Το Κέντρο Υποστήριξης Επιχειρήσεων, Επενδύσεων και Εξωστρέφειας (ΚΥΕΕΕ) παρουσιάζει τα ενεργά χρηματοδοτικά προγράμματα για τον Απρίλιο 2026.

Παράγουμε στην Ελλάδα

Πρόκειται για μια στοχευμένη παρέμβαση, η οποία αποσκοπεί αφενός στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγικής βάσης σε καίριους τομείς και αφετέρου στην υποστήριξη και διεύρυνση του εξαγωγικού προσανατολισμού των ελληνικών επιχειρήσεων.

Δικαιούχοι: Υφιστάμενες μικρές, πολύ μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που πληρούν βασικές προϋποθέσεις

Προϋπολογισμός Δημόσιας Δαπάνης: 50.000.000€

• 39.000.000€ για λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες (Βόρειο Αιγαίο, Ανατολική Μακεδονία – Θράκη, Κεντρική Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία, Δυτική Ελλάδα, Κρήτη, Δυτική Μακεδονία, Ιόνια Νησιά, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος)
• 11.000.000€ για περιφέρειες σε μετάβαση (Αττική, Νότιο Αιγαίο)

Επενδυτικά σχέδια:

• Ελάχιστος προϋπολογισμός: 100.000€
• Μέγιστος προϋπολογισμός: 400.000€

Ποσοστό επιχορήγησης: 50% – 55%

Ανώτατο όριο ενίσχυσης:

• 200.000€ ανά ΑΦΜ
• έως 220.000€ για ταχεία υλοποίηση

Διάρκεια υλοποίησης: έως 15 μήνες από την έγκριση

Προθεσμία υποβολής: 31/03/2026 – 02/06/2026 (15:00)

Ενδυνάμωση υφιστάμενων ΜΜΕ σε περιοχές Δίκαιης Μετάβασης

Η δράση στοχεύει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και των Δήμων Μεγαλόπολης, Οιχαλίας, Γορτυνίας και Τρίπολης, ώστε να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της μεταλιγνιτικής εποχής και να διατηρήσουν ή δημιουργήσουν θέσεις εργασίας.

Δικαιούχοι:
Υφιστάμενες πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις με τουλάχιστον δύο πλήρεις κλεισμένες διαχειριστικές χρήσεις

Προϋπολογισμός: 20.000.000€

• 14.000.000€ για Δυτική Μακεδονία

Επιχορηγούμενος προϋπολογισμός: 2.000€ – 20.000€

Ποσοστό επιχορήγησης: 75%

Διάρκεια υλοποίησης: έως 9 μήνες

Προθεσμία υποβολής: 19/03/2026 – 30/06/2026 (15:00)

Ταμείο Δανείων ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ

Αφορά μικρομεσαίες επιχειρήσεις που λειτουργούν νόμιμα στην Ελλάδα και επιθυμούν να χρηματοδοτήσουν επενδυτικά σχέδια ή ανάγκες κεφαλαίου κίνησης.

Υποπρόγραμμα 1 – Δάνεια Επενδυτικού Σκοπού:

• 20.000€ έως 8.000.000€
• διάρκεια 60 – 144 μήνες
• περίοδος χάριτος έως 24 μήνες

Υποπρόγραμμα 2 – Δάνεια Κεφαλαίου Κίνησης Ειδικού Σκοπού:

• 10.000€ έως 500.000€
• διάρκεια 24 – 60 μήνες
• περίοδος χάριτος έως 12 μήνες

Όροι χρηματοδότησης:

• 40% άτοκη χρηματοδότηση από το Ταμείο
• 60% μέσω πιστωτικού ιδρύματος με μειωμένο επιτόκιο (τουλάχιστον -25 μονάδες βάσης)
• δυνατότητα επιδότησης επιτοκίου έως 3% για τα πρώτα 2 έτη
• χαμηλές εξασφαλίσεις (έως 100%)
• δυνατότητα πρόωρης εξόφλησης
• δωρεάν πρόσβαση σε ESG Tracker

Ανάπτυξη, επέκταση και εκσυγχρονισμός Επιχειρηματικών Πάρκων

Δράση που αφορά επενδύσεις σε περιοχές Δίκαιης Μετάβασης (Δυτική Μακεδονία και Μεγαλόπολη).

Δικαιούχοι:

• Εταιρείες Ανάπτυξης και Διαχείρισης Επιχειρηματικών Πάρκων (ΕΑΔΕΠ)
• Φορείς Ανάπτυξης Επιχειρηματικών Πάρκων Μεμονωμένης Μεγάλης Μονάδας
  (νομικά πρόσωπα μορφής Α.Ε.)

Προϋπολογισμός: 30.000.000€

• 15.000.000€ Δυτική Μακεδονία
• 15.000.000€ Μεγαλόπολη

Επενδυτικά σχέδια:

• Ελάχιστο: 300.000€
• Μέγιστο: 25.000.000€

Προθεσμία υποβολής:
26/02/2026 – 05/06/2026 (15:00)

Μεταποίηση προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας

Δικαιούχοι:
Επιχειρήσεις (φυσικά ή νομικά πρόσωπα ή ενώσεις αυτών) που δραστηριοποιούνται στον κλάδο
Δεν γίνονται δεκτές υπό σύσταση επιχειρήσεις ή επιχειρήσεις μεγαλύτερες των ΜΜΕ

Προϋπολογισμός: 26.000.000€

Επενδυτικά σχέδια:

• Ελάχιστο: 200.000€
• Μέγιστο: 6.000.000€

Περιορισμός: έως 80% υλοποίηση πριν την αίτηση

Διάρκεια: 24 μήνες (+ δυνατότητα παράτασης 12 μηνών)

Προθεσμία υποβολής: έως 30/04/2026 (15:00)

Δράσεις στήριξης κοινωνικών επιχειρήσεων Κ.ΑΛ.Ο. – Δυτική Μακεδονία

Δικαιούχοι: Υπό σύσταση και υφιστάμενοι φορείς Κ.ΑΛ.Ο.

Προϋπολογισμός: 2.000.000€

Ποσοστό επιχορήγησης: 100%

Μέγιστος προϋπολογισμός έργου: 65.000€

Διάρκεια: έως 24 μήνες

Προθεσμία υποβολής: έως 21/04/2026

Ταμείο Μικροπιστώσεων

Δικαιούχοι:

• Πολύ μικρές επιχειρήσεις
• Επιχειρήσεις γυναικείας επιχειρηματικότητας (με συμμετοχή >50%)

Προϋπολογισμός: 83.000.000€

Δάνεια: 3.000€ – 25.000€

Όροι:

• 60% άτοκο (γενική επιχειρηματικότητα)
• 75% άτοκο (γυναικεία επιχειρηματικότητα)

Διάρκεια: 12 – 96 μήνες
Περίοδος χάριτος: έως 6 μήνες

Υποβολές: από 27/01/2025 έως εξαντλήσεως προϋπολογισμού

ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ – Ταμείο Εγγυοδοσίας

Δικαιούχοι:

• ΜΜΕ
• Νεοσύστατες επιχειρήσεις έως 5 έτη

Προϋπολογισμός: 300.000.000€

Κατανομή:

• 230 εκ. € (Γενική Επιχειρηματικότητα – μόχλευση 1,642 δισ.)
• 30 εκ. € (Νεοσύστατες – μόχλευση 150 εκ.)
• 40 εκ. € για επιδότηση επιτοκίου

Παροχές:

• 100% επιδότηση εγγύησης
• συνολική μόχλευση έως 1,792 δισ. €

Cash Rebate Greece – Οπτικοακουστικά έργα

Αφορά την ενίσχυση παραγωγής κινηματογραφικών και τηλεοπτικών έργων στην Ελλάδα.

Δικαιούχοι:

• Μεγάλες επιχειρήσεις (Δράση Α)
• ΜΜΕ (Δράση Β)

Προϋπολογισμός:

• 55.000.000€ (Δράση Α)
• 100.000.000€ (Δράση Β)

Επιχορήγηση: έως 8.000.000€ ανά έργο

Υποβολές: έως εξαντλήσεως προϋπολογισμού

Για περισσότερες πληροφορίες και αναλυτικά στοιχεία, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ανατρέξουν στις αντίστοιχες προσκλήσεις και πλατφόρμες υποβολής.

