Δεν λέω! Αλησμόνητα τα Χριστούγεννα των παιδικών μας χρόνων εκεί γύρω στα sixties…

Και τα γιαπράκια φαίνονταν νοστιμότερα – εμ τα λάχανα δεν είχαν λίπασμα, εμ ο κιμάς ήταν στουμπισμένος με το τσεκούρι. Άσε που τα περίμενες πώς και πώς μετά τη νηστεία με τα σπανακόρυζα και τα πρασόρυζα.

Και τα «αρχουντάθκα» τα γλυκά φάνταζαν πιο λαχταριστά, καθώς τον υπόλοιπο χρόνο φυλάγονταν διπλοκλειδωμένα και ήταν προσπελάσιμα μόνο με ακροβατικά και σκαρφαλώματα στα ψηλά τα ντουλάπια.

Και η αίσθηση της αναμονής για τα Κόλιαντα έμοιαζε πιο δυνατή – ευκαιρία για να φάμε κάνα μανταρίνι αλλά και να μαζέψουμε κάνα φράγκο να πάμε να το επενδύσουμε σε «αγοραστά» παιχνίδια, ίσως και κάποια φθηνά τσιγκαλίδια.

Και η ευχαρίστηση να φοράς κάτι καινούργιο είχε άλλη δύναμη, σε εποχές που το βασικό style ήταν οι μεταποιήσεις, με μοδίστρα μεροκάματο. Χόρταινε το μάτι σου να βλέπεις το ίδιο ύφασμα να περνάει επί μια δεκαετία από τους γονείς στα παιδιά κατά σειρά ηλικίας, κι ύστερα ίσως σε κανένα ξαδελφάκι.

Και το Χριστουγεννιάτικο δέντρο τύχαινε πιο θερμής υποδοχής, έστω κι αν έβγαινε κατατσαλακωμένο από την αποθήκη και στολίζονταν με τις ίδιες μπάλες στην ίδια διάταξη κάθε χρόνο, και τα βαμπάκια στα κλαδιά. Αργότερα βγήκε κι εκείνη η «αράχνη» που τη χειρίζονταν οι μάνες με αποφασιστικότητα και ηρωισμό, κι ας ήξεραν ότι θα είχαν δυο μέρες φαγούρα μετά.

Και περίσσευε η χαρά να βλέπεις τον πατέρα σου όλη μέρα σπίτι, χαλαρό και χαρούμενο, αφού είχε ψοφήσει στη δουλειά για να σώσει όλες τις υποχρεώσεις του στο μαγαζί, στο χωράφι, στο γιαπί ή στο παζάρι μέχρι αργά την παραμονή. Για να δικαιούται δυο μέρες ξεκούρασης με τη γυναίκα και τα παιδιά του.

Και χοροπηδούσε η καρδιά σου όταν κατέφθαναν οι ξενιτεμένοι ή οι αδειούχοι φαντάροι κι έκαναν να λάμπουν τα μάτια των μανάδων και να γελούν ως και τα αυτιά τους. Χωρίς πολλά φιλιά και αγκαλιάσματα. Δεν είναι βλέπετε το φόρτε των Κοζανιτών να «πιάνονται».

Άσε πια και τη γυαλάδα στα μάγουλα, στα μαλλιά, στο σβέρκο, στα χέρια και κυρίως στα ποδάρια  των μελών της οικογένειας, καθότι ξιγαργαλίζουνταν όλοι με το καλό το Χριστουγεννιάτικο το μπάνιο κι έφευγε η ζγκούρα που μάζευαν απ’ τα σοκάκια.

Όλα νόστιμα, λαμπερά, όμορφα κι επίσημα.

Δε λέω…

Αλλά κι αυτό το κρύο της αρκούδας, βρε παιδιά, αξέχαστο!

Ψ-Ο-Φ-Ο-Σ!

Όπου και να πήγαινες, όπου και να βρισκόσουνα, ό,τι και να έκανες… περνούσες από το στάδιο του απόλυτου ξεπαγιάσματος.

Στην προετοιμασία του σπιτιού θες; Ντάμπαρα ανοιχτά όλα, πόρτες και παράθυρα, και τα χέρια μέσα στα νερά, τις βούρτσες  και τα σφουγγαρόπανα. Ό,τι διέθετε από στρωσίδι το σπίτι ανέμιζε στα μπαλκόνια. Ό,τι σεμέν, τραπεζομάντιλο, πετσέτα, πετσετάκι, πιαστράκι θα κοσμούσε το Χριστουγεννιάτικο οικιακό σκηνικό ήταν πλυμένο, ξιγαργαλτσμένο κι απλωμένο στα σκοινιά. Κόκκαλο! Με τα λιλίτσια να κρέμονται από κάτω. «Βγες ψίχα να μαζώξς τα πλυμένα!» Με τι χέρια παιδιά; Δεν λυγούν τα ξιπατουμένα, είναι στα όρια της ολικής αναισθησίας!

Στα κόλιαντα θες; Αξημέρωτα έπρεπε να σηκωθείς να αναγγείλεις την γέννηση του Χριστού, γιατί άμα πήγαινες κάπως αργότερα σ’  έλεγαν «Σώθκαν τα κόλιαντα!» Μόνα τους φυσικά τα παιδιά, ηλικίες συνήθως 8-9 οι αρχηγοί της αποστολής, άντε βαριά μέχρι τα 10, διότι αν ήσουνα και λίγο τρανύτερη κινδύνευες να σε ευχηθεί καμιά χουλέρα οικοδέσποινα: «Άιντι κι τ χρον μι του γαμπρό!» Οι μεγαλύτεροι δε όλο και κάποιο μκρο θα σβάρνιζαν, που θα άρχιζε ήδη να τζιαουνίζει από το τρίτο σπίτι.

Άμα λέμε ψόφος όμως, εννοούμε ΨΟΦΟΣ! Θα μου πείτε δεν σας φορούσαν τίποτα ισοθερμικά; Απαραιτήτως! Ειδικά στα κορίτσια. Φούστα με σούρα στη μέση σαν αλεξίπτωτο (για να μπαίνει καλά από κάτω ο χιονιάς που τ’ αρνάκια παγώνει), κάλτσες τρουακάρ ως το γόνατο, παπούτσια κρεπ στραβοπατημένα από κάποια τρανύτερη πρώην ιδιοκτήτρια, παλτό ξετιναγμένο τιφτίκ΄ (ίσως της ίδιας ιδιοκτήτριας μεταποιημένο) κασκόλ δεμένο γύρω από το κεφάλι και κόμπο στο σαγόνι. Με μελανιασμένα χέρια και κρυοπαγήματα στα ποδάρια γυρνούσαμε στο σπίτι μετά από 4-5 ώρες περιφορά στης Κοζάνης τα σοκάκια. Ούτε στο Αλβανικό!

Αυτές που ήταν να τς κλαιν οι γκουγκανιές πάντως ήταν οι γυναίκες.

Το σκηνικό κάθε χρόνο το ίδιο.

Χιόνια στο Καμπαναριό (φρέσκα), και πάγος στους δρόμους. Βουνά και τα φτυαρισμένα λίγκαβα χιόνια εκατέρωθεν.

Οι Κοζανίτισσες δέσποινες είχαν ήδη ξεπλατιστεί κανένα δεκαήμερο σε ιερά χουσμέτια, και είχαν ήδη ψοφήσει να γεμίζουν τα τσουκάλια, τα ταψιά, τα φανάρια, τα κελάρια, τα μπουντρούμια …. με άσωτο χοιρινό κάθε μορφής και κατεργασίας: κουκουλουμένο σε γιαπράκι, ψητό, τηγανιά, λουκάνικα, τσιγαρίδες, πηχτή, λίγδα, καβουρμά και ότι άλλο πλούσιο σε χοληστερίνη μπορείτε να φανταστείτε.

Είχαν επίσης κάνα-δυο βράδια που ξεκούραζαν το κορμάκι τους στρωματσάδα με το σύζυγο σε κανένα παγωμένο χωλ, γιατί στο κρεβάτι τους κοιμούνταν οπωσδήποτε κάποιοι φιλοξενούμενοι διαφόρων βαθμών συγγενείας. Ο Ξένιος Ζευς μάλλον στην Κοζάνη θα γεννήθηκε!

