμαθα να ακούω το χρόνο», ο καρκίνος από απειλή θανάτου γίνεται δάσκαλος ζωής γι’ αυτούς τους ανθρώπους, όχι μόνο προσθέτοντας χρόνια στη ζωή τους, αλλά και προσθέτοντας Ζωή στα χρόνια τους.

Μυλωνογιάννη 120, Χανιά (2011)

«Το ’81 ξεκίνησα να δουλεύω, μαζί με το Νίκο, σε αυτή τη δουλειά. Πέρασαν, σαν να ’ναι χθες, 30 χρόνια. Μου αρέσει πάρα πολύ η συναναστροφή εδώ με τον κόσμο, η πλάκα που κάνουμε. Δεν οικονομήσαμε, αλλά ήταν όμορφα». Ο Νίκος και ο Θοδωρής έχουν ένα συνεργείο που επισκευάζει βέσπες στα Χανιά. Λίγο πριν βγουν στη σύνταξη, με τα χέρια στα γράσα και τα ρουλεμάν, μας φιλοξενούν στην καθημερινότητά τους. Αυτοτελές επεισόδιο από την τηλεοπτική σειρά της ΕΡΤ «Docville».

Άλλος δρόμος δεν υπήρχε (2009)

Στη Κρήτη ένα τμήμα του Δημοκρατικού Στρατού επιβίωσε ακόμα και όταν ο Εμφύλιος τελείωσε στην υπόλοιπη Ελλάδα. Οι αντάρτες αυτοί, παράνομοι και επικηρυγμένοι, κρύβονταν για 14 περίπου χρόνια στον Νομό Χανίων, ανασυγκροτώντας τις παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ. Το 1962 έξι από αυτούς δραπέτευσαν και, μέσω Ιταλίας, έφτασαν στην Τασκένδη. Επαναπατρίστηκαν όλοι τους το 1976, διαγραμμένοι από το Κόμμα. Οι τρεις ζουν και αποτελούν τα κεντρικά πρόσωπα της ταινίας. Παρακολουθούμε την ιστορία κάποιων ανθρώπων σε απίστευτες για τα σημερινά δεδομένα συνθήκες, οι οποίοι δίνουν έναν αγώνα αξιοπρέπειας και ένα παράδειγμα στάσης ζωής, δυσεύρετα στην εποχή μας. «Πρωταγωνιστές» και «αφανείς» ήρωες αυτής της ιστορίας, πέρα από ιδεολογίες, ενσαρκώνουν κάτι πολύ σημαντικό: βαθιά προσήλωση στον ίδιο τον άνθρωπο και στην αξιοπρέπειά του.

Ο άνθρωπος που ενόχλησε το σύμπαν (2000)

Ψυχιατρείο Χανίων. Μια ομάδα ασθενών μάς φιλοξενεί στην «Εκκλησία του Δήμου», το χώρο που καθημερινά συναλλάσσονται και συνομιλούν, εκεί που άλλος ζητάει κατοστάρικο κι άλλος ζητάει λόγο. Στο χώρο που καθημερινά διαχειρίζονται την ομορφιά τους και τη σχέση τους καλά. Μια άλλη ομάδα, πρώην χρόνιων ασθενών, εκτός Ψυχιατρείου πλέον, βιώνει μια επίπονη διαδικασία κοινωνικής επανένταξης και αποτολμά, ένα εβδομαδιαίο ταξίδι στη Δανία. Η ταινία, μέσα από τον παράλληλο λόγο των δύο ομάδων, προσπαθεί ν΄ ακούσει το λόγο της τρέλας, κάτω από το χαώδες παραλήρημά της, κρούστα μιας βαθιάς θάλασσας. Προσπαθεί να δει τη δραματική σύγκρουση του ανθρώπου με την τρέλα, στη βαθύτατη απόγνωση και απόλυτη αμφιβολία για κάθε όψη του είναι που εμπεριέχει. Αν τη ζωή μας κυκλώνει ο θάνατος, τη διανοητική μας υγεία γυροφέρνει η παραφροσύνη. Στην τρέλα, ο άνθρωπος νιώθει πώς δεν έχει να επιστρέψει πουθενά. Δεν είναι πια. Ήταν.

Νικολάους Γκεϊρχάλτερ

Το δεύτερο αφιέρωμα του 25ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης θα συστήσει στο κοινό έναν σπουδαίο ντοκιμαντερίστα: τον πολυπράγμονα αυστριακό δημιουργό ΝικολάουςΓκεϊρχάλτερ / NikolausGeyrhalter, ο οποίος μετουσιώνει την πραγματικότητα σε κινηματογραφικά έργα τέχνης. Στο πλαίσιο του αφιερώματος θα προβληθούν εννέα ταινίες, ενώ στον σκηνοθέτη θα απονεμηθεί τιμητικός Χρυσός Αλέξανδρος.Μέσα από περίτεχνα, λεπτομερή πλάνα και γεωμετρικές συνθέσεις, ο δημιουργός καταγράφει τη διαρκή πάλη ανθρώπου – φύσης και τις ολέθριες συνέπειες του δυτικού τρόπου ζωής.

Ο πολυβραβευμένος δημιουργός θα παραδώσει masterclass στο πλαίσιο του αφιερώματος «Η τέχνη της πραγματικότητας: πέρα από την παρατήρηση», στο οποίο θα μοιραστεί με το κοινό τον τρόπο με τον οποίο εκείνος αντιλαμβάνεται, παρατηρεί και καταγράφει τον κόσμο.

Matter out of place (2022)

Απορρίμματα στις ακτές, στα βουνά, στον βυθό των ωκεανών, βαθιά μέσα στο υπέδαφος της Γης. Ο όρος «ύλη εκτός τόπου» παραπέμπει στα αντικείμενα που βρίσκονται σε μέρη όπου δεν ανήκουν. Και στα μέρη όπου ταξιδεύει το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ, υπάρχουν σίγουρα πολλά τέτοια αντικείμενα. Μέσα από ένα λεπτοδουλεμένο ψηφιδωτό από μοναδικές εικόνες, ο σκηνοθέτης φέρνει στο φως τις τεράστιες ποσότητες απορριμμάτων που έχουν κατακλύσει τον πλανήτη: από τις βουνοκορφές της Ελβετίας μέχρι τις ακτές της Ελλάδας και της Αλβανίας, κι από το εσωτερικό ενός αποτεφρωτήρα απορριμμάτων στην Αυστρία μέχρι το Νεπάλ, τις Μαλδίβες και την έρημο της Νεβάδα. Ένα ντοκιμαντέρ για τα απορρίμματα που δημιουργεί ο άνθρωπος, τα οποία μας περιβάλλουν σε κάθε σημείο και στιγμή της ζωής μας. Ένα κινηματογραφικό ταξίδι που αποτυπώνει τον συνεχή αγώνα της ανθρωπότητας να θέσει υπό έλεγχο τις τεράστιες ποσότητες απορριμμάτων που παράγει η ίδια σε καθημερινή βάση. Αποκομιδή, τεμαχισμός, καύση και ταφή απορριμμάτων, ένας αληθινός φαύλος κύκλος που υποτίθεται πως δίνει λύση σε ένα οικουμενικό πρόβλημα που όλο και γιγαντώνεται.

Homo Sapiens (2016)

Mια ταινία για την αναπόδραστη μοίρα και την εύθραυστη φύση της ανθρώπινης ύπαρξης, για το τέλος της βιομηχανικής εποχής, αλλά και για το σημαίνει τελικά να είσαι άνθρωπος. Τι θα απομείνει από τις ζωές μας όταν αποχωρήσουμε από αυτό τον κόσμο; Αδειανοί χώροι, ερείπια, πόλεις που τις έχει καταπιεί η βλάστηση, ρωγμές στους δρόμους. Η φύση θα επαναδιεκδικήσει τις περιοχές που αρπάξαμε από εκείνη για να ζήσουμε, εγκαταλειμμένες και παρηκμασμένες πια, όταν η ανθρωπότητα θα αποτελεί πλέον μακρινή ανάμνηση.

Earth (2015)

Αν δεχτούμε ότι η Γη αποτελεί έναν ζωντανό οργανισμό, τότε το έδαφος είναι το πιο ευαίσθητο όργανό της. Εδώ και αιώνες, το ανθρώπινο είδος, ο μεγαλύτερος αστάθμητος παράγοντας και η πιο καταστρεπτική δύναμη του οικοσυστήματος, πληγώνει ακατάπαυστα το «δέρμα» της Γης. Κάθε χρόνο, με κάθε μέσο, φτυάρια, εκσκαφείς ή δυναμίτη, δισεκατομμύρια τόνοι από το γήινο έδαφος μετακινούνται και αποκόπτονται από το φυσικό τους περιβάλλον. Ένα διεισδυτικό ντοκιμαντέρ που επισκέπτεται ορυχεία, λατομεία και εργοτάξια, αποτυπώνοντας τις ουλές που προκαλεί ο άνθρωπος στην επιφάνεια του πλανήτη. Ένα σήμα κινδύνου που εκπέμπει σε επτά κεφάλαια, προειδοποιώντας για τις ολέθριες συνέπειες που μας περιμένουν.

