Δεν λέω! Αλησμόνητα τα Χριστούγεννα των παιδικών μας χρόνων εκεί γύρω στα sixties…

Και τα γιαπράκια φαίνονταν νοστιμότερα – εμ τα λάχανα δεν είχαν λίπασμα, εμ ο κιμάς ήταν στουμπισμένος με το τσεκούρι. Άσε που τα περίμενες πώς και πώς μετά τη νηστεία με τα σπανακόρυζα και τα πρασόρυζα.

Και τα «αρχουντάθκα» τα γλυκά φάνταζαν πιο λαχταριστά, καθώς τον υπόλοιπο χρόνο φυλάγονταν διπλοκλειδωμένα και ήταν προσπελάσιμα μόνο με ακροβατικά και σκαρφαλώματα στα ψηλά τα ντουλάπια.

Και η αίσθηση της αναμονής για τα Κόλιαντα έμοιαζε πιο δυνατή – ευκαιρία για να φάμε κάνα μανταρίνι αλλά και να μαζέψουμε κάνα φράγκο να πάμε να το επενδύσουμε σε «αγοραστά» παιχνίδια, ίσως και κάποια φθηνά τσιγκαλίδια.

Και η ευχαρίστηση να φοράς κάτι καινούργιο είχε άλλη δύναμη, σε εποχές που το βασικό style ήταν οι μεταποιήσεις, με μοδίστρα μεροκάματο. Χόρταινε το μάτι σου να βλέπεις το ίδιο ύφασμα να περνάει επί μια δεκαετία από τους γονείς στα παιδιά κατά σειρά ηλικίας, κι ύστερα ίσως σε κανένα ξαδελφάκι.

Και το Χριστουγεννιάτικο δέντρο τύχαινε πιο θερμής υποδοχής, έστω κι αν έβγαινε κατατσαλακωμένο από την αποθήκη και στολίζονταν με τις ίδιες μπάλες στην ίδια διάταξη κάθε χρόνο, και τα βαμπάκια στα κλαδιά. Αργότερα βγήκε κι εκείνη η «αράχνη» που τη χειρίζονταν οι μάνες με αποφασιστικότητα και ηρωισμό, κι ας ήξεραν ότι θα είχαν δυο μέρες φαγούρα μετά.

Και περίσσευε η χαρά να βλέπεις τον πατέρα σου όλη μέρα σπίτι, χαλαρό και χαρούμενο, αφού είχε ψοφήσει στη δουλειά για να σώσει όλες τις υποχρεώσεις του στο μαγαζί, στο χωράφι, στο γιαπί ή στο παζάρι μέχρι αργά την παραμονή. Για να δικαιούται δυο μέρες ξεκούρασης με τη γυναίκα και τα παιδιά του.

Και χοροπηδούσε η καρδιά σου όταν κατέφθαναν οι ξενιτεμένοι ή οι αδειούχοι φαντάροι κι έκαναν να λάμπουν τα μάτια των μανάδων και να γελούν ως και τα αυτιά τους. Χωρίς πολλά φιλιά και αγκαλιάσματα. Δεν είναι βλέπετε το φόρτε των Κοζανιτών να «πιάνονται».

Άσε πια και τη γυαλάδα στα μάγουλα, στα μαλλιά, στο σβέρκο, στα χέρια και κυρίως στα ποδάρια  των μελών της οικογένειας, καθότι ξιγαργαλίζουνταν όλοι με το καλό το Χριστουγεννιάτικο το μπάνιο κι έφευγε η ζγκούρα που μάζευαν απ’ τα σοκάκια.

Όλα νόστιμα, λαμπερά, όμορφα κι επίσημα.

Δε λέω…

Αλλά κι αυτό το κρύο της αρκούδας, βρε παιδιά, αξέχαστο!

Ψ-Ο-Φ-Ο-Σ!

Όπου και να πήγαινες, όπου και να βρισκόσουνα, ό,τι και να έκανες… περνούσες από το στάδιο του απόλυτου ξεπαγιάσματος.

Στην προετοιμασία του σπιτιού θες; Ντάμπαρα ανοιχτά όλα, πόρτες και παράθυρα, και τα χέρια μέσα στα νερά, τις βούρτσες  και τα σφουγγαρόπανα. Ό,τι διέθετε από στρωσίδι το σπίτι ανέμιζε στα μπαλκόνια. Ό,τι σεμέν, τραπεζομάντιλο, πετσέτα, πετσετάκι, πιαστράκι θα κοσμούσε το Χριστουγεννιάτικο οικιακό σκηνικό ήταν πλυμένο, ξιγαργαλτσμένο κι απλωμένο στα σκοινιά. Κόκκαλο! Με τα λιλίτσια να κρέμονται από κάτω. «Βγες ψίχα να μαζώξς τα πλυμένα!» Με τι χέρια παιδιά; Δεν λυγούν τα ξιπατουμένα, είναι στα όρια της ολικής αναισθησίας!

Στα κόλιαντα θες; Αξημέρωτα έπρεπε να σηκωθείς να αναγγείλεις την γέννηση του Χριστού, γιατί άμα πήγαινες κάπως αργότερα σ’  έλεγαν «Σώθκαν τα κόλιαντα!» Μόνα τους φυσικά τα παιδιά, ηλικίες συνήθως 8-9 οι αρχηγοί της αποστολής, άντε βαριά μέχρι τα 10, διότι αν ήσουνα και λίγο τρανύτερη κινδύνευες να σε ευχηθεί καμιά χουλέρα οικοδέσποινα: «Άιντι κι τ χρον μι του γαμπρό!» Οι μεγαλύτεροι δε όλο και κάποιο μκρο θα σβάρνιζαν, που θα άρχιζε ήδη να τζιαουνίζει από το τρίτο σπίτι.

Άμα λέμε ψόφος όμως, εννοούμε ΨΟΦΟΣ! Θα μου πείτε δεν σας φορούσαν τίποτα ισοθερμικά; Απαραιτήτως! Ειδικά στα κορίτσια. Φούστα με σούρα στη μέση σαν αλεξίπτωτο (για να μπαίνει καλά από κάτω ο χιονιάς που τ’ αρνάκια παγώνει), κάλτσες τρουακάρ ως το γόνατο, παπούτσια κρεπ στραβοπατημένα από κάποια τρανύτερη πρώην ιδιοκτήτρια, παλτό ξετιναγμένο τιφτίκ΄ (ίσως της ίδιας ιδιοκτήτριας μεταποιημένο) κασκόλ δεμένο γύρω από το κεφάλι και κόμπο στο σαγόνι. Με μελανιασμένα χέρια και κρυοπαγήματα στα ποδάρια γυρνούσαμε στο σπίτι μετά από 4-5 ώρες περιφορά στης Κοζάνης τα σοκάκια. Ούτε στο Αλβανικό!