Πλην όμως αξημέρωτα την Πρώτη μέρα ντύνονταν να παν στην εκκλησιά. Φορούσαν τα καλά τα μπόια και τις μπλούζες από μέσα, παλτό και μαντίλι στο λαιμό, δαχτυλίδια που δυσκολεύονταν να μπουν στα πρησμένα από τα νερά τίμια δάχτυλα, νάϋλον κάλτσες στα ποδάρια και τακούνια!

Άιντε να κάμεις τη διαδρομή μέχρι τον Αη-Νικόλα πάνω στο γυαλί! Τικ-τικ-τικ, δυο εκατοστά το βήμα. Και να μοιράζεις ταυτόχρονα καλημέρες και ευχές στις υπόλοιπες τακουνοφόρες πατινέρ.

Καλμέρα Κικίτσα!

Ισύ είσι Ρούσα; (πού να την αναγνωρίσει μέσα στο έρεβος!) Καλμέρα, χρόνια πουλλά. Ια είπα να πάου ν’ ανάψου ένα κερί κι να γυρίσου να βάλου τραπέζ΄. Θα σκουθούν κι θα χαλέψν κάνα γιαπράκ΄ για πρόφτασ΄…

Κι γω θέλ΄ να γυρίσου μι ν ώρα μ γιατί καρτιρώ του συμπιθιρό – γυρνάει απού μένα μετά ν ικκλησιά κι χράζει να τουν βγάλου μιζέν. Μούγκι να μη σκουθούν τα λυκούλια κι χιρίσν να τρων τα γιαπράκια μι τα χέρια μέσα απ’ του τσκάλι, κι μι τα λιακατίσν! (Πρόκειται για ΜΗ καταγεγραμμένο έθιμο της πόλης, η κατανάλωση δηλαδή στα όρθια της πρώτης σειράς με τα χέρια – σαν φουντάνια).

Έχς κόσμουν σπίτι;

Ναι! Ήρθαν κι οι Αθηναίις ιπρουχτέ…. Ουχ-ουχ-ουχ! Ααα!

Σιγάααα! Του νου σ μη γριντουθείς! Έλα να σι τσακώσου….

Το πρωτάθλημα είχε και δεύτερο και τρίτο γύρο. Γάμοι τη Δεύτερη μέρα και επισκέψεις σε εορτάζοντες όλες τις ημέρες γενικώς, με τα μπουκάλια το βερμούτ στα χέρια. Ο βαθμός δυσκολίας όμως ήταν μικρότερος διότι κατ’  αρχάς η ενδυμασία περιελάμβανε γούνινο παλτό ή αλεπού στο λαιμό, κατά δεύτερον δε και κυριότερο υπήρχε σύζυγος στο πλευρό για να πιαστούν αλαμπρατσέτα. Όταν καταργήθηκαν τα χιόνια, καταργήθηκε και το συγκεκριμένο πιάσιμο.

Θα μου πείτε αυτά τα Χριστούγεννα που γιορτάζουμε παρέα με τις μύγες τα τελευταία χρόνια είναι καλύτερα;

Ντιπ!

Αλλά κι εκείνο το μελάνιασμα από τον ψόφο, μέσα κι όξω απ’ το σπίτι, δεν παλεύονταν παιδιά.

Και να μην βρίσκουμε ανακούφιση ούτε στο κρεβάτι, γιατί πάγος ήταν κι εκεί μέσα. Τσιτσιούργιαζάμι κάνα μισάωρο κουκουλουμένοι πάτον κορφή σε στάση εμβρύου, μέχρι να ζεσταθεί από την ανάσα μας ο αέρας ανάμεσα στις κουβέρτες και τα παπλώματα.

Τυράννια!

Γι’ αυτό θα βροντοφωνάξω:

Ζήτω στα παντελόνια, τα ζιβάγκο, τα μπουφάν και οι μπότες!

Ζήτω η Τηλεθέρμανση!

Ο Κάρλος Φουέντες στα αυτοβιογραφικά σημειώματά του , με τίτλο ” Σε αυτά πιστεύω” αναφέρεται με ιδιαίτερη συγκινησιακότητα στην άνοιξη του 1968 , όπου μαζί με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και τον Χούλιο Κορτάσαρ αποφασίζουν να μεταβούν από το Παρίσι στην Πράγα που βιώνει την Επαναστατική Άνοιξη της , ενταγμένη σε μια περίοδο γενικότερου αναβρασμού που εξελίχθηκε στα πλαίσια του Μάη του ’68 στη Γαλλία των φοιτητικών κινητοποιήσεων και εισχώρησε  στις γείτονες περιοχές . Πέρα από το άμεσο ενδιαφέρον συμμετοχής τους ,  στις σημαντικές πολιτικές εξελίξεις , η έγνοια τους είναι εστιασμένη  στον νεότερο φίλο τους , τον τσέχο συγγραφέα , Μίλαν Κούντερα ,γεννημένο σαν σε αστείο  την 1η Απριλίου του ’29 . ” Το Αστείο” μια ενδιαφέρουσα  πολιτική  σάτυρα , είναι το πρώτο του μυθιστορηματικό έργο δημοσιευμένο  στην Πράγα το ’67 , που του προσδίδει φήμη και σηματοδοτεί την έναρξη της συγκρουσιακής του σχέσης με το τσεχοσλοβάκικη πολιτική εξουσία  . Η ενεργή συμμετοχή του στην εξέγερση της “Άνοιξης της Πράγας “ θα στοιχίσει στον Κούντερα , τη δυσμένεια του καθεστώτος που μετά από παλινδρομήσεις τον οδηγεί στην οριστική του απόφαση να εγκαταλείψει την Πράγα και τη ματαιωμένη Άνοιξη της και να αυτοεξορισθεί στο Παρίσι όπου και ζει μέχρι σήμερα .

Πριν την οριστική εγκατάλειψη της Πράγας το ’75 , ο Μίλαν έγραψε και εξέδωσε το τελευταίο του βιβλίο στην Τσεχία , το ’73 με τίτλο ” Η ζωή είναι αλλού” που έπεται του “Βάλς του αποχαιρετισμού”, όπου ο κεντρικός ήρωας ονομάζεται Γιάρομιλ -στα τσέχικα σημαίνει “Αυτός που αγαπάει την Άνοιξη ή αυτός που από την Άνοιξη αγαπιέται”. Η αυτοεξορία του στο Παρίσι σηματοδοτείται συγγραφικά από το ” Βιβλίο του γέλιου και της λήθης” που εκδίδεται το ’78 και στο  οποίο αναφέρεται για πρώτη φορά στην έννοια της τσέχικης λέξεως litost : “Litost  είναι μια τσέχικη λέξη που δε μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες . Δηλώνει ένα αίσθημα σαν τεντωμένη αρμόνικα , ένα αίσθημα που είναι σύνθεση πολλών άλλων αισθημάτων: της θλίψης , του οίκτου , των τύψεων και του παράπονου . Η πρώτη συλλαβή αυτής της λέξης προφερόμενη με έμφαση και για πολύ , ηχεί σαν το θρήνο ενός εγκαταλειμμένου σκυλιού . Κάτω όμως από ορισμένες περιστάσεις , η λέξη Litost έχει αντίθετα , σημασία πολύ στενή , ιδιαίτερη , ακριβή και λεπτή σαν κοφτερό μαχαίρι . Ψάχνω μάταια να βρω γι αυτήν τη λέξη κάποια αναλογία σε άλλες γλώσσες αν και δεν το χωράει ο νους μου πως χωρίς αυτήν μπορεί κανείς να καταλάβει την ανθρώπινη ψυχή … Litost  είναι μια οδυνηρή κατάσταση που ξυπνάει μέσα μας ύστερα από ‘να βλέμμα που ρίχνουμε στην ξεσκεπασμένη ξαφνικά αθλιότητά μας “

Το αμέσως επόμενο βιβλίο του “Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι” εκδίδεται το 1984 και ακολουθεί η “Αθανασία” που αποτελεί και το τελευταίο έργο του γραμμένο στην τσέχικη γλώσσα. Με το βιβλίο αυτό ο Κούντερα αποχαιρετά οριστικά τη μητρική του γλώσσα και διασπά  τους γλωσσικούς δεσμούς με την πατρίδα του . Όλα τα υπόλοιπα έργα του απο κει και ως σήμερα είναι αποκλειστικά γραμμένα στη γαλλική γλώσσα ενώ η ύφη του λόγου του μεταβάλλεται ουσιωδώς , γίνεται λιτή και περιεκτική στην απλότητα της . Σηματοδοτεί τις εκφάνσεις ενός προδομένου προδότη που μελετά , διαλογίζεται , αναλύει , συγγράφει σε μια γλώσσα διάφορη της μητρικής του .