7915 KM (2008)

Ένα υπερθέαμα του μηχανοκίνητου αθλητισμού που σηκώνει έναν κουρνιαχτό σκόνης στο πέρασμά του. Ακολουθώντας τη διαδρομή του Ράλι Ντακάρ, το 2007, το ντοκιμαντέρ ανακαλύπτει την ποικιλομορφία που χαρακτηρίζει την Αφρική του σήμερα, σε ένα οδοιπορικό που διασχίζει το Μαρόκο, τη Δυτική Σαχάρα, τη Μαυριτανία, το Μάλι και τη Σενεγάλη. Φέρνοντας στο φως τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες που γεννούν εντάσεις στην περιοχή, η ταινία εξερευνά τις προκαταλήψεις που συναντά κανείς τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αφρική. Παράλληλα, λειτουργεί ως γέφυρα επικοινωνίας, μέσα από ιστορίες της καθημερινής ζωής και εργασιακής πραγματικότητας, αλλά και μέσα από τις κοινές ελπίδες και έγνοιες που μοιραζόμαστε όλοι ανεξαιρέτως. Χωρίς να παραγνωρίζει τη ζοφερή πραγματικότητα, η ταινία υφαίνει έναν φόρο τιμής στην ανθρώπινη ύπαρξη και αμφισβητεί τις βαθιά ριζωμένες βεβαιότητες, θίγοντας παράλληλα τις ευρωπαϊκές ευθύνες σε πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Αφρική.

Our daily bread (2005)

Καλώς ήρθατε στον κόσμο της βιομηχανικής παραγωγής τροφίμων και της κτηνοτροφίας υψηλής τεχνολογίας. Μέσα από τον ρυθμό που δίνουν οι ιμάντες μεταφοράς και οι πελώριες μηχανές, η ταινία παρατηρεί, δίχως να σχολιάζει, τα μέρη όπου παράγονται τα τρόφιμα στην Ευρώπη: ογκώδεις χώροι, σουρεαλιστικά τοπία και παράξενοι ήχοι, ένα ψυχρό βιομηχανικό περιβάλλον που αφήνει ελάχιστα περιθώρια ελιγμών. Άνθρωποι, ζωντανά, καλλιέργειες και μηχανές διαδραματίζουν έναν βοηθητικό ρόλο στα logistics του συστήματος που εξασφαλίζει στην κοινωνία το βιοτικό της επίπεδο. Το ταμπλό βιβάν ενός λουκούλειου γεύματος που δεν είναι πάντα εύκολο στη χώνεψη, στο οποίο είμαστε όλοι συνδαιτυμόνες. Μια πολύτιμη, απολαυστική και διεισδυτική κινηματογραφική εμπειρία που ωθεί το κοινό να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.

Elsewhere (2001)

To έτος 2000, κάπου αλλού. Δώδεκα μήνες, δώδεκα επεισόδια. Εβδομάδες, ημέρες, στιγμές που αποτυπώνουν διαφορετικούς τρόπους ζωής. Παράδοση και αλλαγή. Άνθρωποι από διαφορετικά πολιτισμικά και γεωγραφικά σημεία αναφοράς. Μια ταινία για τη ζωή τους, ένα ταξίδι μέσα από φωνές και ήχους που έρχονται από κάπου αλλού, χωρίς κανένα πρόσθετο σχολιασμό. Τοπία, όψεις του κόσμου, όψεις της ζωής: έρημος, χιόνια, κοιλάδες, ζούγκλες, παγετοί, τροπικά δάση, πετρώδη τοπία, βάλτοι, βουνά, η θάλασσα, μια ατόλη στον Ειρηνικό Ωκεανό. Ένας φόρος τιμής στην ανθρωπότητα, στις αρχές του 21ου αιώνα.

Pripyat (1999)

Μετά την καταστροφή του 1986, μία απαγορευμένη ζώνη ασφαλείας 300 χιλιομέτρων δημιουργήθηκε γύρω από τον πυρηνικό σταθμό του Τσερνόμπιλ, ενώ την ίδια στιγμή 116.000 άτομα απομακρύνθηκαν από την περιοχή. Το Pripyatσκιαγραφεί το πορτρέτο των ανθρώπων που εξακολουθούν να ζουν και να εργάζονται εκεί, καθώς και εκείνων που έχουν επιστρέψει. Πώς είναι η ζωή για αυτούς τους ανθρώπους, δίπλα στον αόρατο και ακατανόητο κίνδυνο της ραδιενέργειας; Πώς αντιμετωπίζουν τις συνέπειες ενός ατυχήματος που είχε θεωρηθεί στατιστικά απίθανο; Τέσσερις πρωταγωνιστές μοιράζονται τις ιστορίες τους, αφήνοντάς μας να ρίξουμε μια ματιά στην καθημερινότητα που βιώνουν.

They ear after Dayton (1997)

Ένα ημερολόγιο του πρώτου χρόνου μετά την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας στη Βοσνία. Τρεις ανθρώπινες ιστορίες ξεδιπλώνονται με φόντο έναν πόλεμο που εξακολουθεί να γίνεται αισθητός ακόμη και μετά το τέλος του. Τρεις ιστορίες για την πιθανότητα μιας ειρηνικής συνύπαρξης, η οποία πολλές φορές καταλήγει αδύνατη. Ο Ράικο, ένας σέρβος μηχανικός, και η οικογένειά του αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το σπίτι τους για δεύτερη φορά. Ο Νέρμιν, ένας ηθοποιός που έχασε και τα δυο του πόδια στον πόλεμο, μπορεί και να έχει την ευκαιρία να μάθει έναν καινούργιο ρόλο στη ζωή. Ο Χαλίντ, ένας βοσκός από την περιοχή που βρίσκεται στον έλεγχο των Μουσουλμάνων, ρισκάρει τη ζωή του για να επισκεφτεί ορισμένους στη δυτική (κροατική) πλευρά του Μόσταρ.

Washed Ashore (1994)

H ζωή στον Δούναβη καθορίζεται κατά βάση από δύο παράγοντες: τον ίδιο τον ποταμό και τη συχνά παράξενη ιδιοσυγκρασία των ανθρώπων που κατοικούν στις όχθες του, οι οποίοι σχηματίζουν ένα πολυσύνθετο μωσαϊκό: ψαράδες και φύλακες νεκροταφείων, βουδιστές μοναχοί, παραθεριστές στο Νησί του Δούναβη, βετεράνοι ναυτικοί και στρατιώτες, όλοι τους αναγκασμένοι να κολυμπήσουν κόντρα στο πανίσχυρο ρεύμα που τους έχει παρασύρει. Η ταινία αφηγείται τις ιστορίες τους και αποκαλύπτει τις επιθυμίες τους, αποτυπώνοντας ένα απόκοσμα γαλήνιο σκηνικό.

Ντεβ. Θεός και ουρανός είναι η ίδια λέξη στη  γλώσσα των Ρομά, την Ρομανί.

Λένε πως τους τσιγγάνους τους βάφτιζαν πρώτα στον ουρανό και ύστερα στο ποτάμι.

«Ο Ουρανός με την Γαία έκαναν πολλούς απογόνους, τους Τιτάνες, τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες. Ο γηραιότερος των Θεών όμως μισούσε τα παιδιά του και τα έχωσε στα Τάρταρα, βαθιά  μέσα στα έγκατα της γης. Η Γαία θύμωσε τόσο πολύ, που κάποια στιγμή ανάβλυσε ατσάλι, και το έδωσε στα παιδιά της να φτιάξουνε ένα τεράστιο δρεπάνι.»

Ένα ταξίδι τα έγκατα της γης και ένα δρεπάνι η ζωή των Ρομά.

Η μετανάστευση τους μοιάζει σαν ραχοκοκαλιά που απλώνεται πάνω στον Χάρτη του κόσμου.

Με την μυθική τους παρουσία  πάντα βρισκόταν εκεί γύρω αλλά πάντα έπρεπε να ξεκινούν από την αρχή. Το να φτάσουν όμως εκεί που βρίσκονταν έκρυβε μια μακριά, δύσκολη διαδρομή.

Οι βασιλιάδες τους κυνήγησαν, η Ιερά Εξέταση τους έκαιγε, ο Τσαουσέσκου τους υποχρέωνε σε στείρωση και στο Άουσβιτς υπήρχε ειδικό τμήμα για αυτούς. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Ρομά πνίγηκαν σε θαλάμους αερίων και κάηκαν σε φούρνους. Το 1944 πάνω από 800 παιδιά που χρησιμοποιήθηκαν πριν σαν πειραματόζωα, θανατωθήκαν. Σύμφωνα με τους Ναζί οι τσιγγάνοι είχαν στο αίμα τους την περιπλάνηση και το έγκλημα.

Μακρά είναι ιστορία εχθρότητας και διώξεων που τους έχουν αφήσει βαθιά σημάδια και αποτελούν κρίσιμα εμπόδια στην κοινωνική τους ένταξη.  Δουλεία, εξώσεις, εγκλήματα μίσους, στερεότυπα, διακρίσεις, σχολικός διαχωρισμός,  αστικός διαχωρισμός, εχθρότητα, βία, στείρωση γυναικών.