Αυτές που ήταν να τς κλαιν οι γκουγκανιές πάντως ήταν οι γυναίκες.

Το σκηνικό κάθε χρόνο το ίδιο.

Χιόνια στο Καμπαναριό (φρέσκα), και πάγος στους δρόμους. Βουνά και τα φτυαρισμένα λίγκαβα χιόνια εκατέρωθεν.

Οι Κοζανίτισσες δέσποινες είχαν ήδη ξεπλατιστεί κανένα δεκαήμερο σε ιερά χουσμέτια, και είχαν ήδη ψοφήσει να γεμίζουν τα τσουκάλια, τα ταψιά, τα φανάρια, τα κελάρια, τα μπουντρούμια …. με άσωτο χοιρινό κάθε μορφής και κατεργασίας: κουκουλουμένο σε γιαπράκι, ψητό, τηγανιά, λουκάνικα, τσιγαρίδες, πηχτή, λίγδα, καβουρμά και ότι άλλο πλούσιο σε χοληστερίνη μπορείτε να φανταστείτε.

Είχαν επίσης κάνα-δυο βράδια που ξεκούραζαν το κορμάκι τους στρωματσάδα με το σύζυγο σε κανένα παγωμένο χωλ, γιατί στο κρεβάτι τους κοιμούνταν οπωσδήποτε κάποιοι φιλοξενούμενοι διαφόρων βαθμών συγγενείας. Ο Ξένιος Ζευς μάλλον στην Κοζάνη θα γεννήθηκε!

Πλην όμως αξημέρωτα την Πρώτη μέρα ντύνονταν να παν στην εκκλησιά. Φορούσαν τα καλά τα μπόια και τις μπλούζες από μέσα, παλτό και μαντίλι στο λαιμό, δαχτυλίδια που δυσκολεύονταν να μπουν στα πρησμένα από τα νερά τίμια δάχτυλα, νάϋλον κάλτσες στα ποδάρια και τακούνια!

Άιντε να κάμεις τη διαδρομή μέχρι τον Αη-Νικόλα πάνω στο γυαλί! Τικ-τικ-τικ, δυο εκατοστά το βήμα. Και να μοιράζεις ταυτόχρονα καλημέρες και ευχές στις υπόλοιπες τακουνοφόρες πατινέρ.

Καλμέρα Κικίτσα!

Ισύ είσι Ρούσα; (πού να την αναγνωρίσει μέσα στο έρεβος!) Καλμέρα, χρόνια πουλλά. Ια είπα να πάου ν’ ανάψου ένα κερί κι να γυρίσου να βάλου τραπέζ΄. Θα σκουθούν κι θα χαλέψν κάνα γιαπράκ΄ για πρόφτασ΄…

Κι γω θέλ΄ να γυρίσου μι ν ώρα μ γιατί καρτιρώ του συμπιθιρό – γυρνάει απού μένα μετά ν ικκλησιά κι χράζει να τουν βγάλου μιζέν. Μούγκι να μη σκουθούν τα λυκούλια κι χιρίσν να τρων τα γιαπράκια μι τα χέρια μέσα απ’ του τσκάλι, κι μι τα λιακατίσν! (Πρόκειται για ΜΗ καταγεγραμμένο έθιμο της πόλης, η κατανάλωση δηλαδή στα όρθια της πρώτης σειράς με τα χέρια – σαν φουντάνια).

Έχς κόσμουν σπίτι;

Ναι! Ήρθαν κι οι Αθηναίις ιπρουχτέ…. Ουχ-ουχ-ουχ! Ααα!

Σιγάααα! Του νου σ μη γριντουθείς! Έλα να σι τσακώσου….

Το πρωτάθλημα είχε και δεύτερο και τρίτο γύρο. Γάμοι τη Δεύτερη μέρα και επισκέψεις σε εορτάζοντες όλες τις ημέρες γενικώς, με τα μπουκάλια το βερμούτ στα χέρια. Ο βαθμός δυσκολίας όμως ήταν μικρότερος διότι κατ’  αρχάς η ενδυμασία περιελάμβανε γούνινο παλτό ή αλεπού στο λαιμό, κατά δεύτερον δε και κυριότερο υπήρχε σύζυγος στο πλευρό για να πιαστούν αλαμπρατσέτα. Όταν καταργήθηκαν τα χιόνια, καταργήθηκε και το συγκεκριμένο πιάσιμο.

Θα μου πείτε αυτά τα Χριστούγεννα που γιορτάζουμε παρέα με τις μύγες τα τελευταία χρόνια είναι καλύτερα;

Ντιπ!

Αλλά κι εκείνο το μελάνιασμα από τον ψόφο, μέσα κι όξω απ’ το σπίτι, δεν παλεύονταν παιδιά.

Και να μην βρίσκουμε ανακούφιση ούτε στο κρεβάτι, γιατί πάγος ήταν κι εκεί μέσα. Τσιτσιούργιαζάμι κάνα μισάωρο κουκουλουμένοι πάτον κορφή σε στάση εμβρύου, μέχρι να ζεσταθεί από την ανάσα μας ο αέρας ανάμεσα στις κουβέρτες και τα παπλώματα.

Τυράννια!

Γι’ αυτό θα βροντοφωνάξω:

Ζήτω στα παντελόνια, τα ζιβάγκο, τα μπουφάν και οι μπότες!

Ζήτω η Τηλεθέρμανση!

Υπάρχουν φαγητά στην ελληνική κουζίνα, που όλοι μας τα συνδέουμε άρρηκτα με ιδιαίτερες καταστάσεις στην ζωή μας. Είναι εκείνα τα φαγητά που μπορούμε να ετοιμάσουμε και να τα απολαύσουμε στο σπίτι μας, γεμίζοντάς το με αρώματα. Και όταν τα ξαναγευόμαστε ανακτούμε  όμορφες αναμνήσεις.

Στις μεγάλες γιορτές και σημαντικές στιγμές μας συνήθως επιστρέφουμε στην παράδοση, η οποία μας αποφορτίζει, αλλά ταυτόχρονα μας υπενθυμίζει την ταυτότητά μας, μια εξαγνιστική διαδικασία επιστροφής στις ρίζες!