Κείμενο: Τσιάρα Αφροδίτη *

Στις 28 Δεκεμβρίου παρακολουθήσαμε στην Αίθουσα Τέχνης Κοζάνης τη μουσικοθεατρική παράσταση ΤΟΛ ΛΙΠΤΟΛ- ένα εργοστάσιο αλλιώς με διερμηνεία στην ελληνική νοηματική γλώσσα. Η υπόθεση της παράστασης χτίζεται γύρω από το ερώτημα: Τι συμβαίνει όταν το εργοστάσιο ενέργειας της Τολ Λιπτολ κλείνει; Η ιδιοκτήτρια του εργοστασίου αποφασίζει, μέσα από μια κλήρωση στους λογαριασμούς ρεύματος, να καλέσει πέντε νέους της περιοχής, με σκοπό να προτείνει ο καθένας τους μια νέα χρήση του εργοστασίου.

«Κάθε έργο τέχνης είναι παιδί τής εποχής του, συχνά είναι μητέρα των
αισθημάτων μας»,

γράφει ο Wassily Kandinsky στο έργο του για το πνευματικό στην τέχνη. Η παράσταση ΤΟΛ ΛΙΠΤΟΛ, ένα παιδί της εποχής της, εμπνευσμένη από το έργο “Ο Τσάρλι και το Εργοστάσιο Σοκολάτας” του Roald Dahl, μεταγράφηκε από τον Γιάννη Σιούτη σε μια
μουσικοθεατρική παράσταση που ψυχογραφεί την τοπική κοινωνία απέναντι στην ενεργειακή μετάβαση. Ένα κείμενο με αρκετές δόσεις χιούμορ, γρήγορο που κρατά το ενδιαφέρον του θεατή αμείωτο. Σε ένα δεύτερο επίπεδο η παράσταση σηματοδοτεί την αποδοχή της κατάστασης από την κοινωνία, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για τη μεταμόρφωση. Ο θεατής βλέπει στη σκηνή την πραγματικότητα της κοινωνίας του και επιτυγχάνεται ο απώτερος σκοπός της παράστασης: η συγκίνηση του θεατή. Η συγκίνηση είναι αυτή που θέτει σε κίνηση τα αδρανοποιημένα συναισθήματα μπροστά στην επερχόμενη αλλαγή.

Τα νοήματα της παράστασης δεν εντοπίζονται μόνο στην ενεργειακή μετάβαση που συντελείται στην περιοχή. Περνάνε και σε μια μεταφυσική διάσταση όπου μικροί και μεγάλοι επιχειρούν να ορίσουν την ενέργεια ως συνύπαρξη απαντώντας στο ερώτημα που τίθεται στην παράσταση: «Εσάς, δεν υπάρχει ένας άνθρωπος που να σας δίνει τόση ενέργεια όσο ένας πυλώνας;»

Εκτός από τις «λύσεις» που προτείνει η παράσταση θέτει και προβληματισμούς σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση. Ένα σύννεφο που αστράφτει και βροντάει και μια ανεμογεννήτρια που γυρνάει μόνο με αέρα
συμπληρώνουν το σκηνικό υπενθυμίζοντας τη νέα συνθήκη για την παραγωγή ενέργειας.

Πέντε συρόμενα κουτιά εμφανίζονται με τη σειρά στη σκηνή, δείχνοντας στους θεατές τα σπίτια των παιδιών που κέρδισαν το εισιτήριο της επίσκεψης στο εργοστάσιο. Τα κουτιά-δωμάτια μεταφέρουν οι εργάτες, οι οποίοι μαζί με τους θεατές παρακολουθούν τις στιγμές που οι οικογένειες μαθαίνουν πως κληρώθηκαν. Είναι σαν tableaux vivants που ζωντανεύουν και δημιουργούν δύο επίπεδα δράσης και θέασης εμπλέκοντας έτσι το δραματικό κείμενο με την πραγματικότητα, την τέχνη με τη ζωή.

Τα ατμοσφαιρικά σκηνικά, τα πολύχρωμα κοστούμια της Μαρίας Καραθάνου, ο φωτισμός και η ζωντανή μουσική δημιούργησαν ένα φαντασμαγορικό σύμπαν, ταυτόχρονα άχρονο για να θυμίζει παραμύθι αλλά και εύστοχο για να αποδίδει το κεντρικό θέμα της παράστασης, τη μετάβαση. Θα μπορούσαν κάλλιστα να σταθούν χωρίς κείμενο σε μια βουβή παράσταση. Η ευχάριστη έκπληξη, που δεν θα περίμενε κανείς σε παράσταση επαρχιακής πόλης, ήταν η πρωτότυπη σύνθεση του Χρήστου Κτιστάκη· χωρίς αυτή η παράσταση δεν θα ήταν η ίδια, όπως και χωρίς τη ζωντανή ορχήστρα του Δημοτικού Ωδείου Κοζάνης. Οι μουσικοί απέδωσαν άριστα το έργο και μόνο η έλλειψη χώρου τούς αδίκησε.

Οι ηθοποιοί πατούσαν καλά στους ρόλους τους και οι πολυπληθείς σκηνές αποδόθηκαν με άνεση, γεγονός που μαρτυρά πολλές πρόβες και σκληρή δουλειά, η οποία επιτεύχθηκε με τη βοήθεια της καλλιτεχνικής ομάδας nomades artcore. Η πραγματικά απολαυστική Βίκυ Κυριακουλάκου ερμήνευσε με ζωντάνια τον ρόλο της Τολ Λιπτολ πετυχαίνοντας μια τέλεια ισορροπία ανάμεσα στην κωμική και τρυφερή πλευρά της ηρωίδας.

Η παράσταση έδωσε κάτι που λείπει από την εποχή μας: τη συλλογικότητα. Το να εκφραστείς μέσα σε μια ομάδα χωρίς όμως να παραμερίσεις το Εγώ σου για χάρη της ομάδας.

«Η παράσταση πέτυχε το σκοπό της, να καταστήσει τους θεατές συνδημιουργούς ενεργοποιώντας τα συναισθήματά τους»

Οι θεατές παρακολούθησαν με αμείωτο ενδιαφέρον τα 75΄λεπτά της παράστασης, μόνη θεμιτή «φασαρία» τα παιδιά που χόρευαν στο ρυθμό της μουσικής αλλά και η χαμηλόφωνη συμμετοχή κάποιων θεατών προς το τέλος της παράστασης προτείνοντας με τη σειρά τους μια νέα χρήση του εργοστασίου. Από μόνη της η αυθόρμητη συμμετοχή των θεατών σηματοδοτεί πως η παράσταση πέτυχε το σκοπό της, να τους καταστήσει συνδημιουργούς ενεργοποιώντας τα συναισθήματά τους.

Αντί επιλόγου, μια πρόταση: η παράσταση να βιντεσκοπηθεί σε έναν χώρο με καλύτερη ακουστική και χωρίς τη χρήση μικροφώνων έτσι ώστε να υπάρχει στο αρχείο του θεάτρου για μελλοντική ερευνητική χρήση.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ:
Σύλληψη / Ιδέα: Ευάγγελος Βογιατζής, Γιώργος Τζούκας, Στέλιος Χλιαράς
Σκηνοθεσία: Πέτρος Ρούσσος, Γιάννης Σιούτης
Κείμενο: Γιάννης Σιούτης
Πρωτότυπη σύνθεση – Διεύθυνση μουσικών και χορωδιακών συνόλων: Χρήστος Κτιστάκης
Σκηνικά – Κοστούμια: Μαρία Καραθάνου
Φωτισμοί: Άγγελος Γουναράς
Video Artist: Κωστής Εμμανουηλίδης
Οργάνωση παραγωγής: Ζωή Δρακοπούλου
Εκτέλεση παραγωγής: Δήμητρα Σωτηροπούλου
Επιμέλεια Κειμένου: Καλλιρρόη Ασκαρίδου
Αφίσα: Χρήστος Τσαβλίδης
Διδασκαλία παιδικής χορωδίας: Αναστασία Κουσά
Μουσική προετοιμασία μονωδών: Δώρα Τανή
Προετοιμασία εγχόρδων: Λουντμίλα Αχιμπάλοβα
Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Μανουσαρίδης
Διερμηνεία στη νοηματική: Αρετή Κοσμοπούλου
Κατασκευή σκηνικών: Νίκος Λαβαντσιώτης, Τάκης Συνδουκάς
Ηλεκτρολόγος: Τάσος Διδασκάλου
Ηχητικός σχεδιασμός: Σάκης Ζαζάς
Ηχοληψια: Σάκης Στεφανίδης
Ειδικές κατασκευές: Θοδωρής Καρύδης
Βοηθός ειδικών κατασκευών: Γιάννης Τσούχλος
Βοηθός ενδυματολόγου: Ομάδα Re Tali, Άρσις Κοζάνης
Καλλιτεχνική Διεύθυνση Δ.Ω.Κ.: Γιώργος Τζούκας
Καλλιτεχνική Διεύθυνση Δη.Πε.Θε.: Στέλιος Χλιαράς
Καλλιτεχνική επιμέλεια: [nomades artcore]

ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ:
Θεατρικά Εργαστήρια Δη.Πε.Θε. Κοζάνης:
Σοφία Αποστολίδου, Μελίτα Ασημοπούλου, Νάγια Βούρκα, Φωκίων-Αλέξανδρος Γκαραβέλλας, Αφροδίτη Γκούντα, Θωμάς Δακής, Χρήστος-Θεοφάνης Δουδούραγας, Ερμιόνη Ελευθεριάδου, Κική Ευσταθιάδου, Μάκης Ιωάννογλου, Φωτεινή Κάργα, Γιώργος Καφετζής, Ευάγγελος Κούτσιανος, Όλγα Μαράντου, Χαρούλα Μαυροφυλλίδου, Λίλα Παπαδημητρίου, Αγγελίνα Παπαδοπούλου, Ιωάννα Παπαδοπούλου, Στέλιος Πιπεράς, Νικόλαος Τζιαναμπέτης, Ειρήνη Τσουκαλίδου

Μικτή Χορωδία Δ.Ω.Κ.:
Ελένη Αγκιμπάλοβα, Μαρία Αργυροπούλου, Βασιλική Βαλιάκα, Ολυμπία Βάσσου, Νικόλαος Γκουζγκούνης, Θεοδώρα Δεληγιαννίδου, Κατερίνα Δεμιροπούλου, Φωτεινή Διάφα, Αικατερίνη Δουλγέρη, Κατερίνα
Ελευθεριάδου, Σωφρόνης Ευθυμιάδης, Νικόλαος Στάμκος, Ιωάννα Καρακλάνη, Κωνσταντίνος Καραματσούκας, Μαρία – Αλίκη Καρατζέτζου, Βασιλική Κοκκαλιάρη, Όλγα Κοτζαμανίδου, Γεωργία Λογοθέτη, ΝέλλυΛουκμάνοβα, Παναγιώτα Μήτκα, Ιωάννα Μιτζικίδου, Ευφροσύνη Μπάγκα,
Σπυρίδων Μπούσιος, Χριστίνα Μωυσιάδου, Μαρία Παπαγεωργίου, Αγγελική
Παπαδοπούλου, Δημήτρης Πίτσης, Νικόλαος Πλεξίδας, Λένα Σιακαβάρα,
Νικόλαος Σιδέρης, Σταύρος Τζανίδης, Ευγενία Τζήμκα, Φωτεινή Τσιάρα,
Δήμητρα Χασιώτη, Ειρήνη Χριβατίδου

Παιδική Χορωδία Δ.Ω.Κ.:
Ελένη Βανδίκα, Ευθυμία Βατάλη, Βογδοπούλου Ιωάννα, Κατερίνα Γάτσου,
Αναστασία Δεληγιάννη, Εβελίνα Κεχαγιά, Κατερίνα Κύρου, Στέλλα Μαντάνη, Αναστασία Νάνου, Μιχαήλ Νάνος, Ζήναις Παπαγόρα, Πασχαλίνα Παπαχρυσοπούλου, Ζωή Πελεκούδα, Μάγια Παναγιωτίδου, Θάλεια Πιτσέλη, Κυβέλη Πλιάκη, Ευαγγελία Πλούτα, Κατερίνα Σωτηρίου, Ηρώ Τζηκοπούλου, Μυρτώ Τζημοπούλου, Κατερίνα Τουρτούρα, Ελεάνα Φώλια, Σοφία Χριστοφορίδου

Ορχήστρα Δ.Ω.Κ.:
Βιολιά: Λουντμίλα Αχιμπάλοβα, Ευαγγελία Βλιαγκόφτη, Ελισάβετ Γεωργιάδου, Θανάσης Ζαγκανίκας, Διαμαντής Ιωαννίδης, Σωτηρία
Καραουστά, Θοδωρής Κυρατζόπουλος, Θωμάς Κυρατζόπουλος, Θανάσης
Νάτσης, Μαρία Παγκαρλιώτα, Κωνσταντίνα Παπαζήση, Χρύσα Ρουσοπούλου, Δημήτρης Τάτσινας, Αγάπη Τούρτουρα, Μαρία Φίλκα,
Βασιλική Χονδρογιάννη
Βιολοντσέλα: Παναγιώτης Γιαννακόπουλος, Άννα Καρδογιάννη, Δώρα Τανή, Ματίνα Τόζιου- Μόμτσιου
Φλάουτα: Βασιλεία Γεωργιάδη – Κύργια, Μαλαματένια Στεφανίδου, Χριστίνα Τανή
Κλαρινέτα: Θεόδωρος Ιωαννίδης, Φρειδερίκη Στεργίου
Σαξόφωνα: Λάζαρος Ασκαρίδης, Νικάνωρ-Ερμής Καπαγιαννίδης, Αθανάσιος
Καραμάρκος, Κωνσταντίνα Κωτούλα, Εμμανουήλ Τσεγγενές
Τρομπέτες: Κωνσταντίνος Ανδρεόπουλος, Μαριάνθη Θεμελή, Θεοδώρα Μισαηλίδου
Κόντρα μπάσο: Γιάννης Μαλλιόπουλος
Ντραμς – κρουστά: Στέφανος Μεϊχανετσίδης
Πιάνο: Παρασκευή Τζούκα
Άρπα: Αγάπη Φασούλα

*Η Τσιάρα Αφροδίτη είναι θεατρολόγος, απόφοιτη του τμήματος Θεάτρου του
ΑΠΘ

Πηγή φωτογραφίων: Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κοζάνης – Konstantinos Manousaridis

Η μετάβαση των ευρωπαϊκών περιφερειών συχνά αποτυπώνεται μέσα από χάρτες, δείκτες και διαγράμματα. Περιοχές με υψηλή εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, ενεργοβόρες βιομηχανίες και μονοδιάστατα παραγωγικά μοντέλα εμφανίζονται σε infographics ως «regions in transition». Πίσω όμως από αυτές τις απεικονίσεις βρίσκονται πραγματικοί τόποι, με ιστορία, μνήμη και ανθρώπους που καλούνται να επαναπροσδιορίσουν το μέλλον τους.

Τα ευρωπαϊκά εργαλεία οπτικοποίησης πολιτικής επιχειρούν να κάνουν ορατό το εύρος αυτής της αλλαγής. Δείχνουν πού συγκεντρώνεται το βάρος της μετάβασης, ποιες περιοχές επηρεάζονται περισσότερο και πού κατευθύνονται οι χρηματοδοτικοί πόροι. Όμως η ουσιαστική πρόκληση ξεκινά όταν αυτά τα δεδομένα συναντούν την τοπική καθημερινότητα.

Από τον ευρωπαϊκό σχεδιασμό στην περιφερειακή εμπειρία

Σε πολλές ευρωπαϊκές περιοχές, η μετάβαση δεν είναι απλώς μια τεχνική διαδικασία απεξάρτησης από τον άνθρακα. Είναι μια βαθιά κοινωνική και οικονομική αλλαγή, που αγγίζει την απασχόληση, την ταυτότητα των τόπων και τον τρόπο με τον οποίο οι κοινότητες αντιλαμβάνονται το μέλλον τους.

Οι πολιτικές μετάβασης καλούνται να απαντήσουν σε ερωτήματα που δεν χωρούν εύκολα σε πίνακες δεδομένων:
Τι σημαίνει αλλαγή μοντέλου για μια περιοχή που επί δεκαετίες στήριξε την εθνική ανάπτυξη;
Πώς μεταφράζονται οι επενδύσεις σε νέες ευκαιρίες για τους κατοίκους;
Και πώς χτίζεται εμπιστοσύνη σε περιόδους αβεβαιότητας;

Η σημασία των δεδομένων – και τα όριά τους

Οι ευρωπαϊκοί χάρτες και τα infographics έχουν αναμφίβολα αξία. Προσφέρουν συγκριτική εικόνα, ενισχύουν τη διαφάνεια και βοηθούν στη χάραξη στοχευμένων πολιτικών. Ωστόσο, δεν μπορούν από μόνοι τους να αποτυπώσουν την πολυπλοκότητα των τοπικών μεταβάσεων.

Η εμπειρία δείχνει ότι τα δεδομένα αποκτούν πραγματικό νόημα όταν συνδυάζονται με τοπική γνώση, κοινωνικό διάλογο και ενεργή συμμετοχή των φορέων και των πολιτών. Η μετάβαση δεν είναι μόνο ζήτημα χρηματοδότησης, αλλά και διαχείρισης της αλλαγής σε κοινωνικό επίπεδο.