Πονηροί, χυδαίοι, κλέφτες, απατεώνες, ανεπρόκοποι, δειλοί, λαίμαργοι, απείθαρχοι, αφορισμένοι, ακάθαρτοι. Κάθε επίθετο βρίσκει γόνιμο έδαφος στην ψυχολογία των εθνών.

Η ιστορία δεν υπήρξε δίκαιη μαζί τους άλλωστε δεν γράφτηκε από αυτούς.

Ήτανε δεν ήτανε

“Ισινέ ντα νασινέ”

«Μέρα και νύχτα θα τριγυρίζετε στις στράτες  να βρείτε το δαχτυλίδι που έχασε ο βασιλιάς. Και αφού το χάσατε όλη σας η φυλή ποτέ να μη γύρει δυο νύχτες στο ίδιο προσκεφάλι.Ψωμί να μη χορτάσετε και ο νους σας να είναι πιο σκοτεινός από τη νύχτα. Ατέλειωτες να ναι οι στράτες που θα γυρνάτε σαν τον κύκλο του δαχτυλιδιού. Και οι έρωτες και οι γάμοι σας να γίνονται δίχως μια στέγη. Αν όμως το βρείτε και πιάσετε την φλογισμένη κορώνα του θα αλλάξετε όψη και θωριά. Την  πέτρα θα κάνετε χρυσάφι και το ποτάμι πέτρα.»

Από τότε λέει το παραμύθι τους πως ψάχνουνε τον δαχτυλίδι παντού στο κόσμο.

Έτσι έγιναν τα πράγματα, αλλά μπορεί να ‘γίναν και αλλιώς

Τα παραμύθια τους έχουν πάντα έχουν αναφορά σε ένα ταξίδι με μια έκφραση αμφιβολίας.

Σε έναν δρόμο που ήταν και δεν ήταν

“Γιέκ ντόμ, σινέ τα νασινέ”

Νέα Αλικαρνασός Κρήτης, 2020

Ο Γιώργος  Σεραφειμόπουλος γεννήθηκε και  μεγάλωσε στην Νέα Αλικαρνασσό του Ηρακλείου Κρήτης, σε έναν αυτοσχέδιο καταυλισμό, στα προάστια της πόλης του Ηρακλείου.  Ένας καταυλισμός με ανθρώπους του σήμερα, που ζουν σε συνθήκες του χθες. Τον κοιτάς και  βλέπεις μια άγρια ομορφιά ενός λαού που επιβιώνει «λάθρα, εκτός των τειχών».

Τον Ιούνιο μπήκα στα εικοσιτρία.

Έχω ένα παιδί ενάμιση χρόνων και τώρα περιμένω το δεύτερο. Η Άννα είναι τριών μηνών έγκυος.  Γνωριστήκαμε στην Αθήνα. Μας έκαναν προξενιό. Οι προξενήτρες είναι εξπέρ σε αυτά, τα κανονίζουν όλα.  Πήγαμε με τους γονείς μου στο σπίτι της να την ζητήσουμε αλλά δεν μας την έδωσαν γιατί έλεγαν πως είμαστε πολύ μακριά  εμείς εδώ στην Κρήτη. Πήρα πρωτοβουλία όμως και ένα απόγευμα πήγα στους δικούς της με γλυκά στο χέρι και την ξαναζήτησα μόνος μου.

Παντρεύτηκα στα δεκαεννιά. Ήθελα  να παντρευτώ. Μου έκαναν και άλλα προξενιά αλλά δεν έδειχνα ενδιαφέρον. Δεν ήθελα. Είχα άλλους στόχους.  Ήθελα να τελειώσω το σχολείο, να βρω μια κανονική δουλειά, να μπορέσω να ξεφύγω λίγο από αυτό που ζούσα.

Στεφάνι δεν βάλαμε ακόμη με την Άννα.

Αν  αγαπάς κάποιον δεν σε ενδιαφέρει να βάλεις στεφάνι ή δαχτυλίδι. Θα γίνει όμως γάμος στο μέλλον. Δεν εξαρτάται μόνο από μας αλλά και από τους γονείς μας, γιατί  μόνο αφού γίνει ο γάμος μπορώ και εγώ και η Άννα να πάρουμε την προίκα μας.

Ο γάμος για μας είναι θεσμός. Λέμε άλλα τραγούδια, ειδικά και χορεύουμε διαφορετικά. Ο καθένας  τον κάνει όπως θέλει. Υπάρχουν ζευγάρια που καλούν μερικούς φίλους στο σπίτι, κόβουν την τούρτα και λένε πως τώρα είμαστε παντρεμένοι. Υπάρχουν άλλοι που γλεντούν μέχρι το πρωί. Εμείς κάναμε γλέντι, μαζεύτηκαν τα σόγια αλλά δεν φορέσαμε δαχτυλίδι.

Θυμάμαι τον εαυτό μου στον καταυλισμό.

Στον καταυλισμό μας ζουν 180 οικογένειες. Κάποιοι μένουν σε σπίτια κανονικά με  τούβλα και μπετό και άλλοι μένουν σε παράγκες. Μπορεί σε ένα σπίτι να μένουν οχτώ με εννιά άτομα ή και παραπάνω.

Πέρασα δύσκολα χρόνια. Θυμάμαι να τρέχω στα λασπόνερα. Όχι ότι σαν παιδί δεν μου άρεσε όλο αυτό. Στα παιδιά αρέσει να τρέχουν και να λερώνονται. Μεγαλώνοντας έβλεπα τον έξω κόσμο. Έναν άλλο κόσμο. Εγώ γυρνούσα σπίτι μου και ζούσαμε σε άλλες συνθήκες. Σκεφτόμουν πάντα «Ως ποτέ θα μένω σε έναν καταυλισμό με παράγκες, λάσπες και κόντρα πλακέ;” Ήθελα να συνεχίσω διαφορετικά την ζωή μου. Όχι πως δεν θέλω να είμαι αυτός που είμαι απλώς θέλω να ζήσω αλλιώς. Η παλιά γενιά δεν ήθελε και δεν θέλει να φύγει.  Τα πράγματα σε εμάς αλλάζουν αργά. Πολλά παιδιά στην ηλικία που είμαι εγώ τώρα δεν θέλουν  ούτε αυτά να  φύγουν από τον καταυλισμό, όμως τα νέα παιδιά που είναι τώρα δεκατέσσερα και δεκαπέντε έχουν πολλά όνειρα. Εγώ έφυγα από τον  καταυλισμό πριν μερικούς μήνες και πλέον μένω σε ένα χωριό πέντε χιλιόμετρα μακριά.

Ξυπνούσα πέντε η ώρα για να πάω στο σχολείο. 

Οι γονείς μου δεν με βοήθησαν σε θέμα γνώσεων, δεν τα κατάφερναν με τα γράμματα. Ήμουν ο πρώτος και ο μοναδικός  μέχρι σήμερα που τελείωσε το λύκειο.  Ήταν πολύ δύσκολο να το τελειώσω αλλά τα κατάφερα. Μας  έλεγαν στον καταυλισμό πως αφού δεν τελείωσε κανείς το σχολείο δεν έχει να μας προσφέρει κάτι σημαντικό.

Αυτό που ξέραμε μέχρι τότε ήταν ότι τελειώνουμε  το δημοτικό για να μάθουμε να μιλάμε, να λογαριάζουμε αριθμούς για να μην μας κοροϊδεύουν στους υπολογισμούς  και αύριο μεθαύριο να μας αγοράσει ο πατέρας ένα  αυτοκίνητο, αγροτικό για να ξεκινήσουμε τα μεροκάματα. Να πουλάμε φρούτα και λαχανικά σαν πλανόδιοι. Αυτό είναι το στάνταρ επάγγελμα σε εμάς. Λαχανικά και φρούτα, ότι έχει η εποχή.

Θυμάμαι πολλά από το σχολείο. Τους συμμαθητές μου, τις φασαρίες και τους καβγάδες, τα μαθήματα που μου άρεσαν, τους δασκάλους μου. Ακόμη έχω επαφή με τους δασκάλους γιατί είμαι διαμεσολαβητής. Συνεργάζομαι με το Πανεπιστήμιο Ρεθύμνου  σε ένα πρόγραμμα που αφορά την ένταξη παιδιών Ρομά στα σχολεία. Είμαι κάπου ανάμεσα στον γονέα και το σχολείο. Ότι πρόβλημα έχει ο γονέας με τα παιδιά του το μεταφέρω στο σχολείο  και ότι πρόβλημα υπάρχει στο σχολείο το μεταφέρω στον γονέα. Όλοι μαζί προσπαθούμε να βρούμε λύσεις.

Δεν υπάρχει πια παιδί που δεν πάει σχολείο. Σήμερα έχουμε ακόμη νήπια και προνήπια. Το σχολείο είναι γύρω  στα δυο με τρία χιλιόμετρα και τα παιδιά φτάνουν εκεί  με λεωφορείο  που έχει διαθέσει δωρεάν το Κτελ Ηρακλείου.Τα τελευταία χρονιά έχει γίνει μεγάλη πρόοδος. Για πρώτη φορά φέτος έχουμε εφτά παιδιά στο γυμνάσιο και τρία στο λύκειο.  Αυτό πρέπει να γραφτεί στο βιβλίο Γκίνες! Είναι η πρώτη φορά στα τόσα χρόνια που υπάρχει ο καταυλισμός εδώ στην Αλικαρνασσό που έχουμε παιδιά στο Γυμνάσιο και το Λύκειο που  δεν θέλουν να σταματήσουν, που τους αρέσει το σχολείο.  Κάνουμε πολλές συζητήσεις με τα νέα παιδιά. Μου ζητούν πολλές φορές  συμβουλές, τους βοηθάω και στα μαθήματα γιατί κανένας από τους υπόλοιπους δεν ξέρει τι γίνεται στο γυμνάσιο και στο λύκειο.