Ανάμεσα στο πρώτο λογοτεχνικό του κείμενο , ένα αξιόλογο θεατρικό έργο με τίτλο ” Κλειδοκράτορες” που εκδόθηκε το ’62 και στο ακροτελεύτιο έργο του , μια μυθοπλαστική νουβέλα που εκδόθηκε στο Παρίσι του 2014 με τίτλο ” Η γιορτή της ασημαντότητας “ ολοκληρώνεται μισός και πλέον  αιώνας συγραφικού έργου που επέδρασε στον δυτικό κόσμο του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα και κατέταξε τον Κούντερα στις συνειδήσεις των αναγνωστών, ως έναν από τους πλέον επικοινωνιακούς συγγραφείς. Στα τέλη Οκτωβρίου του 2020 ο Κούντερα λαμβάνει το βραβείο ” Φράντς Κάφκα” , που αποτελεί  την ύψιστη λογοτεχνική επιβράβευση στην Τσεχία , ως αναγνώριση του συλλογισμού και της γραφής του . Ο Μίλαν 91 ετών πλέον, καλείται να επιστρέψει στην Πράγα του , να μπει τροπαιοφόρος στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου , όπου φοίτησε και να συναντήσει τη μεγάλη του πνευματική επίδραση τον γερμανόφωνο τσέχο λογοτέχνη Φράντς Κάφκα . Εν τέλει ζώντας τη νοσταλγία και τη Μεγάλη Επιστροφή , όπως ακριβώς την περιγράφει στην Άγνοια , το τελευταίο έργο της τριλογίας του Βραδύτητα -Ταυτότητα – Άγνοια που έπεται της Αθανασίας , η οποία αποτελεί το ακροτελεύτιο κείμενο του γραμμένο στην τσέχικη γλώσσα. Της Αθανασίας  προηγείται το αριστουργηματικό του έργο ” Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης “ ή κατ’άλλη μετάφραση του “είναι” γραμμένο επίσης στην τσέχικη γλώσσα . Μυθιστορηματικό κείμενο που εμπεριέχει εντός του δοκιμιακό λόγο και αυτοβιογραφικότητα , αναγνώσθηκε και λατρεύτηκε από εκατομμύρια ανθρώπους  ανά τον κόσμο ενώ μεταφέρθηκε επιτυχώς στη μεγάλη οθόνη το ’88 σε μια εκτενή σύλληψη που αγγίζει τις τρείς ώρες σε σκηνοθεσία του Φιλίπ Κάουφμαν .

Αβάσταχτα ελαφροβαρύς ο Μίλαν , ατενίζει τον αιώνα του που συμπληρώνεται σιγά σιγά , γνωρίζοντας πόσο  βαθιά αγαπήθηκε εκείνη η εικόνα του που δέσποζε στις ελληνικές εκδόσεις της δεκαετίας του ’80 . Όμορφος , σοβαρός , ιδιότυπα μποέμ , μαγκάκι άξιο και πανάξιο με το τσιγάρο στο χέρι.

Υ.Γ. Ο Κούντερα έχει συγγράψει δύο αξιόλογα θεατρικά έργα , το πρώτο οι ” Κλειδοκράτορες” αποτελεί το λογοτέχνημα με το οποίο εμφανίσθηκε στον συγγραφικό κόσμο το 1962 στην ίΠράγα και το δεύτερο είναι ένα ώριμο έργο που εκδόθηκε στο Παρίσι στην έναρξη της τρίτης χιλιετίας , με τίτλο “Ο Ιάκωβος και ο αφέντης του” , γραμμένο στη γαλλική γλώσσα . Επιπρόσθετα  είναι σημαντικός δοκιμιογράφος , του οποίου τα λογοτεχνικά δοκίμια φέρουν την ιδιότυπη μορφή συνταιριάσματος δοκιμίου -αφήγησης – βιογραφίας -αυτοβιογραφικότητας . Στα σημαντικότατα δοκίμια του συγκαταλλέγονται: Η τέχνη του μυθιστορήματος , Ο Πέπλος , Οι Προδομένες Διαθήκες και το ιδιότυπο “Η Συνάντηση” γραμμένο σαν συναρπαστικό μυθιστόρημα . Ο διηγηματικός λόγος του Κούντερα έχει εκδοθεί σε μια και μοναδική συλλογή  με τίτλο ” Κωμικοί έρωτες¨ το 1969  στην Πράγα.

ΣΗΜΕΡΑ ΘΑ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΕΞΩΓΗΙΝΟΥΣ. Δεν εννοώ βέβαια τους εξωγήινους της πολιτικής ζωής μας. Εκείνοι πράγματι σε άλλους κόσμους βρίσκονται• όπου δεν φαίνεται να φτάνει ούτε η οργή ούτε ο πόνος των Ελλήνων. Εμείς ωστόσο θα μιλήσουμε για τους άλλους εξωγήινους, τους αινιγματικούς, που δεκαετίες τώρα αναζητεί η επιστήμη. Μόνον όμως πρόσφατα η εικόνα άρχισε λίγο να φωτίζεται.

ΣΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΑΥΤΗ ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ ΔΥΟ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ. Ο πρώτος υπήρξε μια αναπάντεχη διαπίστωση: Ότι είδη ζωής, που βέβαια είναι πρωτόγονα και ατελή, εντοπίσθηκαν σε συνθήκες ή σημεία του πλανήτη μας που μέχρι χθες έμοιαζαν απαγορευτικά. Πράγματι: Μέσα σε ωκεάνια ρήγματα ή και στην καρδιά ηφαιστείων, στους πόλους της Γης αλλά και στις παγωμένες λίμνες της Ανταρκτικής, επιβιώνουν βακτήρια και μικροοργανισμοί, που αντλούν από παράδοξες πηγές την απαραίτητη για τη ζωή ενέργεια. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των νησιών Γκαλαπάγκος, όπου ύστερα από αναρίθμητες καταδύσεις στα βαθιά νερά τους οι ειδικοί εντόπισαν ένα εξαιρετικά πολύπλοκο αλλά και πλούσιο οικοσύστημα. Αποικίες, δηλαδή, σκουληκιών και μικροοργανισμών, που «ζουν» και αναπαράγονται χάρη στην ενέργεια των υποθαλασσίων ηφαιστείων. Οι χημικές ουσίες, που απελευθερώνει η εσωτερική θερμότητα της Γης, αποτελούν την τροφή των μικροοργανισμών• ενώ με τη σειρά τους, και αυτοί γίνονται η τροφή για είδη που βρίσκονται υψηλότερα στην τροφική αλυσίδα. Μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί περισσότερες από εκατό τέτοιες σκοτεινές «οάσεις» ζωής. Είναι πιθανό λοιπόν, παρόμοιοι ζωντανοί και ανθεκτικοί κόσμοι να αφθονούν και σε πλανήτες που με τα δικά μας μέτρα μοιάζουν αφιλόξενοι και εχθρικοί.

