Ο Σίσυφος δε φτάνει ποτέ στην κορυφή του λόφου, στο τέρμα της διαδρομής. Όταν όλα είναι άπειρα, πώς γίνεται η συγκεκριμένη διαδρομή να μην είναι; Δεν υπάρχει τερματισμός παρ’ εκτός αν τον επινοήσουμε εμείς. Σαν έναν δρομέα, που του έχει δοθεί σημείο τερματισμού. Σκεφτείτε τι θα γίνει. Θα τρέχει μέχρι να πεθάνει. Όταν πεθάνει, θα δημιουργήσει αναγκαστικά ένα τέρμα, προσωπικό. Οπότε, αν μπορούσε να ζητήσει κάτι αυτός ο δρομέας, ξέροντας πως, όταν τρέχει ζει κι όταν τερματίσει θα είναι ήδη νεκρός, θα ζητούσε να τρέχει το δυνατό περισσότερο, για να επιμηκύνει τη ζωή του. Στον μύθο, δεν υπάρχει συγκεκριμένο σημείο που ο Σίσυφος χάνει τον έλεγχο της πέτρας. Υποθέτω (για να μην πω ότι είμαι σίγουρος) πως κάθε φορά, πηγαίνει την πέτρα λίγο πιο πάνω, σε νέο εμπόδιο, χάνει τον έλεγχο και επιστρεφει στους πρόποδες. Κατεβαίνοντας δεν είναι παράλογος, γιατί δεν κατεβαίνει απλώς. Η κάθοδος αυτή, είναι ακόμη μια προσπάθεια, εξίσου επίπονη, με την άνοδο. Δεν έχει την πέτρα στα χέρια πλέον, όμως πρέπει να θυμηθεί. Να κρατήσει στη μνήμη του το νέο εμπόδιο , να επεξεργαστεί και να βρει τον τρόπο να το ξεπεράσει. Ο Σίσυφος, έπειτα από τις τόσες προσπάθειες είναι πλέον γυμνασμένος, σχεδόν χωρίς καθόλου λίπος, γεμάτος ισχυρούς μύες και με μυαλό ακονισμένο. Ο Σίσυφος, υπηρετεί το παράλογο του Camus μόνο όταν καθώς κατεβαίνει, δεν προσπαθεί να θυμάται, όταν αφήνεται στη λήθη και έτσι χάνει την ανάμνηση της νέας του κατάκτησης. Η μνήμη κατά την κάθοδο είναι που μετατρέπει τον παραλογισμό του σε σοφία. Πολύ καλώς επιμένει στο μαρτύριο του ο Σίσυφος. Είναι ο δρομέας, που μέσω της Μνήμης επιμηκύνει τη ζωή του, τη ζωή της οντότητας που εμπεριέχεται και κατά συνέπεια επιβραδύνει τον θάνατο. 

Ο Σίσυφος εύχεται να μη φτάσει ποτέ στην κορυφή του λόφου. 

Ηθική ελευθερία, είναι η ανεξαρτησία της βουλήσεως ώστε να ρυθμίζει τη συμπεριφορά της σύμφωνα προς τα ηθικά ιδεώδη. Από την ηθική σκοπιά κοιταγμένη η ελευθερία, είναι μια αξία που η ίδια αποτελεί τον αποχρώντα λόγο για την εξάσκηση της. Κατά τον Liebniz “Μόνο ο Θεός είναι τέλεια ελεύθερος, και τα δημιουργημένα πνεύματα δεν είναι ελεύθερα πάρα μόνο στο βαθμό που βρίσκονται πάνω από τα πάθη”. Κατά τον Spinoza “Εκείνος είναι ελεύθερος που οδηγείται μόνον από τον λόγο. Έτσι εννοημένη η ελευθερία, είναι ταυτόχρονα η κατάκτηση της εσωτερικής ομοιογένειας και της πλήρους προσαρμογής, η συμφωνία με τον ίδιο τον εαυτό μας. Κατά τον Mill “Το σύνθημα της δυνάμεως μας να μεταβάλουμε αν θέλουμε τον χαρακτήρα μας, είναι ακριβώς το αίσθημα της ηθικής ελευθερίας, του οποίου έχουμε συνείδηση. Ένα πρόσωπο αισθάνεται ηθικά ελεύθερο, όταν αισθάνεται ότι οι συνήθειες και οι πειρασμοί του δεν τον κυριευουν, αλλά κυριαρχεί επάνω τους, τόσο που και όταν ακόμη ενδίδει, αισθάνεται ότι θα μπορούσε να αντισταθεί. Που και αν ήθελε να τις καταστείλει τελείως, δε θα του χρειαζόταν γι’ αυτό μια πιο μεγάλη δύναμη επιθυμίας απ’ όση αισθάνεται πως είναι ικανός να έχει.

