Είναι κτισμένη σε μικρό οροπέδιο στις νότιες πλαγιές των Καμβουνίων Ορών, απέναντι από το ύψωμα του Τέρτιμου (1093μ.). Διαθέτει χαμηλή οικιστική δόμηση, αρκετό πράσινο και τα γύρω βουνά είναι κατάφυτα από βελανιδιές, πεύκα και έλατα. Το κλίμα της είναι ξηρό και δροσερό τους καλοκαιρινούς μήνες.

Στη Δεσκάτη λαμβάνει χώρα κάθε χρόνο την Παρασκευή του Πάσχα (ανήμερα της γιορτής της Ζωοδόχου Πηγής) το έθιμο της Ανδρομάνας. Το έθιμο αυτό αποτελείται από ιδιόρρυθμα παραδοσιακά τραγούδια και χορούς της Πασχαλιάς, συναντάται μόνο στη περιοχή αυτή και αναβιώνει εδώ και αρκετές δεκαετίες πάντα αυτή την ημέρα, την πρώτη Παρασκευή μετά το Πάσχα.

Η «Ανδρομάνα» ξεκίνησε την εποχή της Τουρκοκρατίας, όπου ήταν ο καλύτερος τρόπος, με τον οποίο οι Δεσκατιώτες περνούσαν τα μηνύματα της λευτεριάς και της επανάστασης με τις αλληγορικές έννοιες των τραγουδιών και μάλιστα με την παρουσία των Τούρκων.

Στη Δεσκάτη Γρεβενών, μόλις δύο χιλιόμετρα από την πλατεία, βρίσκεται μια υπερ-αιωνόβια βελανιδιά, ηλικίας 1.300 ετών. Πρόκειται για μία σπάνια, ποδισκοφόρο δρυ (quersus pedunculiflora), που σύμφωνα με τους επιστήμονες που πραγματοποίησαν την δενδροχρονολόγησή του, φαίνεται να φύτρωσε περίπου το 720 μΧ. Αξιοσημείωτο είναι ότι αυτό το θηριώδες δένδρο κατάφερε να μείνει ζωντανό στο χρόνο, επιβιώνοντας σ’ ένα περιβάλλον με έντονη ανθρώπινη παρουσία τα τελευταία 5.000 χρόνια.

Ο πληθυσμός της Δεσκάτης αποτελείται από 4.647 κατοίκους, μαζί με των γειτονικών κοινοτήτων είναι 5.642 κάτοικοι, των οποίων ο αριθμός κατά τους καλοκαιρινούς μήνες ξεπερνά τους 6.500. Οι κάτοικοί της ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Εδώ ο επισκέπτης δυστυχώς δεν θα δει όμορφα, διατηρητέα και γραφικά κτίρια, γιατί αυτά δεν υπάρχουν πια. Θα συναντήσει όμως μια ζωντανή κωμόπολη, με εναλλαγή έντασης και δράσης, που φροντίζει και κρατά ζωντανά πολλά από τα “καλά” ενός χωριού, μέσα σ’ αυτά και τη διαλεκτό της. Αποτελεί ένα αυτόνομο, κοινωνικό, διοικητικό, εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο. Κύρια ασχολία των κατοίκων ήταν και είναι η γεωργία και η κτηνοτροφία. Ένα άλλο προσοδοφόρο επάγγελμα της περιοχής είναι η βιοτεχνία ειδών για το στρατό και την εκκλησία, ενώ υπάρχει και Συνεταιρισμός σιδήρου και μετάλλου.

Στο κέντρο της πόλης η εκκλησία των πολιούχων Κων/νου και Ελένης αποτελεί σημείο αναφοράς και καμάρι Δεσκατιωτών. Η όμορφη πεζοδρομημένη κεντρική πλατεία με τα παραδοσιακά και σύγχρονα εστιατόρια, τις ταβέρνες, τα καφενεία και καφέ, καθώς και τα διάσπαρτα ταβερνάκια στον κεντρικό δρόμο και τον πεζόδρομο και τις συνοικίες καλύπτουν τις ανάγκες για διασκέδαση όλων των ηλικιών.

Αξίζει κανείς να δοκιμάσει στη Δεσκάτη σπιτικές πίτες, κεμπάπ και γαρδούμπα σε μία πληθώρα ταβερνών και εστιατορίων, να ακούσει παραδοσιακούς ήχους από ντόπιους οργανοπαίχτες με μεράκι ή να διασκεδάσει σε πολλά μπαρ.

Το Καταφύγιο του Ορειβατικού Συλλόγου στη Βουνάσα στα 1415μ

Το καταφύγιο του ορειβατικού συλλόγου στη Βουνάσα (1415 μ.) δίπλα στον Πρίονο (1615 μ.), χωρητικότητας 50 ατόμων, αποτελεί πόλο έλξης για διαμονή, σε ορειβάτες- πεζοπόρους και μη, όλες τις εποχές. Από αυτό μπορεί κανείς να δει τις ομορφιές της Ξηρολίμνης, της κορυφής Πρίονος στα 1616 μ., την Κοζάνη, τον κάμπο των Γρεβενών, τη λίμνη Πολυφύτου και τη Λίμνη του φράγματος του Αγ. Ιλαρίωνα.

Το Καταφύγιο έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει γύρω στους 70 ορειβάτες-πεζοπόρους και αποτελεί τη βάση για οποιαδήποτε ορειβατική και αναρριχητική προσπάθεια. Η κατασκευή του υπήρξε μία από τις βασικές επιδιώξεις και προσπάθειες του Φυσιολατρικού – Ορειβατικού Χιονοδρομικού Συλλόγου Δεσκάτης (Φ.Ο.Χ.ΣΥ.Δ.), απώτερος σκοπός του οποίου είναι ο σεβασμός και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και η διάσωση της χλωρίδας και πανίδας της Βουνάσας. Το Καταφύγιο λειτουργεί κατόπιν συνεννόησης με το Σύλλογο.

