Η συμπεριφορά των εφήβων μπορεί να γίνει ακραία πολλές φορές. Το πιο συνηθισμένο αλλά και ανησυχητικό σύμπτωμα της εφηβείας είναι η ανάγκη του ατόμου να απομονωθεί, και βέβαια οι γονείς πρέπει να ξέρουν πότε πρέπει να αφήσουν έναν έφηβο στην ησυχία του. Τι γίνεται όμως με την ακραία απομόνωση; Υπάρχουν ορισμένες φορές που οι γονείς έχουν κάθε λόγο να ανησυχούν και μία από αυτές ακούει στο όνομα Hikikomori.

To παράδοξο με το σύνδρομο Hikikomori (προφέρεται όπως ακριβώς το ακούς: Χικικομόρι) είναι πως δεν αποτελεί ψυχική διαταραχή, ούτε σχετίζεται με κάποια, παρόλο που η συμπτωματολογία του προσομοιάζει με την κατάθλιψη. Προκύπτει από το ρήμα hiki που σημαίνει απομονώνομαι και το komori που σημαίνει είμαι μέσα. Τι ακριβώς είναι;

Σύνδρομο Hikikomori: τι ακριβώς είναι;

Πρόκειται για την ακραία κοινωνική απόσυρση, που παρατηρήθηκε για πρώτη φορά σε νεαρούς Ιάπωνες στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Σύμφωνα με τον Tamaki Saito, τον ψυχολόγο που, έχοντας ειδίκευση σε θέματα εφηβικής ψυχολογίας, παρατήρησε πρώτος το φαινόμενο και το εισήγαγε στο βιβλίο του Hikikomori: Εφηβεία χωρίς τέλος, απαραίτητες προϋποθέσεις για το σύνδρομο είναι:

• να εμφανιστεί πριν από την ηλικία των 30 ετών,
• να οδηγεί σε απομόνωση στο σπίτι για τουλάχιστον 6 μήνες,
• να μην οφείλεται σε άλλο ψυχιατρικό πρόβλημα.

Ωστόσο, μια συνολική μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2020 στην επιστημονική επιθεώρηση World Psychiatry, προτείνει σαφέστερα και συνεπέστερα διεθνή διαγνωστικά κριτήρια για το Ηikikomori. Το σύνδρομο, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, ορίζεται ως παγκόσμιο φαινόμενο του 21ου αιώνα, καθώς προηγούμενες έρευνες ανά τον κόσμο έχουν δείξει πως έχει ξεπεράσει τα σύνορα της Ιαπωνίας και τα ηλικιακά όρια της εφηβείας.

Από την πρώτη εμφάνισή του, οι ψυχίατροι διαφωνούσαν για το εάν το συγκεκριμένο σύνδρομο ήταν μια ψυχιατρική διαταραχή ή ένα πολιτισμικό φαινόμενο.

Αν και τα πρώτα δείγματα απομονωτικής συμπεριφοράς των εφήβων είχαν φανεί από τη δεκαετία του 1970, το σύνδρομο φαίνεται ότι πήρε υπόσταση εξαιτίας της αυξημένης χρήσης των υπολογιστών. Καθώς στα τέλη των 90s σχεδόν όλοι οι Ιάπωνες έφηβοι είχαν στο δωμάτιό τους έναν υπολογιστή, άρχισαν να κλείνονται σε αυτό, αρνούμενοι να επικοινωνήσουν ακόμη και με την οικογένειά τους.

Οι νεαροί, όπως είναι φυσικό, δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον για το σχολείο, το πανεπιστήμιο ή την εργασία, αλλά ούτε και για τις ερωτικές ή φιλικές σχέσεις, αφού αποσύρονται από οποιαδήποτε κοινωνική αλληλεπίδραση.

Τα άτομα που παρουσιάζουν αυτή την ακραία συμπεριφορά φαίνεται ότι περνούν περισσότερες από 12 ώρες την ημέρα μπροστά στον υπολογιστή τους, με συνέπεια είτε να κινδυνεύουν είτε να πάσχουν ήδη από εθισμό στο διαδίκτυο. Ωστόσο, Hikikomori και εθισμός στο διαδίκτυο διαφέρουν, καθώς το δεύτερο εμφανίζει και στερητικό σύνδρομο, ενώ η ανεπαρκής λειτουργικότητα του εθισμένου ατόμου οφείλεται στον εθισμό αυτόν καθαυτό.

Το σύνδρομο Hikikomori είναι αμφιλεγόμενο. Δεν αναγνωρίζεται ως ψυχιατρική πάθηση και δεν είναι εύκολο να διαγνωστεί, εφόσον οι ειδικοί δεν έχουν συμφωνήσει σε μια ολοκληρωμένη και περιχαρακωμένη περιγραφή του. Περισσότερο αντιμετωπίζεται ως κοινωνικό φαινόμενο που έχει να κάνει με το διαδίκτυο, τις συνθήκες ζωής στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις, την εφηβεία και τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων.

«Το σύνδρομο Hikikomori αποτελεί ουσιαστικά ένα κοινωνικοπολιτισμικό φαινόμενο ψυχικής υγείας, παρά  μια ψυχική νόσο. Περίπου το 1,2% του πληθυσμού (δηλαδή εκατομμύρια άνθρωποι) εμφανίζουν το σύνδρομο Hikikomori, το οποίο είναι ένα σημαντικό κοινωνικό θέμα» αναφέρει ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής, Αριστοτέλης Βάθης.