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ, ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ήρθε να τονώσει τους ιδεολόγους της εξωγήινης ζωής. Υπήρχε πράγματι από παλιά η υποψία ότι οι πλανήτες δεν είναι αποκλειστικότητα του ηλιακού συστήματος. Συνοδεύουν, αντίθετα, πολλά από τα άστρα του γαλαξία μας. Με την εξέλιξη των οργάνων παρατήρησης, η υποψία αυτή μπορεί σήμερα να θεωρηθεί μια επιστημονική βεβαιότητα. Έτσι, το ειδικά εξοπλισμένο διαστημικό τηλεσκόπιο Κέπλερ, που εκτοξεύθηκε τον Μάρτιο του 2009, είχε ως κύρια αποστολή του την αναζήτηση «εξωπλανητών»• που διαβιούν, δηλαδή, έξω από το ηλιακό μας σύστημα. Μέχρι τώρα το τηλεσκόπιο έχει ήδη εντοπίσει μερικές εκατοντάδες εξωπλανήτες, που όπως η Γη περιφέρονται σε μια «κατοικήσιμη» ζώνη γύρω από ένα άστρο. Φαίνεται όμως ότι είναι πλανήτες αερίων, χωρίς ξηρά ή θάλασσα, ενώ το μέγεθός τους υπερβαίνει κατά πολύ τη Γη. Με έμμεσο πάντα τρόπο, πολλοί εξωπλανήτες έχουν ανιχνευτεί και από επίγεια τηλεσκόπια. Σε απόσταση 50 ετών φωτός, για παράδειγμα, και στον αστερισμό του Ζυγού, ανακαλύφθηκε ένας πλανήτης περίπου διπλάσιος από τη Γη. Είναι όμως απίθανο να φιλοξενεί ζωή, αφού ο δικός του «ήλιος» είναι ένας «ερυθρός νάνος» -αστέρι, δηλαδή, με πολύ ασθενέστερη ακτινοβολία.Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΛΟΙΠΟΝ ΤΗΣ ΕΞΩΓΗΙΝΗΣ ΖΩΗΣ άλλαξε πλεύση, αλλά και κέρδισε νέα ορμή τα τελευταία χρόνια. Δεν έχει ίσως πια τη θεαματικότητα που με ωραίο τρόπο συχνά ανέδειξαν οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Ούτε ικανοποιεί τις εναγώνιες προσδοκίες του ανθρώπου, που σε κάθε διαστημική αποστολή στον Άρη ή στους κοντινούς πλανήτες έβλεπε τη στιγμή που ένα εξωγήινο ον θα μας κουνούσε φιλικά το χέρι. Ακόμα και το φιλόδοξο πρόγραμμα SETI, που σάρωνε υπομονετικά τον ουρανό αναζητώντας τα «σήματα» μιας εξωγήινης νοημοσύνης, έχει οδηγηθεί περίπου σε χειμερία νάρκη.

Η ΡΙΖΙΚΗ ΟΜΩΣ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΡΕΙΑΣ, στην αναζήτηση της εξωγήινης ζωής, δείχνει μεγαλύτερο ρεαλισμό, και έχει πιο στέρεη επιστημονική βάση. Δεν εκκινά τόσο από το απέραντο διάστημα, όσο από την ίδια τη Γη. Είδαμε ότι οι ακραίες συνθήκες που επικρατούν σε ορισμένες λίμνες ή ωκεάνια βάθη της, δεν εμποδίζουν την ανάπτυξη απλών ειδών ζωής. Το εύρος συνεπώς της ζώνης, που ενδεχομένως φιλοξενεί κάποιες πρωτόλειες μορφές της, είναι πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο υποθέταμε. Με αυτό το πρίσμα σχεδιάζονται οι νέες διαστημικές αποστολές στον Αρη, το Δία, τον Κρόνο ή τους δορυφόρους τους. Αν μάλιστα επιβεβαιωθεί η ύπαρξη νερού ή πάγου, σε κάποιον από τους μακρινούς αυτούς συγγενείς της Γης, η ελπίδα ότι θα εντοπισθούν και ίχνη ζωής στο μέλλον θα ενισχυθεί. Παράλληλα το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Δαρβίνος», που θα αποτελείται από μια «συστοιχία» διαστημικών τηλεσκοπίων, αναμένεται να αρχίσει τη λειτουργία του στο τέλος της δεκαετίας. Ενώ όμως θα προσπαθήσει να ανιχνεύσει πλανήτες παρόμοιους με τη Γη, ας σημειωθεί ότι το κρίσιμο ερώτημα, για το πώς άρχισε στον δικό μας πλανήτη η ζωή, δεν έχει εύκολη απάντηση.

ΜΕΣΑ Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ, μια πρόσφατη ανακάλυψη συντάραξε και πάλι τον επιστημονικό κόσμο, αλλά και το απλό κοινό. Όπως ανακοίνωσε η NASA στις 2 Δεκεμβρίου του 2010, στην λίμνη Μόνο της Καλιφόρνιας ανακαλύφθηκε ένα «εξωτικό» βακτήριο, που έχει μια απίστευτη δομή. Συγκεκριμένα, έχει αντικαταστήσει στο DNA του τον φώσφορο με αρσενικό, που αποτελεί βέβαια δηλητήριο για τη ζωή όπως την ξέρουμε! Όπως πιστεύαμε, μόνον έξι χημικά στοιχεία είναι επιτρεπτά αλλά και απαραίτητα, για να ανθίσει ο κύκλος της ζωής: Ο άνθρακας, το οξυγόνο, το άζωτο, το υδρογόνο, ο φώσφορος και το πυρίτιο. Το αρσενικό είναι ένας ανεπιθύμητος «εισβολέας», που ανατρέπει πεποιθήσεις, αλλά και ανοίγει νέες δυνατότητες. Έτσι στους δεκάδες δηλητηριώδεις πλανήτες, που ανήκουν στο δικό μας ηλιακό σύστημα ή περιφέρονται γύρω από τα μακρινά άστρα, δεν αποκλείεται η «ζωή» να έχει ακολουθήσει δρόμους αλλόκοτους. Αν η βασική δομή της είναι διαφορετική, τότε και οι εξελικτικές μορφές της ασφαλώς θα μας εκπλήξουν.

ΠΡΙΝ ΩΣΤΟΣΟ Η ΦΑΝΤΑΣΙΑ Η ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΜΑΣ ΔΙΑΓΡΑΨΟΥΝ ΑΛΜΑΤΑ, είναι ανάγκη να συνοψισθούν προσεκτικά τα βασικά μας συμπεράσματα. Φαίνεται ότι ποικίλες μορφές ζωής είναι δυνατόν να αναπτυχθούν στη Γη υπό συνθήκες που μέχρι χθες έμοιαζαν αδιανόητες. Η διαπίστωση αυτή ενισχύει την πιθανότητα, βακτήρια ή άλλοι μικροοργανισμοί να ενδημούν και στους πλανήτες που -όπως πάλι διαπιστώνεται- δεν είναι σπάνιοι στο αστρικό διάστημα. Μόνο που η εξέλιξη της ζωής από τα πρωτόγονα, ατελή δημιουργήματά της σε όντα, έστω και διαφορετικής νοημοσύνης από τη δική μας, δεν φαίνεται να αποτελεί καθόλου βεβαιότητα.

ΑΝ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΛΗΦΘΟΥΝ ΥΠΟΨΗ ΟΙ ΑΔΙΑΝΟΗΤΕΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ που κυριαρχούν, το όνειρο του ανθρώπου, να επικοινωνήσει με ομολόγους του κάπου στο Σύμπαν, παραμένει μακρινό και αμφισβητούμενο. Πικρή η αίσθηση: Για τις δεκαετίες όμως ή και τους αιώνες που ακολουθούν, είμαστε καταδικασμένοι στην εξωγήινή μας μοναξιά!