Μια περιοχή που αναγνωρίζει τον εαυτό της στον χάρτη

Υπάρχουν περιφέρειες στην Ευρώπη που, κοιτώντας αυτούς τους χάρτες, αναγνωρίζουν άμεσα τον εαυτό τους. Περιοχές με ισχυρό ενεργειακό αποτύπωμα, με πόλεις και κοινότητες που διαμορφώθηκαν γύρω από τη βιομηχανία και την εξόρυξη, και που σήμερα βρίσκονται στο επίκεντρο του μετασχηματισμού.

Σε αυτές τις περιοχές, η μετάβαση δεν αφορά μόνο το «τι θα έρθει μετά», αλλά και το πώς διαχειρίζεται κανείς το παρελθόν. Η πρόκληση είναι να μετατραπεί η εμπειρία και η τεχνογνωσία δεκαετιών σε πλεονέκτημα για το νέο παραγωγικό μοντέλο, χωρίς να χαθεί η κοινωνική συνοχή.

Infographic: Περιφέρειες σε μετάβαση στην Ευρώπη

Coal Regions in Transition – Just Transition Fund
Το διαδραστικό infographic αποτυπώνει τις ευρωπαϊκές περιφέρειες που εξαρτώνται από τον άνθρακα και τη βαριά βιομηχανία και βρίσκονται σε διαδικασία μετάβασης, προσφέροντας μια συνολική εικόνα του γεωγραφικού και κοινωνικού αποτυπώματος της αλλαγής.

Πηγή: European Parliament – Think Tank
https://www.europarl.europa.eu/thinktank/infographics/JTF/index.html#/coal-regions-in-transition

Η Δυτική Μακεδονία ως μέρος μιας ευρωπαϊκής ιστορίας

Η Δυτική Μακεδονία εντάσσεται ακριβώς σε αυτό το ευρωπαϊκό τοπίο των περιφερειών σε μετάβαση. Όπως και άλλες περιοχές στην Ευρώπη, βιώνει ταυτόχρονα την ανάγκη οικονομικού μετασχηματισμού, κοινωνικής προσαρμογής και επαναπροσδιορισμού της αναπτυξιακής της ταυτότητας.

Η παρουσία της σε ευρωπαϊκούς χάρτες και εργαλεία πολιτικής δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική καταγραφή. Αποτελεί υπενθύμιση ότι η μετάβαση είναι κοινή ευρωπαϊκή πρόκληση, αλλά με έντονα τοπικά χαρακτηριστικά. Το στοίχημα για περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία είναι να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα εργαλεία όχι μόνο ως πηγές χρηματοδότησης, αλλά ως αφετηρία για ουσιαστικό διάλογο, σχεδιασμό και συμμετοχή της κοινωνίας.

Από την απεικόνιση στην πράξη

Οι χάρτες δείχνουν πού βρισκόμαστε. Η πράξη όμως καθορίζει πού πηγαίνουμε. Η επιτυχία της μετάβασης στις ευρωπαϊκές περιφέρειες –και στη Δυτική Μακεδονία– θα κριθεί από το κατά πόσο οι πολιτικές θα μπορέσουν να μετατραπούν σε καθημερινές, χειροπιαστές αλλαγές που δημιουργούν προοπτική και όχι απλώς διαχειρίζονται την απώλεια.

Η Δίκαιη Μετάβαση αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο κρίσιμους πυλώνες της ευρωπαϊκής πολιτικής για το κλίμα και την περιφερειακή ανάπτυξη. Καθώς η Ευρώπη επιταχύνει τη μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, οι περιφέρειες που εξαρτώνται από τον άνθρακα, τον λιγνίτη ή άλλες ενεργοβόρες δραστηριότητες καλούνται να επαναπροσδιορίσουν το παραγωγικό και κοινωνικό τους μοντέλο.

Η συνάντηση της Just Transition Platform, που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025, ανέδειξε βασικούς άξονες πολιτικής και εφαρμογής της Δίκαιης Μετάβασης, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στη χρηματοδότηση, αλλά και στην κοινωνική διάσταση, τη χρήση δεδομένων και τον ρόλο της επικοινωνίας στη διαμόρφωση εμπιστοσύνης.

Ο ρόλος του Just Transition Fund στη χρηματοδότηση δομικών μεταρρυθμίσεων

Το Just Transition Fund (JTF) αποτελεί το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη στήριξη των περιφερειών που πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή και βιομηχανική μετάβαση. Ο ρόλος του ξεπερνά την απλή οικονομική ενίσχυση, καθώς στοχεύει στη χρηματοδότηση δομικών μεταρρυθμίσεων που αλλάζουν τον αναπτυξιακό προσανατολισμό των περιοχών.

Μέσω του JTF, ενισχύονται επενδύσεις σε νέες οικονομικές δραστηριότητες, προγράμματα επανεκπαίδευσης και αναβάθμισης δεξιοτήτων, καθώς και δράσεις που ενδυναμώνουν τη θεσμική ικανότητα των τοπικών και περιφερειακών φορέων. Στόχος είναι η μετάβαση να είναι βιώσιμη, μακροπρόθεσμη και κοινωνικά ισορροπημένη.

Μετατροπή της περιφερειακής οικονομίας με επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες

Η Δίκαιη Μετάβαση συνδέεται άρρηκτα με τη μετατροπή της περιφερειακής οικονομίας μέσα από επενδύσεις σε καθαρές και καινοτόμες τεχνολογίες. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η πράσινη βιομηχανία, η κυκλική οικονομία και οι ψηφιακές εφαρμογές χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος αποτελούν βασικούς άξονες αυτής της νέας αναπτυξιακής κατεύθυνσης.

Οι επενδύσεις αυτές δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας, ενισχύουν την επιχειρηματικότητα και συμβάλλουν στη διαφοροποίηση της τοπικής οικονομίας, μειώνοντας την εξάρτηση από μονοδιάστατα παραγωγικά μοντέλα του παρελθόντος.

Η χρήση δεδομένων και αξιολόγησης πολιτικών για καλύτερη στήριξη

Η αποτελεσματική εφαρμογή της Δίκαιης Μετάβασης απαιτεί τεκμηριωμένες πολιτικές. Η συλλογή και ανάλυση δεδομένων, καθώς και η συστηματική αξιολόγηση των παρεμβάσεων, επιτρέπουν την καλύτερη κατανόηση των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων της μετάβασης.

Η χρήση εργαλείων παρακολούθησης και αξιολόγησης ενισχύει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τη δυνατότητα προσαρμογής των πολιτικών στις πραγματικές ανάγκες των περιφερειών, συμβάλλοντας σε πιο στοχευμένη και αποτελεσματική στήριξη.

Κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα στις μεταβάσεις

Στον πυρήνα της Δίκαιης Μετάβασης βρίσκεται η κοινωνική δικαιοσύνη. Η μετάβαση προς μια πράσινη οικονομία δεν μπορεί να είναι επιτυχής αν αφήνει πίσω εργαζόμενους, τοπικές κοινωνίες ή ευάλωτες ομάδες.

Η ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας περιλαμβάνει πολιτικές απασχόλησης, κοινωνικής προστασίας, επανεκπαίδευσης και ενεργής συμμετοχής των πολιτών. Η μετάβαση οφείλει να λειτουργεί ως μοχλός κοινωνικής συνοχής και όχι ως παράγοντας νέων ανισοτήτων.

Η επικοινωνία ως εργαλείο εμπιστοσύνης και αποδοχής των αλλαγών

Η επικοινωνία αναγνωρίζεται ως καθοριστικός παράγοντας επιτυχίας της Δίκαιης Μετάβασης. Η σαφής, έγκαιρη και συμμετοχική ενημέρωση των πολιτών συμβάλλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και στη διαμόρφωση κοινωνικής αποδοχής των αλλαγών.

Η επικοινωνία δεν περιορίζεται στην ενημέρωση, αλλά περιλαμβάνει τον διάλογο και τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των πολιτικών, ενισχύοντας τη δημοκρατική νομιμοποίηση της μετάβασης.

Με πληροφορίες

European Commission – DG REGIO
Just Transition Platform Meeting, Οκτώβριος 2025
https://ec.europa.eu/regional_policy/whats-new/conferences/just-transition-platform-meeting-october-2025_en

Οι 12 γιορτινές μέρες που μεσολαβούν μεταξύ παραμονής Χριστουγέννων και Θεοφανείων,έχουν συνδεθεί με μυριάδες τοπικά έθιμα ανά την ελληνική επικράτεια που ως κοινωνική αποστολή είχαν, πέραν του να τιμήσουν την γέννηση του θεανθρώπου, να ισχυροποιήσουν τους δεσμούς της οικογένειας.