Το μικρό χιονοδρομικό κέντρο κάτω από τον Πρίονο μπορεί να «μυήσει» μικρούς και μεγάλους στην ομορφιά της χιονοδρομίας και του ski. Τα βράχια του Πρίονου μπορούν να ικανοποιήσουν κάθε κατηγορίας αναρριχητές. Η πλούσια πανίδα και χλώρίδας της Βουνάσας δίνει την ευκαιρία στον περιηγητή να μαζέψει βότανα, να γνωρίσει και να αγαπήσει το «τσάι του βουνού», το αγαπημένο βότανο των Δεσκατιωτών. Ο Αλιάκμονας δίνει τη δυνατότητα να συμμετάσχει ο καθένας σε δραστηριότητες ιδιαίτερων σπορ: canoe-kayak, rafting κλπ.

Περιπλανηθείτε στους διαλυμένους οικισμούς της περιοχής, Ρόγγια, Λάη, Καλύβια, Γκορτσιά, Μέλοβο, στο οποίο σώζεται ο ανακαινισμένος ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, που λειτουργούσε και ως γυναικεία μονή επί Τουρκοκρατίας. Είναι ο αρχαιότερος οικισμός της Δεσκάτης.

Θαυμάστε τις εικόνες του παλιού ναού του Αγίου Αθανασίου στο ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου στον οικισμό του Αϊ- Γιώργη (1851).

Περπατήστε μέχρι τη Βρυσοπoύλα, στη περιοχή «Κογιάθκα», και πιείτε το νερό της. Η παράδοση λέει ότι έτσι θα αγαπάτε τον τόπο μας.

Αξίζει να αναζητήσετε τα τοπικά προϊόντα: βότανα, τραχανά, μέλι, χυλοπίτες, λικέρ (από τσάπουρνα, κράνα, καρύδια κ.ά.), κρασί, τσίπουρο και κάθε 4 χρόνια μη ξεχνάτε να έρχεστε στο «Πανδεσκατιώτικο Αντάμωμα».

Περισσότερες Πληροφορίες ΕΔΩ

Είναι χαρακτηρισμένος ως Παραδοσιακός Οικισμός και διαθέτει περισσότερα από 500 πυργόσπιτα. Χωρίζεται σε δύο κύριες συνοικίες, την Κάτω, σκαρφαλωμένη στην απότομη πλαγιά της Γκραντίσκας και την Άνω, χτισμένη δίπλα στο καστανόδασος του Ρουμανιού. Ακριβώς στο κέντρο βρίσκεται η πλατεία με τα καταστήματα, η περίφημη Λόντζια, για την οποία δημιουργήθηκε και ξεχωριστός παραδοσιακός χορός. Είναι ένα τεράστιο σε έκταση κεφαλοχώρι, δομημένο αμφιθεατρικά, με το υψόμετρό του να κυμαίνεται από 950 μέχρι 1.100 μέτρα. Την περίοδο της απελευθέρωσης από τους Τούρκους ο πληθυσμός του έφθανε σχεδόν τους 2.500 κατοίκους και είχε μετατραπεί σε μία ζωντανή ορεινή κωμόπολη. Σήμερα 300 περίπου άνθρωποι μένουν εδώ όλο το χρόνο αν και το Καλοκαίρι ο αριθμός αυξάνεται κατά πολύ.

Ο πρώτος πυρήνας του οικισμού δημιουργήθηκε το έτος 1427 και έπειτα εγκαταστάθηκαν αμιγώς ελληνικοί πληθυσμοί από άλλες περιοχές του Βοΐου και της Ηπείρου. Από τότε πρωταγωνίστησε σε όλους σχεδόν τους σημαντικούς σταθμούς της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας το Ζουπάνι ήταν το σημαντικότερο κέντρο της βορειοανατολικής Πίνδου.

Στα χρόνια της Επανάστασης εδώ δρούσε ο Παύλος Μελάς, όπως και μέχρι εδώ έφταναν οι επιδρομές των Τουρκαλαβανών για να σκορπίσουν την καταστροφή και τελικά να κάψουν το χωριό το έτος 1829. Στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο αποτέλεσε το ορμητήριο του ελληνικού στρατού και την πολιτική και στρατιωτική έδρα της Αντίστασης της Δυτικής Μακεδονίας από τον Ιούνιο του έτους 1943 ως το τέλος της Κατοχής. Από εδώ πέρασε ο Δαβάκης, ο πρωταγωνιστής του έπους του ’40 και από εδώ ξεκινούσαν οι Γυναίκες της Πίνδου, φορτωμένες με πυρομαχικά στην ανηφόρα για το μέτωπο και τραυματίες στην επιστροφή.

Η νύχτα ζύγωνε, η βροχή δυνάμωνε και οι πρώτοι στρατιώτες πρόβαλαν μουσκεμένοι μέχρι το πετσί με το όπλο και τα εφόδιά τους φορτωμένοι. Σα νύχτωσε κατέφθαναν κι άλλοι πολλοί και γυναίκες με μουλάρια και άντρες του χωριού με δαδιά, για να δείχνουν το δρόμο. Ακόμα και στην αυλή μας είχαμε πολεμοφόδια. Φωνές, αλαλαγμός, τα ζώα δεν τα άφηναν να γυρίσουν πίσω, έπρεπε να ξαναπάνε στον Αι-Γιώργη της Βουχωρίνας. Ορθάνοικτες οι πόρτες του σχολείου να δεχθούν τους στρατιώτες. Με τα προπύλαιά του, τα μεγάλα παράθυρα και τις πελεκητές σε αρμονία πέτρες του, μου μιλούσε:

«Μη φοβάσαι, θα νικήσουμε». (Δωροθέα Τακαλιού)

Εδώ γράφτηκε η πρώτη ήττα των κατακτητών και από χωριά σαν τον Πεντάλοφο άλλαξε η παγκόσμια ιστορία. Βομβαρδίστηκε πολλές φορές από την ιταλική πολεμική αεροπορία, αλλά και από οβίδες όλμων κατά τον Εμφύλιο. Ως εκ θαύματος, γλίτωσε την πυρπόληση από τους Γερμανούς το έτος 1944 αν και υπήρξαν εκτελέσεις. Κάηκαν μόνο οι υποδομές των ανταρτών και το παλιό σχολείο, που ήταν ένα έργο τέχνης.

