Το γεγονός ότι το πρόβλημα αυτό προέρχεται από τη μαζική εκβολή γλυκού νερού από τη λίμνη Κάρλα στον Παγασητικό Κόλπο, κάτι που σκοτώνει μαζικά τα ψάρια όταν αυτά έρχονται σε επαφή με το θαλασσινό νερό, δείχνει ότι δεν υπάρχει καμία ουσιαστική στρατηγική διαχείρισης της κατάστασης. Παρά την αυξανόμενη πίεση από τους κατοίκους, οι αρχές περιορίζονται σε ημίμετρα, όπως η απλή απομάκρυνση των νεκρών ψαριών, χωρίς να αντιμετωπίζουν την πηγή του προβλήματος​.

Αυτό το φαινόμενο δεν είναι νέο, αλλά παρόλα αυτά, οι τοπικές αρχές δεν έχουν λάβει ουσιαστικά μέτρα για την αποτροπή του. Οι κάτοικοι του Βόλου βρίσκονται αντιμέτωποι με την απάθεια και τη γραφειοκρατία, τη στιγμή που το περιβάλλον τους καταστρέφεται μπροστά στα μάτια τους. Αν δεν υπάρξει άμεση και αποφασιστική δράση, οι συνέπειες για την περιοχή μπορεί να είναι μη αναστρέψιμες, με απρόβλεπτες επιπτώσεις στην τοπική οικονομία και την υγεία των πολιτών. Η κατάσταση απαιτεί την άμεση παρέμβαση όχι μόνο των τοπικών αλλά και των κεντρικών αρχών, προκειμένου να εφαρμοστούν αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης και προστασίας του περιβάλλοντος.

Ας εξετάσουμε την πραγματικότητα πίσω από την απόφαση να κόψουμε δέντρα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η δικαιολογία είναι ότι τα δέντρα εμποδίζουν την ορατότητα ή “χαλάνε” την εικόνα ενός δρόμου ή ενός δημόσιου χώρου. Ωστόσο, αυτή η βραχυπρόθεσμη αντίληψη αγνοεί τη μακροπρόθεσμη αξία που προσφέρουν τα δέντρα στην πόλη. Τα δέντρα δεν είναι απλώς διακοσμητικά στοιχεία. Παρέχουν σκιά, μειώνουν την θερμοκρασία, απορροφούν ρύπους και ενισχύουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Το επιχείρημα ότι τα δέντρα “χαλάνε” την αισθητική είναι επιφανειακό και βραχυπρόθεσμο. Είναι σαν να λέμε ότι οι άνθρωποι που δεν πληρούν τα κοινωνικά πρότυπα πρέπει να απομακρύνονται από την κοινωνία. Αντί να κόβουμε δέντρα, θα έπρεπε να σκεφτόμαστε πώς μπορούμε να τα ενσωματώσουμε στην αρχιτεκτονική μας και να βρούμε τρόπους να τα προστατεύσουμε. Πόλεις όπως η Στοκχόλμη και η Βαρκελώνη έχουν δείξει ότι η ένταξη της φύσης στα αστικά τοπία μπορεί να βελτιώσει την αισθητική, την ποιότητα ζωής και την ψυχική υγεία των πολιτών.

Το κόψιμο δέντρων για λόγους αισθητικής είναι, λοιπόν, μια αναχρονιστική πρακτική. Αντί να απομακρύνουμε τα δέντρα, ας επενδύσουμε στη συντήρηση και την ενσωμάτωσή τους στο αστικό τοπίο. Ας αναγνωρίσουμε τη φυσική ομορφιά που προσφέρουν και ας κατανοήσουμε ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι ευθύνη όλων μας. Μόνο έτσι θα διασφαλίσουμε ότι οι πόλεις μας θα παραμείνουν ζωντανές και όμορφες για τις επόμενες γενιές.

Την κατάσταση δυσχεραίνουν οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με τις μειωμένες βροχοπτώσεις σε αρκετές περιοχές την ίδια ώρα που η θερινή τουριστική περίοδος οδεύει προς την κορύφωσή της.