Illustration εξωφύλλου: DAVID SENIOR

Eπιλογή αποσπάσματος : Λίλα Κύρου

Οποιοσδήποτε καταφέρνει να βιώσει την ιστορία της ανθρωπότητας ως τη δική του ιστορία, θα νιώσει με έναν γενικευμένο τρόπο όλη τη λύπη ενός ανάπηρου που σκέφτεται την υγεία, ενός ηλικιωμένου που σκέφτεται τα όνειρα της νιότης του, ενός εραστή που στερήθηκε το αντικείμενο του πόθου του, ενός μαρτυρά του οποίου το ιδανικό χάνεται… Αλλά αν κανείς αντέξει, αν κανείς μπορούσε να αντέξει αυτή την τεράστια λύπη όλων των ειδών… Αν κανείς μπορούσε να κουβαλήσει στην ψυχή του όλα αυτά, τα παλαιότερα, τα νεότερα, τις απώλειες, τις ελπίδες, τις κατακτήσεις και τις νίκες της ανθρωπότητας. Αν μπορούσε τελικά κάποιος να βάλει όλα αυτά στην ψυχή του και να τα στριμώξει σε ένα και μόνο συναίσθημα, αυτό σίγουρα θα πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα μια ευτυχία που μέχρι τώρα δεν έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα… Η ευτυχία ενός θεού γεμάτου δύναμη και αγάπη, γεμάτου δάκρυα και γέλιο, μια ευτυχία που, όπως ο ήλιος του δειλινού, διαρκώς χαρίζει τα ανεξάντλητα πλούτη του, ξεχύνοντας τα στη θάλασσα, νιώθοντας πάρα πολύ πλούσιος όπως και ο ήλιος, μόνο όταν ακόμα και ο φτωχότερος ψαράς εξακολουθεί να κωπηλατεί με χρυσαφένια κουπιά! Αυτό το θεϊκό συναίσθημα τότε θα ονομαζόταν ανθρωπιά.

Φρίντριχ Νίτσε: 1844-1900, Γερμανός φιλόσοφος , καθηγητής της ελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας.

]]> https://togethermag.gr/life-culture/vivlio/tade-efi-odysseas-elytis/ Sat, 12 Sep 2020 08:18:41 +0000 https://togethermag.gr/?p=22546 Αποσπάσματα από το Μονόγραμμα 

Εκδόσεις Ίκαρος 

Έτσι μιλώ για σένα και για μένα 

Επειδή σ’ αγαπώ και στην αγάπη ξέρω 

Να μπαίνω σαν Πανσέληνος 

Από παντού, για το μικρό το πόδι σου μες στ’ αχανή 

  σεντόνια 

Να μαδάω γιασεμιά – κι έχω τη δύναμη 

Αποκοιμισμένη, να φυσώ να σε πηγαίνω 

Μεσ’ από φεγγερά περάσματα και κρυφές της θάλασσας

στοές

Υπνωτισμένα δέντρα με αράχνες που ασημίζουνε

Ακουστά σ’ έχουν τα κύματα 

Πώς χαϊδεύεις, πώς φιλάς 

Πώς λες ψιθυριστά το “τι” και το “ε” 