Ο κάθε τόπος έχει τους δικούς του θησαυρούς που αποτυπώνονται αδρά στην μαγειρική του. Η επιστροφή στην τοπική μαγειρική και κυρίως στα παραδοσιακά εδέσματα αποτελεί ένα είδος καθήκοντος επαναφοράς σε μνήμες της παιδικής ηλικίας, της ενθύμησης του γενέθλιου τόπου και των ανθρώπων του  και κυρίως της διαφύλαξης της συλλογικής ταυτότητας.

Όπως πραγματεύεται η Παπαδάκη (1981) στο έργο της  «Η γέννηση στον παραδοσιακό βίο της Μακεδονίας», οι γιορτινές διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων  κατά τις γιορτινές περιόδους είναι συνδεδεμένες με τις πολιτιστικές αξίες κάθε κοινωνίας και αποτελούν αξίες οι οποίες διατηρούνται ευλαβικά εδώ και αρκετά χρόνια (Unesco,2010).

Δεν είναι τυχαίο πως σε φιλικές συζητήσεις στη διάρκεια αυτών των ημερών επικρατούν εξιστορήσεις ζεστών, οικογενειακών αναμνήσεων συνοδευόμενων με γεύσεις και αρώματα από την τοπική κουζίνα. Τα παραδοσιακά εδέσματα χαρακτηρίζουν και στιγματίζουν μια περιοχή καθώς αποτελούν τοπόσημα. Συνδέονται με τις ρίζες και την ιστορία των ανθρώπων και πολλά από αυτά διατηρούνται και παρασκευάζονται ανελλιπώς κάθε χρόνο.
Ένα τέτοιο παραδοσιακό τοπικό χριστουγεννιάτικο έδεσμα με προϊστορία, που διατηρείται στο χρόνο, εντοπίζεται στην περιοχή της Κοζάνης είναι τα  Γιαπράκια. Καταναλώνεται μονοπωλιακά σε όλα τα νοικοκυριά, αποτελώντας το πιο αγαπημένο, από όλα τα εδέσματα, στοιχείο της ταυτότητας των κατοίκων της.
Τα Γιαπράκια, αποτελούν παράδοση αρκετών χρόνων η οποία διατηρείται ευλαβικά από τις Κοζανίτισσες νοικοκυρές.
Ετυμολογικά, η λέξη Γιαπράκια προέρχεται από την τουρκική λέξη yaprak που σημαίνει «φύλλο», την οποία την συναντάμε  με την αναφορά ως ντολμαδάκια ή λαχανοντολμάδες και σε άλλες χώρες, όπως την Αίγυπτο και τα Βαλκάνια. (ΕλληνοΤουρκικό Λεξικό του Κέντρου Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμού, 2009) Επίσης τα ντολμαδάκια ή τους λαχανοντολμάδες ή τις παραλλαγές τους τις εντοπίζουμε και σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας ως επίσημο παραδοσιακό έδεσμα των Χριστουγέννων. Ωστόσο αν και τα Γιαπράκια μοιάζουν στην εμφάνιση αρκετά με τους λαχανοντολμάδες, διαφέρουν αρκετά.
Αυτά που τα ξεχωρίζει ιδιαίτερα από τα υπόλοιπα όμοια εδέσματα είναι η διαδικασία προετοιμασίας τους, η ιδιαίτερη «τελετουργία» τους και η προσμονή κατανάλωσής τους την ημέρα των Χριστουγέννων υπό το φως και την ατμόσφαιρα της γιορτινής οικογενειακής στιγμής.

Με άλλα λόγια, για να είναι έτοιμα τα Γιαπράκια την ημέρα των Χριστουγέννων και να τ’απολαύσουν οι Κοζανίτες/ισσες χρειάζεται ιδιαίτερη, τελετουργική προετοιμασία. Βασικό συστατικό τους είναι η  Αρμιά. Σύμφωνα με τον Ζ.Πιτένη (1971),  η 14^η  Νοεμβρίου αποτελεί ορόσημο για τις νοικοκυρές, καθώς αποτελεί την αρχή της προετοιμασίας της Αρμιάς. Συγκεκριμένα οι νοικοκυρές τις ημέρες εκείνες έχουν ήδη αγοράσει περίπου «σαράντα κι πινήντα» λάχανα, κυρίως Βαντσιώτκα (από την περιοχή της Άνω Κώμης) τα οποία έχουν φροντίσει να τα επιλέξουν με προσοχή ώστε να είναι άσπρα και κυρίως σφιχτά. Εκείνη την ημέρα η προετοιμασία ξεκινάει με την αφαίρεση του «τζούφου» (το κοτσάνι) και την προσθήκη του χοντρού αλατιού σε εκείνο το σημείο. Υπολογίζεται περίπου μία χούφτα αλάτι σε κάθε λάχανο. Κατόπιν, σε ένα καδί με βρυσούλα τοποθετούνται τα λάχανα και σκεπάζονται με νερό. Για το χρώμα της Αρμιάς, βοηθάει πάντα η προσθήκη μίας χούφτας από ρεβίθια.
Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρείται πως τα λάχανα πρέπει να είναι καλυμμένα με τον γνωστό «αρμόζμουν», δηλαδή το υγρό που δημιουργείται με την προσθήκη νερού στα λάχανα . Για να συνωθεί ο αρμόζμους, απαιτείται μία διαδικασία καθημερινή και εβδομαδιαία καθώς χρειάζεται οι νοικοκυραίοι να πιέσουν το εσωτερικό του καδιού με το «κληματσίδις» (πλέγμα από κληματόβεργες) και ανακατεύεται με καλαμάκι.
Η παραπάνω διαδικασία επαναλαμβάνεται περίπου έξι εβδομάδες, μέχρι την παραμονή των Χριστουγέννων. Ωστόσο, στις μέρες μας δεν διατηρούνται τα καδιά και γι αυτόν τον λόγο η αρμιά τοποθετείται σε μεγάλο πλαστικό δοχείο, ή ετοιμάζεται με άλλες μεθόδους. Τα Γιαπράκια παρασκευάζονται και ολοκληρώνονται την παραμονή των Χριστουγέννων καθώς θεωρείται πως συμβολίζουν το σπαργανωμένο νεογέννητο Θείο Βρέφος σύμφωνα με τις Τσικριτζή-Μόμτσιου & Φτάκα-Τσικριτζή (2006)
Η διαδικασία της προετοιμασίας αποτελεί μία «τεχνική» που μετριέται στις λεπτομέρειες. Πιο αναλυτικά, ο κιμάς της γέμισης ψιλοκόβεται με το χέρι από τις Κοζανίτισσες νοικοκυρές. Το κρέας και κυρίως το χοιρινό αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι για την προετοιμασία των Γιαπρακιών καθώς όπως παρατηρεί και η Παπαδάκη (1981)  κατά τη διάρκεια των μεγάλων εορτών, όπως τα Χριστούγεννα και τη Πρωτοχρονιά, η κατανάλωση κρέατος, διαφόρων ειδών, είναι επιβεβλημένη στις γιορτινές διατροφικές μας συνήθειες, ως στοιχείο του πολιτισμού των Ελλήνων.