Λειψυδρία μπορεί να υπάρξει και χωρίς την ξηρασία

«Πράγματι, φέτος σε πολλές περιοχές στα ανατολικά της χώρας υπάρχει για το διάστημα Οκτωβρίου 2023 με Απρίλιο 2024 μια μείωση των βροχοπτώσεων, σε σχέση με το μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας, κατά 40-50%. Στην Αττική, για παράδειγμα, είχαμε μείωση 45% ενώ μείωση είχαμε και στην Κρήτη και ειδικά στην Ανατολική Κρήτη και στον Άγιο Νικόλαο, ήταν της τάξεως του 60%», εξηγεί στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η ομότιμη καθηγήτρια στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ, Μαρία Μιμίκου. Ωστόσο διευκρινίζει ότι λειψυδρία μπορεί να υπάρξει και χωρίς την ξηρασία.

“Η λειψυδρία στην Ελλάδα είναι ένα ενδημικό φαινόμενο θα έλεγα, είναι το έλλειμμα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης νερού, του διαθέσιμου νερού. Επομένως, η λειψυδρία υπάρχει λόγω της ξηρασίας, αλλά υπάρχει περίπτωση να έχουμε λειψυδρία χωρίς να έχουμε ξηρασία. Πολλές ανατολικές χώρες έχουν έλλειμμα, απλά μας φαίνεται πιο πολύ, όσο συνεχίζονται τα ξηρά και άνομβρα χρόνια”σημειώνει η κ. Μιμίκου

Όπως επισημαίνει η κ. Μιμίκου οι ξηρές χρονιές αλλά και η ανοικονόμητη κατανάλωση νερού προκαλούν λειψυδρία σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Για το λόγο αυτό, είναι ανάγκη να υπάρξουν περιορισμοί και να ληφθούν αποφάσεις.

«Υπάρχει ένα έντονο καμπανάκι στην Ελλάδα. Πρέπει σε κάθε χρήση νερού είτε είναι υδρευτική είτε αρδευτική- κυρίως στην αρδευτική- να βελτιωθούν οι μέθοδοι άντλησης να μεγαλώσει ο λόγος παραγωγικότητας του αγροτικού νερού», εξηγεί η κ. Μιμικού και προσθέτει ότι χρειάζεται να μπει σε σωστές βάσεις το θέμα της διαχείρισης των υδατικών πόρων.

«Θα πρέπει να υπάρχει ένας κεντρικός φορέας διαχείρισης υδατικών πόρων που θα λειτουργεί αποκεντρωμένα και κεντρικά κάτω από ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο εκτίμησης, αξιοποίησης και διαχείρισης των υδατικών πόρων και από εκεί και πέρα θα πρέπει να ακολουθήσουν τα μοντέλα διακυβέρνησης όπως υπάρχουν», λέει η κ. Μιμίκου.

«Η έκταση της τεχνητής Λίμνης του Μόρνου για την συγκεκριμένη χρονική περίοδο υπολογίζεται ως η μικρότερη από το 2010 που υπάρχουν δορυφορικές παρατηρήσεις πολύ υψηλής ανάλυσης. Σημειώνεται ότι η τεχνητή Λίμνη του Μόρνου αποτελεί τον κύριο ταμιευτήρα ύδρευσης της Αθήνας», επισημαίνει το climatebook.

«Ο Μόρνος έχει φτάσει στο όριο των 700 εκατομμυρίων κυβικών, που σημαίνει ότι τα καμπανάκια έχουν βαρέσει. Αν συνεχιστεί η ίδια κατάσταση, θα μπορεί να αντέξει με την ίδια κατανάλωση και χωρίς μέτρα άλλα 2 χρόνια δεν ξέρω. Είναι ήδη οριακά. Δεν υπάρχει περίπτωση να ζήσουμε άλλο ένα τέτοιο έτος χωρίς να σκεφτούμε μέτρα εξοικονόμησης νερού, και κυρίως για το αγροτικό νερό, καθώς το 80% διατίθεται για αγροτική παραγωγή», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Μιμίκου.