Σήμα κατατεθέν αποτελεί η Γκραντίσκα και ο Ι.Ν. του Αγ. Αχιλλείου. Η Γκραντίσκα δεν είναι απλά ένας βράχος. Οι Πενταλοφίτες τον θεωρούν ιερό και είναι έθιμο για ζευγάρια, παρέες και ολόκληρες οικογένειες να ποζάρουν μπροστά της για μια φωτογραφία, συμβολίζοντας με την αγέρωχη ράχη της την ανθεκτικότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Από το έτος 1346 είχε ξεκινήσει να λειτουργεί ως κάστρο, τμήματα του οποίου σώζονται ακόμη. Άλλωστε, η λέξη Γκραντίσκα σημαίνει μικρή πόλη – κάστρο.

Ο Ι.Ν. του Αγ. Αχιλλείου χτίστηκε το έτος 1742 από Ζουπανιώτες μαστόρους και φιλοτεχνήθηκε το 1774 από ζωγράφους των Χιονάδων της Ηπείρου. Το ιερό είχε ιστορηθεί νωρίτερα, το έτος 1744, από Γιαννιώτες ζωγράφους. Εδώ οι δημιουργοί υπερέβαλαν εαυτών. Πρόκειται για ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό κτίσμα και ένα αριστούργημα της αγιογραφικής τέχνης. Σήμερα, έχει κηρυχτεί Διατηρητέο Μνημείο. Παλιότερα αποτελούσε το χώρο εκκλησιασμού και των κατοίκων του Βυθού, όταν τα δύο χωριά θεωρούνταν ως ένα. Οι ντόπιοι σέβονταν τόσο πολύ τον Άγιο, που μια παλιά παράδοση λέει πως όσοι περνούσαν έφιπποι από εκεί έπρεπε να ξεπεζέψουν, γιατί αλλιώς τα άλογα τρόμαζαν, αγρίευαν και δεν προχωρούσαν.

Σαν περάσεις φίλε από τον Πεντάλοφο, μην ξεχάσεις να ανάψεις ένα αγιοκέρι στη χάρη του Αγίου και να θαυμάσεις από κοντά τα έργα μιας εποχής όπου δεν υπήρχαν οι μηχανές και οι άνθρωποι δεν ζούσαν στον πυρετό μας. (Αργύρης Παφίλης)

Ξεκινώντας την περιπλάνηση στα δαιδαλώδη γραφικά καλντερίμια του οικισμού, είναι πολύ ενδιαφέρουσα μια διαδρομή που θα περνάει από όλες τις πέτρινες εκκλησίες του.

Καμάρι του φυσικού κόσμου που περιβάλλει τον Πεντάλοφο είναι για τους κατοίκους ο ορεινός όγκος του Προφήτη Ηλία, ο Αηλιάς ο Ζουπανιώτικος, το πυκνό καστανόδασος του Ρουμανιού, η κορυφή της Σπλήνας, οι ιαματικές πηγές στα Μπάνια και τα πευκοδάση της Πανούκλας.

Ο Βυθός

Κανένας άλλος οικισμός του Βοΐου δεν είναι χτισμένος σε τόσο απότομο και ορεινό τόπο όπως ο Βυθός, ο παλιός Ντόλος, που βρίσκεται σε υψόμετρο 1025 μέτρων, αθέατος σχεδόν από παντού. Χωρίζεται σε δύο απομακρυσμένους μεταξύ τους μαχαλάδες, σα να πρόκειται για διαφορετικά χωριά. Ο Κάτω Βυθός, σε απόσταση μόλις ενός χιλιομέτρου από τον Πεντάλοφο, βρίσκεται πραγματικά βυθισμένος σε μια απότομη ρεματιά, πολιορκημένος από την πυκνή βλάστηση του καστανόδασους του Σιούτσι, όπου υπάρχει μία υπεραιωνόβια καστανιά. Αντίθετα, ο Επάνω Βυθός κρέμεται από τους θεόρατους βράχους που σχηματίζει το Καραούλι, οι οποίοι υψώνονται κατακόρυφα σε ύψος διακοσίων μέτρων, προστατεύοντας, ή απειλώντας τον. Εδώ βρίσκεται η κεντρική πλατεία, ο Μάρμαρος.

Είναι ένα μεγάλο σε έκταση μαστοροχώρι, με 200 σπίτια, τα περισσότερα πέτρινα. Ο πληθυσμός του στη δεκαετία του ‘40 ξεπερνούσε τους 800 κατοίκους. Σήμερα 100 άνθρωποι τον κρατούν ζωντανό κατά το Χειμώνα. Χαρακτηριστικές είναι οι αναβαθμίδες τριγύρω, οι πεζούλες που φτιάχνονταν με σκοπό την ισοπέδωση του εδάφους ώστε να καλλιεργηθεί.

Στον Κάτω Βυθό ζούσαν μερικές οικογένειες πριν το έτος 1600. Το ιδιαίτερο της τοποθεσίας προσέλκυσε πληθυσμούς από τα κατεστραμμένα Παλιοχώρια, όπως τη Φτέρη, την Καλογρίτσα, το Ζάλτσι, τον Ισκιοντόλο και το Παλιοκριμήνι και έπειτα από την Κυψέλη, τους Φιλιππαίους, το Σούλι και το Κεράσοβο της Ηπείρου. Αργότερα, στην περίοδο του Β’ Παγκοσμίου πολέμου και συγκεκριμένα τον Ιούλιο του έτους 1944 η ομοψυχία των κατοίκων και η προσφορά τους στον αγώνα της εθνικής αντίστασης οδήγησε τη γερμανική διοίκηση στη μικρόψυχη απόφαση να πυρποληθεί το χωριό αδιακρίτως. Το τελικό χτύπημα έδωσε ο Εμφύλιος, μιας και ο τόπος βρέθηκε ανάμεσα στα αδελφοκτόνα πυρά, βιώνοντας ανείπωτες ιστορίες. Στο παλιό σχολείο λειτουργεί από το 2013 Μουσείο Ιστορίας – Λαογραφίας.