Οι γονείς πια είναι πιο ελαστικοί από την προηγούμενη γενιά. Τώρα οι γονείς θέλουν τα παιδιά τους να κάνουν αυτό που θέλουν , να σπουδάσουν, να φύγουν.

Οι γονείς μου μένουν στον καταυλισμό.

Έχω άλλα τέσσερα αδέρφια παντρεμένα. Ήμουν  τυχερός σε σχέση με άλλα παιδιά της ηλικίας μου. Μεγάλωσα μέσα σε ένα σχεδόν κανονικό σπίτι φτιαγμένο από τούβλα και μπετό. Γιατί λέω σχεδόν; Επειδή  δεν είχαμε ούτε νερό, ούτε ρεύμα. Τα ξαδέρφια μου όμως δίπλα μας ζούσαν σε παράγκα από ξύλο και νάιλον.

Κάποιοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα  να χτίσουν ένα απλό σπίτι. Είναι και άλλοι που φοβούνται  να χαλάσουν τις οικονομίες που μάζεψαν με κόπο για να χτίσουν μήπως κάποιος έρθει και το γκρεμίσει. Σε εμένα το έκαναν. Πέρυσι το καλοκαίρι  που προσπάθησα να χτίσω ένα σπίτι στον καταυλισμό ήρθαν και μου το γκρέμισαν. Είπαν πως ήταν αυθαίρετο. Δικαιολογίες. Μετά από αυτό είπα τέλος, μέχρι εδώ και έφυγα.

Προτιμούν να είμαστε στο σκοτάδι.

Αν ο Δήμος και η Περιφέρεια αποφασίσει να μας δώσει ρεύμα τότε όλα θα είναι νόμιμα και αυτό δεν το θέλουν.  Δεν μαζεύουν τα σκουπίδια από εμάς. Δεν μας δίνουν ρεύμα. Δεν μας φτιάχνουν την αποχέτευση. Νομίζω πως τελικά θέλουν να βγάζουν αυτήν την εικόνα προς τα έξω για μας έτσι ώστε και οι υπόλοιποι δημότες να μας λυπούνται, να λένε «Κοίτα τους καημένους» και να μας δείχνουν με το δάχτυλο. Δεν μου κάνει εντύπωση τίποτα από όλα αυτά. Τα ζω, τα βλέπω. Τουλάχιστον καταφέραμε σε συνεννόηση με την ΕΥΔΑΠ και φέραμε νερό στον χώρο μας. Δόξα τον Θεό. Μπορεί να μένουμε εδώ με εισαγγελική απόφαση όμως θέλουν να μας διώξουν. Υπάρχουν έγγραφα. Δεν φτάσαμε μια μέρα μόνοι μας εκεί και είπαμε μας αρέσει εδώ, ας μείνουμε. Οι γονείς μου, μου έλεγαν πως ο χώρος αυτός ήταν μια  χαβούζα, μια μεγάλη τρύπα με σκουπίδια. Σιγά σιγά, με πολύ κόπο  κατάφεραν και τον καθάρισαν, τον ομόρφυναν.

Τα προβλήματα είναι πολλά και μεγάλα.

Το ρεύμα νομίζω όμως πως είναι το μεγαλύτερο.  Αν ερχόσουν ένα βραδάκι στον καταυλισμό νομίζω πως δεν θα άντεχες τον ήχο από τις γεννήτριες ούτε για πέντε λεπτά.  Φαντάσου έναν μικρό χώρο που φιλοξενεί τόσες πολλές  οικογένειες  και στο  κάθε οίκημα  να υπάρχει από μια γεννήτρια. Ο θόρυβος είναι ανυπόφορος. Όταν πέφτει το βράδυ λίγοι βγαίνουν από το σπίτι.

Αν υπάρχει ρατσισμός απέναντι στους Ρομά;

Είναι ίσως η μόνη ερώτηση που μπορείς να μου κάνεις και να σου απαντήσω αμέσως. Δεν υπάρχει ερώτηση, υπάρχει μόνο απάντηση. Βίωσα ρατσισμό. Βίωσα όμως τον ρατσισμό σαν Γιώργος όχι απαραίτητα σαν Ρομά. Θέλεις να σου περιγράψω μια ημέρα μας; Το πρωί  ξυπνάν οι γονείς και μετά τα παιδιά. Τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο. Ο πατέρας πηγαίνει στην Κεντρική Λαχαναγορά στο Ηράκλειο φορτώνει πράγματα και γυρίζει στα απομακρυσμένα χωριά πουλώντας τα μέχρι το μεσημέρι. Η μητέρα μαζεύει το σπίτι, συγυρίζει και καθαρίζει. Το μεσημέρι που σχολάν τα παιδιά μαζεύονται στην αυλή για παιχνίδι. Γυρνάει ο πατέρας και τρώνε μεσημεριανό. Αυτήν την ημέρα την έζησες και εσύ στο δικό σου σπίτι, έτσι δεν είναι; Πόσο πολύ διαφέρουμε;

Έχω όνειρα.

Δεν έχω στόχους. Μου αρέσει πιο πολύ να λέω όνειρα. Θέλω στο μέλλον να καταφέρω να αποκτήσω ένα δικό μου σπίτι και να έχω μια καλή δουλειά για να προσφέρω στην οικογένεια μου όσα  χρειάζεται.Ο θείος μου, μου έλεγε  συνέχεια ιστορίες για το πόσο διαφορετικά ήταν τότε τα πράγματα. Δεν τους ένοιαζε αν είχαν σπίτι, αυτό που μετρούσε πιο πολύ ήταν να μπορούν να προσφέρουν τα αναγκαία στην οικογένεια τους. Θα ήθελα να ζούσα σε εκείνη την εποχή. Σήμερα είμαστε χαμένοι. Τότε οι άνθρωποι ήταν πιο αυθεντικοί. Είχαν άλλες αξίες.

Δουλεύω πολύ για να τα καταφέρω. Το πρωί σε ένα γηροκομείο και μετά σε ένα καφέ. Και η Άννα θα δουλέψει εκεί που θέλει με το καλό μόλις γεννήσει το δεύτερο μας παιδί.

Όµοια δεν είναι αυτά τα δύο; 

“Εκ νάι καλά ε ντούι;”

Η Ευαγγελία Γούλα είναι εικαστικός και κινηματογραφίστρια.

Μέσω της δουλειάς της, μας βοηθά να μπούμε στην πραγματικότητα των Ρομά στον καταυλισμό του Ηρακλείου Κρήτης. Αποτυπώνει τις σκέψεις, τις επιθυμίες και τις ιδέες  τους. Επιχειρεί με ευαισθησία να αναδείξει το κοινωνικό πρόβλημα που λαμβάνει χώρα μόλις ένα χιλιόμετρο πέρα από το αεροδρόμιο της πόλης, σε μια αναπτυγμένη περιοχή της Κρήτης, η οποία φιλοξενεί κάθε χρόνο εκατομμύρια τουρίστες.

Εργάζομαι ως εικαστικός στον τομέα της εκπαίδευσης στο Ηράκλειο Κρήτης.

Πριν λίγα χρόνια, είχα την πρώτη μου επαφή με τους μικρούς Ρομά από τον καταυλισμό. Τα μελαχρινά τους πρόσωπα και το σπινθηροβόλο τους βλέμμα, με οδήγησε να  πραγματοποιήσω εργαστήρια μέσα στον καταυλισμό ώστε να δω πως ζουν. Με τον καιρό τους γνώρισα σχεδόν όλους και οι επισκέψεις μου στον καταυλισμό έγιναν καθημερινές.

Όταν ένα κορίτσι γύρω στα δεκατρία σταμάτησε το σχολείο επειδή το αρραβώνιασαν, σκέφτηκα «Ρε γαμώτο τι γίνεται;».  Ναι μεν, αυτό είναι κάτι το οποίο γνωρίζουμε γενικά και αόριστα, ναι μεν νομίζουμε ότι αυτό το έθιμο είναι κάπως ξεπερασμένο από τη  στιγμή που βλέπουμε τα παιδιά στο σχολείο, όμως δεν πάει ο νους σου ότι  μπορεί όντως  να συμβεί.

Αυτή ήταν η αφορμή  για το πρώτο μου ντοκιμαντέρ. Ένα εθνογραφικό ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε στον καταυλισμό και εστιάζει στη θέση της γυναίκας, όπως η ίδια την αντιλαμβάνεται και όπως διαμορφώνεται κοινωνικά μέσα από το γάμο. Μια ταινία που πραγματεύεται τον θεσμό του γάμου στην φυλή των Ρομά. Τι συμβαίνει όταν το κορίτσι γίνει δεκατριών χρονών; Το παιδί γεννάει παιδί.