Την ίδια ώρα, σημαντική μείωση παρατηρείται το τελευταίο διάστημα και στην έκταση της τεχνητής λίμνης του Πηνειού στην Ηλεία λόγω της απουσίας βροχών, των υψηλών θερμοκρασιών αλλά και ως αποτέλεσμα του πολύ ήπιου χειμώνα με τις περιορισμένες χιονοπτώσεις.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το climatebook και λαμβάνοντας υπόψη τα δορυφορικά δεδομένα που επεξεργάστηκε η σελίδα από τον δορυφόρο Sentinel-2, στις 22 Ιουλίου 2023 (ένα χρόνο πριν) η συνολική έκταση της επιφάνειας της λίμνης ήταν ~16.6 km², ενώ στις 21 Ιουλίου 2024 υπολογίστηκε ~9.8 km². Σε σύγκριση με την μέση τιμή από το 2010 η έκταση της λίμνης σήμερα είναι 35-40% μικρότερη.

Όπως εξηγεί ο φυσικός- μετεωρολόγος και επιστημονικός συνεργάτης του meteo.gr και του climatebook, Σταύρος Ντάφης, το 2008 που είχαν παρατηρηθεί επίσης φαινόμενα λειψυδρίας στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, τα νούμερα όσον αφορά την έκταση και τον όγκο νερού που είχαν οι ταμιευτήρες ήταν ακόμη χειρότερα. «Φέτος, αν και δεν έχουμε πλησιάσει ακόμα το 2008, μεσολαβούν ακόμα δύο μήνες σχεδόν μέχρι να αρχίσουν οι βροχές του φθινοπώρου, θα δούμε λίγο χειρότερα νούμερα τους επόμενους μήνες», σημειώνει.

Από τον Ιούλιο του 2023, σύμφωνα με τον κ. Ντάφη, οι βροχοπτώσεις που έχουν σημειωθεί σχεδόν κάθε μήνα, είναι κάτω από το μέσο όρο των τελευταίων 30 ετών. «Αυτό συμβαίνει κυρίως στην ανατολική ηπειρωτική Ελλάδα, στα νησιά του Αιγαίου, Κρήτη και Δωδεκάνησα, και στην Πελοπόννησο. Εξαιρείται η Κυπαρισσία αλλά το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου βρίσκεται κι αυτό σε πορτοκαλί συναγερμό, στο θέμα έλλειψης βροχοπτώσεων αλλά και ξηρασίας του εδάφους», τονίζει ο κ. Ντάφης και προσθέτει ότι οι δύο καύσωνες του Ιουνίου και του Ιουλίου επιδείνωσαν αυτή την κατάσταση της ξηρασίας. «Το έδαφος μέχρι τον Μάιο, μέχρι τον Απρίλιο δεν ήταν και τόσο ξηρό σε αυτές τις περιοχές. Συνέβη όμως ξαφνική ξηρασία. Η ξαφνική ξηρασία ξεκινάει όταν έχουμε μία ξαφνική άνοδο της θερμοκρασίας φυσικά, ισχυρότερους από το κανονικό ανέμους και περισσότερες ώρες από το κανονικό ηλιοφάνεια, που ενισχύουν την εξάτμιση. Έτσι καταπονούνται και τα δέντρα μέσω της εξατμισοδιαπνοής, αλλά και το έδαφος χάνει στα πρώτα του εκατοστά αρκετό νερό», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Ντάφης.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τα δεδομένα της υπηρεσίας Copernicus, δείχνουν ότι συνολικά ο πλανήτης… βράζει. Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία στην ατμόσφαιρα έφτασε στο ιστορικό ρεκόρ των 17,09 βαθμών Κελσίου στις 21 Ιουλίου και στο νέο ρεκόρ των 17,16 βαθμών Κελσίου την επομένη. Το προηγούμενο ρεκόρ των 17,08 βαθμών είχε σημειωθεί στις 6 Ιουλίου 2023.