Όπως εύκολα μπορούμε να φανταστούμε, ένας εξαίσιος τρόπος να μαζευτεί ολόκληρη η οικογένεια ήταν, είναι και θα είναι το φαγητό και ειδικότερα το παραδοσιακό γιορτινό τραπέζι με τα απαραίτητα χριστουγεννιάτικα φαγητά.

Και αν σήμερα στα μεγάλα αστικά κέντρα γνωρίζουμε σχεδόν αποκλειστικά την γαλοπούλα, υπάρχουν ακόμη μέρη της Ελλάδας που την εορταστική κρεατοφαγία την έχουν συνδυάσει με την σφαγή και κατανάλωση του οικόσιτου χοίρου, τα γνωστά «χοιροσφάγια».

Σε παλιότερες εποχές, κάθε σπίτι της ελληνικής υπαίθρου διέθετε και από έναν χοίρο που τον σίτιζε ολόκληρη την χρονιά με σκοπό την τελετουργική γιορτινή θυσία του.

Κανένα κομμάτι του χοίρου δεν πήγαινε χαμένο, κάτι που εύκολα αποδεικνύεται από την ύπαρξη πολλών χοιρινών εδεσμάτων που καταναλώνονταν σε μεγάλες συγκεντρώσεις από σπίτι σε σπίτι.

Χοιρομέρια, λουκάνικα, καπνιστές μπριζόλες, καβουρμάδες, απάκια και σύγλινα είναι μερικοί εκλεκτοί μεζέδες που επιβίωσαν μέσα στον χρόνο και που κάποτε συμπλήρωναν τα «σκουτελικά για ψυχικό» δηλαδή τα φαγώσιμα καλάθια με δώρα που δίνονταν στα φτωχότερα μέλη κάθε κοινότητας.

Κάθε τόπος δημιούργησε με το πέρασμα των χρόνων την δική του ιδιαίτερη παραδοσιακή χριστουγεννιάτικη κουζίνα μέσα από την οποία ερμήνευσε τα γεγονότα της θείας γέννησης και της έλευσης της νέας χρονιάς.

Η Μσούρα είναι το παραδοσιακό Χριστουγεννιάτικο φαγητό του Μελισσοχωρίου Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για μία τριλογία από χοιρινό κρέας, μοσχάρι και κοτόπουλο σιγοβρασμένο με λαχανικά και ρύζι στον φούρνο.

Οι σαρμάδες (ποντιακοί λαχανοντολμάδες) είναι άλλο ένα γιορτινό φαγητό που έχει συμβολική σημασία καθώς το τύλιγμα των φύλλων του λάχανου συμβολίζει τα σπάργανα του Χριστού.

Στις βόρειες περιοχές της Ελλάδας, το χοιρινό κρέας σερβίρεται συχνά με λάχανο τουρσί.

Στον Έβρο την παραμονή των Χριστουγέννων, στο τραπέζι υπήρχαν εννέα διαφορετικά φαγητά, άβραστα και νηστίσιμα, συμβολίζοντας την αφθονία φαγητών όλο τον χρόνο κατά παραλληλισμό των εννέα μηνών κυήσεως της Θεοτόκου.

Κατά μια άλλη εκδοχή τα εννέα φαγητά συμβολίζουν τα μέρη που επισκέφθηκαν ο Χριστός, η Παναγία και ο Ιωσήφ την περίοδο διωγμού του θείου βρέφους από τον Ηρώδη.

Πρώτη παραλλαγή των 9 φαγητών:

H πίτα
Tο κρασί
Tο μέλι
Tο καρπούζι
Tο σαραγλί
Tο μήλο
Tο πεπόνι
Tο σκόρδο
Tο κρεμμύδι

Δεύτερη παραλλαγή των 9 φαγητών
Xαλβάς
Eλιές
Αζυμη πίτα
Πιπεριές
Λάχανο
Ντομάτες
Μελιτζάνες
Αλατοπίπερο
Τουρσί

Η μπάμπω δεν λείπει από κανένα θρακιώτικο σπίτι: χοιρινό με μπόλικα μυρωδικά και μπαχαρικά, το οποίο σιγοβράζει όλο το βράδυ, ώστε να είναι έτοιμο και ζεστό το πρωί, μετά τη θεία λειτουργία των Χριστουγέννων.

Στην Ήπειρο το γιορτινό τραπέζι περιλαμβάνει λαχανοντολμάδες, πίτες όπως το κουσμερί ή χοσμερί, κρεατόπιτα, μπατσαριά, γαλατόπιτα
και γλυκιά κολοκυθόπιτα.

Στα Γιάννενα το αγριογούρουνο σαλμί αλλά και τα κλασσικά μπακλαβαδάκια έχουν την τιμητική τους και στα Ζαγοροχώρια φτιάχνουν τα «σπάργανα».

Στα Τρίκαλα ανήμερα των Χριστουγέννων, συνήθιζαν να τρώνε όλοι μαζί «γουρνάδα»,
δηλαδή ψητό χοιρινό κρέας.

Στην Έυβοια το βράδυ των Χριστουγέννων ψήνουν κομματάκια χοιρινού, στη θράκα, πασπαλισμένο με μπόλικο αλάτι, το λεγόμενο «κοντοσούφλι». Ακόμη παλιότερα έφτιαχναν τις «μπάμπες», που ήταν βρασμένο παχύ έντερο και παραγεμισμένο με συκώτι, σπλήνα, μυρωδικά και μπαχαρικά.

Στην Στερεά Ελλάδα την μέρα των γιορτών τρώνε χοιρινό με σέλινο, αλλά και κοτόσουπα. Η πηχτή και ο πατσάς επίσης είναι γιορτινοί μεζέδες, όπως και τα ψητά κρέατα.

Στην Πελοπόννησο πρωταγωνιστεί το γουρουνόπουλο ψημένο στο φούρνο αλλά και η κρεατόπιτα που είναι κλασσικό χριστουγεννιάτικο φαγητό στην Αρκαδία.

Στη Σπάρτη, οι νοικοκυρές την χριστουγεννιάτικη κουλούρα και τη κάνουν σε σχήμα σταυρού. Κάθε άκρη τη στολίζουν με αμύγδαλα και καρύδια.

Από την Κεφαλονιά μας έρχεται η «πουτρίδα», μαγειρευτό χοιρινό με λαχανικό εποχής, συνήθως λάχανο ή κουνουπίδι, που τρώγονταν την πρωτοχρονιά.

Στην Ζάκυνθο ανήμερα Χριστουγέννων σερβίρονταν μοσχάρι ή κότα αυγολέμονο ενώ την παραμονή κοβόταν η κουλούρα/χριστόψωμο (σαν καρβέλι ψωμί με λάδι, κρασί, γλυκάνισο και καρύδια).

Στην Λευκάδα συνηθίζεται ο κοκοτός (κόκορας) ή βοδινό μακαρονάδα.

Στα Κύθηρα κάποιοι ακόμα μαγειρεύουν τα νηστίσιμα κουκιά στιφάδο με πολλά κρεμυδάκια.

Στη Ρόδο απαραίτητα στο γιορτινό τραπέζι σερβίρονται τα «γιαπράκια», ντολμαδάκια δηλαδή ενώ στα υπόλοιπα νησιά παράλληλα με την γαλοπούλα σερβίρεται ψητό χοιρινό κρέας.

Στην Σάμο τρώνε τα χοιροσφάγια και τη πηχτή, που ήταν βρασμένο χοιρινό κρέας με λεμόνι, το οποίο έπηζε λόγω του λίπους και το έτρωγαν ανήμερα τα Χριστούγεννα.

Οι «Μωμόγεροι» ή «Κοτσαμάνια» είναι ένας αυτοσχέδιος θίασος με σατυρικές διαθέσεις οι οποίοι περιδιαβαίνουν τις γειτονιές του χωριού με την συνοδεία  ποντιακών οργάνων, καυτηριάζοντας με περιπαικτική διάθεση  τα κακώς κείμενα, πρόσωπα αλλά και καταστάσεις που συμβαίνουν σε κάθε μικρή κοινωνία. Είναι ένα παραδοσιακό, δρώμενο, που στόχο έχει να σκορπίσει χαρά, και  γέλιο, εξ’ άλλου και οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές του συνειδητά επιδιώκουν να προκαλέσουν ευθυμία, να διασκεδάσουν μαζί με τους θεατές, να κεραστούν στα σπίτια που επισκέπτονται και φυσικά να μαζέψουν δώρα και χρήματα.