Όμως το μεγαλείο της φύσης που περιβάλλει το Βυθό έμεινε ανέγγιχτο στο πέρασμα του χρόνου. Εντυπωσιάζει το Καραούλι με τους κάθετους βράχους και το καστανόδασος του Λόγγου που βρίσκεται ακριβώς πίσω του, η τοποθεσία του Αγ. Πολύκαρπου με τον μικρό καταρράκτη από όπου γίνεται προσβάσιμη η τεχνητή λίμνη και αναμφισβήτητα το φυσικό μνημείο της Σιουποτίστας με το Σκοτωμένο Νερό, η ομορφότερη ίσως εικόνα του Βοΐου. Στον Κάτω Βυθό βρίσκονται δύο ακόμη επισκέψιμα καστανοδάση, της Μανούκας και του Σιούτσι, στην είσοδο του οποίου χτίστηκαν τα Μπνάρια, δύο κοντινές πέτρινες βρύσες με γάργαρο νερό, έργα τέχνης, καθώς και το γεφυράκι του Βυθού.

Το Δίλοφο

Το Δίλοφο, το παλιό Λιμπόχοβο, είναι ένα ακόμη περίφημο μαστοροχώρι, χτισμένο σε υψόμετρο 960 μέτρα στη δασωμένη ράχη Μπουργιάνη, στις Νότιες απολήξεις του Βοΐου, πολύ κοντά στον Τάλιαρο. Χωρίζεται σε δύο συνοικίες, η πρώτη με Ανατολικό και η δεύτερη με Δυτικό προσανατολισμό, ενώ ακριβώς ανάμεσά τους βρίσκεται η κεντρική πλατεία και ο Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ένα έργο εξειρετκής τέχνης. Αν και το Δίλοφο δεν είναι χαρακτηρισμένος παραδοσιακός οικισμός αποτελεί το καλύτερα διατηρημένο από αρχιτεκτονικής άποψης χωριό του Βοΐου με τη χαρακτηριστική κοκκινωπή πέτρα του.

Το Χειμώνα εγκαταλείπεται σχεδόν τελείως. Οι ελάχιστοι κάτοικοι που απομένουν έχουν να διηγηθούν πολλά για το αδιάβατο χιόνι, το πέρασμα των αρκούδων και τις μοναχικές νύχτες, αλλά και για την απέραντη γαλήνη, την ομορφιά του τοπίου και τον καθαρό βουνίσιο αέρα.

Πριν από 100 χρόνια πιθανό ξεπερνούσε τους 400 κατοίκους. Οι περισσότεροι έφθασαν εδώ μετά τις αλλεπάλληλες καταστροφές του Τσέρου, που είχε την ατυχία να βρίσκεται επάνω στη στράτα των Τουρκαλβανών προς το Νότο. Άλλοι ήρθαν εδώ από την Ήπειρο και από τα ημιορεινά του Βοΐου, ζητώντας καταφύγιο. Περήφανοι άνθρωποι οι Διλοφίτες, με αγάπη για τα γράμματα και τη μαστορική, επιστρέφουν τα Καλοκαίρια και φροντίζουν με περίσσιο ζήλο το χωριό το οποίο αναγεννιέται, ξεπερνώντας τους 100 κατοίκους.

Η Αγ. Σωτήρα

Ακριβώς επάνω από τον ποταμό Πραμόριτσα και την παλιά εθνική οδό Κοζάνης – Ιωαννίνων, στην πλαγιά ενός μικρού λόφου, σε υψόμετρο 900 μέτρα, κρύβεται η Αγ. Σωτήρα, ή αλλιώς Σβόλιανη. Πίσω από τα πυκνά δέντρα ξεδιπλώνεται ένας μυστικός τόπος με διώροφα πέτρινα σπίτια, καλντερίμια και λιγοστούς, αλλά ζεστούς ανθρώπους. Όπως στα περισσότερα χωριά της περιοχής, έτσι και στη γραφική Αγ. Σωτήρα η βλάστηση είναι οργιώδης, αυξάνεται συνεχώς, θεριεύει τα δάση, πολλαπλασιάζει την άγρια ζωή και κυριαρχεί στη θέση της άλλοτε ανθρώπινης παρουσίας, έχοντας καλύψει πεζούλες, μονοπάτια, μέχρι και κτίρια.

Παλιότερα, εδώ είχαν βρει καταφύγιο πληθυσμοί από τα πιο χαμηλά, αλλά και κάτοικοι του Τσέρου. Η Σκάλα της Σβόλιανης, το στριφογυριστό πέτρινο καλντερίμι που ενώνει την Αγ. Σωτήρα με τον Πεντάλοφο έχει πολλά να μας πει για τους διωγμούς των Χριστιανών, το πέρασμα των ελληνικών στρατευμάτων στο έπος του ’40, τις περιπλανήσεις των μαστόρων και τα μακρινά ταξίδια των κιρατζήδων.

Σήμερα το χωριό δεν σβήνει, αντιστέκεται και ξαναζωντανεύει με κάθε ευκαιρία, θυμίζοντας τις παλιές εποχές, όταν ξεπερνούσε τους 300 κατοίκους. Διαθέτει δύο υπέροχες εκκλησίες, την κεντρική, που είναι αφιερωμένη στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη και τον Κοιμητηριακό ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, που βρίσκεται στην είσοδο του οικισμού.

Η Νέα Κοτύλη

Ήταν κάπου μετά τον Εμφύλιο όταν οι κάτοικοι της Παλιάς Κοτύλης, ή αλλιώς Κοτέλτσι πήραν τη δύσκολη απόφαση να εγκαταλείψουν το χωριό τους. Είχε υποστεί πολλές καταστροφές και σκοτωμούς μετά τους πολέμους και βρίσκονταν απομονωμένο σε μία άγρια τοποθεσία, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να προσφέρει στους κατοίκους του τα απαραίτητα για να επιβιώσουν στην νέα εποχή που θα ξεκινούσε. Κάποιοι ακολούθησαν τους δρόμους της ξενιτιάς, άλλοι προτίμησαν να μείνουν στην Καστοριά και πολλοί από αυτούς αποφάσισαν να ιδρύσουν τη Νέα Κοτύλη στην απέναντι πλευρά του βουνού.