Η μεγαλύτερη επιρροή στη θερμοκρασία της Γης, πέρα από την υπερθέρμανση, είναι το φαινόμενο Ελ Νίνιο, το οποίο επηρεάζεται τις καιρικές συνθήκες παγκοσμίως. Μία από τις περιοχές που ανεβάζουν τον παγκόσμιο μέσο όρο είναι η Ανταρκτική. Οι θερμοκρασίες στον Νότο Πόλο είναι πολύ υψηλότερες του συνηθισμένου, με αποτέλεσμα τα επίπεδα του πάγου να είναι σε ιστορικό χαμηλό για τέτοια εποχή (στο νότιο ημισφαίριο είναι χειμώνας).

Ένα ρεκόρ σπάνια έρχεται μόνο του, παρατηρεί ο Economist. Το 2023 η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έφτασε σε νέα ιστορικά υψηλά επίπεδα για 4 διαδοχικές ημέρες. Το 2016 το ρεκόρ κατερρίφθη 7 φορές. Το 1998 τα ρεκόρ ήταν 6.

Το σερί των 13 μηνών
Ο κόσμος βιώνει μηνιαία ρεκόρ ζέστης επί 13 διαδοχικούς μήνες. Για κάθε μήνα από τον Ιούλιο του 2023 έως και τον Ιούλιο του 2024 η θερμοκρασία υπερβαίνει κατά περισσότερο από 1,5 βαθμό Κελσίου τα επίπεδα, που είχαν καταγραφεί στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα (τα λεγόμενα προ – βιομηχανικά επίπεδα). Στη Συμφωνία του Παρισιού (2015) στόχος ήταν να μην ξεπεραστεί το φράγμα του 1,5 βαθμού.

Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι αποτύχαμε; Είναι ίσως νωρίς για να είμαστε τόσο απαισιόδοξοι. Το δεύτερο μισό του έτους άλλωστε ίσως τα πράγματα να είναι διαφορετικά. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός παρατηρεί ότι υπάρχουν πιθανότητες 70% το φαινόμενο La Nina (που φέρνει κρύο) να αρχίσει κάποια στιγμή από τον Αύγουστο έως και τον Νοέμβριο, οδηγώντας σε πιο δροσερές θερμοκρασίες. Παρόλα αυτά, σημειώνει ο Economist, το πιο πιθανό σενάριο είναι το 2024 συνολικά να είναι θερμότερο από το 2023, που ήταν ήδη το πιο θερμό όλων των εποχών.

naftemporiki.gr

Νέα εργαλεία «επιστρατεύουν» αξιοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη οι επιστήμονες, με σκοπό να κατανοήσουν και τελικά να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους που ελλοχεύουν για την βιοποικιλότητα του πλανήτη.

Πρόκειται για ένα προειδοποιητικό σημάδι που ανατρέπει την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι τα φυτά και τα δέντρα μπορούν να βοηθήσουν την ανθρωπότητα να μειώσει το αποτύπωμα άνθρακα. Σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, τα φυτά απορροφούν περίπου το 25% του CO2 που εκπέμπεται ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας – αλλά οι επιστήμονες αναμένουν τώρα ότι ο αριθμός αυτός θα μειωθεί σημαντικά καθώς αυξάνεται η υπερθέρμανση του πλανήτη.

«Διαπιστώσαμε ότι τα δέντρα σε θερμότερα, ξηρότερα κλίματα ουσιαστικά βήχουν αντί να αναπνέουν», δήλωσε ο Λόιντ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences. «Στέλνουν το CO2 πίσω στην ατμόσφαιρα πολύ περισσότερο από ό,τι τα δέντρα σε πιο δροσερές και υγρές συνθήκες».

Τα δέντρα μπορούν να αφαιρέσουν το επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα μέσω της φωτοσύνθεσης, η οποία τους επιτρέπει να αναπτύσσονται. Αλλά αν τα δέντρα βρίσκονται υπό πίεση, απελευθερώνουν αυτό το αέριο πίσω στην ατμόσφαιρα, μια διαδικασία γνωστή ως φωτοαναπνοή.