Η διαδικασία η οποία απαιτεί υπομονή και επιμονή λόγω μεγάλης χρονικής διάρκειας, είναι αυτή του τυλίγματος,
Εφόσον λοιπόν, ετοιμαστούν τα Γιαπράκια, τα τοποθετούν «στου τσκάλ». Στον πάτο του, έχουν ήδη τοποθετηθεί τα «λισιά» ώστε να μην καούν από την φωτιά. Πάνω από τα Γιαρπάκια βάζουν δυό-τρία φύλλα από λάχανο και τα σκεπάζουν με αρμόζμουν. Το βράσιμό τους διαρκεί όλο το βράδυ, καθώς η φωτιά πρέπει να είναι δυνατή στην αρχή και να χαμηλώνει στη συνέχεια. Χρειάζεται να αφαιρεθεί ο αρμόζμους όταν φουσκώσει για να μην χυθεί και για αυτόν τον λόγο πολλές είναι οι νοικοκυρές ή και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας όπου ξενυχτάν δίπλα στα Γραπράκια. Φυσικά, το ξενύχτι συμπεριλαμβάνει κρασί και οπωσδήποτε την δοκιμή τους.
Αξίζει να τονιστεί πως οι ποσότητες των Γιαπρακιών, διαφέρουν διαχρονικά.  Όπως αναφέρουν οι Τσικριτζή-Μόμτσιου & Φτάκα-Τσικριτζή (2006) στις μεταπολεμικές περιόδους σε κάποια σπίτια ο αριθμός των γιαπρακιών που μαγειρεύονταν ανερχόταν στα ογδόντα! Καταναλώνονταν σαν βασικό φαγητό ή σαν ορεκτικό όλο το Δωδεκαήμερο. Συγκριτικά  με τότε, στην σημερινή εποχή οι ποσότητες έχουν μειωθεί αρκετά.

Ανήμερα των Χριστουγέννων πρωί πρωί οι Κοζανίτες/ισσες πηγαίνουν στην εκκλησία για την Χριστουγεννιάτικη λειτουργία. Με το σχόλασμα, περίπου στις οκτώ και καθώς η νηστεία έχει τελειώσει κατευθύνονται στα σπίτια τους βιαστικά για να δοκιμάσουν τα Γιαπράκια, κομβικό σημείο για το «τελετουργικό» τους.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως με κανένα άλλο παραδοσιακό έδεσμα δεν συνδέεται το «κοζανίτικο κασμέρ» (πείραγμα), ένα ακόμη χαρακτηριστικό της ταυτότητας των Κοζανιτών και αναπόσπαστο κομμάτι της  τοπικής τους παράδοσης. Οι Τσικριτζή-Μόμτσιου & Φτάκα-Τσικριτζή (2006) σημειώνουν ένα θεσμικό πείραγμα της ημέρας των Χριστουγέννων : «Γιασιάμ, Κατιρίν΄! Μ’ τι γιαπράκια ήταν αυτά ιφέτου;” έλεγε η επισκέπτρια στην οικοδέσποινα αφού δοκίμαζε το κέρασμα. «Έχου καλό τσκάλ΄!», απαντούσε εκείνη κάνοντας έναν διάφανο σεξουαλικό υπαινιγμό.

Η συνηθέστερη εικόνα που συναντά κανείς εκείνη την ημέρα, είναι εκείνη της συγκέντρωσης όλης της οικογένειας στα πατρικά τους σπίτια. Κατά κύριο λόγο, η μεγαλύτερη σε ηλικία γυναίκα της οικογένειας είναι εκείνη η οποία θα πάρει τα εύσημα για τα Γιαπράκια της, αντιπροσωπεύοντας  όλη την οικογένεια.
Φυσικά από το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι, εκτός από την τιμητική των Γιαπρακιών, δεν θα λείψει το κρασί, η σαλάτα και οποιοδήποτε άλλο ορεκτικό.

Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι η συνοδεία τους από τα οικογενειακά «μασλάτια» τα γέλια και το γλέντι που δημιουργείται υπό αυτήν την ατμόσφαιρα. Η επαναλαμβανόμενη αυτήν παράδοση παραμένει σταθερή στον χώρο και στον χρόνο με επίκεντρο το παραδοσιακό έδεσμα και αποτελεί την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Κοζάνης. Το γεγονός ότι τα  Γιαπράκια  κατέχουν  ισχυρό πολιτισμικό περιεχόμενο , δεν αμφισβητείται. Συνδέονται με ένα σύνολο πρακτικών και παραδόσεων, στο οποίο περιλαμβάνονται τα τοπικά υλικά, η διαδικασία διατήρησης της παράδοσης, η προετοιμασία του φαγητού, το οικογενειακό τραπέζι και τέλος η κατανάλωση των φαγητών.

Ως τοπικό έδεσμα, τα Γιαπράκια θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ένα μεσογειακό φαγητό που αποτελείται κυρίως από ντόπια προϊόντα, π.χ τα λαχανικά, το ελαιόλαδο, το κρέας και τα μπαχαρικά. Όλα τα παραπάνω συνοδεύονται από το κρασί,  πάντα με σεβασμό στις θρησκευτικές ιδιαιτερότητες της κοινότητας.  Γενικά,  διαπιστώνουμε πως τα Γιαπράκια εκτός από την έννοια του φαγητού, ως τροφή,  εμπεριέχουν και άλλες έννοιες. Αρχικά, έχει δημιουργηθεί ένα σημαντικό «σώμα» γνώσης της τοπικής λαϊκής παράδοσης, με τις γυναίκες να κατέχουν τον πολύ σημαντικό ρόλο της μεταφοράς της εμπειρίας και της γνώσης του «τελετουργικού», της παραδοσιακής εορτής και της προστασίας των διάφορων τεχνικών που χρησιμοποιούνται.