Ιτσάι Ρομνί είναι ο τίτλος της πρώτης μου ταινίας,  όπου Ιτσάι είναι το παιδί και Ρομνί είναι η παντρεμένη γυναίκα.

Το κορίτσι γυναίκα. Στην πρώτη ταινία  κατάφερα και προσέγγισα την Μαρία, που  μου άνοιξε το σπίτι και την καρδιά της. Η γυναίκα αυτή είχε χάσει τον άνδρα της και ζούσε κυριολεκτικά στο σκοτάδι.  Μέσα από την ζωή της ξετυλίγεται το κουβάρι και  η ιστορία του γάμου. Όσο όμως ο χρόνος  περνούσε γεννιόταν η ιδέα για την δεύτερη ταινία.

Στην  δεύτερη ταινία δεν είχα στόχο. Προσπαθούσα με την κάμερα μου να γνωρίσω τα μέλη της κοινότητας μέχρι  που ένα βράδυ, ο κυρ Γιώργης, ο  μεγαλύτερος της φάρας  μου αποκάλυψε την ιστορία της οικογένειας. Μια συγκλονιστική ιστορία. Αυτή είναι  η μαγεία του κινηματογράφου παρατήρησης.

Με κέντρισαν όλες αυτές οι παραδόσεις που έχουν μείνει αναλλοίωτες μέσα στον χρόνο:

Ο γάμος, που αποτελεί βασική αποστολή των ανθρώπων σε αυτή την κοινωνία, η πανηγυρική επίδειξη στους καλεσμένους του «σεντονιού» ως απόδειξη της εντιμότητας της νύφης,  ο τρόπος ζωής των γυναικών και η θέση τους μέσα στην ομάδα.  Έμεινα στην κοινότητα μέχρι σήμερα εστιάζοντας στην καθημερινότητα τους , την κουλτούρα τους. Έμεινα επίσης γιατί  η ιστορία  τους αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα. Αυτό που με  ενδιαφέρει είναι η ταινία μου να αγγίξει και να προβληματίσει. Εστιάζω στον άνθρωπο. Στην άλλη όψη του νομίσματος.

Ήθελα πολύ να μελετήσω αυτήν την κοινότητα. Εστίασα σε βάθος και ανέλυσα το θέμα για να καταλάβω τι ακριβώς γίνεται. Ακολούθησα την μέθοδο της παρατήρησης, δεν ήθελα να επεμβαίνω σε ότι συνέβαινε. Δεν μπήκα  στην διαδικασία  της ερώτησης. Τον πρώτο καιρό που δεν με γνώριζαν, ήταν δύσκολο να με δεχτούν. Όμως και εγώ στην αρχή, ήρθα αντιμέτωπη με τα δικά μου στερεότυπα. Τώρα πια είμαι εκεί τέσσερα χρόνια. Γνωριζόμαστε, εμπιστευόμαστε ο ένας τον άλλο, είμαι μέλος της κοινότητας με τον δικό μου τρόπο και ρόλο.  Οι άνθρωποι του καταυλισμού ζουν μαζί και αισθάνονται ασφάλεια.  Τα χωριά μας σκέψου δεν είναι διαμορφωμένα με αυτόν τον τρόπο; Οι συνοικίες στην Αθήνα δεν είναι διαμορφωμένες με τέτοιο τρόπο;  Όταν το ‘70 οι άνθρωποι έφυγαν από τα χωριά και  ήρθαν στην Αθήνα δεν έχτισαν τα σπίτια  έτσι ώστε να είναι κοντά;

Είμαι με το μέρος τους. Στηρίζω όλο αυτό που κάνουν. Πριν 100 χρόνια κάποιος, κάπου έβαλε  μια πέτρα  σε ένα σημείο και είπε αυτό είναι το χωριό μου. Το ίδιο έκαναν και αυτοί. Στο μέρος  που ζουν τώρα μεταφερθήκαν προσωρινά  το ‘81. Χρόνια μετά άρχισαν να διεκδικούν το χώρο. Που να πάνε; Που να τους κρύψουμε; Γιατί να τους μεταφέρουν τώρα και να τους ξεκινήσουν από το μηδέν;

Η κατάσταση  στο καταυλισμό  εντάσσεται σε έναν φαύλο κύκλο από τις δημοτικές αρχές. 

Ποιες ενέργειες έχουν γίνει από την πλευρά της πολιτείας για την ομαλή ένταξη των Ρομά στην κοινωνία του Ηρακλείου, τη λύση του στεγαστικού ζητήματος, του ηλεκτρισμού  και των άλλων παροχών που θεωρούνται, στον υπόλοιπο κόσμο, αυτονόητες για μια αξιοπρεπή διαβίωση; Σχεδόν καμία. Από το 1983 έχει εγκριθεί σχετική διάταξη για την «οργανωμένη εγκατάσταση των Ρομά», χωρίς να έχει υλοποιηθεί εξ’ολοκλήρου κανένα σχέδιο έως τώρα.  Σε ένα άλλο σχέδιο για το οποίο είχε συλλεχθεί ένα πολύ μεγάλο ποσό και ενώ οι εργασίες είχαν ξεκινήσει, σταμάτησε το 2002, μετά τις τοπικές εκλογές που ανέδειξαν νέους δημοτικούς άρχοντες. Την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων, η πολιτεία αποφάσισε να χορηγήσει στεγαστικά δάνεια στους Ρομά του καταυλισμού, για να αγοράσουν οικόπεδο και να οικοδομήσουν κατοικίες. Τα δάνεια ήταν ύψους 60.000 ευρώ, με αποτέλεσμα να μην επαρκούν για την αγορά του οικοπέδου και το χτίσιμο του σπιτιού.

Αρκετές οικογένειες δεν εκταμίευσαν καν το ποσό που τους αναλογούσε. Οι οικογένειες που εκταμίευσαν τα χρήματα δεν κατάφεραν να τα αξιοποιήσουν πλήρως. Οι τράπεζες άρχισαν να ζητούν δόσεις τις οποίες οι Ρομά δεν ήταν σε θέση να πληρώσουν και έτσι άρχισαν να διαισθάνονται ότι εξαπατήθηκαν και ότι αυτά τα δάνεια θα γίνουν η καταστροφή τους. Οι δημοτικές αρχές από το 1995 έως σήμερα, θεωρούν τον καταυλισμό παράνομο, κάνοντας ό,τι μπορούν για να τον διώξουν από την περιοχή και το 1999 η ίδια αρχή χαρακτήρισε τους Ρομά ως καταπατητές δημοτικής περιουσίας, αδιαφορώντας για το πού θα πάνε.  Από τον Ιούλιο του 2009 η δημοτική αρχή πιέζει τους Τσιγγάνους να εγκαταλείψουν τον καταυλισμό, αλλιώς θα εφαρμόσει τον Νόμο περί αυθαιρέτων κατασκευών, τη στιγμή που στην πόλη του Ηρακλείου παραμένουν ανενόχλητα χιλιάδες αυθαίρετα σπίτια.

Οι καταυλισμοί παγκοσμίως οργανώνονται ανά φάρες και φυλές.

Στην Αλικαρνασσό ζει η φάρα των Σεραφειμοπουλέων και η φάρα των Χαλκιδέων που οργανώθηκαν σαν φυλή με κοινά ήθη και έθιμα. Οι Χαλκιδέοι  ήρθαν στην Κρητη το ’70 από την Χαλκίδα  και χαρακτηριστικό τους είναι ότι, ως μητρική γλώσσα έχουν την ελληνική και όχι την Ρομανί.

Η φάρα των Σεραφειμόπουλων,  έρχεται από την Γαστούνη Ηλείας. Ο πατέρας τους, ο Παρασκευάς Σεραφειμόπουλος γεννήθηκε την δεκαετία του ‘30 και μεγάλωσε στην Πελοπόννησο. Ο Παρασκευάς  ήταν ένας άνθρωπος που στα δεκατρία  του,τον πήραν οι αντάρτες στον πόλεμο. Από αυτούς έμαθε να γραφεί και να διαβάζει. Όταν  γύρισε πια μετά τον πόλεμο, του έδωσαν ένα όπλο και ένα άλογο.  Περιπλανήθηκε στη Μάνη όπου γνώρισε την γυναίκα του, την αγάπησε και την παντρεύτηκε. Η γυναίκα του η Αμαλία, καταγόταν  από την οικογένεια των Χαλιλόπουλων που ζούσε τότε στην Μάνη, μια από τις πιο πλούσιες και αριστοκρατικές οικογένειες των Τσιγγάνων. Ασχολήθηκε με το ζωοεμπόριο αλόγων. Μιλούσε  αγγλικά και ιταλικά και έφτασε να κάνει εισαγωγή στην Ιταλία πάνω από 1300 άλογα. Μετά από ένα τραγικό συμβάν έφυγαν για την Κρήτη.

Ποτέ δεν πίστευα ότι θα τους άκουγα να παραπονιούνται για τον τρόπο που ζουν.