Πρόβλημα στα θερμά και ξηρά κλίματα

Αναλύοντας δείγματα ιστού δέντρων από όλο τον κόσμο, ο Λόιντ και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι ο ρυθμός αυτής της διαδικασίας είναι έως και δύο φορές υψηλότερος σε θερμότερα κλίματα – και όσο πιο ξηρό είναι το κλίμα, τόσο περισσότερο CO2 απελευθερώνουν τα δέντρα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, κάθε κλίμα που ξεπερνά τη μέση ημερήσια θερμοκρασία των 20 βαθμών Κελσίου περίπου, εμφανίζει αυτό το φαινόμενο.

«Έχουμε χαλάσει την ισορροπία αυτού του βασικού κύκλου», δήλωσε ο Λόιντ. «Τα φυτά και το κλίμα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα».

«Η μεγαλύτερη απορρόφηση CO2 από την ατμόσφαιρά μας είναι οι οργανισμοί που φωτοσυνθέτουν», πρόσθεσε. «Επηρεάζουν τη σύνθεση της ατμόσφαιρας, και αυτό σημαίνει ότι οι μικρές αλλαγές έχουν μεγάλο αντίκτυπο. Με την κλιματική αλλαγή, ο κόσμος θα θερμαίνεται όλο και περισσότερο, πράγμα που σημαίνει ότι τα φυτά θα είναι λιγότερο ικανά να απορροφήσουν το διοξείδιο του άνθρακα», εξήγησε ο Λόιντ.

Εκατομμύρια χρόνια πίσω

Χρησιμοποιώντας δείγμα απολιθωμένου ξύλου, η ομάδα ελπίζει τώρα να μελετήσει πώς έχουν αλλάξει τα ποσοστά φωτοαναπνοής κατά τη διάρκεια δεκάδων εκατομμυρίων ετών, για να διαπιστώσει πόσο CO2 ήταν ιστορικά σε θέση να απορροφήσουν οι φωτοσυνθετικοί οργανισμοί και πώς αυτό θα μπορούσε να αλλάξει στο μέλλον.

«Είμαι γεωλόγος, εργάζομαι στο παρελθόν», ανέφερε ο Λόιντ. «Έτσι, αν μας ενδιαφέρουν αυτά τα μεγάλα ερωτήματα σχετικά με το πώς λειτουργούσε αυτός ο κύκλος όταν το κλίμα ήταν πολύ διαφορετικό από το σημερινό, δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ζωντανά φυτά. Ίσως χρειαστεί να πάμε εκατομμύρια χρόνια πίσω για να καταλάβουμε καλύτερα πώς μπορεί να είναι το μέλλον μας».

Όπως είναι γνωστό η περιοχή της Δυτ. Μακεδονίας έχει υπεισέλθει σε διαδικασία μετασχηματισμού του κοινωνικού και οικονομικού της μοντέλου, λόγω της αναγκαίας απεξάρτησης της χώρας από τον λιγνίτη.

Από την πρώτη μέρα της μεταλιγνιτικής μετάβασης αναδείχτηκε ως κρίσιμο και κομβικό ζήτημα η αποκατάσταση και αξιοποίηση των εδαφών που απαλλοτρίωσε η ΔΕΗ για την εξόρυξη του λιγνίτη.  Παράλληλα αποκαλύφθηκε η προχειρότητα του κυβερνητικού σχεδιασμού στον τομέα αυτό, η υποταγή στις ορέξεις της ΔΕΗ, αλλά και το σοβαρό έλλειμμα πολιτικής της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Τελευταία και τρανταχτή απόδειξη αποτελεί η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου της Ζώνης Απολιγνιτοποίησης (Ζ.Α.Π.) των Ορυχείων Πτολεμαΐδας. Στο φάκελο της διαβούλευσης περιλαμβάνεται το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο, που περιγράφει εν ολίγοις τις χρήσεις των εκτάσεων των πρώην Ορυχείων και τους όρους αξιοποίησής τους.