Το τοπικό αυτό έδεσμα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως άμεσα συνδεδεμένο και με το πολιτισμικοκοινωνικό-οικονομικό μοντέλο της περιοχής, και να αποτελέσει παράδειγμα-πρότυπο στη σημερινή εποχή, σε αντιδιαστολή προς τις ισχύουσες και συχνά βλαπτικές διατροφικές συνήθειες που υιοθετούμε. Γίνεται επομένως εύκολα αντιληπτό, πως τα Γιαπράκια αποτελούν στοιχείο της  Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του τόπου μας, η οποία μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, δεν μεταβάλλεται σε σχέση με το περιβάλλον και την ιστορία και ενισχύει την ταυτότητα και τη συνοχή της κοινότητας (Alivizatou, 2012).

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως θα είχε πολύ μεγάλη σημασία η εγγραφή τους στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, καθώς εμπεριέχει την ιστορία και την παράδοση της περιοχής της Κοζάνης. Με την εγγραφή επίσης θα έχει την δυνατότητα να αναγνωριστεί ως πολιτισμικό στοιχείο σε διεθνές επίπεδο, όπως και άλλα όμοια παραδοσιακά εδέσματα παγκόσμιας κλίμακας, σαν το Κροατικό μελόψωμο, ο τούρκικος καφές κ.ά.

Αφιερωμένο στην γιαγιά μου, Μαριάνθη Πάτσιου

Πηγές:

Alivizatou, M., (2012).  Intangible Heritage and the Museum; New perspective on Cultural Preservation. California: Left Coast Press Walnut Creek

ΕλληνοΤουρκικό Λεξικό, YUNANCA TURKCE SOZLUK, (2009). Αθήνα:  Κέντρο Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμού

Παπαδάκη. Ελ.,(1981). Η γέννηση στον παραδοσιακό βίο της Μακεδονίας. Θεσσαλονίκη

Πιτένης, Ζ., (1971). Κουζιανιώτ’κα μπέντια. Αθήνα

Τσικριτζή-Μόμτσιου M. & Φτάκα – Τσικριτζή Φ., (2006). Γεύσεις από παλιά Κοζάνη. Αθήνα: Ιδιωτική

Unesco (2010). Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Int

Η γέννηση του οικισμού χάνεται στα βάθη των χρόνων. Τα ερείπια προϊστορικών οχυρών από σειρές τειχών («Κτίσματα») χρονολογούνται πριν το 700 π.Χ. αλλά και οι ανασκαφές το 1930,από τον καθηγητή Ιωάννη Κεραμόπουλο στη Μαγούλα, έφεραν στο φως σπουδαία ευρήματα που μαρτυρούν την ύπαρξη οικισμού της Ρωμαϊκής Εποχής. Ιστορικοί τοποθετούν την αρχαία Εράτυρα σαν μια από της μεγαλύτερες πόλεις της αρχαίας Ελίμειας στους Μακεδονικούς χρόνους.

Η αρχαιότερη γραπτή πηγή που αναφέρει το όνομα το οικισμού είναι ο Κώδικας της Μονής Ζάμπορδας όπου εκεί αναφέρεται το 1534 με την ονομασία Σέλτζα. Η μετονομασία της σε Εράτυρα θα γίνει το 1928. Κεφαλοχώρι (πληθυσμός σχεδόν 3,000 μόνιμων κατοίκων) με οργανωμένη κοινωνική ζωή, έντονη εμπορική δραστηριότητα και πολιτιστική ανάπτυξη η Εράτυρα θα βιώσει περίοδο μεγάλης ακμής από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα.

Σήμερα αποτελεί δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Βοΐου και αριθμεί περί τους 600 μόνιμους κατοίκους.

Ο επισκέπτης της μπορεί να χαρεί τα άγρια βουνά που την περιβάλουν, τα κρυστάλλινα νερά της και τις καταπράσινες ρεματιές της. Μπορεί ακόμη να θαυμάσει ανάμεσα στους 23 Βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς ναούς της παμπάλαιες λιθόκτιστες εκκλησιές και ιδιαίτερα την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1844) στην πλατεία της Εράτυρας, με το μοναδικό κοίλο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Ακόμη της εντυπωσιακές τοιχογραφίες στο Ναό της Παναγίας και του Αγίου Νικολάου αλλά και να επισκεφθεί την Ιερά Μονή Αγίου Αθανασίου σε μια τοποθεσία φυσικού κάλλους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον επισκέπτη έχει επίσης το λαογραφικό μουσείο αλλά και τα αρχοντικά της Εράτυρας απομεινάρια λαμπρού παρελθόντος Μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής που μαρτυρούν την έντονη πολιτιστική ανάπτυξη της στα παρελθόντα χρόνια.

Πολλές οι περίοδοι κατά την διάρκεια του χρόνου που θα μπορούσε κάποιος να επισκεφθεί την Εράτυρα . Από τις παραμονές Χριστουγέννων με τα Κόλιαντα και την παραμονή πρωτοχρονιάς με τα Σούρβα, ως την δεύτερη μέρα του Γενάρη με την μεγαλύτερη τοπική εκδήλωση γλεντιού και κεφιού τα Μπουμπουσάρια . Η τελευταία εκδήλωση Διονυσιακού χαρακτήρα θα έρθει τις μέρες της Αποκριάς με τις Κλαδαρές .

Αλλά και στην συνέχεια με την είσοδο της άνοιξης και το άνοιγμα του καιρού η περιοχή αλλάζει παραστάσεις για να υποδεχθεί το καλοκαίρι. Μύρια χρώματα και αρώματα και η φιλοξενία των κατοίκων θα κλέψει την καρδιά σας. Το χωριό σφύζει ξανά από κόσμο , η πλατεία του χωριού γεμίζει από μικρά παιδιά και κάτω από τον γερό-πλάτανο της πλατείας θυμόσοφοι παππούδες σε συζητήσεις της ρακής δίνουν μια γραφική παραδοσιακή ομορφιά που τείνει να εξαφανιστεί στις μέρες μας. Και όλοι, στο πανηγύρι Της Παναγιάς τον Δεκαπενταύγουστο, ντόπια και ξενιτεμένα παιδιά του χωριού που το κάλεσμα της πατρογονικής γης τα φέρνει ξανά και ξανά στο ίδιο σημείο, δίνουν την ευχή τους στο τέλος της γιορτής όλοι να ανταμωθούν γεροί ξανά του χρόνου .