Η ΓΗΙΝΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΚΛΗΡΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΠΙΟ ΠΑΡΑΛΟΓΗ. Υπάρχει ωστόσο γύρω μας, στη γειτονιά ή το μικρό χωριό, στην πόλη ή τα μακρινά νησιά. Είναι καιρός εκεί να εστιάσουμε την προσοχή μας, εκεί να στρέψουμε την ανάσα και το βλέμμα μας. Καθώς μάλιστα η «κρίση» ωθεί όλο και περισσότερους στην απόγνωση και την ανέχεια, η αλληλεγγύη προς τον Αλλο, η έγνοια για το πώς πορεύεται, θα είναι και το πρώτο βήμα για να μην χαθούμε όλοι. Έτσι, όταν συναντηθούμε -αν ποτέ συναντηθούμε- με τους εξωγήινους, θα έχουμε πολλά να διηγηθούμε. Ίσως όμως και να τους διδάξουμε.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία (30/4/2011). Ο Γιώργος Γραμματικάκης (21 Μαίου 1939 –  25 Οκτωβρίου 2023) γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στο Ηράκλειο της Κρήτης. Διέγραψε, στη συνέχεια, έναν μεγάλο κύκλο σπουδών και επιστημονικής έρευνας, για να επιστρέψει το 1982 στα πάτρια εδάφη ως καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ενδιάμεσοι σταθμοί ήσαν το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Imperial College του Λονδίνου, ο «Δημόκριτος» και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών (CERN) στη Γενεύη. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα στρέφονται γύρω από τη δομή της ύλης και την κοσμολογία, ενώ ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Harvard ασχολήθηκε επίσης με την ιστορία της επιστήμης. Συμμετείχε ακόμα στο πείραμα «Νέστωρ», που είχε ως στόχο να ανιχνεύσει τα φαντασματικά νετρίνα στα θαλάσσια βάθη της Πύλου. Εξελέγη δύο φορές (1990 και 1993) Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, και για μια τετραετία διετέλεσε Πρόεδρος του Ιονίου Πανεπιστημίου. Υπήρξε μέλος του Δ.Σ. της ΕΡΤ, Προέδρος του Μουσείου «Νίκος Καζαντζάκης» στην Κρήτη, ενώ από το 2012 είναι Αντιπρόεδρος στο Δ.Σ. της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Συνεργάσθηκε παλαιότερα με τις εφημερίδες Βήμα και Ελευθεροτυπία, και αργότερα με το διαδικτυακό Protagon. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη σύνδεση της Επιστήμης με τη Μουσική, και οι σχετικές εκδηλώσεις, με τη συνεργασία κορυφαίων μουσικών, έχουν παρουσιασθεί σε πολλά μέρη της Ελλάδος, αλλά και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Υπήρξε μέλος σε επιτροπές Ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για τις προοπτικές της παιδείας και της έρευνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έχει τιμηθεί με ποικίλες διακρίσεις, ενώ είναι επίτιμος δημότης των δήμων Δράμας και Σητείας. Το 2014 εξελέγη Ευρωβουλευτής με το «Ποτάμι», και από τότε συμμετέχει στις Επιτροπές Πολιτισμού και Παιδείας, και επίσης Περιβάλλοντος και Δημόσιας Υγείας, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Εκτός από την Κόμη της Βερενίκης, από τις Πα­νεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης κυ­κλοφορούν επίσης τα βιβλία του Η αυτοβιογραφία του φωτός και Ένας αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής, και από τις εκδόσεις Πόλις τα Κοσμογραφήματα (εξαντλημένο). Η Κόμη της Βερενίκης, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1989, έγινε και τηλεοπτική σειρά από την ΕΤ-1.

Πήγη popaganda.gr

Σύμφωνα με την έκθεση που παραθέτει το The World Counts που υποστηρίζεται από 1.360 επιστήμονες από 95 χώρες, το ένα τρίτο των φυσικών πόρων της γης έχει καταναλωθεί [Φυσικοί πόροι: Τα στοιχεία που υπάρχουν χωρίς καμία ανθρώπινη παρέμβαση, όπως το φως του ήλιου, η ατμόσφαιρα, ο αέρας, το νερό, το έδαφος, το υπέδαφος, τα ορυκτά,  η βλάστηση]. Σχεδόν τα δύο τρίτα των υπόλοιπων πόρων υποβαθμίζονται από την ανθρώπινη υπερκατανάλωση και εκτός από τη ζημιά στον πλανήτη, η έρευνα δείχνει ότι η κατανάλωση και η εστίαση στις καταναλωτικές αξίες δεν μας κάνει ευτυχισμένους. Το αντίθετο μάλιστα. Η έρευνα διαπιστώνει σταθερά ότι η προσήλωση στον πλούτο και τα υλικά αγαθά μειώνουν το επίπεδο ευημερίας μας. Να σταματήσουμε όλοι να αγοράζουμε και να πάρουμε τα βουνά; Ούτε αυτό φαντάζει βιώσιμο. Ίσως ελκυστικό. Πάντως σίγουρα την ευτυχία δεν θα τη βρούμε σε ένα προϊόν αξίας 1€ που μας ήρθε σε δυο μέρες από την άλλη άκρη του κόσμου με ό,τι οικονομικο-περιβαλλοντικές επιπτώσεις αυτό συνεπάγεται. 

Επιπλέον, με βάση την έκθεση του 2024 του Gitnux αναφορικά με τα στατιστικά στοιχεία για τη συμπεριφορά των καταναλωτών καθώς και με τα στατιστικά αποτελέσματα του The World Counts η μεταφορά αγαθών σε όλο τον κόσμο είναι υπεύθυνη για ένα τεράστιο μέρος των εκπομπών CO2 που παράγονται από το ηλεκτρονικό εμπόριο. Το 2020, η αποστολή και η επιστροφή προϊόντων αντιπροσώπευαν το 37% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το κύριο πρόβλημα μπορεί να αποδοθεί στην επιθυμία των καταναλωτών για ευκολία. Υπολογίζεται ότι έως το 2030, ο αριθμός των οχημάτων παράδοσης θα αυξηθεί κατά 36%, φτάνοντας περίπου τα 7,2 εκατομμύρια οχήματα. Αυτό όχι μόνο θα οδηγήσει σε αύξηση περίπου 6 εκατομμυρίων τόνων εκπομπών CO2, αλλά θα αυξήσει επίσης τις μετακινήσεις κατά 21%, καθώς τα οχήματα θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να ταξιδέψουν λόγω της αυξημένης κυκλοφοριακής συμφόρησης. 

Η λύση; Να γίνουμε πιο ευαισθητοποιημένοι καταναλωτές. Γιατί; Γιατί, ποιος θα ήθελε σε 6 χρόνια από τώρα (βλέπε άνω πρόβλεψη) μετά από μια κουραστική μέρα στη δουλειά του να επιστρέφει σημειωτόν τη «Γκέρτσου» (κεντρικός δρόμος στην Κοζάνη) -σκεφτείτε ανάλογα το δικό σας δρόμο  περιμένοντας τα «κολλημένα» φορτηγά να ξεφορτώσουν το λαδάκι λεβάντας που παραγγείλαμε από Αυστραλία γιατί εδώ στην περιοχή ‘’δεν είχαμε…’’ Ας καταναλωθούμε λίγο στις σκέψεις των επόμενων μας αγορών. Ευαισθητοποιημένα.  

Παραπομπές: 

https://www.theworldcounts.com/ 

https://gitnux.org/topics/statistics/consumer-behavior-statistics/ 

Κεφάλαιο 1: Η Γέννηση μιας Ιδέας

Όλα ξεκίνησαν πριν από δέκα χρόνια, όταν η Άννα, μια νέα και παθιασμένη βιολόγος από ένα μικρό χωριό της Ελλάδας, αποφάσισε να ακολουθήσει το όνειρό της. Από μικρή αγαπούσε τα φυτά και τις ιδιότητες τους. Μεγαλώνοντας σε μια οικογένεια γεωργών, είχε πάντα πρόσβαση σε φρέσκα βότανα και αρωματικά φυτά. Μετά τις σπουδές της στη Βιολογία, και έπειτα από μερικά χρόνια εργασίας σε ένα εργαστήριο στην Αθήνα, ένιωσε την ανάγκη να επιστρέψει στις ρίζες της και να δημιουργήσει κάτι δικό της.

Κεφάλαιο 2: Τα Πρώτα Βήματα

Η Άννα αγόρασε ένα μικρό κομμάτι γης στην πατρίδα της και ξεκίνησε να καλλιεργεί βότανα και αρωματικά φυτά με βιολογικές μεθόδους. Η φιλοσοφία της ήταν απλή: αγάπη για τη φύση και σεβασμός προς το περιβάλλον. Η μικρή της φάρμα, την οποία ονόμασε “Φύλλα & Ρίζες”, έγινε το κέντρο της δραστηριότητάς της. Ξεκίνησε με λίγα προϊόντα, όπως τσάι βοτάνων, αρωματικά έλαια και φυσικά καλλυντικά, τα οποία διέθετε σε τοπικές αγορές και μέσω ενός μικρού e-shop.