Κατηγορίες χρήσεων.Η τελική διαμόρφωση  είναι η εξής:

Μια πρώτη παρατήρηση είναι ότι το ποσοστό των αγροτικών δραστηριοτήτων(31%) είναι πλασματικό. Στην πράξη είναι αρκετά μικρότερο, αφού 1) μεγάλο μέρος των αγροτικών χρήσεων βρίσκεται ΕΚΤΟΣ της ζώνης απαλλοτρίωσης στην περιοχή της Ακρινής και 2) ένα άλλο μέρος τους φαίνεται να είναι πλησίον των ορυχείων, με πιθανή χαμηλή παραγωγικότητα για καλλιέργειες.

Μια δεύτερη παρατήρηση είναι ότι μεγάλο μέρος των χρήσεων έχει ήδη αποφασιστεί:

Καλούμαστε να γνωμοδοτήσουμε για τη ΣΜΠΕ, αλλά βρισκόμαστε μπροστά σε τετελεσμένα γεγονότα, μιας και η ΔΕΗ έχει ήδη αποφασίσει μονομερώς για τη χρήση μεγάλου μέρους των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης. Συγκεκριμένα η ΔΕΗ έχει πάρει τη μερίδα του λέοντος των λεγόμενων «φιλέτων» (αποκατεστημένες επίπεδες εκτάσεις, άμεσα αξιοποιήσιμες) προκειμένου να εγκαταστήσει μεγάλα φωτοβολταικά. Για το θέμα αυτό έχουμε εκφραστεί αρνητικά και παλιότερα. Η ΣΠΜΕ δυστυχώς επικυρώνει αυτή την άδικη μοιρασιά και τη νέα «μονοκαλλιέργεια»

Θεωρούμε λογική την επενδυτική επιδίωξη της ΔΕΗ, να εγκαταστήσει Φ/Β σε περιοχές των πρώην ορυχείων της. Όμως ο σχεδιασμός αυτός δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατος και να αγνοεί τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας, οι οποίες είναι σύνθετες (γεωργία, πράσινη επιχειρηματικότητα, ενεργειακές κοινότητες, φυσικό περιβάλλον κλπ). Αυτή είναι εξάλλου και η διεθνής πρακτική, όπου οι επενδυτικοί στόχοι της εταιρείας εξόρυξης και οι αναπτυξιακές προτεραιότητες της περιοχής θα πρέπει να συνυπάρχουν αρμονικά.

Πόσες εκτάσεις παραχωρούνται και σε ποιον «φορτώνεται» το Κόστος Αποκατάστασης

Αποτιμώντας το συνολικό σχεδιασμό προκύπτει εύλογα το ερώτημα αν τελικά

«ο Ρυπαίνων πραγματικά πληρώνει» ή αν το κόστος  επιβαρύνει με πλάγιο τρόπο τους πολίτες και την κοινωνία.Από τη μελέτη όλων των δεδομένων προκύπτουν οι παρακάτω προβληματισμοί:

• Σύμφωνα με την προγραμματική σύμβαση μεταξύ Ελληνικού Δημοσίου – ΔΕΗ και της «Μετάβασης Α.Ε.», η ΔΕΗ θα παραχωρήσει συνολικά εκτάσεις 97.000 στρ. που αποτελούν μέρος των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης Κοζάνης, Φλώρινας και Μεγαλόπολης. Οι εκτάσεις αυτές, ως περιουσιακά στοιχεία, έχουν αποτιμηθεί στα 162 εκ €.