Οι ρίζες του εθίμου  θα πρέπει να αναζητηθούν στην αρχαιότητα και σε ιστορικό βάθος 28 αιώνων. Αποτελεί αφενός κράμα μαγικών, σατιρικών και γονιμικών στοιχείων της ελληνικής αρχαιότητας και αφετέρου αντιεξουσιαστικών σκιρτημάτων κατά του Οθωμανικού ζυγού. Η αυθεντική του αξία συνοψίζεται στο γεγονός πως αποτελεί την πιο σύνθετη μορφή λαϊκής έκφρασης που συνδέει το αρχαίο Ελληνικό με το ερασιτεχνικό θέατρο του Πόντου. Στην πρωταρχική του μορφή είναι παράλληλο με την επίσημη λατρευτική τελετή των Διονυσίων. Στο πέρασμα του χρόνου δέχτηκε αρκετές επιδράσεις από τις θεατρικές εκδηλώσεις του Βυζαντίου και από την μεσαιωνική θεατρική παράσταση.

Ο φωτογράφος  Μιχάλης Παππάς επισκέπτεται τα χωριά της Δυτικής Μακεδονίας και συγκεκριμένα τον Τετράλοφο Κοζάνης σχεδόν κάθε χρόνο φωτογραφίζοντας το ευετηριακό αυτό έθιμο.

Το φωτογραφικό project του Μιχάλη, Mίτος: το νήμα της Ελλάδας, είναι στην πραγματικότητα μια εθνογραφική καταγραφή και αποτύπωση της καρδιάς της Ελλάδας με μια σύγχρονη ματιά που συνδέει την χώρα με τους ανθρώπους της.

«Το νήμα λαμβάνει συμβολικές διαστάσεις και επιδιώκει να αναδείξει τον λαϊκό πολιτισμό και τη λαϊκή τέχνη ιδωμένα σε ένα σύγχρονο πλαίσιο. Το φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον είναι το φόντο που συνυφαίνεται με τα «φορέματα και φορεσιές» ενώ πάντα πρωταγωνιστές είναι οι άνθρωποι.
Μέσα από την project Μίτος: To νήμα της Ελλάδας, αξιώνεται η ανάδειξη του κάλλους του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού που αφορά τόσο στην απλότητα όσο και στη λαμπρότητα της μορφής της ενδυμασίας ως κεντρικού θέματος. Το περιεχόμενο έχει πολυσημία νοημάτων και σχετίζεται με το κοινωνικό, ιστορικό, οικονομικό και πολιτισμικό πλαίσιο που διαμόρφωσε αυτές τις μορφές, με δίκτυα σχέσεων, με αγώνες διεκδικήσεων και κατασκευής ταυτοτήτων.

Επιπλέον ο φυσικός χώρος και η αρχιτεκτονική είναι δεσπόζοντα στοιχεία στην εικόνα. Η ιδιαιτερότητα αυτού του φωτογραφικού έργου έγκειται στη σύγχρονη θεώρησή του, μέσα από τους ανθρώπους που έχουν φυλάξει τα καλά τους ρούχα ως κειμήλια και τα παραδίδουν στην επόμενη γενιά ενώ τα αξιοποιούν σε εθιμικές και εορταστικές περιστάσεις αυθόρμητα επικαιροποιώντας τους μηχανισμούς της παράδοσης ως διαδικασίας.» αναφέρει ο Μιχάλης Παππάς.

Δεν λέω! Αλησμόνητα τα Χριστούγεννα των παιδικών μας χρόνων εκεί γύρω στα sixties…

Και τα γιαπράκια φαίνονταν νοστιμότερα – εμ τα λάχανα δεν είχαν λίπασμα, εμ ο κιμάς ήταν στουμπισμένος με το τσεκούρι. Άσε που τα περίμενες πώς και πώς μετά τη νηστεία με τα σπανακόρυζα και τα πρασόρυζα.

Και τα «αρχουντάθκα» τα γλυκά φάνταζαν πιο λαχταριστά, καθώς τον υπόλοιπο χρόνο φυλάγονταν διπλοκλειδωμένα και ήταν προσπελάσιμα μόνο με ακροβατικά και σκαρφαλώματα στα ψηλά τα ντουλάπια.

Και η αίσθηση της αναμονής για τα Κόλιαντα έμοιαζε πιο δυνατή – ευκαιρία για να φάμε κάνα μανταρίνι αλλά και να μαζέψουμε κάνα φράγκο να πάμε να το επενδύσουμε σε «αγοραστά» παιχνίδια, ίσως και κάποια φθηνά τσιγκαλίδια.

Και η ευχαρίστηση να φοράς κάτι καινούργιο είχε άλλη δύναμη, σε εποχές που το βασικό style ήταν οι μεταποιήσεις, με μοδίστρα μεροκάματο. Χόρταινε το μάτι σου να βλέπεις το ίδιο ύφασμα να περνάει επί μια δεκαετία από τους γονείς στα παιδιά κατά σειρά ηλικίας, κι ύστερα ίσως σε κανένα ξαδελφάκι.

Και το Χριστουγεννιάτικο δέντρο τύχαινε πιο θερμής υποδοχής, έστω κι αν έβγαινε κατατσαλακωμένο από την αποθήκη και στολίζονταν με τις ίδιες μπάλες στην ίδια διάταξη κάθε χρόνο, και τα βαμπάκια στα κλαδιά. Αργότερα βγήκε κι εκείνη η «αράχνη» που τη χειρίζονταν οι μάνες με αποφασιστικότητα και ηρωισμό, κι ας ήξεραν ότι θα είχαν δυο μέρες φαγούρα μετά.

Και περίσσευε η χαρά να βλέπεις τον πατέρα σου όλη μέρα σπίτι, χαλαρό και χαρούμενο, αφού είχε ψοφήσει στη δουλειά για να σώσει όλες τις υποχρεώσεις του στο μαγαζί, στο χωράφι, στο γιαπί ή στο παζάρι μέχρι αργά την παραμονή. Για να δικαιούται δυο μέρες ξεκούρασης με τη γυναίκα και τα παιδιά του.

Και χοροπηδούσε η καρδιά σου όταν κατέφθαναν οι ξενιτεμένοι ή οι αδειούχοι φαντάροι κι έκαναν να λάμπουν τα μάτια των μανάδων και να γελούν ως και τα αυτιά τους. Χωρίς πολλά φιλιά και αγκαλιάσματα. Δεν είναι βλέπετε το φόρτε των Κοζανιτών να «πιάνονται».

Άσε πια και τη γυαλάδα στα μάγουλα, στα μαλλιά, στο σβέρκο, στα χέρια και κυρίως στα ποδάρια  των μελών της οικογένειας, καθότι ξιγαργαλίζουνταν όλοι με το καλό το Χριστουγεννιάτικο το μπάνιο κι έφευγε η ζγκούρα που μάζευαν απ’ τα σοκάκια.

Όλα νόστιμα, λαμπερά, όμορφα κι επίσημα.

Δε λέω…

Αλλά κι αυτό το κρύο της αρκούδας, βρε παιδιά, αξέχαστο!

Ψ-Ο-Φ-Ο-Σ!

Όπου και να πήγαινες, όπου και να βρισκόσουνα, ό,τι και να έκανες… περνούσες από το στάδιο του απόλυτου ξεπαγιάσματος.

Στην προετοιμασία του σπιτιού θες; Ντάμπαρα ανοιχτά όλα, πόρτες και παράθυρα, και τα χέρια μέσα στα νερά, τις βούρτσες  και τα σφουγγαρόπανα. Ό,τι διέθετε από στρωσίδι το σπίτι ανέμιζε στα μπαλκόνια. Ό,τι σεμέν, τραπεζομάντιλο, πετσέτα, πετσετάκι, πιαστράκι θα κοσμούσε το Χριστουγεννιάτικο οικιακό σκηνικό ήταν πλυμένο, ξιγαργαλτσμένο κι απλωμένο στα σκοινιά. Κόκκαλο! Με τα λιλίτσια να κρέμονται από κάτω. «Βγες ψίχα να μαζώξς τα πλυμένα!» Με τι χέρια παιδιά; Δεν λυγούν τα ξιπατουμένα, είναι στα όρια της ολικής αναισθησίας!