Η αίσθηση που έχεις όταν μπαίνεις στον καταυλισμό  από θέμα συμπεριφοράς είναι η αίσθηση που σου δημιουργείται  όταν μπαίνεις σε ένα χωριό. Οι συνθήκες όχι. Δεν μοιάζουν σε τίποτα  με τις συνθήκες της υπόλοιπης κοινωνίας. «Είμαστε στο σκοτάδι! Κυριολεκτικά και μεταφορικά» μου έχουν πει. Το μεγαλύτερο πρόβλημα στην καθημερινότητα τους είναι η ηλεκτροδότηση, η οποία συνεχίζει να γίνεται με γεννήτριες σε όλο τον καταυλισμό, κάτι που κάνει τη ζωή τους να μοιάζει με την Ελλάδα στις αρχές του περασμένου αιώνα. Το καλοκαίρι δεν έχουν ούτε την δυνατότητα για παγωμένο νερό . Σκορπάν τα λεφτά τους να αγοράσουν παγωμένα μπουκάλια  το πρωί  για να πιούν έναν δροσερό καφέ.

Ένα άλλο σοβαρό ζήτημα είναι το επαγγελματικό. Κάποιες  γυναίκες δουλεύουν στον δήμο με συμβάσεις ορισμένου χρόνου και έχουν πάρει μια ανάσα. Έρχονται σε επαφή με τον κόσμο έξω. Παίρνουν ερεθίσματα.  Οι άντρες όμως που ασχολούνται  καθαρά με το εμπόριο έχουν σοβαρά προβλήματα. Δεν τους δίνουν άδειες, τους γράφουν συνέχεια με υπέρογκα ποσά .Το γεγονός πως είναι αναλφάβητοι και δεν μπορούν να απασχοληθούν με κάτι άλλο  πέρα από αυτό  που  έχουν μάθει, τους δυσκολεύει και τους περιορίζει.

Η πλειοψηφία  έχει φτιάξει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ένα σπιτάκι.  Με γυψοσανίδα, τσίγκο, χωρίς οροφή. Αυτό που ζητούν είναι να τους αφήσουν  ήσυχους . Να μην  φοβούνται καθημερινά ότι μπορεί να μπει μια μπουλντόζα να τα γκρεμίσει όλα. Να τελειώσει το θέμα της μετεγκατάστασης. Να φτιαχτούν οι δρόμοι . Να λυθεί το αποχετευτικό. Να έχουν ρεύμα  και νερό.  Μπορεί σήμερα στον χώρο του καταυλισμού να υπάρχει νερό αλλά  ακόμη και αυτό είναι σχετικό. Έχει πετάξει η ΔΕΥΑ μια βρύση κοινή για όλους. Εκατόν πενήντα άνθρωποι με μια βρύση.

Όσοι τους γνωρίζουν τους αποδέχονται.

Στο  περίπτερο κοντά στον καταυλισμό   από όπου ψωνίζουν τα πάντα , ειδικά το καλοκαίρι, ο ιδιοκτήτης κάνει ότι μπορεί για να τους στηρίξει και να τους βοηθήσει. Έχουν καλές σχέσεις  με τους ανθρώπους που έχουν μαγαζιά στην Αλικαρνασσό. Όσοι όμως δεν τους γνωρίζουν,  δεν θέλουν να ακούν για αυτούς. Πριν δυο χρόνια η δημοτική αρχή είχε βρει ένα οικόπεδο, σε ένα διπλανό χωρίο,  για την μετεγκατάσταση τους. Ξεσηκώθηκαν όλοι. Όταν κάποιος από τον καταυλισμό θέλησε να αγοράσει ένα παλιό σπίτι σε ένα διπλανό  χωριό του είπαν «Σε αγαπάμε Γιώργο αλλά δεν μπορείς να  έρθεις να μείνεις εδώ με όλη σου την φάρα». Έπειτα έριξαν τα χρήματα τους στον καταυλισμό. Και καλά κάνανε.

Η Κρήτη είναι γεμάτη με χωριά που έχουν όχι μόνο  αλλά  τους δικούς τους άγραφους νόμους  ακόμη και παραβατική συμπεριφορά. Δεν τους ενοχλεί όμως κανείς. Τόσο πολύ ενοχλούν τόσο πολύ εκατόν πενήντα  οικογένειες στην Αλικαρνασσό;

Τα παιδιά αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα γιατί είναι δίγλωσσα.

Μέχρι τα τέσσερα τους που θα πάνε πια στο νηπιαγωγείο  μιλούν την τσιγγάνικη διάλεκτο . Όταν λοιπόν τους μιλάει η δασκάλα τους, κάποια δεν την καταλαβαίνουν. Αυτό τα αφήνει πίσω. Φεύγουν από τον καταυλισμό και μπαίνουν σε έναν νέο κόσμο. Επιστρέφουν έπειτα στον καταυλισμό. Όλο αυτό τους δημιουργεί μια σύγχυση. Αισθάνονται άσχημα μέσα στο σχολείο.

Σε μια επίσκεψη μου στην Αντιδήμαρχο κοινωνικής πολίτικης είπα «Σταματήστε να ψάχνετε για οικόπεδα και επιδοτούμενα προγράμματα. Δώστε βάρος στον καταυλισμό και βοηθήστε τους ανθρώπους αυτούς να αισθανθούν καλύτερα . Εστιάστε στην νέα γένια και βοηθήστε τα παιδιά γιατί αυτά τα παιδιά δεν θα θελήσουν να στήσουν μια παράγκα η ένα σπίτι στον καταυλισμό. Θα θελήσουν να φύγουν.»

Ο Γιώργος τα  κατάφερε,  τελείωσε το σχολείο και έφυγε από τον καταυλισμό.

Σημερα νοικιάζει  ένα σπίτι κοντά. Το παιδί δυσκολεύεται πολύ αλλά έκανε ένα πολύ μεγάλο και δύσκολο βήμα.Τον καμαρώνω,  γιατί μου μαθαίνει  πως η ανθρωπιά δεν είναι λόγος αλλά πράξη, πως δεν είναι παθητική κατάσταση αλλά αδιάκοπη ενέργεια.

Ένα ταξίδι τα έγκατα της γης και ένα δρεπάνι η ζωή των Ρομά.

Πάμε από την αρχή;

“Μια νύχτα λοιπόν η Γαία έριξε ένα μαγικό βότανο στο κρασί του Ουρανού και αυτός έπεσε σε βαθύ ύπνο. Κατόπιν πήγε στα Τάρταρα όπου ήταν φυλακισμένα τα παιδιά της. Αυτά μόλις την αντίκρισαν άρχισαν τα κλάματα και την παρακαλούσαν να τα βγάλει από τα σκοτεινά κελιά τους.  Ο Κρόνος, ο νεότερος απ’ όλους τους Τιτάνες, θύμωνε όλο και περισσότερο με το σκληρόκαρδο πατέρα του και λυπόταν τα αδέρφια του που έκλαιγαν όλη μέρα και όλη νύχτα μέσα στα σκοτεινά και παγωμένα κελιά τους. Ο Κρόνος ανακοίνωσε στη Γαία ότι θα τιμωρούσε με τα χέρια του το θεϊκό πατέρα του. Χαρούμενη η Γαία έδωσε ένα μαγικό βότανο στον Κρόνο και αμέσως έπεσαν οι αλυσίδες με τις οποίες ήταν δεμένος. Μετά, ανέβηκαν οι δυο τους στην επιφάνεια και ο Κρόνος αντίκρισε τον κόσμο που δεν πρόλαβε να δει μόλις γεννήθηκε.”

Η μυθολογία μοιάζει με ένα σενάριο ζωής που έχει πολλές εκδοχές, με την αφήγηση να μένει ανοιχτή στους αιώνες σαν κάτι να περιμένει.

Οι προκλήσες που αντιμετωπίζουν οι Ρομά είναι συνδεδεμένες με μια βαθιά ριζωμένη αθιγγανοφοβία. Σήμερα η ΕΕ ζητά την στρατηγική αντιμετώπιση και νομικά δεσμευτικούς στόχους για όλα τα κράτη μέλη αφού οιΡομά αποτελούν  την μεγαλύτερη εθνική μειονότητα της Ευρώπης. Όλες οι θετικές πρωτοβουλίες μέχρι σήμερα ήταν μεμονωμένες και περιστασιακές. Δεν υπάρχει ένα Εθνικό Σχέδιο, στα πρότυπα και των αιτημάτων της ΕΕ, που να λειτουργεί στην κατεύθυνση της ένταξης των Ελλήνων Ρομά με συνέπεια και συνέχεια. Τα εμπόδια  τίθενται από τις πολιτικές δυνάμεις, τις τοπικές αρχές και ορισμένες φορές και από την ίδια την κοινωνία. Όπου όμως υπάρχει ρατσισμός, δε μπορεί να υπάρξει ενσωμάτωση.

Η Ελλάδα  έχει καταδικαστεί στο παρελθόν από το  Ευρωπαϊκό δικαστήριο δικαιωμάτων του ανθρώπου για ρατσισμό. Για όσα έκανε και κυρίως για όσα δεν έκανε.  Μια από τις υποθέσεις που έχει προσκομίσει το ΣΟΚΑΔΡΕ στην ECSR με βάση τις οποίες καταδικάστηκε η Ελλάδα είναι και αυτή της Νέας Αλικαρνασσού Κρήτης.