Από το σύνολο των ~149.000 στρ. της Ζ.Α.Π. Πτολεμαϊδας, τα 42.615 στρ. θα παραμείνουν στη ΔΕΗ για την εγκατάσταση Φ/Β Πάρκων, ενώ τα 50.920 στρ. θα αποδοθούν στη «Μετάβαση Α.Ε». Τι γίνεται όμως με τα εδάφη εντός της ΖΑΠ Πτολεμαΐδας, τα οποία δεν περιλαμβάνονται στην Προγραμματική Σύμβαση και υπολογίζονται σε περίπου 54.036 στρ. ;; Δεν διευκρινίζεται  πουθενά το μέλλον τους. Προφανώς μέρος αυτών αποτελούν ενεργά ορυχεία. Το αυτονόητο ερώτημα είναι ποιο το χρονοδιάγραμμα και το θεσμικό πλαίσιο για την αποκατάσταση και την μεταβίβαση των παραπάνω εκτάσεων και από πού θα προέλθουν οι αναγκαίοι πόροι.

• Σύμφωνα με την Μ.Π.Ε. των Ορυχείων το χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης και διαθεσιμότητας των εδαφών θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως τον Αύγουστο του 2025. Δεδομένου ότι απομένουν μόλις 1 έτος και 4 μήνες μέχρι τότε,ανακύπτει το ερώτημα κατά πόσο θα τηρηθεί το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και αν η προφανής ανάγκη επικαιροποίησης του χρονοδιαγράμματος επηρεάζει τη χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Τ.Α.Α).Όπως αναφέρεται και στη ΜΠΕ των ορυχείων Πτολεμαΐδας το σύνολο των αποκαταστάσεων εκτείνεται πολύ πέραν του 2026, οπότε θα πρέπει να διευκρινιστούν και να τεκμηριωθούν τα χρονοδιαγράμματα για το σύνολο των αποκαταστάσεων, αλλά και οι πηγές χρηματοδότησης.
• Αξίζει να καταγραφεί ότι η χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αφορά αποκλειστικά στην ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (συν δαπάνες αποξήλωσης εξοπλισμού). Όμως η ΔΕΗ έχει την υποχρέωση να κάνει την αποκατάσταση με δικές της δαπάνες, δεδομένου ότι αυτή είναι «ο ρυπαίνων». Παρόλα αυτά δίνεται μια γενναία «προίκα» στη ΔΕΗ από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ η προίκα αυτή θα έπρεπε να χρηματοδοτήσει τη μετάβαση της τοπικής κοινωνίας σε ένα βιώσιμο μέλλον. Το κόστος της αποκατάστασης, σύμφωνα με τους Περιβαλλοντικούς Όρους για το σύνολο του έργου, υπολογίζεται στα 148 εκ. € (~120 χωρίς ΦΠΑ). Δεν διευκρινίζεται όμως, όπως ορθά επισημαίνει και το GreenTank[1], αν μέρος των πόρων του Τ.Α.Α. θα αποδοθούν στην ΔΕΗ για τις εργασίες των ήδη αποκατεστημένων εδαφών που παραχωρήθηκαν στη «Μετάβαση Α.Ε.».

Συνεπώς αναπάντητο παραμένει το ερώτημα αν η ΔΕΗ Α.Ε. ως υπαίτιος της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης θα επωμιστεί το κόστος της αποκατάστασης και πόσο .

• Δεν έχει παρουσιαστεί μέχρι στιγμής καμιά μελέτη που να αποτιμά τεκμηριωμένα την αξία των εκτάσεων των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης, ούτε και κάποια μελέτη για το είδος και την ποιότητα της αποκατάστασής τους.

Απουσία υπερκείμενου σχεδιασμού (Χωροταξικό Περιφέρειας)

Παρότι βρισκόμαστε στη φάση ολοκλήρωσης του Πολεοδομικού Σχεδιασμού των ΖΑΠ σε Πτολεμαΐδα, Αμύνταιο και Μεγαλόπολη, εντούτοις δεν υπάρχει επικαιροποιημένο το Χωροταξικό Σχέδιο Δυτ. Μακεδονίας. Αυτό αποτελεί μια ακόμα παραδοξότητα, προκαλώντας σημαντικά ερωτηματικά για τη συνέχεια που θα πρέπει να υπάρχει στον ολοκληρωμένο χωροταξικό σχεδιασμό της περιφέρειας Δυτ. Μακεδονίας χωρίς να δημιουργούνται πρωθύστερα.