Στα κόλιαντα θες; Αξημέρωτα έπρεπε να σηκωθείς να αναγγείλεις την γέννηση του Χριστού, γιατί άμα πήγαινες κάπως αργότερα σ’  έλεγαν «Σώθκαν τα κόλιαντα!» Μόνα τους φυσικά τα παιδιά, ηλικίες συνήθως 8-9 οι αρχηγοί της αποστολής, άντε βαριά μέχρι τα 10, διότι αν ήσουνα και λίγο τρανύτερη κινδύνευες να σε ευχηθεί καμιά χουλέρα οικοδέσποινα: «Άιντι κι τ χρον μι του γαμπρό!» Οι μεγαλύτεροι δε όλο και κάποιο μκρο θα σβάρνιζαν, που θα άρχιζε ήδη να τζιαουνίζει από το τρίτο σπίτι.

Άμα λέμε ψόφος όμως, εννοούμε ΨΟΦΟΣ! Θα μου πείτε δεν σας φορούσαν τίποτα ισοθερμικά; Απαραιτήτως! Ειδικά στα κορίτσια. Φούστα με σούρα στη μέση σαν αλεξίπτωτο (για να μπαίνει καλά από κάτω ο χιονιάς που τ’ αρνάκια παγώνει), κάλτσες τρουακάρ ως το γόνατο, παπούτσια κρεπ στραβοπατημένα από κάποια τρανύτερη πρώην ιδιοκτήτρια, παλτό ξετιναγμένο τιφτίκ΄ (ίσως της ίδιας ιδιοκτήτριας μεταποιημένο) κασκόλ δεμένο γύρω από το κεφάλι και κόμπο στο σαγόνι. Με μελανιασμένα χέρια και κρυοπαγήματα στα ποδάρια γυρνούσαμε στο σπίτι μετά από 4-5 ώρες περιφορά στης Κοζάνης τα σοκάκια. Ούτε στο Αλβανικό!

Αυτές που ήταν να τς κλαιν οι γκουγκανιές πάντως ήταν οι γυναίκες.

Το σκηνικό κάθε χρόνο το ίδιο.

Χιόνια στο Καμπαναριό (φρέσκα), και πάγος στους δρόμους. Βουνά και τα φτυαρισμένα λίγκαβα χιόνια εκατέρωθεν.

Οι Κοζανίτισσες δέσποινες είχαν ήδη ξεπλατιστεί κανένα δεκαήμερο σε ιερά χουσμέτια, και είχαν ήδη ψοφήσει να γεμίζουν τα τσουκάλια, τα ταψιά, τα φανάρια, τα κελάρια, τα μπουντρούμια …. με άσωτο χοιρινό κάθε μορφής και κατεργασίας: κουκουλουμένο σε γιαπράκι, ψητό, τηγανιά, λουκάνικα, τσιγαρίδες, πηχτή, λίγδα, καβουρμά και ότι άλλο πλούσιο σε χοληστερίνη μπορείτε να φανταστείτε.

Είχαν επίσης κάνα-δυο βράδια που ξεκούραζαν το κορμάκι τους στρωματσάδα με το σύζυγο σε κανένα παγωμένο χωλ, γιατί στο κρεβάτι τους κοιμούνταν οπωσδήποτε κάποιοι φιλοξενούμενοι διαφόρων βαθμών συγγενείας. Ο Ξένιος Ζευς μάλλον στην Κοζάνη θα γεννήθηκε!

Πλην όμως αξημέρωτα την Πρώτη μέρα ντύνονταν να παν στην εκκλησιά. Φορούσαν τα καλά τα μπόια και τις μπλούζες από μέσα, παλτό και μαντίλι στο λαιμό, δαχτυλίδια που δυσκολεύονταν να μπουν στα πρησμένα από τα νερά τίμια δάχτυλα, νάϋλον κάλτσες στα ποδάρια και τακούνια!

Άιντε να κάμεις τη διαδρομή μέχρι τον Αη-Νικόλα πάνω στο γυαλί! Τικ-τικ-τικ, δυο εκατοστά το βήμα. Και να μοιράζεις ταυτόχρονα καλημέρες και ευχές στις υπόλοιπες τακουνοφόρες πατινέρ.

Καλμέρα Κικίτσα!

Ισύ είσι Ρούσα; (πού να την αναγνωρίσει μέσα στο έρεβος!) Καλμέρα, χρόνια πουλλά. Ια είπα να πάου ν’ ανάψου ένα κερί κι να γυρίσου να βάλου τραπέζ΄. Θα σκουθούν κι θα χαλέψν κάνα γιαπράκ΄ για πρόφτασ΄…

Κι γω θέλ΄ να γυρίσου μι ν ώρα μ γιατί καρτιρώ του συμπιθιρό – γυρνάει απού μένα μετά ν ικκλησιά κι χράζει να τουν βγάλου μιζέν. Μούγκι να μη σκουθούν τα λυκούλια κι χιρίσν να τρων τα γιαπράκια μι τα χέρια μέσα απ’ του τσκάλι, κι μι τα λιακατίσν! (Πρόκειται για ΜΗ καταγεγραμμένο έθιμο της πόλης, η κατανάλωση δηλαδή στα όρθια της πρώτης σειράς με τα χέρια – σαν φουντάνια).

Έχς κόσμουν σπίτι;

Ναι! Ήρθαν κι οι Αθηναίις ιπρουχτέ…. Ουχ-ουχ-ουχ! Ααα!

Σιγάααα! Του νου σ μη γριντουθείς! Έλα να σι τσακώσου….

Το πρωτάθλημα είχε και δεύτερο και τρίτο γύρο. Γάμοι τη Δεύτερη μέρα και επισκέψεις σε εορτάζοντες όλες τις ημέρες γενικώς, με τα μπουκάλια το βερμούτ στα χέρια. Ο βαθμός δυσκολίας όμως ήταν μικρότερος διότι κατ’  αρχάς η ενδυμασία περιελάμβανε γούνινο παλτό ή αλεπού στο λαιμό, κατά δεύτερον δε και κυριότερο υπήρχε σύζυγος στο πλευρό για να πιαστούν αλαμπρατσέτα. Όταν καταργήθηκαν τα χιόνια, καταργήθηκε και το συγκεκριμένο πιάσιμο.

Θα μου πείτε αυτά τα Χριστούγεννα που γιορτάζουμε παρέα με τις μύγες τα τελευταία χρόνια είναι καλύτερα;

Ντιπ!

Αλλά κι εκείνο το μελάνιασμα από τον ψόφο, μέσα κι όξω απ’ το σπίτι, δεν παλεύονταν παιδιά.

Και να μην βρίσκουμε ανακούφιση ούτε στο κρεβάτι, γιατί πάγος ήταν κι εκεί μέσα. Τσιτσιούργιαζάμι κάνα μισάωρο κουκουλουμένοι πάτον κορφή σε στάση εμβρύου, μέχρι να ζεσταθεί από την ανάσα μας ο αέρας ανάμεσα στις κουβέρτες και τα παπλώματα.

Τυράννια!

Γι’ αυτό θα βροντοφωνάξω:

Ζήτω στα παντελόνια, τα ζιβάγκο, τα μπουφάν και οι μπότες!

Ζήτω η Τηλεθέρμανση!

Έρχεται η γιορτή των Χριστουγέννων και ανασύρουμε από τις αναμνήσεις μας και από τομ έρος που τοποθετούμε τις προσδοκίες μας, όμορφα χριστουγεννιάτικα οικογενειακά τραπέζια, χαρούμενους ανθρώπους να κάθονται γύρω τους, να έχουν ευχάριστη διάθεση και να συνδέονται μεταξύ τους με την ανταλλαγή δώρων ως ένδειξη αγάπης και γνήσιου ενδιαφέροντος.

Για κάθε μία όμως τέτοια ανάμνηση, υπάρχει μια άλλη κρυμμένη στα βαθύτερα στρώματα συνείδησης που αναφέρεται σε άλλα συνήθως επώδυνα συναισθήματα που μπορεί να πυροδοτήσουν οι γιορτές. Συναισθήματα που δεν ταιριάζουν με το «αποδεκτό» Πνεύμα Χριστουγέννων.

Αρκεί να σκεφτούμε πως για κάθε άτομο που ανεβάζει την ένταση στα χριστουγεννιάτικα τραγούδια, υπάρχει ένα άλλο που κλείνει αμέσως το ραδιόφωνο. Για κάθε άτομο που ετοιμάζει ένα εορταστικό τραπέζι, υπάρχει ένα άλλο που μετράει άδειες καρέκλες. Για κάθε άτομο που περιμένει εν αγωνιωδώς τις γιορτές υπάρχει κάποιο άλλο που τρομάζει στην ιδέα της υποχρεωτικής Χριστουγεννιάτικης χαράς. Για αυτόν τον δεύτερο τύπο ανθρώπου, οι διακοπές δεν είναι ούτε υπέροχες ούτε μαγικές, αλλά μια αναπόφευκτη αναμέτρηση με όλα τα αρνητικά συναισθήματα που έχουν συσσωρευτεί μέσα του και η γιορτή Των Χριστουγέννων μπορεί να λειτουργήσει ως πολύ αρνητικός καταλύτης.