Κεφάλαιο 3: Αντιμετωπίζοντας Προκλήσεις

Η αρχή δεν ήταν εύκολη. Η Άννα έπρεπε να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της γεωργίας, να μάθει να διαχειρίζεται μια επιχείρηση και να προσελκύσει πελάτες σε έναν ανταγωνιστικό χώρο. Παρά τις δυσκολίες, η ποιότητα των προϊόντων της άρχισε να κερδίζει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Με τη βοήθεια του διαδικτύου, κατάφερε να διευρύνει την πελατειακή της βάση πέρα από τα σύνορα της Ελλάδας.

Κεφάλαιο 4: Η Ανάπτυξη και η Καινοτομία

Καθώς περνούσαν τα χρόνια, η “Φύλλα & Ρίζες” άρχισε να μεγαλώνει. Η Άννα επένδυσε σε νέες τεχνολογίες και αναζητούσε συνεχώς νέους τρόπους να βελτιώσει τα προϊόντα της. Συνεργάστηκε με τοπικούς παραγωγούς για να εξασφαλίσει την καλύτερη ποιότητα πρώτων υλών και δημιούργησε νέες σειρές προϊόντων, όπως φυσικά σαπούνια, θεραπευτικές αλοιφές και βιολογικά αφεψήματα.

Κεφάλαιο 5: Η Διεθνής Αναγνώριση

Η σκληρή δουλειά και το πάθος της Άννας απέδωσαν καρπούς. Η “Φύλλα & Ρίζες” έγινε γνωστή σε όλη την Ευρώπη και απέκτησε πιστούς πελάτες σε πολλές χώρες. Τα προϊόντα της κέρδισαν βραβεία για την ποιότητά τους και την καινοτομία τους. Παράλληλα, η Άννα συνέχισε να επενδύει σε βιώσιμες πρακτικές, συμβάλλοντας στην προστασία του περιβάλλοντος.

Κεφάλαιο 6: Επιστροφή στις Ρίζες

Παρά την επιτυχία της, η Άννα δεν ξέχασε ποτέ τις αρχές και τις αξίες της. Η “Φύλλα & Ρίζες” παρέμεινε μια επιχείρηση που προωθεί τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αγάπη για τη φύση. Η Άννα συνέχισε να εκπαιδεύει νέους αγρότες και να υποστηρίζει την τοπική κοινότητα. Σήμερα, η “Φύλλα & Ρίζες” αποτελεί πρότυπο επιχείρησης που συνδυάζει την παράδοση με την καινοτομία, προσφέροντας στους πελάτες της προϊόντα υψηλής ποιότητας που προέρχονται από τη γη και την καρδιά της Ελλάδας.

Έτσι, η ιστορία της “Φύλλα & Ρίζες” συνεχίζεται, με την Άννα να παραμένει πιστή στις αξίες της και να εμπνέει με το παράδειγμά της.

Ο χορός των χορών, της φωτιάς, των Ποντίων.

Α’ σον τόπο’μ άνθρωπον, α’ σην αυλίτσα μ’ χώμαν κι α’ σο πηγάδ ντο έπινα ένα κρύο νερόπον…

Ο Ποντιακός Σέρρα χορός από τις 7 Ιουλίου 2022 εντάσσεται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας μια ένταξη που ανοίγει τον δρόμο για τον επόμενο στόχο που είναι το να συμπεριληφθεί στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Το δελτίο τεκμηρίωσης συντάχθηκε από την πολιτισμολόγο και μέλος της επιτροπής Πολιτισμού της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, Αλεξία Ιωαννίδου και έχει ως βάση την μεταπτυχιακή διατριβή της.

Οι ρίζες του χορού φτάνουν στην αρχαιότητα. Σύμφωνα με την καθηγήτρια του ΕΚΠΑ Μαγδαληνή Ζωγράφου «ως μορφή πυρρίχιου χορού, προήλθε από διασταυρώσεις μοτίβων αρχαίων πυρρίχιων χορών (ποδισμός-ξιφισμός) και μετασχηματίστηκε ως Σέρρα στην παραδοσιακή κοινωνία για να φτάσει μέχρι τις μέρες μας διατηρώντας τον αρχικό της πυρήνα».

Κατά τον Μιχάλη Καραβέλα, βιωματικό χορευτή, μελετητή του χορού και βασικό πληροφορητή της Μεταπτυχιακής εργασίας της κ. Ιωαννίδου ο Σέρρα-χορός είναι σήμερα η πλησιέστερη προς τον αρχαίο, μορφή Πυρρίχιου χορού.

Η ονομασία Πυρρίχιος άρχισε να ακούγεται στα τέλη του 19ου αιώνα από τους λογίους Ποντίους, οι οποίοι συνέδεαν τον χορό Σέρρα με μορφές του αρχαίου Πυρρίχιου. Ο Πυρρίχιος Σέρρα-χορός, λόγω της αρχαίας αλλά και της νεότερης ιστορίας του, φέρει βαρυσήμαντους συμβολισμούς.

Η παλιότερη αναφορά στον χορό Σέρρα αλλά με το όνομα «τρεμικτός ή τρομαχτός» εμφανίζεται στο βιβλίο του Σάββα Ιωαννίδη διδασκάλου του παλαίφατου Φροντιστηρίου της Τραπεζούντας σε έκδοση του 1870 στην Κωνσταντινούπολη. Υπάρχουν πολλές εκδοχές για την επικράτηση της ονομασίας του. Κάποιοι λένε πως ο χορός οφείλει το όνομά του στον ποταμό Σέρρα, άλλοι πως προέρχεται από το «Όρχησις εις Ιερά», ή προέρχεται από την λατινική λέξη «Serraae» που σημαίνει αλυσίδα. Κατά τον Μιχάλη Καραβέλα «ο χορός πήρε το όνομά του από τον τόπο όπου κατά την περίοδο της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας αναδείχτηκε». Ο τόπος αυτός δεν είν’ άλλος από τα θερινά Ανάκτορα των Κομνηνών παρά το χωριό Σέρρα και του οικισμού Σαγγαρή όπου τοποθετείται και η τελευταία κατοικία των Υψηλαντών πριν μετοικήσουν στο Φανάρι μετά την κατάλυση της Αυτοκρατορίας. Είναι γνωστό πως στο Βυζάντιο, κληρονόμος του οποίου ήταν για τον Πόντο η Αυτοκρατορία των Κομνηνών, οι Αυτοκράτορες οργάνωναν  λαϊκές γιορτές [άρτον και θεάματα] όπου εκτός από το αθλητικό μέρος υπήρχε και το καλλιτεχνικό. Σ’ αυτές τις εκδηλώσεις προστρέχαν από όλα τα μέρη της Αυτοκρατορίας για να χορέψουν και να διαγωνιστούν στον Πυρρίχιο, τον πιο προβεβλημένο χορό εκείνης της εποχής. Έτσι ταυτίστηκε το όνομά του με τον τόπο που γινόταν η προβολή του.

Σέρρα-χορός έλεγαν οι παλιοί μας, δηλαδή χορός από εκείνες της εκδηλώσεις ενώ σήμερα, επισημαίνει ο Μιχάλης Καραβέλας, ότι δεν είναι τυχαίο πως εξακολουθούν να γίνονται πανηγυρικές εκδηλώσεις στα Παρχάρια των Πλατάνων! Για να μην υπάρξει οποιαδήποτε σύγχυση, σημειώνει πως αυτοί που και σήμερα στον Ιστορικό Πόντο χορεύουν αυτόν τον χορό είναι ελληνόφωνοι, εξισλαμισμένοι Πόντιοι ελληνικής καταγωγής που ονομάζουν τον Σέρρα-χορό “χορόν”.

Ο χορός Σέρρα ή σωστότερα ο Σέρρα-χορός, είναι ο πιο εμβληματικός χορός των Ποντίων. Περικλείει το θέατρο, την ποίηση, τη γλώσσα, την μουσική, την ιστορία, την ψυχή ενός λαού που πορεύτηκε για τρεις χιλιετίες, με αξίες που ακολούθησε πιστά.  Το ξερίζωμα όμως δεν ήταν το τέλος του.

“Η Ρωμανία αν πέρασεν ανθεί και φέρει κι άλλο”.

Ο πλούτος των Ποντίων μεταφέρθηκε μαζί με τα λιγοστά τους υπάρχοντα στην πατρίδα της Πατρίδας τους, την Ελλάδα. Μεταδόθηκε βιωματικά από γενιά σε γενιά. Έγινε στοιχείο ταυτότητας και κομμάτι της καθημερινότητάς τους, αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης και επιστημονικής έρευνας.