Τριγύρω στο λαιμό στον όρμο 

Πάντα εμείς το φως κι η σκιά 

Πάντα εσύ τ’ αστεράκι και πάντα εγώ το σκοτεινό 

     πλεούμενο 

Πάντα εσύ το λιμάνι κι εγώ το φανάρι το δεξιά 

Το βρεμένο μουράγιο και η λάμψη επάνω στα κουπιά… 

Τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στον άνεμο 

Τόσο η στάλα στον αέρα, τόσο η σιγαλιά 

Τριγύρω η θάλασσα η δεσποτική

Καμάρα τ’ ουρανού με τ’ άστρα 

Τόσο η ελάχιστη σου αναπνοή 

Που πια δεν έχω τίποτα άλλο 

Μες στους τέσσερις τοίχους, το ταβάνι, το πάτωμα 

Να φωνάζω από σένα και να με χτυπά η φωνή μου

Να μυρίζω από σένα και ν’ αγριεύουν οι άνθρωποι 

Επειδή το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο

Δεν τ’ αντέχουν οι άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ’ ακούς 

Είναι νωρίς ακόμη μες στον κόσμο αυτόν αγάπη μου

Να μιλώ για σένα και για μένα. 

Οδυσσέας Ελύτης: Οδυσσέας Αλεπουδέλης, ποιητής,μεταφραστής, κριτικός τέχνης, συγγραφέας, γεννήθηκε 2 Νοεμβρίου 1911. Το 1960 βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. 

Απόσπασμα από το βιβλίο “Πραγματεία περί αθεολογίας”

Φυσική της μεταφυσικής, Εκδόσεις Εξάντας

Η σιωπή του Θεού επιτρέπει την πολυλογία των ιερέων του, οι οποίοι κάνουν χρήση και κατάχρηση του επιθέτου: όποιος δεν πιστεύει στον Θεό, άρα σε αυτούς, γίνεται αμέσως ένας άθεος. Άρα ο χείριστος των ανθρώπων: ο αμοραλιστής, ο μισητός, ο αποκρουστικός, η ενσάρκωση του Κακού. Που πρέπει να τον μπαγλαρώσουν μάνι-μάνι ή να τον βασανίσουν, να τον θανατώσουν. Έκτοτε είναι δύσκολο να πει κάποιος ότι είναι άθεος… Οι άλλοι τον λένε έτσι, και πάντοτε με την προσβλητική προοπτική μιας Αρχής που φροντίζει να καταδικάζει. Η κατασκευή της λέξης το διευκρινίζει άλλωστε: ά-θεός. Με στερητικό πρόθεμα, η λέξη συνεπάγεται μια άρνηση, μια έλλειψη, ένα κενό, μια διαδικασία αντίθεσης. Κανένας όρος δεν υπάρχει για να χαρακτηρίσει θετικά εκείνον που δε θυσιάζει στις χίμαιρες εκτός αυτής της γλωσσολογικής κατασκευής που παροξύνει τον ακρωτηριασμό: ά-θεος λοιπόν, αλλά και αν-όσιος, α-γνωστικιστής, ά-πιστος, αρνισί-θρησκος, δύσ-πιστος, ά-θρησκος, α-σεβής(τίποτα δεν απουσιάζει από το προσκλητήριο!) και όλες οι λέξεις που προέρχονται από αυτες: αρνησιθρησκία, απιστία, ασέβεια κλπ. Τίποτε που να σημαίνει την ηλιακή, καταφατική, θετική, ελεύθερη, δυνατή πλευρά του ατόμου που τοποθετείται πέραν της μαγικής σκέψης και των μύθων. Ο αθεϊσμός υπάγεται άρα σε μια ρηματική δημιουργία των θεόληπτων. Ως άθεος χαρακτηρίζεται ο άλλος που αρνείται τον τοπικό Θεό όταν όλος ο κόσμος ή ο περισσότερος πιστεύει σε αυτόν. Και έχει συμφέρον να πιστεύει…

ΜΙΣΕΛ ΟΝΦΡΕ: Γεννήθηκε το 1959 και είναι διδάκτωρ της φιλοσοφίας. Έχει γράψει τριάντα περίπου βιβλία όπου διατυπώνει τη δική του φιλοσοφία περί αθεΐας, υλισμού, ηδονισμού, ηθικής και αισθητικής.