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Ο Κάρλος Φουέντες στα αυτοβιογραφικά σημειώματά του , με τίτλο ” Σε αυτά πιστεύω” αναφέρεται με ιδιαίτερη συγκινησιακότητα στην άνοιξη του 1968 , όπου μαζί με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και τον Χούλιο Κορτάσαρ αποφασίζουν να μεταβούν από το Παρίσι στην Πράγα που βιώνει την Επαναστατική Άνοιξη της , ενταγμένη σε μια περίοδο γενικότερου αναβρασμού που εξελίχθηκε στα πλαίσια του Μάη του ’68 στη Γαλλία των φοιτητικών κινητοποιήσεων και εισχώρησε  στις γείτονες περιοχές . Πέρα από το άμεσο ενδιαφέρον συμμετοχής τους ,  στις σημαντικές πολιτικές εξελίξεις , η έγνοια τους είναι εστιασμένη  στον νεότερο φίλο τους , τον τσέχο συγγραφέα , Μίλαν Κούντερα ,γεννημένο σαν σε αστείο  την 1η Απριλίου του ’29 . ” Το Αστείο” μια ενδιαφέρουσα  πολιτική  σάτυρα , είναι το πρώτο του μυθιστορηματικό έργο δημοσιευμένο  στην Πράγα το ’67 , που του προσδίδει φήμη και σηματοδοτεί την έναρξη της συγκρουσιακής του σχέσης με το τσεχοσλοβάκικη πολιτική εξουσία  . Η ενεργή συμμετοχή του στην εξέγερση της “Άνοιξης της Πράγας “ θα στοιχίσει στον Κούντερα , τη δυσμένεια του καθεστώτος που μετά από παλινδρομήσεις τον οδηγεί στην οριστική του απόφαση να εγκαταλείψει την Πράγα και τη ματαιωμένη Άνοιξη της και να αυτοεξορισθεί στο Παρίσι όπου και ζει μέχρι σήμερα .

Πριν την οριστική εγκατάλειψη της Πράγας το ’75 , ο Μίλαν έγραψε και εξέδωσε το τελευταίο του βιβλίο στην Τσεχία , το ’73 με τίτλο ” Η ζωή είναι αλλού” που έπεται του “Βάλς του αποχαιρετισμού”, όπου ο κεντρικός ήρωας ονομάζεται Γιάρομιλ -στα τσέχικα σημαίνει “Αυτός που αγαπάει την Άνοιξη ή αυτός που από την Άνοιξη αγαπιέται”. Η αυτοεξορία του στο Παρίσι σηματοδοτείται συγγραφικά από το ” Βιβλίο του γέλιου και της λήθης” που εκδίδεται το ’78 και στο  οποίο αναφέρεται για πρώτη φορά στην έννοια της τσέχικης λέξεως litost : “Litost  είναι μια τσέχικη λέξη που δε μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες . Δηλώνει ένα αίσθημα σαν τεντωμένη αρμόνικα , ένα αίσθημα που είναι σύνθεση πολλών άλλων αισθημάτων: της θλίψης , του οίκτου , των τύψεων και του παράπονου . Η πρώτη συλλαβή αυτής της λέξης προφερόμενη με έμφαση και για πολύ , ηχεί σαν το θρήνο ενός εγκαταλειμμένου σκυλιού . Κάτω όμως από ορισμένες περιστάσεις , η λέξη Litost έχει αντίθετα , σημασία πολύ στενή , ιδιαίτερη , ακριβή και λεπτή σαν κοφτερό μαχαίρι . Ψάχνω μάταια να βρω γι αυτήν τη λέξη κάποια αναλογία σε άλλες γλώσσες αν και δεν το χωράει ο νους μου πως χωρίς αυτήν μπορεί κανείς να καταλάβει την ανθρώπινη ψυχή … Litost  είναι μια οδυνηρή κατάσταση που ξυπνάει μέσα μας ύστερα από ‘να βλέμμα που ρίχνουμε στην ξεσκεπασμένη ξαφνικά αθλιότητά μας “

Το αμέσως επόμενο βιβλίο του “Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι” εκδίδεται το 1984 και ακολουθεί η “Αθανασία” που αποτελεί και το τελευταίο έργο του γραμμένο στην τσέχικη γλώσσα. Με το βιβλίο αυτό ο Κούντερα αποχαιρετά οριστικά τη μητρική του γλώσσα και διασπά  τους γλωσσικούς δεσμούς με την πατρίδα του . Όλα τα υπόλοιπα έργα του απο κει και ως σήμερα είναι αποκλειστικά γραμμένα στη γαλλική γλώσσα ενώ η ύφη του λόγου του μεταβάλλεται ουσιωδώς , γίνεται λιτή και περιεκτική στην απλότητα της . Σηματοδοτεί τις εκφάνσεις ενός προδομένου προδότη που μελετά , διαλογίζεται , αναλύει , συγγράφει σε μια γλώσσα διάφορη της μητρικής του .

Ανάμεσα στο πρώτο λογοτεχνικό του κείμενο , ένα αξιόλογο θεατρικό έργο με τίτλο ” Κλειδοκράτορες” που εκδόθηκε το ’62 και στο ακροτελεύτιο έργο του , μια μυθοπλαστική νουβέλα που εκδόθηκε στο Παρίσι του 2014 με τίτλο ” Η γιορτή της ασημαντότητας “ ολοκληρώνεται μισός και πλέον  αιώνας συγραφικού έργου που επέδρασε στον δυτικό κόσμο του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα και κατέταξε τον Κούντερα στις συνειδήσεις των αναγνωστών, ως έναν από τους πλέον επικοινωνιακούς συγγραφείς. Στα τέλη Οκτωβρίου του 2020 ο Κούντερα λαμβάνει το βραβείο ” Φράντς Κάφκα” , που αποτελεί  την ύψιστη λογοτεχνική επιβράβευση στην Τσεχία , ως αναγνώριση του συλλογισμού και της γραφής του . Ο Μίλαν 91 ετών πλέον, καλείται να επιστρέψει στην Πράγα του , να μπει τροπαιοφόρος στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου , όπου φοίτησε και να συναντήσει τη μεγάλη του πνευματική επίδραση τον γερμανόφωνο τσέχο λογοτέχνη Φράντς Κάφκα . Εν τέλει ζώντας τη νοσταλγία και τη Μεγάλη Επιστροφή , όπως ακριβώς την περιγράφει στην Άγνοια , το τελευταίο έργο της τριλογίας του Βραδύτητα -Ταυτότητα – Άγνοια που έπεται της Αθανασίας , η οποία αποτελεί το ακροτελεύτιο κείμενο του γραμμένο στην τσέχικη γλώσσα. Της Αθανασίας  προηγείται το αριστουργηματικό του έργο ” Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης “ ή κατ’άλλη μετάφραση του “είναι” γραμμένο επίσης στην τσέχικη γλώσσα . Μυθιστορηματικό κείμενο που εμπεριέχει εντός του δοκιμιακό λόγο και αυτοβιογραφικότητα , αναγνώσθηκε και λατρεύτηκε από εκατομμύρια ανθρώπους  ανά τον κόσμο ενώ μεταφέρθηκε επιτυχώς στη μεγάλη οθόνη το ’88 σε μια εκτενή σύλληψη που αγγίζει τις τρείς ώρες σε σκηνοθεσία του Φιλίπ Κάουφμαν .