Το νέο χωριό, το οποίο αναγνωρίστηκε ως οικισμός το έτος 1951, χτίστηκε στα βορειοανατολικά του Βοΐου, ακριβώς απέναντι από τα Όντρια, πιο κοντά στο Νεστόριο από ό,τι το παλιό, δίπλα στην εθνική οδό που ενώνει την Καστοριά με τα Ιωάννινα. Είναι ένα από τα ψηλότερα κατοικήσιμα μέρη της Ελλάδας με το εκπληκτικό υψόμετρο των 1.400 μέτρων. Εδώ οι στέγες είναι φτιαγμένες από λαμαρίνα και έχουν μεγάλη κλίση, για να πέφτει πιο εύκολα το ατελείωτο χιόνι του Χειμώνα. Σήμερα τείνει να διαμορφωθεί σε έναν από τους δημοφιλέστερους ορεινούς προορισμούς της Δυτικής Μακεδονίας. Οι Κοτυλιώτες επιστρέφουν στο παλιό χωριό μία φορά το χρόνο, για να τιμήσουν τον Αγ. Γεώργιο δίπλα στα γκρεμισμένα σπίτια των οικογενειών τους.

Νεράιδα Κοζάνης

Χτισμένο στην κορυφή ενός λόφου με υπέροχη θέα στη γέφυρα Σερβίων και τη λίμνη Πολυφύτου, το χωριό Νεράιδα και το τοπίο ολόγυρά του είναι ένα από τα πιο όμορφα μέρη της Δυτικής Μακεδονίας. Όσοι έχουν επισκεφθεί τη Νεράιδα κάνουν λόγο για μία από τις πιο όμορφες περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας, με μια θέα που κόβει την ανάσα. Πρόκειται για ένα έναν μικρό και γραφικό οικισμό, χτισμένο στην κορυφή του λόφου πάνω από την Υψηλή Γέφυρα των Σερβίων στη λίμνη Πολυφύτου, μόλις 20 χλμ. από την πόλη της Κοζάνης. Το μαγευτικό τοπίο της περιοχής συνθέτουν τα Πιέρια Όρη, η λίμνη του Πολυφύτου, η εντυπωσιακή γέφυρα αλλά και το υπέροχο ηλιοβασίλεμα. Μπορεί η Νεράιδα να είναι ένα πολύ νέο χωριό, όμως αποτελεί ένα από τα πιο τουριστικά σημεία του νομού Κοζάνης και πόλο έλξης πολλών επισκεπτών όλες τις εποχές του χρόνου.

Νόστιμο Καστοριάς

Το Νόστιμο είναι ένα από τα παλαιότερα χωριά της Καστοριάς. Βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα του νομού και σε απόσταση 27 χλμ. από την πρωτεύουσα. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 950 μ. και σε μια τοποθεσία προικισμένη από τη φύση με μοναδικές ομορφιές. Προσελκύει το ενδιαφέρον των επισκεπτών της Καστοριάς καθώς στην περιοχή αυτή βρίσκεται ένα σπάνιο φυσικό αξιοθέατο. Πρόκειται για το απολιθωμένο δάσος το οποίο αποκαλύφθηκε τυχαία το 1935. Συγκεκριμένα οι εργασίες για την εξόρυξη λιγνίτη που πραγματοποιούνταν στην περιοχή έγιναν αιτία να έρθουν στο φως εκατοντάδες ζωικά και θαλάσσια απολιθώματα, τα οποία υπολογίζεται ότι προέρχονται από τη θάλασσα Τηθύ που κάλυπτε τις μεσογειακές χώρες πριν από 200 εκατομμύρια χρόνια!

Αβδέλλα Γρεβενών

Η Αβδέλλα είναι ένας από τους πιο ορεινούς προορισμούς της Ελλάδας και βρίσκεται σε ύψος 1.300 μέτρων πίσω από τη Βασιλίτσα. Το χωριό «στολίζεται» από μία εκ των ομορφότερων πλατειών της Βόρειας Ελλάδας με κύριο χαρακτηριστικό της τον υπεραιωνόβιο πλάτανο που χαρίζει σκιά στα ταβερνάκια, τα καφενεία και τα ουζερί. Η Αβδέλλα βρίσκεται στα όρια του Δρυμού της Βάλια Κάλντα και απέχει από την πόλη των Γρεβενών 43 χιλιόμετρα.

Λίμνη Πετρών Φλώρινα

Σκαρφαλωμένη σε υψόμετρο σχεδόν 600 μέτρων η λίμνη των Πετρών μοιάζει σαν να έχει… στηθεί εκεί από τη φύση για κάποιο κινηματογραφικό γύρισμα. Έχει έκταση 12,6 τετραγωνικά χιλιόμετρα και τροφοδοτείται μέσω καναλιού από τη λίμνη Χειμαδίτιδα και αυτή με την σειρά της τροφοδοτεί την γειτονική της Βεγορίτιδα. Για να προσδιορίσεις γεωγραφικά στο μυαλό σου πού είναι λίμνη Πετρών, υπολόγισε πως είναι κοντά στην κωμόπολη Αμύνταιο. Το όνομά της το πήρε, όπως φαίνεται, από το χωριό Πέτρες που βρίσκεται κοντά. Στη λίμνη Πετρών αναπαράγονται πολλά είδη πουλιών μεταξύ των οποίων και ορισμένα σπάνια. Ένα από αυτά είναι η λαγγόνα. Η λίμνη Πετρών μαζί με την Βεγορίτιδα ανήκουν στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Παρά το μικρό της μέγεθος εκεί έχουν παρατηρηθεί πάνω από 90 είδη πτηνών.

Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή τη ελληνική λίμνη είναι από τις αγαπημένες των παρατηρητών πτηνών. Το μοναδικό παρατηρητήριο της περιοχής, σε περίπτωση που σε ενδιαφέρει,  βρίσκεται 3 χιλιόμετρα έξω από τον Άγιο Παντελεήμονα.