Μετάφραση-Σημειώσεις: ΣΑΠΦΩ ΔΙΑΜΑΝΤΗ

Απόσπασμα από το βιβλίο “Η κοιλιά των φιλοσόφων“. Κριτική του διαιτητικού λόγου. 

Εκδόσεις Εξάντας 

Η επιθυμία των κυνικών είναι η υπονόμευση της εμπιστοσύνης στα ιδανικά που αποτελούν ταυτόχρονα τις αρχές της ψευδαίσθησης: το ιερό, το κατεστημένο, τη συνήθεια, την αδράνεια. Επίσης, αντλεί τη δύναμη της από μια θετική θεώρηση των πραγμάτων, σύμφωνα με την οποία ο πειραματισμός μιας ανεπιτήδευτης ζωης δίνει τη δυνατότητα για την επίτευξη μιας αυτοαισθητικής, μιας σωτήριας παιδαγωγικής της απόγνωσης. Αυτός ο «οργισμένος Σωκράτης», όπως χαρακτηρίστηκε ο Διογένης, θα είχε αναμφισβήτητα προσυπογράψει την παρότρυνση του Μοντέν για τον αυτοπροσδιορισμό της ζωής μας, ο οποίος πίστευε ακόμα ότι «το μεγαλειώδες και ένδοξο αριστούργημα μας είναι να ζούμε σύμφωνα με τον εαυτό μας». Ο κυνικός υποκινείται εσωτερικά από την επιθυμία να λύσει το πρόβλημα της ύπαρξης μέσω της αισθητικής. Ο σκοπός του είναι αρχιτεκτονικός: περισσότερο η ευθυμία μιας ζωής υπό το πνεύμα της αγνής απόλαυσης, της απλής ευχαρίστησης, παρά η απόγνωση μιας καθημερινότητας υποταγμένης στην επανάληψη, στην ταυτοσημία. Στον συνομιλητή που θα του έλεγε ότι «η ζωή είναι ένα κακό», ο Διογένης θα απαντούσε: «Όχι, η κακή ζωή… ». Ο φιλόσοφος με το πιθάρι-παρόλο που ο αμφορέας θα ταίριαζε περισσότερο, το πιθάρι είναι γαλατική επινόηση- θα κάνει μια παιδαγωγική χρήση τροφίμων. Ο κολοφώνας του θεωρητικού οικοδομήματος του κυνισμού είναι ο ισχυρισμός της απόλυτης υπεροχής της φυσικής τάξης σε σχέση με οτιδήποτε άλλο. Ο πολιτισμός είναι δεκανίκι της διαστροφής: φιλτράρει τη θετική αθωότητα και παγιώνει τη διαφθορά επί του πραγματικού, που μετατρέπεται σε ειδεχθές αντικείμενο γύρω από το οποίο δορυφορούν απαγορεύσεις, σκάνδαλα και σύνδρομα. Το προσποιητό πρέπει να καταργηθεί. Το σχέδιο του Διογένη προτείνει «επιστροφή στον πρωτογονισμό», και η διατροφή χαρακτηρίζεται από αυτή τη βούληση. 

ΜΙΣΕΛ ΟΝΦΡΕ: Γεννήθηκε το 1959 και είναι διδάκτωρ της φιλοσοφίας. Έχει γράψει τριάντα περίπου βιβλία όπου διατυπώνει τη δική του φιλοσοφία περί αθεΐας, υλισμού, ηδονισμού, ηθικής και αισθητικής. 