Αβάσταχτα ελαφροβαρύς ο Μίλαν , ατενίζει τον αιώνα του που συμπληρώνεται σιγά σιγά , γνωρίζοντας πόσο  βαθιά αγαπήθηκε εκείνη η εικόνα του που δέσποζε στις ελληνικές εκδόσεις της δεκαετίας του ’80 . Όμορφος , σοβαρός , ιδιότυπα μποέμ , μαγκάκι άξιο και πανάξιο με το τσιγάρο στο χέρι.

Υ.Γ. Ο Κούντερα έχει συγγράψει δύο αξιόλογα θεατρικά έργα , το πρώτο οι ” Κλειδοκράτορες” αποτελεί το λογοτέχνημα με το οποίο εμφανίσθηκε στον συγγραφικό κόσμο το 1962 στην ίΠράγα και το δεύτερο είναι ένα ώριμο έργο που εκδόθηκε στο Παρίσι στην έναρξη της τρίτης χιλιετίας , με τίτλο “Ο Ιάκωβος και ο αφέντης του” , γραμμένο στη γαλλική γλώσσα . Επιπρόσθετα  είναι σημαντικός δοκιμιογράφος , του οποίου τα λογοτεχνικά δοκίμια φέρουν την ιδιότυπη μορφή συνταιριάσματος δοκιμίου -αφήγησης – βιογραφίας -αυτοβιογραφικότητας . Στα σημαντικότατα δοκίμια του συγκαταλλέγονται: Η τέχνη του μυθιστορήματος , Ο Πέπλος , Οι Προδομένες Διαθήκες και το ιδιότυπο “Η Συνάντηση” γραμμένο σαν συναρπαστικό μυθιστόρημα . Ο διηγηματικός λόγος του Κούντερα έχει εκδοθεί σε μια και μοναδική συλλογή  με τίτλο ” Κωμικοί έρωτες¨ το 1969  στην Πράγα.

Δήμος Βελβεντού

Καταφύγιο

Το Καταφύγιο ή Καταφύγι είναι ορεινό χωριό χτισμένο σε μέσο υψόμετρο 1.450 μέτρων στις πλαγιές των Πιερίων και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Ελλάδος.

Το χωριό βρίσκεται απλωμένο σ’ ένα ευρύχωρο οροπέδιο κάτω από την ψηλότερη κορφή των Πιερίων και είναι ο τόπος καταγωγής του διάσημου Ζορμπά, που έγινε γνωστός από το ομώνυμο έργο του Καζαντζάκη.

Ο επισκέπτης μπορεί να επισκεφτεί το χωριό από την πλευρά του Ελατοχωρίου Πιερίας, και μέσα από μία μαγευτική διαδρομή φτάνει κανείς στην πλατεία. Στην πλατεία, ο επισκέπτης θα δει την εκκλησία της Παναγίας, η οποία ξαναχτίστηκε και εγκαινιάστηκε το 1969 από τον τότε Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης κυρό Διονύσιο. Στην συνοικία Μαγουλάδες ή Μαγλάδες, υπάρχει η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και στο πίσω μέρος υπάρχει και ξενοδοχείο. Στην άλλη πλευρά του χωριού υπάρχει ο ναός του Αγίου Νικολάου, κτίσμα του 1750, και είναι ο μόνος Ναός πού δεν κάηκε από την πυρπόληση των Γερμανών, παρά τις προσπάθειές τους. Τα σημάδια από τις προσπάθειές τους να βάλουν φωτιά φαίνονται ακόμα στους τοίχους. Εκτός από αυτές, υπάρχουν και οι εκκλησίες του Προφήτου Ηλία στον μικρό λόφο με την ονομασία Καραούλι, με μια εκπληκτική θέα προς την Κοζάνη και στην λίμνη του Αλιάκμονος του Πολυφύτου. Ο γκρεμός από το Καραούλι, ονομάζεται Σκρίκα. Υπάρχει ακόμα το εκκλησάκι του Αγίου Νεκταρίου και του Αγίου Δημητρίου, όπου και το κοιμητήριο του χωριού στο οστεοφυλάκιο του οποίου φυλάγονται οστά Καταφυγιωτών, ενώ στην τοποθεσία Λιβάδια υπάρχει και ο ναός του Αγίου Αθανασίου.

Το παλιό πέτρινο δημοτικό σχολείο του χωριού από το 1985 έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Πρόκειται για “λιθόκτιστο κτίριο που στεγάζεται με τετράρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Οι όψεις του διέπονται από απόλυτη συμμετρία, ως προς το κατακόρυφο άξονα που εκφράζει και τη λειτουργία του κτίσματος”. Το σχολείο κτίστηκε τον 19ο αιω. από εισφορές των κατοίκων και διέθετε σπάνια βιβλιοθήκη με έργα Ελλήνων συγγραφέων σε εκδόσεις της Λειψίας. Σε αυτό δίδαξαν ο Άνθιμος Γαζής, ο Μπίρδης και στις αίθουσές του έγινε η πρώτη Παμακεδονική συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ.

Στην είσοδο του χωριού από την πλευρά του Ελατοχωρίου, συναντάμε το Στραυροδρόμι. Εκεί υπάρχει και το μνημείο, όπου τον Ιανουάριο του 1924 ο γνωστός κλέφτης Φώτης Γιαγκούλας και τα παλικάρια του σκότωσαν τον γιατρό του χωριού Οδυσσέα Νικολαΐδη, ενώ από την πλευρά του Βελβενδού, ο επισκέπτης συναντά το Αγιονέρι το οποίο μπορεί κανείς να επισκεφτεί αλλά όπως το είχαν οι παλαιοί αμίλητοι, ενώ λίγο πριν μπει κανείς στο χωριό υπάρχει το εκκλησάκι του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω, όπου κατά την ημέρα του Δεκαπενταυγούστου οι κάτοικοι ξεπροβοδίζουν τα Ιερά Λείψανα του Αγίου Διονυσίου.