Τα Πιέρια είναι ένα εκτεταμένο βουνό, εξαιρετικά δασωμένο και με χαρακτήρα. Δεν εντυπωσιάζει με το ύψος του αλλά με τις όμορφες και μακριές διαδρομές του και με την ηρεμία του τοπίου. Δέχεται πολλά χιόνια το χειμώνα και στις αρχές της άνοιξης. Η ψηλότερη κορυφή είναι το Φλάμπουρο (2.188 μ.) στην Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης,στο Δήμο Βελβεντού.

Η περιοχή των Πιερίων αποτελεί έκταση που απλώνεται στις ΠΕ Πιερίας, Κοζάνης και Ημαθίας. Αποτελεί τη ΒΔ προέκταση του Ολύμπου με ψηλότερη κορυφή το Φλάμπουρο (2188 μ.). Άλλες λιγότερο ψηλές κορυφές είναι: η Τούρλα (2.104), η Αβδέλλα (2.049 μ.), ο Αρβανίτης (2.023), η Πλάκα (1.938 μ.), το Χτένι (1.791 μ.) και οι Πέντε Πύργοι (1.710 μ.).

Τα Πιέρια είναι γνωστά για την πλούσια χλωρίδα τους, κυρίως για τα φυλλοβόλα δάση τους καθώς και για ορισμένα σπάνια είδη αγριολούλουδων. Είναι κατάφυτα με πλούσια και ποικίλη βλάστηση από πυκνά δάση οξιάς, βελανιδιάς και καστανιάς, μαύρων και κόκκινων πεύκων, ενώ θάμνοι και φυλλοβόλα συναντιούνται στα χαμηλότερα επίπεδα.

Κατά την ελληνική μυθολογία οι εννέα Πιερίδες Μούσες, κόρες του Πιέρου και της Ευίππης, προστάτιδες της ποίησης, της μουσικής, του τραγουδιού και του χορού τόσο πολύ μαγεύτηκαν από το θαυμάσιο περιβάλλον των Πιερίων, ώστε παρέμεναν για πάντα στην περιοχή αυτή και το μελωδικό τραγούδι τους αντηχούσε στις βουνοκορφές και στα φαράγγια μέχρις ότου νικήθηκαν σε αγώνα από τις Ελικωνιάδες Μούσες και μεταμορφώθηκαν από αυτές σε πουλιά.

Πρώτοι κάτοικοι των βουνών αυτών ήταν οι Πίερες που κατοικούσαν στη Θράκη, αλλά, όταν εκδιώχθηκαν από τους Τημενίδες βασιλείς της Μακεδονίας, κατέφυγαν στην περιοχή που έχει λάβει από αυτούς την ονομασία της.

Στον μοναδικό οικισμό των μόλις 23 μόνιμων κατοίκων του νησιού στέκουν μόνον 11 σπίτια. Κάποια ερειπωμένα και όλα στοιχειωμένα από ένα θρύλο που λέει ότι, αν χτιστεί ένα καινούριο σπίτι στο νησάκι κάποιο από τα παλιά θα πέσει.

Αυτοκίνητα δεν υπάρχουν πάνω στο νησί και στο λιμανάκι του οικισμού δένουν τις βάρκες τους οι ντόπιοι.

Ο Άγιος Αχίλλειος είναι το πιο τουριστικό σημείο στην περιοχή των Πρεσπών καθώς η πλωτή πεζογέφυρα εξασφαλίζει άνετη και ασφαλή πρόσβαση όλες τις εποχές.

Οι επισκέπτες σταθμεύουν τα οχήματά τους σε ένα άνετο πλάτωμα στην ακρολιμνιά της Μικρής Πρέσπας, μπροστά στην πεζογέφυρα, και περνούν απέναντι με τα πόδια. Εδώ συνήθως αγρότες στήνουν μικρούς πάγκους και πωλούν τη σοδειά τους, τα ονομαστά φασόλια Πρεσπών.

Η πλωτή πεζογέφυρα στην Πρέσπα – η πρώτη που τοποθετήθηκε για πεζούς και ποδηλάτες σε ελληνική λίμνη- είναι σύγχρονη και κατασκευάστηκε μόλις το 2000.

Μέχρι τότε η πρόσβαση στο νησάκι γινόταν μόνο με βάρκα. Μάλιστα οι μικροί μαθητές που κατοικούσαν παλαιότερα στον Άγιο Αχίλλειο έκαναν καθημερινά τους χειμώνες μία πολύ επικίνδυνη διαδρομή για να πάνε στο σχολείο τους διασχίζοντας με τα πόδια την παγωμένη επιφάνεια της λίμνης. Και δύο κοριτσάκια είχαν χαθεί τότε στα νερά της λίμνης όταν έσπασε ο πάγος.

Η διάσχιση της πλωτής πεζογέφυρας προς τον Άγιο Αχίλλειο είναι και ένα ιδανικό σημείο για παρατήρηση πουλιών.

Η Μικρή Πρέσπα

Η λίμνη Μικρή Πρέσπα είναι ένα υγρότοπος διεθνούς σημασίας και τόπος ιδιαίτερης σπουδαιότητας για τις αποικίες αργυροπελεκάνων, καθώς και τόπος αναπαραγωγής άλλων υδρόβιων πτηνών, όπως ερωδιών και κορμοράνων.

Οι όχθες της Μικρής Πρέσπας είναι σε άλλα σημεία απότομες και σε άλλα επίπεδες με καλαμιώνες και υγρά λιβάδια όπου βόσκουν ευτυχισμένες αγελάδες. Η περιοχή θεωρείται προστατευόμενη λόγω στην σπάνιας βιοποικιλότητας του υδροβιότοπου.

Η βασιλική του Αγίου Αχιλλείου

Σε μικρή απόσταση από τον οικισμό βρίσκεται ο ναός του Αγίου Αχιλλείου, μία από τις μεγαλύτερες βασιλικές της Ελλάδας που έδωσε το όνομα στο νησί, καθώς και ο τάφος του Αγίου Αχιλλείου.