Διαβούλευση – Συμμετοχικός Σχεδιασμός:

Η διαβούλευση επί του σχεδιασμού της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης συνεχίζει να γίνεται με ελλειμματικό τρόπο.

Ενώ έχουμε διανύσει το 5^ο έτος από την εξαγγελία της απολιγνιτοποίησης και πλέον συζητάμε για τη ΣΜΠΕ, δεν έχει υπάρξει επί της ουσίας διαβούλευση για τις Ειδικές Πολεοδομικές Μελέτες των Ζ.ΑΠ., παρότι αυτές αποτελούν πολύ σημαντικό εργαλείο για την αξιοποίηση των αποκατεστημένων (και μη) εδαφών.

Αν και ο χωροταξικός σχεδιασμός για τις Ζ.ΑΠ. των ορυχείων έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, οι τοπικοί φορείς και οι πολίτες δεν είχαν τη δυνατότητα να συμμετέχουν ουσιαστικά.

Έχουμε πολλές φορές επισημάνει ότι η διαδικασία μετάβασης «πάει πακέτο» με τον ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΟ σχεδιασμό. Όμως και στην παρούσα φάση η λογική αυτή αγνοήθηκε.

Φωτοβολταικά για Ενεργειακές Κοινότητες

Θεωρούμε ότι θα πρέπει εντός των ΖΑΠ να προβλεφθεί η χωροθέτηση με ταυτόχρονη κατασκευή την αναγκαίας υποδομής, έργων Αυτοπαραγωγής από Ενεργειακές Κοινότητες πολιτών και φορέων της περιοχής που θα έχουν σαφή κοινωνικό χαρακτήρα.

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων

Παρότι έχει τεθεί επανειλημμένα το θέμα της ορθολογικής διαχείρισης των υδάτων και της ανάταξης των υποβαθμισμένων υδροφορέων, εντούτοις η ΣΜΠΕ δεν συνοδεύεται από ανάλογες υδρογεωλογικές και υποστηρικτικές μελέτες.

Προβληματισμούς και παρατηρήσεις για το ζήτημα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων έχει καταθέσει και η ΔΕΥΑΚ στα πλαίσια της διαβούλευσης για την ΜΠΕ των ορυχείων Πτολεμαΐδας, το GreenTank αλλά και έμπειροι Μεταλλειολόγοι, στις δικές του παρατηρήσεις.

Επίλογος

Αν και η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΠΜΕ) των Ορυχείων είναι από τα σοβαρότερα ζητήματα της περιοχής, εντούτοις ο σχετικός δημόσιος διάλογος είναι φτωχός.Υπάρχουν βέβαια και οι εξαιρέσεις σοβαρών προσεγγίσεων της ΣΜΠΕ, όπως  αυτή του GreenTank, αλλά και οι παρατηρήσεις έμπειρων στελεχών της ΔΕΗ για γεωτεχνικά προβλήματα της  αποκατάστασης και για τη δέσμευση υπερβολικών εκτάσεων του ΛΚΔΜ για Φ/Β.

Ο Δήμος Κοζάνης, στην εισήγηση που μας κοινοποιήθηκε ενόψει της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου, δείχνει να αρκείται σε ενστάσεις νομικού και διαδικαστικού χαρακτήρα.  Περιορίζεται στις ανακολουθίες του χωροταξικού σχεδιασμού, χωρίς να αγγίζει την ουσία και την πολιτική διάσταση του θέματος, όπως π.χ. ότι η ΔΕΗ απαλλάσσεται σε μεγάλο βαθμό από το κόστος αποκατάστασης, ότι αποκτά προνομιακά τα εδάφη-φιλέτα,  και – με μια κουβέντα – ότι η ΣΠΜΕ είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της ΔΕΗ.

[1]https://thegreentank.gr/wpcontent/uploads/2024/04/20240416_TheGreenTank_Comments.pdf