Ο Σέρρα προϋποθέτει όχι μόνο καλή σωματική κατάσταση αλλά και πνευματικά-ψυχικά χαρίσματα για να αποδοθεί σωστά. Από ένα χωριό μπορούσαν να τον χορέψουν  λίγα άτομα. Ο τρόπος μετάδοσης του γινόταν βιωματικά.

«Οι Πόντιοι χορευτές πατούν και ξαναπατούν στο ίδιο σημείο λίγο μπρος-λίγο πίσω ξανά και ξανά, σαν να θέλουν να επιβεβαιώσουν τη σχέση τους με τη γη» γράφει η Κορομηλά στο βιβλίο της ‘Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα’. Οι χορευτές γειώνονται ακουμπώντας όλο το πέλμα τους  και σβαρνούν το πόδι τους απότομα για να σηκώσουν σκόνη και να θάψουν μέσα του τον καημό για τον ξεριζωμό του

Κώστας Πιλαλίδης-Ο Σέρρα χορός  για τους σημερινούς χορευτές

Συνάντησα τον χορευτή Κώστα Πιλαλίδη με καταγωγή από τον Τετράλοφο Κοζάνης και συζητήσαμε για τον χορό, γυρίσαμε πίσω στον χρόνο όταν πρωτοέμαθε  να χορεύει ενώ καταλήξαμε πως ο ποντιακός χορός και η μουσική είναι η αυριανή ταυτότητα των Ποντίων.

“Στα χωριά μας, με καταγωγή από την Ματσούκα του Πόντου δεν χόρευαν όλοι. Mετρημένοι στα δάχτυλα ήταν οι σερατζήδες χορευτές, πολλοί ήξεραν τα βήματα λίγοι μπορούσαν όμως να αποδώσουν τον χορό.

Το ποντιακό στοιχείο δεν έλειπε από το σπίτι μου. Ο πατέρας μου χόρευε με μια ομάδα εξαιρετικών χορευτών, τον  Νίκο Παλασίδη,τον Ξενοφώντα Σοφιανίδη και τον Δαμιανό Χαραλαμπίδη, όμως στην πραγματικότητα δεν τους είδα ποτέ να χορεύουν ζωντανά.

Σέρρα έμαθα να χορεύω από τον Μιχάλη Καραβέλα, έναν από τους πρώτους διδάξαντες από την δεκαετία του ’70 και έπειτα, όταν πήγα για σπουδές στην Θεσσαλονίκη και γράφτηκα στον Σύλλογο Ποντίων Φοιτητών. Φοιτητές, φίλοι, συγγενείς μαζευτήκαμε στον σύλλογο και με την καθοδήγηση του Μιχάλη μάθαμε τι σημαίνει ο χορός και πως πρέπει να αποδίδεται. Στη σέρα δεν μπαίνουν πέντε άνθρωποι στην σειρά που χορέψουν το ίδιο πράγμα τυποποιημένα κι’ ας κάνουν τα ίδια βήματα. Ο κάθε χορευτής βάζει το είναι του, τα συναισθήματα του, την χαρά και την λύπη του, τον ενθουσιασμό του.  Όταν αυτά παντρεύονται ο χορός αποδίδεται συγκινητικά.

Σήμερα για να χορέψει κάποιος σέρρα πρέπει να βρεθεί με τους συγχορευτές του σε κάποιο γεγονός. Ακόμη και αυτό δεν σημαίνει πως ότι οι χορευτές έχουν κάθε φορά την ψυχική ετοιμότητα για τον χορό. Όταν όμως κάποιος από τους χορευτές αισθανθεί πως ήρθε η στιγμή τότε θα παρακινήσει και τους υπόλοιπους.

Ο σέρρα ορός είναι αυτοσχεδιασμός, ατομικότητα αλλά και συλλογικότητα μαζί. Μπορεί ο βηματισμός να είναι ο ίδιος αλλά κάθε ένας βγάζει το δικό του βίωμα που εξελίσσεται και κορυφώνεται.

Όσοι ήρθαν από τον Πόντο και μετέδωσαν τα πρώτα ποντιακά στοιχεία δεν είναι πια μαζί μας.  Ξεκινάμε και χάνουμε την επαφή με την πρώτη και δεύτερη γενιά. Η ποντιακή  γλώσσα σβήνει. Αυτό που μένει σε εμάς να κάνουμε ώστε να εκπληρώσουμε το χρέος μας απέναντι στον ποντιακό ελληνισμό είναι να διατηρήσουμε στη ζωή την μουσική και τον χορό, αδιατάραχα  και ανόθευτα.»

Ο Μιχάλης Καραβέλας βιωματικός χορευτής και μελετητής του χορού εντάχθηκε στο Ποντιακό κίνημα  από τα μαθητικά εφηβικά του χρόνια ενώ η πορεία του συνεχίζεται αδιάλειπτα μέχρι και σήμερα αφού πέρασε σε διοικητικές θέσεις διαφόρων φορέων του Ποντιακού Ελληνισμού.

Σήμερα είναι Πρόεδρος της Εξελεγκτικής Επιτροπής της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Ποντίων Ελλήνων, μέλος της Επιτροπής Πολιτισμού της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδας και μέλος του Δ.Σ της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης.

«Ήταν μια εποχή που στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, οι Πόντιοι Φοιτητές είχαν οργανωθεί στηριζόμενοι στο Τμήμα Νέων της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης και μας μετέδώσαν την φλόγα για να συμμετάσχουμε κι’ ας ήμασταν ακόμα έφηβοι! Τότε ήθελε αρκετό θράσος να βγει ένας μαθητής και να κάνει τον χορευτή ή να παίξει στο ιδιωματικό θέατρο» αναφέρει χαρακτηριστικά .

Πότε έμαθε να χορεύει σέρρα και τι τον παρακίνησε;

Τον Σέρρα-χορό τον έμαθα στην τελευταία τάξη του Λυκείου.Ήμουν ήδη μέλος του Τμήματος Νέων της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης και πολύ καλός χορευτής στο απλό τρομαχτόν Τίκ που είναι βέβαια ο κορμός του χορού επισημαίνει ο Μιχάλης Καραβέλας ενώ συμπληρώνει πως το κίνητρο του ήταν να μπορέσει να χορέψει όπως τα μέλη του φοιτητικού  χορευτικού συγκροτήματος που για τους μικρότερους είχε μυθικές διαστάσεις.

Δάσκαλός του ήταν ο  Νικόλας Καλούσης από τα Αμπέλια της Τραπεζούντας και αρχηγός της χορευτικής ομάδας του πρώτου Θεατρικού Ομίλου της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, ο οποίος αν και μεγάλος στην ηλικία τότε δεν σταμάτησε να προσφέρει στον Ποντιακό Πολιτισμό.

«Όταν του ζητήσαμε, μαζί με τον Παναγιώτη τον Σαββίδη από την Σκήτη Κοζάνης, νεολαίος κι΄ αυτός της Ευξείνου Λέσχης να μας μάθει χορό, είδε πρώτα σε τι στάδιο βρισκόμασταν από πλευράς χορευτικής δεινότητας και έκφρασης και μετά δέχτηκε λέγοντάς μας: “Εγώ θα χορεύω κι’ εσείς τερέστεν και μαθάνετεν!” αναφέρει και συμπληρώνει πως όλοι οι «παλιοί»  συμπεριφερόταν με το ίδιο τρόπο.

Χορευτική Οδύσσεια

Η χορευτική Οδύσσεια του Μιχάλη Καραβέλα ξεκίνησε μετά την πρώτη του απόπειρα να χορέψει  στον ετήσιο χορό της Ευξείνου Λέσχης, μπροστά στον δάσκαλό το. Έπειτα η πορεία της ζωής του ταυτίστηκε με τον Πυρρίχιο Σέρρα-χορό.