Ο μεγαλοπρεπής ναός κτίστηκε στα τέλη του 10ου αιώνα από τον Βούλγαρο τσάρο Σαμουήλ για να στεγάσει το σκήνωμα του Αγίου Αχιλλείου, επισκόπου Λαρίσης και τοπικού αγίου, το οποίο είχαν μεταφέρει από τη Λάρισα τα βουλγαρικά στρατεύματα, μετά την κατάληψη της θεσσαλικής πόλης.
Ο Βούλγαρος τσάρος εξορμούσε κατά των Βυζαντινών και σχεδίαζε να κάνει την Πρέσπα πρωτεύουσα του νέου αυτόνομου κράτους του, αλλά τελικά νικήθηκε από τον Βασίλειο Β’ τον Βουλγαροκτόνο που ανακατέλαβε την περιοχή. Από το 1018 και εξής, ο ναός λειτούργησε ως επισκοπικός έως τις πρώτες δεκαετίες του 15ου αιώνα.

Σήμερα στον περιβάλλοντα χώρο του αρχαιολογικού χώρου πραγματοποιούνται οι πολιτιστικές εκδηλώσεις “Πρέσπεια” κάθε Αύγουστο.

Άγιος Αχίλλειος – Νησάκι για περπάτημα

Από τον παραλίμνιο οικισμό στον Άγιο Αχίλλειο ξεκινά μία κυκλική πεζοπορική διαδρομή που οδηγεί από το ένα άκρο του νησιού στο άλλο με θέα σε κάθε πλευρά της λίμνης.

Στη διαδρομή θα δείτε και τα εκκλησάκια του Αγίου Γεωργίου (15ος αι.) και του Αγίου Δημητρίου (14ος αι.) ενώ στο ψηλότερο σημείο του νησιού υπάρχει ένας πολύ μεγάλος σταυρός ο οποίος διακρίνεται από μακριά.

*greek-crossroads.gr

Το σπήλαιο ανακαλύφθηκε τυχαία από ντόπιους τη δεκαετία του 1940 όταν και διανοίχτηκε ο παραλίμνιος δρόμος από τον στρατηγό Σουγγαρίδη, στον οποίο αποδόθηκε και το όνομα της παραλίμνιας οδού. Αργότερα (1954) ο Σουηδός εξερευνητής Linberg αφού περιηγήθηκε στο σπήλαιο, ενημέρωσε την τοπική κοινωνία για τον πλούσιο και αξιοθαύμαστο εσωτερικό του διάκοσμο.

Η πρώτη σοβαρή προσπάθεια ανάδειξης του σπηλαίου έγινε από τον Τζώνη Ζερβουδάκη σε συνεργασία με την Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία (ΕΣΕ) το 1963 οπότε και δόθηκε η πρώτη αδρή χαρτογράφηση καθώς και οι πρώτες φωτογραφίες από το εσωτερικό του. Η έρευνα κλιμακώθηκε το 1966 και ολοκληρώθηκε το 1969 από κλιμάκιο της ΕΣΕ που καταχώρησε το σπήλαιο στο επίσημο ετήσιο Δελτίο της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας. Παράλληλα ο επικεφαλής των ερευνών κ.Παλληκαρόπουλος εκπόνησε μια προμελέτη για την τουριστική αξιοποίηση του σπηλαίου.

Οι συνεχείς δημοσιεύσεις από τους τοπικούς φορείς καθώς και η διενέργεια αλλεπάλληλων εξερευνήσεων είχαν καταλυτική επίδραση. Σαν αποτέλεσμα, αρμόδιοι υπάλληλοι της Εφορείας Σπηλαιολογίας του Υπουργείου Πολιτισμού, προσκεκλημένοι από το Δήμο, και σε συνεργασία με το Σύλλογο Φίλων Περιβάλλοντος υπέβαλαν επίσημο πόρισμα (1995) για την καταλληλόλητα και τις δυνατότητες αξιοποίησης του σπηλαίου.

Ακολούθως, ο Δήμος Καστοριάς στράφηκε στην αναζήτηση χρηματοδότησης για την ανάθεση και εκπόνηση της οριστικής μελέτης. Οι πόροι εξασφαλίστηκαν από το Υπουργείο Μακεδονίας Θράκης και οι προσπάθειες ξεκίνησαν (1998) από ομάδα Καστοριανών μελετητών και επιβλέποντες της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου. Στη συνέχεια το έργο «Αξιοποίηση Σπηλαίου Δράκου Καστοριάς» εντάχθηκε στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα (ΠΕΠ) Δυτικής Μακεδονίας.

Μόλις στα τέλη του 2009 (13 Δεκεμβρίου) το σπήλαιο άνοιξε τις πύλες του για το κοινό. Πρόκειται για ένα από τα πιο σύγχρονα και εντυπωσιακά σπήλαια των Βαλκανίων, εξοπλισμένο με ιδιαίτερα εξελιγμένες εγκαταστάσεις και σύστημα ανακύκλωσης αέρα που επιτρέπει τη διατήρηση της φυσικής κατάστασης του σπηλαίου ενώ ταυτόχρονα αποτρέπει τη διάβρωση στο εσωτερικό του.

Περισσότερες Πληροφορίες ΕΔΩ

Χτισμένη αμφιθεατρικά, πάνω σε μια στενή χερσόνησο, ξελογιάζει τους επισκέπτες με τα αστείρευτα κάλλη της, την αρχοντιά και τη γαλήνια αύρα της.

Μία από τις πιο ατμοσφαιρικές πόλεις στην Ελλάδα, η Καστοριά, είναι από τις λίγες ελληνικές πρωτεύουσες νομών που το πανέμορφο τοπίο δεν αρχίζει έξω από τα όριά τους, αλλά αποτελεί συστατικό στοιχείο του πολεοδομικού τους ιστού.

Τα υπέροχα αρχοντικά των πλουσίων εμπόρων, είναι αποδείξεις της ακμής και του πλούτου της, αφού ανέπτυξε ισχυρή οικονομική και πολιτιστική ταυτότητα χάρη στη γουνοποιία.