Στην Ελλάδα οι τσιγγάνοι έχουν ιστορία 7 αιώνων. Ξεκινώντας  από  την Κρήτη, το Ναύπλιο, την Μεθώνη, την Κέρκυρα., την Ζάκυνθο. Σήμερα στην Ευρώπη ζούνε τουλάχιστον δώδεκα εκατομμύρια Ρομά,  μιλούν την ίδια προφορική γλώσσα, και είτε είναι Χριστιανοί είτε Μουσουλμάνοι λατρεύουν τον Άη Γιώργη σε μια παγανιστική μυσταγωγία της άνοιξης που κλείνει τον κύκλο του χρόνου και ακυρώνει τον θάνατο και τον φόβο του θανάτου, το γνωστό σε όλους μας Εντερλέζι.

Μέχρι σήμερα νόμιζα πως το Εντερλέζι είναι ένα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι  των Ρομά. Το είχα ακούσει πρώτη φορά στην ταινία «Ο καιρός των Τσιγγάνων», του Εμίρ Κουστουρίτσα, στην εκδοχή του Γκόραν Μπρέγκοβιτς.  Αυτή η μουσική  μοιάζει σαν να ένωσε  τα Βαλκάνια. Μια μουσική που δεν γνωρίζει σύνορα. Μου προκαλούσε πάντα ανατριχίλα, ένα λυγμό, μια γλυκιά μελαγχολία στο άκουσμα του. Έρχεται στο νου μου ο Ελύτης  στις  κλεψύδρες του αγνώστου.

«Που διψώ ένα στόμα να μου πει: ουρανός, και να πλεύσουμε μαζί στο δέλτα των ελπίδων

τυχερός αιχμάλωτος μιας φλόγας που αθωώνεται γράφοντας τ’ αρχικά της στο σκοτάδι

πιο κοντά στην κλειδαριά μεγάλου μυστικού που ανύποπτο σαλεύει προς τη λύτρωση…»

Όπως λένε και οι ίδιοι μια γλυκιά γλώσσα µένει σ’ αυτό τον κόσµο, άλλο τίποτε

“Εκ γκουγκλί τσχιπ ατσχέλ αν καγιάν τουνιάβα, αβέρ κχάντσικ”

 Όλοι  μας  συγκινούμαστε με τις ιστορίες τους. Τα προβλήματα  όμως ξεκινούν όταν  ζητούν μια θέση δίπλα μας.

Πρωτότυπος Τίτλος έργου: Oti Vakeresa Mange

Ελληνικός τίτλος: Ό,τι λες για μένα

Κατηγορία: Ντοκιμαντέρ

Στυλ: Κινηματογράφος Παρατήρησης

Σκηνοθεσία/Παραγωγός: Ευαγγελία Γούλα

Πρόκειται για μια ταινία ντοκιμαντέρ στα πλαίσια του κινηματογράφου παρατήρησης, που στοχεύει να προβάλει τη ζωή και τις προσωπικές ιστορίες των Ρομά του καταυλισμού της Νέας Αλικαρνασσού Ηρακλείου Κρήτης. Να αναδείξει την αθέατη πλευρά αυτών των ανθρώπων, φέρνοντας σε πρώτο πλάνο την προσωπική τους ταυτότητα έναντι της εθνοτικής και να καταστήσει την κοινή γνώμη κοινωνό στο θέμα του κοινωνικού αποκλεισμού και των διακρίσεων που υφίσταται η ομάδα αυτή. Στόχος μας η επικοινωνία της ζωής των Ρομά και η άρση του κοινωνικού αποκλεισμού μιας εθνολογικής ομάδας, μέσω της κινηματογραφίας. Στόχος να ευαισθητοποιήσουμε τόσο καλλιτεχνικά όσο και κοινωνικά.

 Δείτε περισσότερα για τα εθνογραφικά ντοκιμαντέρ της Ευαγγελίας Γούλα

OtiVakeresaMange.docu

ItsaiRomni

Youtube Channel: εδώ

Φωτογραφίες: Eυαγγελία Γούλα, Βιλλανάκης Κώστας

Το ντοκιμαντέρ, που αυτή τη στιγμή προβάλλεται σε διεθνή φεστιβάλ, δημιουργήθηκε από τους MindTheBump και την παραγωγή έκανε το MEDASSET στο πλαίσιο του προγράμματος «Προστασία των Θαλάσσιων Χελωνών στη Μεσόγειο», το οποίο χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα MAVA.

Μέσα από τον κύκλο ζωής της θαλάσσιας χελώνας και το ταξίδι της στη Μεσόγειο θάλασσα, ξεδιπλώνονται αριστοτεχνικά οι προσπάθειες περιβαλλοντικών οργανώσεων, διεθνών οργανισμών, εθελοντών, επιστημόνων αλλά και τοπικών κοινωνιών για τη σωτηρία του είδους. Το ταξίδι της θαλάσσιας χελώνας εξελίσσεται ταυτόχρονα με το ταξίδι των δημιουργών για γυρίσματα σε Ελλάδα, Αλβανία, Τουρκία και Τυνησία. Το «My Name is Blue» αποτελεί έναν ύμνο στη Μεσόγειο και τη σημασία της συνεργασίας για την προστασία ενός έντονα μεταναστευτικού είδους, όπως η θαλάσσια χελώνα, από τις ανθρωπογενείς απειλές.

Το ντοκιμαντέρ έχει επιλεγεί και προβάλλεται σε διεθνή φεστιβάλ, όπως το Cefalu Film Festival, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, το Inheritance Festival 2022 Summer Edition, το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Ιεράπετρας, το Festival Cine del Mar-Puerto deI deas Biobio στη Χιλή, ενώ απέσπασε διάκριση στο Vaasa Wildlife Festival στη Φιλανδία στην κατηγορία Υποβρύχιων Ταινιών.
Έχει επίσης κερδίσει το ενδιαφέρον της διεθνούς πλατφόρμας streaming WaterBear, μιας πλατφόρμας με αμιγώς περιβαλλοντικό προσανατολισμό και εκατομμύρια θεατές σε όλον τον κόσμο και αναμένεται να προβληθεί σύντομα από αυτήν με ελεύθερη πρόσβαση.

Όπως δήλωσε ο διευθυντής του MEDASSET Γιώργος Σαμψών, «η ευαισθητοποίηση του κοινού σε φλέγοντα περιβαλλοντικά ζητήματα, όπως η απώλεια της βιοποικιλότητας, λόγω των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων βρίσκεται πάντα στην “καρδιά” των προσπαθειών του MEDASSET.

Στόχος μας είναι να εμπνεύσουμε για να υπάρξει αλλαγή συμπεριφοράς και μέσα από το “My Name is Blue” πιστεύουμε ότι το επιτυγχάνουμε».

To ντοκιμαντέρ «My Name is Blue» δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «Προστασία των Θαλάσσιων Χελωνών στη Μεσόγειο» το οποίο υλοποιείται από εννέα άμεσους εταίρους σε δεκατρείς μεσογειακές χώρες: SPA/RAC, ΑΡΧΕΛΩΝ, MedPAN, WWF Ελλάς, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου, WWF Τουρκίας, WWF Τυνησίας, DEKAMER και MEDASSET.

Ωστόσο, το «Moonage Daydream» που άρχισε να προβάλλεται στους κινηματογράφους όλου του κόσμου –μετά την πρεμιέρα του στις Κάννες τον Μάιο– δεν είναι ένα απλό ντοκιμαντέρ. Θα μπορούσε να γίνει λόγος για ένα docu-biopic (βιογραφικό ντοκιμαντέρ) που συνδέει σε μια ονειρική αφήγηση τον βίο και την πολιτεία του εξαιρετικού Ντέιβιντ Μπόουι, μέσω ενός είδους μεταθανάτιας εμφάνισης του πολυσχιδούς καλλιτέχνη στη σκηνή.

Ο Πάολο Μπαλντίνι, κριτικός κινηματογράφου της Corriere della Sera, κάνει λόγο για μια «αληθινή μουσική σύνθεση που προέκυψε από την επεξεργασία παλιού αρχειακού υλικού και ακυκλοφόρητων λήψεων, με τη χαρακτηριστική φωνή του Μπόουι, με τις πιο ειρωνικές από τις συνεντεύξεις του, με τις σκέψεις του εκφρασμένες με απόλυτη ελευθερία. Ενας συναισθηματικός ρους, άλλοτε μελαγχολικός, άλλοτε ευφορικός, που πηγάζει από μία ανυπέρβλητη εσωτερική μοναξιά», γράφει ο ιταλός δημοσιογράφος.

Η ταινία δεν αφορά τον Μπόουι, η ταινία είναι ο ίδιος ο Μπόουι, ο οποίος επιστρέφει, περισσότερα από έξι χρόνια μετά τον θάνατό του (την 10η Ιανουαρίου του 2016), για έναν τελικό αποχαιρετισμό, αναδεικνύοντας ο ίδιος τον τρόπο με τον οποίο, μέσω της καλλιτεχνικής του έκφρασης, κατάφερε να διαμορφώσει μια ολόκληρη εποχή, όντας διορατικός, προκλητικός, σαρκαστικός και θαρραλέος.