Ένα σημαντικό στοιχείο των εορτών που ενισχύει τα επώδυνα συναισθήματα σχετίζεται με την εμπορικά υποκινούμενη επιμονή για ένα αίσθημα χαράς και ευτυχία, που στηρίζεται ή ενισχύεται από την χρήση, ή καλύτερα την κατάχρηση, των υλικών αγαθών. Στην πράξη αυτή η επιμονή έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Η αναγκαστική ευτυχία μας κάνει να νιώθουμε λυπημένοι, αναστατωμένοι και μόνοι, επειδή προσποιούμαστε συναισθήματά τα οποία δε νιώθουμε. Το να βάλουμε ένα ψεύτικο προσωπείο για να εντυπωσιάσουμε τους άλλους είναι τους αποδείξουμε πόσο καλοί είμαστε, μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε εντελώς ψεύτικοι. Η απομάκρυνση από τον πραγματικό μας εαυτό, συμπεριλαμβανομένων των συναισθημάτων μας, μας οδηγεί στην απόρριψη της πραγματικότητας, γεγονός που σχετίζεται με καταθλιπτική διάθεση.

Στο πλαίσιο των προσδοκιών που δημιουργεί η εμπορευματοποιημένη προσέγγιση Των Χριστουγέννων, αντί να μας εμπνέει να είμαστε ευγνώμονες για αυτά που έχουμε, μας υπενθυμίζει τι μας λείπει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ενίσχυσης του αισθήματος της ανεπάρκειας είναι οι Χριστουγεννιάτικες ταινίες, οι οποίες οδηγούν τους θεατές να συνειδητοποιήσουν τη δυσλειτουργία της οικογένειάς τους και την οικονομική απόκλιση σε σχέση με το ιδεατό που παρουσιάζεται.

Ένας δεύτερος, εξίσου σημαντικός παράγοντας που μπορεί να πυροδοτήσει τη χριστουγεννιάτικη μελαγχολία, είναι η αίσθηση μοναξιάς με την οποία έρχονται αντιμέτωποι άνθρωποι που ζούνε μόνοι τους, δεν έχουν ένα υποστηρικτικό δίκτυο ή βιώνουν έναν χωρισμό ή την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Αυτή η σχεδόν υποχρεωτική λοιπόν χαρά, έρχεται σε αντιδιαστολή με τα αισθήματα ενός ανθρώπου που είναι θλιμμένος και θέλει να ζήσει το πένθος του.

Μία άλλη προσέγγιση της προέλευσης της καταθλιπτικής διάθεσης των Χριστουγέννων, δίνει λιγότερη έμφαση στα ίδια τα Χριστούγεννα και περισσότερο στην εποχή του χρόνου. Η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή, που συνήθως αναφέρεται ως εποχιακή κατάθλιψη,τείνει να εμφανίζεται κατά τους φθινοπωρινούς μήνες και συχνά διαρκεί μέχρι την άνοιξη.

Το χειμώνα, τα μειωμένα επίπεδα ηλιακής ακτινοβολίας διαταράσσουν τον κιρκάδιο ρυθμό και μειώνουν τα επίπεδα σεροτονίνης του ατόμου, οδηγώντας σε αύξηση της κυκλοθυμίας που συχνά φτάνει σε κρεσέντο γύρω από τις τόσο απαιτητικές διακοπές.

Τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει να χρησιμοποιείται ο όρος Christmas blues για να περιγράψει αυτό το αίσθημα μελαγχολίας και καταθλιπτικής διάθεσης που εμφανίζεται την εποχή των Χριστουγέννων. Επειδή η κατανόηση και η προσέγγιση της κοινωνίας μας για τις ψυχικές ασθένειες αλλάζει με πολύ γρήγορους ρυθμούς, είναι δύσκολο να πούμε πόσο καιρό υπάρχει το Christmas Blues ως αποδεκτός όρος .

Μία από τις πρώτες αναφορές αυτού του όρου συγκεκριμένα είναι σε ένα άρθρο των New York Times του 1985 με τον τίτλο,

“Αντιμετώπιση της κατάθλιψης κατά τη διάρκεια των διακοπών”. Προφανώς δεν έχουμε να κάνουμε με “επίσημη” ψυχιατρική διαταραχή, όμως σύμφωνα με τις πρόσφατες έρευνες, τα Christmas Blues επηρεάζουν ολοένα και περισσότερους ανθρώπους. Σε πρόσφατη έρευνα στο περιοδικό Psychiatric Times, το 67% των ατόμων που είχαν διαγνωστεί με κατάθλιψη ανέφεραν πιο έντονα συμπτώματα την περίοδο των Χριστουγεννιάτικων διακοπών. Αν και το Christmas Blues επηρεάζει ορισμένα άτομα περισσότερο από άλλα, σχεδόν όλοι βιώνουν τουλάχιστον κάποιο βαθμό αρνητικών συναισθημάτων κατά τη διάρκεια των διακοπών, είτε προκαλούνται από πράγματα όπως το άγχος της προετοιμασίας περίτεχνων συγκεντρώσεων είτε από την απογοήτευση και την ματαίωση που βιώνουν σε σχέση με τις προσδοκίες που είχαν.

Και αφού τέθηκε το πλαίσιο μορφής και εκδήλωσης της μελαγχολίας των Χριστουγέννων, τι μπορούμε να κάνουμε για να νιώσουμε καλύτερα;

Στην αντιμετώπιση μιας κατάστασης που πυροδοτεί αρνητικά συναισθήματα, ακρογωνιαίο λίθο στη μείωση της έντασης αποτελεί η διατήρηση ρουτίνας. Τι κι εάν το πνεύμα Των Χριστουγέννων επιβάλλει την αλλαγή προγράμματος! Η διατήρηση της ρουτίνας δημιουργεί ένα αίσθημα ασφάλειας και σιγουριάς σε μια κατάσταση τόσο απαιτητική σε επίπεδο ψυχολογικής ενέργειας. Όταν μάλιστα η ρουτίνα αυτή περιλαμβάνει πράξεις αυτοφροντίδας όπως η γυμναστική, δημιουργούνται σταθερές βάσεις ψυχικής ενδυνάμωσης και τίθεται το θεμέλιο για εστίαση στο παρόν.

Η εστίαση στο παρόν βοηθά να διαλύσουμε τα φαντάσματα του παρελθόντος και να αποφύγουμε το αίσθημα της απουσίας ελέγχου που σχετίζεται με το μέλλον. Το μέρος στο οποίο είναι πιο δύσκολο να είσαι δυστυχισμένος είναι συχνά η παρούσα στιγμή. Τι είναι στην πραγματικότητα εντάξει αυτή τη στιγμή; Τι, ακριβώς, μπορείς να δεις, να μυρίσεις, να ακούσεις ή να γευτείς που είναι ωραίο; Είσαι σε ένα ωραίο δωμάτιο, με ωραία μουσική και ωραίο φαγητό; Αυτά δεν είναι πράγματα για τα οποία πρέπει να χαίρεσαι; Αυτή είναι ουσιαστικά η ενσυνειδητότητα, μια πρακτική επίγνωσης των αμέσων σκέψεων και συναισθημάτων που πολλοί θεραπευτές χρησιμοποιούν στο πλαίσιο θεραπείας λόγω της αποτελεσματικότητάς της στη βελτίωση της ψυχικής ευεξίας του ατόμου.

Το κυριότερο όμως όλων στη διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων είναι να είμαστε ειλικρινής με τον εαυτό μας και το πως νιώθουμε. Με το να αρνούμαστε πως νιώθουμε,εγκλωβιζόμαστε στη κατάσταση αυτή και φυσικά δεν μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε.

Αποδεχόμαστε τα συναισθήματα μας, όχι για να μείνουμε στάσιμοι σ΄ αυτά αλλά γιατί αν και παράδοξο, μπορούμε να αλλάξουμε αφότου πρώτα αποδεχθούμε τον εαυτό μας ακριβώς όπως είναι με τα συναισθήματα του. Σε έναν κόσμο που ο καθένας μπορεί να είναι αυτό που θέλει, εσύ αποφάσισε να είσαι ο εαυτός σου!