Το εξαιρετικό βίντεο του Στέλιου Παφύλη

Είναι το 4ο φράγμα στο ρου του Αλιάκμονα και αποτελεί ένα μεγάλο αναπτυξιακό έργο της ΔΕΗ. Κατασκευάστηκε από αμμοχάλικο ποταμού και έχει αργιλικό αδιαπέραστο πυρήνα.

Μέσα από μια λίμνη μήκους 35 χιλιομέτρων που δημιουργήθηκε λόγω κατάκλισης του εδάφους από τα νερά του ταμιευτήρα του υδροηλεκτρικού έργου του Ιλαρίωνα, που στην ουσία έχει αλλάξει την όψη όλης της περιοχής, αναδεικνύεται η ανυπέρβλητη ομορφιά της φύσης. Η λίμνη του Ιλαρίωνα αποτελεί ένα έργο αξιόλογο, αφού η κατασκευή της μπορεί να οδηγήσει στην οικονομική, περιβαλλοντική, πολιτιστική και τουριστική αναβάθμιση της περιοχής.

Σκοπός της κατασκευής του φράγματος είναι η λειτουργία του υδροηλεκτρικού εργοστασίου. Εξίσου κύριος σκοπός του είναι η εξασφάλιση της απρόσκοπτης ύδρευσης της Θεσσαλονίκης, από τον ποταμό Αλιάκμονα, καθώς και η συνολική κάλυψη αναγκών άρδευσης των κατάντη πεδιάδων Ημαθίας, Πέλλας και Θεσσαλονίκης, έκτασης περίπου 900.000 στρεμμάτων. Η σοβαρή και εμπεριστατωμένη μελέτη που έχει προηγηθεί, ως προς τις προαναφερθείσες περιοχές, θα φανερώσει την άκρως πολύτιμη συνδρομή του φράγματος, από τις επόμενες κιόλας επερχόμενες θερινές περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας.

Επιπρόσθετα, θα προκύψει βελτίωση του τοπίου της λίμνης Πολυφύτου, από την καλύτερη διαχείριση της στάθμης του ταμιευτήρα του υδροηλεκτρικού έργου Πολυφύτου, ενώ το υδροηλεκτρικό έργο Ιλαρίωνα συμβάλλει στην περιβαλλοντική αναβάθμιση του Δέλτα του ποταμού Αλιάκμονα, με την εξασφάλιση 140 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού ετησίως στην κοίτη του, βοηθώντας ταυτόχρονα και τη δυνατότητα άρδευσης στη βόρεια ζώνη της προαναφερθείσας μεγάλης τεχνητής λίμνης.

Κατά τη διάρκεια της κατασκευής του φράγματος χρηματοδοτήθηκαν αρχαιολογικές ανασκαφές, οι οποίες έφεραν στο φως σημαντικά ευρήματα, παλαιολιθικής , νεολιθικής και αρχαϊκής περιόδου, τα οποία φυλάσσονται στο αρχαιολογικό μουσείο της Αιανής.

Η ΔΕΗ, ακολουθώντας από την αρχή ορθή στρατηγική ειλικρινούς διαβούλευσης και διαπραγμάτευσης με τις τοπικές εμπλεκόμενες κοινωνίες δαπάνησε σημαντικά ποσά, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομαλότητα των εργασιών και η μεγαλύτερη δυνατή ικανοποίηση όλων των αιτημάτων των ανθρώπων που ζουν σε μια σημαντικά μεγάλη ακτίνα από το φράγμα και τον ποταμό.

Από τα σημαντικότερα έργα ήταν η μετακίνηση του μοναστηριού Κοιμήσεως της Θεοτόκου Τουρνικίου του Δήμου Δεσκάτης. Πρόκειται για μια ιστορική μονή της οποίας το καθολικό είναι διώροφο και αποτελείται από δυο μονόχωρους ναούς. Οι ναοί είναι πλούσιοι με τοιχογραφίες και χρονολογούνται βάσει επιγραφών το 1481και το 1728.

Η μεταφορά της μονής κρίθηκε απαραίτητη καθώς στο σημείο όπου βρισκόταν σήμερα δημιουργήθηκε η λίμνη. Προκειμένου λοιπόν να διασωθεί το ιστορικό μοναστήρι, μετακινήθηκε κατά 140 μέτρα και σε μια πλαγιά με κλίση 25%. Από τη θέση που βρίσκεται σήμερα το μνημείο προσφέρει μια μαγευτική θέα προς την λίμνη.

Από την Παναγιά Ευαγγελίστρια της Μπουνάσιας το τοπίο προς την λίμνη είναι μοναδικό.Ο ταξιδιώτης, αγναντεύοντας από ψηλά, αντικρίζει ένα ονειρικό σύμπλεγμα από φιορδ, διαδοχικές υδάτινες λεκάνες, πυκνή βλάστηση, με πλούσια χλωρίδα και μεγάλη ποικιλία σε υδρόβια πουλιά.

Στην αριστερή όχθη του ποταμού Αλιάκμονα, στο όρος «Καλλίστρατο» ευρίσκεται η μονή του Οσίου Νικάνορος Ζάβορδας, σημείο αναφοράς για την περιοχή μας. Η μονή περιβάλλεται από υψηλό τείχος με πολεμίστρες, οι οποίες δίνουν την εντύπωση φρουρίου, ενώ στην μέση ενός γκρεμού κοντά στο μοναστήρι υπάρχει η σκήτη του Οσίου. Τα νερά της λίμνης πλέον φτάνουν στους πρόποδες του όρους «Καλλίστρατο» και μοιάζουν να φιλούν το μέρος όπου ασκήτεψε ο Όσιος Νικάνωρ.

Το εντυπωσιακό φράγμα του Ιλαρίωνα, χαρίζει απλόχερα σε όλους, «καθαρή» ενέργεια, νερό, σπουδαίες νέες περιηγητικές αφορμές στην ευρύτερη περιοχή και απόλαυση ενός αναγεννημένου και ανανεωμένου φυσικού τοπίου.