Μετάφραση: ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΒΑΡΑΤΖΗ, ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΕΡΑΣΗ

Απόσπασμα από το βιβλίο “Κάιν“,

Εκδόσεις Καστανιώτη, Μετάφραση Αθηνά Ψυλλιά

Ρώτησε ο Ισαάκ,

Πατέρα, τι κακό σου έκανα και θέλησες να με σκοτώσεις, εμένα, τον μονάκριβο γιο σου;

Κακό δεν μου έκανες, Ισαάκ

Τότε γιατί ήθελες να μου κόψεις το λαρύγγι σαν να ήμουν αρνί, ρώτησε το αγόρι. Αν δεν είχε εμφανιστεί εκείνος ο άντρας να σου κρατήσει το χέρι, ο θεός να τον ευλογεί, θα οδηγούσες τώρα ένα πτώμα στο σπίτι.

Η ιδέα ήταν του κυρίου, που ήθελε να λάβει απόδειξη.

Απόδειξη για ποιο πράγμα; Για την πίστη μου, για την υπακοή μου; Και τι κύριος είναι αυτός που προστάζει έναν πατέρα να σκοτώσει τον ίδιο του τον γιο;

Είναι ο κύριος που έχουμε, ο κύριος των προγόνων μας, ο κύριος που βρισκόταν εδώ πριν εμείς γεννηθούμε

Κι αν αυτός ο κύριος είχε ένα γιο, θα τον έστελνε κι αυτόν να τον σκοτώσουν; ρώτησε ο Ισαάκ. 

Το μέλλον θα μας το πει. 

Δηλαδή ο κύριος είναι ικανός για όλα, για το καλό, για το κακό και για το χειρότερο; Μάλιστα. Αν είχες παρακούσει την εντολή, τι θα συνέβαινε, ρώτησε ο ισαάκ.

Το σύνηθες για τον κύριο είναι να στείλει καταστροφή ή μια αρρώστια σε όποιον παρακούσει.

Δηλαδή ο κύριος είναι μνησίκακος.

Έτσι νομίζω, απάντησε ο Αβραάμ χαμηλόφωνα.

Ζοζέ Σαραμάγκου: 1922-2010,γεννήθηκε στο χωριό Αζινιάγκα της Πορτογαλίας, συγγραφέας, ποιητής, σεναριογράφος, και δημοσιογράφος, το 1998 του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ. 

Απόσπασμα από το βιβλίο “Ο Ηγεμόνας”

Μετάφραση Καζαντζάκης / Επιλογή Λίλα Κύρου 

Υπάρχουν τριών λογιών μυαλά: όταν καταλαβαίνεις μόνος σου, όταν καταλαβαίνεις όταν οι άλλοι σου δείξουν, όταν δεν καταλαβαίνεις μήτε μόνος σου μήτε όταν οι άλλοι σου δείξουν. Ο πρώτος έχει λαμπρότητο νου, ο δεύτερος λαμπρό, ο τρίτος ασήμαντο. Πετρούκης λοιπόν, αναγκαστικά, αν δεν ήταν στον πρώτο βαθμό, θα ‘ταν στο δεύτερο, γιατί όταν έχεις την ικανότητα να ξεχωρίζεις στα λόγια και στα έργα το καλό από το κακό, κι αν ακόμα δεν είσαι δημιουργικός, μπορείς να ξεχωρίζεις τα κακά από τα καλά έργα του υπουργού, και τούτα να εγκωμιάζεις κι εκείνα να διορθώνεις° κι ο υπουργός, μην μπορώντας να σε εξαπατήσει, παραμένει καλός. Τώρα, πώς ο ηγεμόνας μπορεί να γνωρίσει τον υπουργό του, υπάρχει ένας τρόπος που δε λαθεύει ποτέ. Όταν βλέπεις τον υπουργό να συλλογίζεται περισσότερο τον εαυτό του πάρα τον ηγεμόνα, και σε όλες του τις πράξεις κυνηγάει το συμφέρον του, να ξέρεις πως ένας τέτοιος δεν μπορεί ποτέ να ‘ναι καλός υπουργός και δεν πρέπει ποτέ να του’ χεις εμπιστοσύνη… 

Νικολό Μακιαβέλι 1469-1527, Ιταλός διπλωμάτης, πολιτικός, ιστορικός, ανθρωπιστής και συγγραφέας της περιόδου της Αναγέννησης 

]]>