Ακόμη και ο σκηνοθέτης του «Moonage Daydream», o εξαιρετικός Μπρετ Μόργκεν, παρότι είναι ένας παραδοσιακός ντοκιμαντερίστας («Chicago 10», «Crossfire Hurricane», «Kurt Corbain: Montage of Heck», «Jane» κ.ά.) διστάζει να χαρακτηρίσει την ταινία του ντοκιμαντέρ.

Στην πραγματικότητα πρόκειται περισσότερο για «μια εξωαισθητηριακή εμπειρία, στο πλαίσιο της οποίας οι διαισθήσεις του Μπόουι μετατρέπονται με εκπληκτική ρευστότητα σε αφηγηματικό, κινηματογραφικό υλικό, σε ένα αμάλγαμα εικόνων, ήχων, καλαισθησίας και συναισθημάτων», συνοψίζει ο Πάολο Μπαλντίνι.

Κάποια στιγμή ο Ντέιβιντ Μπόουι καλείται να αποχαρακτηριστεί και εκείνος, έπειτα από μια μεγάλη παύση, απαντά: «είμαι ένας συλλέκτης», ένας μοναδικός δημιουργός που του άρεσε να εκπλήσσει και να εκπλήσσεται και ήταν ικανότατος στο να επανεφευρίσκει τον εαυτό του, να προβλέπει και να συνδυάζει και να δημιουργεί νέες τάσεις, όντας ο Ziggy Stardust, ο Aladdin Sane, ο Πιερότος, o Nathan Adler, ο Λευκός Δούκας.

«Μια αρτ ροκ πορεία που εξισορροπεί μια ξέφρενη αναζήτηση ταυτότητας. Οι συναυλίες, οι θαυμαστές, η παιδική ηλικία, τα ιστορικά άλμπουμ, τα διάσημα τραγούδια, το “Starman” ή το “Life on Mars?”, το “Moonage Daydream”, το “Heroes”, και, επίσης, οι πιο αγαπημένοι του δημιουργοί, ο Κιούμπρικ και ο Φελίνι, οι απόπειρες του στην υποκριτική με το “The Man Who Fell to Earth”, το “Merry Christmas, Mr. Lawrence” και το “The Hunger”», όλα αυτά συνθέτουν, όντως, μια εκπληκτική συλλογή», σημειώνει ο ιταλός κριτικός.

Νέα ενότητα που συστήνει έλληνες σκηνοθέτες και τις μικρού μήκους ταινίες τους, απόκοσμο αφιέρωμα στο Sci-Fi και το ρομαντικό θρίλερ μυστηρίου  Απόφαση Φυγής του Παρκ Τσαν-γουκ όπου το Vertigo συναντά την Ερωτική Επιθυμία, είναι μόνο κάποιοι από τους λόγους.

Η πρώτη απάντηση στην ερώτηση είναι η εξής: γιατί είναι σαν να βρίσκεσαι μέσα σε ένα μόνιμο κινηματογραφικό φεστιβάλ. Οι υπόλοιποι λόγοι που χιλιάδες σινεφίλ λατρεύουν το Cinobo είναι πολλοί, και κάθε τόσο στη λίστα προστίθενται και μερικοί ακόμη, αφού η κινηματογραφική streaming πλατφόρμα προτείνει διαρκώς νέες ενότητες, πρωτότυπα αφιερώματα και αποκλειστικές κινηματογραφικές αφίξεις. Εγκαινιάζοντας κι αυτή τη σεζόν, το Cinobo συγκεντρώνει κάποιους από τους πιο σημαντικούς:

Αφιερώματα: Τον Οκτώβριο το Cinobo πάει Sci-Fi. Εξερευνά το πιο φιλόδοξο, ευρύ και μεγαλοπρεπές κινηματογραφικό είδος και κοιτά προς το άπειρο μέσα από 17 ταινίες, σε ένα πολυποίκιλο αφιέρωμα στις διαφορετικές εκφάνσεις του. Ταξίδια στο διάστημα, στον χρόνο και σε εικονικούς κόσμους. Φοβίες και όνειρα για το μέλλον. Γκοντάρ και σύγχρονοι geeks. Παράλληλα, για τους λάτρεις του αστυνομικού μυστηρίου, τον Νοέμβριο σχεδιάζεται ειδικό αφιέρωμα στις κλασικότερες κινηματογραφικές μεταφορές βιβλίων της βασίλισσας του αστυνομικού μυθιστορήματος, Άγκαθα Κρίστι.

Spotlight σε έλληνες σκηνοθέτες και τις ταινίες μικρού μήκους τους: Ένα χρόνιο αίτημα του κοινού ικανοποιείται αυτή τη σεζόν, αφού η πλατφόρμα υποδέχεται την ενότητα Big Shorts, με ταινίες των πιο αγαπημένων ελλήνων σκηνοθετών. Κάθε δύο μήνες το Cinobo θα συστήνει στους συνδρομητές του έναν/μία δημιουργό, μέσα από τη φιλμογραφία μικρού μήκους ταινιών του/της (και όχι μόνο!). Οι ταινίες που θα φιλοξενηθούν πρώτες θα είναι του Βασίλη Κεκάτου, ο οποίος με τη μικρού μήκους Η Απόσταση Ανάμεσα στον Ουρανό κι Εμάς, κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες το 2019.

Exclusives: Η κινηματογραφική streaming πλατφόρμα παρουσιάζει σταθερά και σε αποκλειστική πρεμιέρα τις πιο must-see ταινίες της περασμένης σεζόν με αποκορύφωμα τις Ροδακινιές του Αλκαράς, τη φετινή Χρυσή Άρκτο του Βερολίνου, και την Αγέλη Προβάτων του Δημήτρη Κανελλόπουλου με τους Δημήτρη Λάλο και Άρη Σερβετάλη. Ακόμη, έρχονται αποκλειστικά στο Cinobo ταινίες που αναμένεται να πρωταγωνιστήσουν στη φετινή κούρσα για το Όσκαρ Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας όπως η Απόφαση Φυγής, η νέα ταινία του Παρκ Τσαν-γουκ (Oldboy, Η Υπηρέτρια) όπου το Vertigo συναντά την Ερωτική Επιθυμία σε ένα ρομαντικό θρίλερ μυστηρίου, το Corsage με την εκπληκτική ερμηνεία της Βίκι Κριπς ως Αυτοκράτειρα Σίσσυ και το Boy from Heaven του Ταρίκ Σαλέχ (Κάιρο Εμπιστευτικό). Ήδη μπορεί ένας συνδρομητής να δει το indie hit του φετινού καλοκαιριού Μαγνητικά Πεδία, τη Χαμένη Σκηνή του Ζανγκ Γιμού αλλά και μερικές από τις σημαντικότερες ταινίες των τελευταίων ετών (Μπενεντέτα, Ατυχές Πήδημα ή Παλαβό Πορνό, Titane κ.ά.).

Φιλμογραφίες: Μετά την παρουσίαση της φιλμογραφίας του διπλά βραβευμένου με Χρυσό Φοίνικα Ρούμπεν Έστλουντ, τη σκυτάλη θα πάρουν οι Βέλγοι αδερφοί Νταρντέν, ο The Boy, ο Ζαν-Πιέρ Μελβίλ και ο Ζακ Τατί. Αυτές προστίθενται στις δεκάδες ακόμα φιλμογραφίες μεγάλων auteurs του παγκόσμιου σινεμά που βρίσκονται online στο Cinobo.

Guest Picks: Εγκαινιάστηκε πρόσφατα και συνεχίζεται η ενότητα Guest Picks με προσωπικότητες από τον χώρο του πολιτισμού που φτιάχνουν τις δικές τους συλλογές με τις αγαπημένες τους ταινίες στην πλατφόρμα, και μετά τους Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλο, Φοίβο Δεληβοριά, Γιώργο Λέντζα και Έλενα Τοπαλίδου, επόμενος καλεσμένος του Cinobo θα είναι ο Άγγελος Μπράτης.

Cinobo Nights: Φυσικά συνεχίζεται η αγαπημένη παράδοση των Cinobo Nights, με δωρεάν εισιτήρια σινεμά που προσφέρονται στους συνδρομητές της πλατφόρμας. Και αυτή τη σεζόν το Cinobo θα συνεχίσει να στηρίζει τις κινηματογραφικές αίθουσες αναλαμβάνοντας να πληρώσει τα δωρεάν εισιτήρια των συνδρομητών του, δίνοντας έξτρα κίνητρο στους χιλιάδες κινηματογραφόφιλους που το ακολουθούν να κάνουν και πάλι αγαπημένη τους συνήθεια την εμπειρία θέασης στη μεγάλη οθόνη.

Επισκεφτείτε το Cinobo στα:

www.cinobo.com | Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn | TikTok

Το Φεστιβάλ, που θεσμοθετήθηκε το 2016 από το Ελληνικό Ίδρυμα Ιστορικών Μελετών (ΙΔΙΣΜΕ) με σκοπό την ανάδειξη της πλούσιας πολιτισμικής κληρονομιάς του Καστελλορίζου αλλά και την προαγωγή της κινηματογραφικής τέχνης, ξεκινά φέτος με μια εμπνευσμένη τελετή η οποία θα μεταδοθεί σε live streaming από το ΑΠΕ-ΜΠΕ στις 19:30 (https://www.youtube.com/watch?v=18NSCbgle6Y).