«Θυμάμαι πως κάποιες φορές που έπρεπε να χορέψουμε για κάποια επίδειξη και δεν ένιωθα έτοιμος, πόσο με βοηθούσε όταν σκεφτόμουν πως εκείνη την ώρα είχα φορτωθεί στους ώμους μου, που τους κουνούσα και έτρεμαν στον ρυθμό της λύρας, όλον τον Πόντο! Τα συναισθήματα πρέπει να λειτουργούν αμφίδρομα! Πρέπει να είσαι έτοιμος να δώσεις τον εαυτό σου στον χορό ως μύστης και θυσιαστής αλλά να περιμένεις κι΄ όλας να σου καλύψει ο χορός τα κενά της ψυχής που σου ζητάει να κατακτήσει τον κόσμον όλο» λέει με εμφανή συγκίνηση.

Ο χορός είναι για τον ίδιο η ψυχή που θέλει και ζητάει,  το μυαλό που ασκείται και δημιουργεί, η θυσία στο υπέρτατο θείο, η λατρεία στην ελεύθερη σκέψη,  το συναίσθημα ότι υπάρχει.

Ο Σέρρα ορός  είναι  εθελούσια ένταξη σε μια φιλοσοφία χωρίς γράμματα και λέξεις. Μια στάση ζωής που σε οδηγεί σε δύσκολους δρόμους μα ταυτόχρονα σου υπόσχεται την ολοκλήρωση. Ο καθένας την ώρα που χορεύει καταθέτει την δική του άποψη για την ζωή, συνδέει όμως την ομάδα με μια ολόκληρη σειρά από κοινές προσδοκίες» τονίζει.

Ο χορός των χορών, της φωτιάς, των Ποντίων

Ο χορός των χορών

Ο Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος Νομικός Περιηγητής και Υπουργός Παιδείας της Ελλάδας το 1892 κατατάσσει τον Σέρρα-Χορόν όπως τον αναφέρει μεταξύ των διασημοτέρων χορών ολοκλήρου του κόσμου(Περιήγησις εις τον Πόντον- Αθήνα 1903)

Ο Σάββας Ιωαννίδης (1870) τονίζει την σχέση του με τους χορούς του Ξενοφόντος (Πυρρίχιοι), ο Ιωάννης Παρχαρίδης Γυμνασιάρχης του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας τον αναφέρει με δέος ως χορόν πολεμικόν (Τραπεζούντα 1911)

Ο χορός της Φωτιάς

Χαρακτηριστικά ενσωματώνεται χορευτικά η φλόγα που κατακαίει τις ψυχές των χορευτών για ελευθερία, αυτοσεβασμό και δικαίωση.

Ο χορός των Ποντίων

Των Ποντίων ως απ’ ευθείας απογόνων των Αρχαίων Ελλήνων. Είναι και οι άλλοι ποντιακοί χοροί μα αυτός έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί παρά την σκλαβιά τεσσεράμισι αιώνων διατήρησε όλα τα χαρακτηριστικά του ως πολεμική όρχηση. Αυτός ο χορός μαζί με την Ποντιακή Διάλεκτο αποτελούν τα εξαιρετικής σημασίας διαπιστευτήρια για την ελληνικότητα της ράτσας.

Οι Οθωμανοί Τούρκοι είχαν φροντίσει για αυτό με κάθε λεπτομέρεια και βάσει οργανωμένου σχεδίου. Δεν άφησαν τίποτα όρθιο. Εξάλλου η εντολή ήταν σαφής: οι άπιστοι Έλληνες έπρεπε να πεθάνουν και η φυλή που μεγαλουργούσε στα παράλια του Εύξεινου Πόντου έπρεπε να εξαφανιστεί!

Παιδιά, γυναίκες, άνδρες, νέοι και γέροι έσβησαν σε μια στιγμή. Δεν είχε σημασία ποιος ήταν, πόσο χρονών ήταν. Ήταν Έλληνας του Πόντου. Αυτό είχε σημασία. Κάποιοι… τυχεροί που δεν σφαγιάστηκαν, βρήκαν άλλου τύπου θάνατο. Έμειναν να θρηνούν για τους γονείς τους που κάηκαν ζωντανοί, για τα βρέφη τους που πέθαναν ενώ τα βασάνιζαν, τους άνδρες τους που κρεμάστηκαν ή τις γυναίκες τους που κακοποιήθηκαν. Πολλοί ξεριζώθηκαν.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε: Οι εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες του Πόντου δεν χάθηκαν σε πόλεμο. Εάν χάνονταν σε πόλεμο «αναμενόμενες απώλειες», θα έλεγαν οι ειδικοί. Όμως οι Έλληνες του Πόντου δολοφονήθηκαν επειδή απλά ήταν Έλληνες και χριστιανοί.

______________________________________

Εμείς όντι έπαθαμε, έπαθαμε. Έκαψανε τον πατέρα σ’. Εσείς φυέστε τουλάχιστον… 

Ο Κώστας Ψωμιάδης γεννήθηκε στη Σοβιετική Ένωση. Ο πατέρας του ήταν από την Κερασούντα, από το χωριό Γιόλα Ουζούν.

Τον παππού του, που ήταν παπάς, τον έκαψαν οι Τούρκοι μαζί με 37 Αρμένιους μέσα στην εκκλησία. Τη γιαγιά του την κατέσφαξαν. Ο θείος του, ο Παναγιώτης, προσπάθησε ν’ ανέβει σ’ ένα γαλλικό πλοίο για να σωθεί, και ο Γάλλος ναύτης τού έκοψε τα χέρια.Mετά η εξορία…

______________________________________

«Δεκαπέντε Τούρκοι κυνηγούσαν τον πατέρα μου στην Τραπεζούντα»

Πώς ξεκίνησε η Γενοκτονία των Ελλήνων και των Αρμενίων στην Τραπεζούντα μέσα από τα μάτια των γονιών της Μαρίας Τριανταφυλλίδου.

Ενενήντα χρόνων σήμερα, η Μαρία Τριανταφυλλίδου, γεννημένη στο Μεσοχώρ’ του Καυκάσου, εξιστορεί στο την περίοδο της Γενοκτονίας των Ελλήνων και των Αρμενίων στην Τραπεζούντα, όπως την έζησαν οι γονείς της, Γιάννης Παπαδόπουλος και Ελένη Μαραντίδου από τη Μούζενα της Αργυρούπολης, αλλά και τη δική της εξορία από τον Καύκασο στο Καζακστάν:

«Ο Τούρκον εξέβεν απάν’ ‘ς σο μιναρέ, σο τζαμί απάν’ κι επαίρεν έναν σφυρίν* και ‘ς σα τέσσερα γωνίας εσφύριξεν, και σαν λυσσασμένα σκυλιά ερούξαν απάν’ ‘ς σοι Αρμέντς. Τους έσφαζαν σα γουρούνια».

_____________________________

Μάρτυρας Γενοκτονίας ο παππούς μας Θεόδωρος Παπαδόπουλος –ένας από τους 136 Έλληνες Ποντίους που σύρθηκαν για εκτέλεση στις αμμουδιές του Καρά-Σου και γλίτωσε σαν από θαύμα από τις σφαίρες των τσετέδων–, αφηγούνταν.

Μόλις εφτάσαμε κοντά στον αιγιαλόν, μας εσταμάτησαν και μας εσύναξαν και κατόπιν μας ομίλησεν ο αρχηγός των τσετέδων Υψιζί Ρετζέπ ως εξής:

«Πάκην ουσακλάρ. Γιουνάν εσκερή κελτή Πανόρματα. Συνκή ιλέν καρηλαρή ιτζιντέ τσοτουκλαρή κιοβέ ατάρ. Ονούν ιτσίν σιζή τα ελτηρέ τζεγήμ» (Ακούστε παιδία. Ο ελληνικός στρατός ήρθε στην Πάνορμο. Με ξιφολόγχες από τις γυναίκες πετάν τα μωρά στον ουρανό. Γι’ αυτό και θα σας σκοτώσω). Τότε βρυχηθμός βγήκεν από τα στήθια των παλικαριών και με μια φωνή, που ακούστηκε στα ουράνια είπαν: «EMAΣ ΑΣ ΣΚΟΤΩΣΕΤΕ. ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΑΔΑ».

____________________

Την μνήμη 353.000 θυμάτων της γενοκτονίας του Πόντου τιμάει σήμερα ο απανταχού Ελληνισμός διεκδικώντας την καθολική αναγνώριση του εγκλήματος της Τουρκίας.

Περισσότερες μαρτυρίες θα βρείτε στο Pontos-news.gr