Παλαιογράτσανο

Ο οικισμός Παλαιογρατσάνου , που υπάγεται διοικητικά στο Δήμο Βελβεντού, βρίσκεται  στα νοτιοανατολικά σύνορα της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης και απέχει 46 χιλιόμετρα από την πόλη της Κοζάνης και 9 χιλιόμετρα από την πόλη του Βελβεντού. Το Παλαιογράτσανο είναι προσβάσιμο και από την ΠΕ Πιερίας διαμέσου της κοινότητας «Φωτεινά», μια διαδρομή όπου ο δρόμος είναι μισός με χαλίκι και ο υπόλοιπος είναι ασφαλτοστρωμένος .

Ο εν λόγω οικισμός βρίσκεται «σκαρφαλωμένος» στην δυτική πλευρά του ορεινού όγκου των Πιερίων σε υψόμετρο περίπου 902 μέτρων. Φτάνοντας κανείς στο Βελβεντό και ανηφορίζοντας 9 χιλιόμετρα με προορισμό το Παλαιογράτσανο, διανύει μια διαδρομή καταπράσινη με εύφορη βλάστηση.

Πρόκειται για μια διαδρομή άφθονη σε  πλατάνια, κυπαρίσσια, βελανιδιές, ακακίες, τρεχούμενα νερά , που εναλλάσσονται με ξέφωτα, από όπου μπορεί κανείς να αγναντέψει και να απολαύσει την πανοραμική θέα: την τεχνητή λίμνη του Πολυφύτου, τη μεγαλύτερη μέχρι πριν από λίγα χρόνια γέφυρα τον Βαλκανίων, τον κάμπο του Βελβεντού . Πορευόμενος  κανείς τη διαδρομή προς το Παλαιογράτσανο, μπορεί  να ακούσει το κελάηδισμα διαφόρων ειδών πουλιών και ακόμα, αν είναι λίγο τυχερός, να συναντήσει και κανένα κοπάδι από αγριογούρουνα , διάσπαρτα στις δασωμένες πλαγιές των Πιερίων.

Δήμος Βοΐου

Χρυσαυγή

Η Χρυσαυγή είναι ένα από τα ορεινά χωριά της επαρχίας Βοΐου. Απέχει τριάντα λεπτά από την πόλη των Γρεβενών και είκοσι λεπτά από την κωμόπολη του Τσοτυλίου. Η τοπική αρχιτεκτονική διατηρεί το παραδοσιακό ύφος, με λιθόκτιστα σπίτια κτισμένα από ντόπιους μαστόρους. Το παλιό όνομα ήταν Μιραλί, το 1927 μετονομάστηκε σε Στρογγυλόν και το 1930 πήρε το όνομα Χρυσαυγή.

Νότια του χωριού υπάρχουν σωροί από πέτρες, πιθανόν κατάλοιπα αρχαίου στρατιωτικού καταυλισμού που έλεγχε τις ορεινές διαβάσεις. Εκεί βρέθηκε και χάλκινο αγαλματίδιο της θεάς Αθηνάς, καθώς και αιχμές από δόρατα, ξίφη και μεταλλικά αγγεία. Επίσης βρέθηκαν νομίσματα των ελληνιστικών, ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων.

Σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων από το κέντρο της Χρυσαυγής, υψώνεται ένα όμορφο μονότοξο γεφύρι. Το γεφύρι αυτό, γνωστό και ως μεγάλο γεφύρι της Χρυσαυγής, ενώνει τις όχθες του Μαγεριώτικου ρέματος ή Παλιομάγερου, τα νερά του οποίου πηγάζουν από το όρος Τάλιαρος και ενώνονται με εκείνα του ποταμού Πραμόριτσα. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το γεφύρι της Χαραυγής χτίστηκε το 1854 χάρη στην οικονομική συνδρομή ενός ληστή, του Νικολάου Ζάμπρου από το Πολυνέρι Γρεβενών.

Στην Χρυσαυγή ο επισκέπτης αξίζει να δει:

Τη γραφική πλατεία με τον πελώριο πλάτανο που φυτεύτηκε το 1902.

Την εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου

Το υπέροχο υψηλής αισθητικής κτίσμα του σχολείου, το οποίο κατασκευάστηκε το 1918.

Τα ξωκλήσια γύρω από το χωριό φονταρισμένα μέσα σε μοναδική φυσική ομορφιά.

Στην είσοδο του χωριού εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η παλιά μονότοξη πετρογέφυρα που κτίστηκε το 1795.

Ο νερόμυλος ανακαινισμένος από το σύλλογο του χωριού, ιστορικό μνημείο με πολιτιστικό πλέον ρόλο, αφού στο εσωτερικό του λειτουργεί κατά καιρούς έκθεση φωτογραφίας.

Για να λειτουργήσει ο νερόμυλος, οι κάτοικοι το 1850 έκτισαν τη Δέση, δηλαδή τους εντυπωσιακούς καταρράκτες μήκους 25μ.

Κοντά στο νερόμυλο βρίσκεται ενα ακόμη μονότοξο γεφύρι, 15μ. μήκους και 8μ. ύψους.

Στο χωριό λειτουργούν δύο καφενεία με παραδοσιακές γεύσεις και εδέσματα και ένα παντοπωλείο

Σισάνι

Το Σισάνιο (ή Σισάνι) απέχει 55 χλμ. από την Κοζάνη και 17 χλμ. από το Καλονέρι και είναι κτισμένο στις παρυφές του όρους Σινιάτσικου, σε υψόμετρο 850 μέτρων, μέσα σε ένα θαυμάσιο καταπράσινο τοπίο.

Η ιστορία του οικισμού ξεκινά από την αρχαιότητα. Τη ρωμαϊκή περίοδο υπήρχε πόλη που άκμαζε, αφού αναφέρεται γυμναστήριο, στάδιο, διοργάνωση αγώνων. Για την αρχαία πόλη του Σισανίου, ο φιλόλογος και ιστορικός Μαργαρίτης Δήμιτσας αναφέρει: «εν τη θέση ταύτη, υπήρχε πόλις τις αρχαία, άγνωστος ημίν αλλαχόθεν. Η δε άγνωστος αυτή πόλις ήν Ελληνική, έχουσα διοργάνωσιν ομοίαν τη των εν Ελλάδι και Πελοποννήσω πόλεων».

Τους πρώτους μ.Χ. αιώνες υπήρξε έδρα Επισκοπής, με 72 χωριά και Πολιτιστικό, Διοικητικό και Θρησκευτικό κέντρο μεγάλης εθνικής σημασίας. Η έδρα της Επισκοπής μεταφέρθηκε στη Σιάτιστα μετά την καταστροφή της πόλης στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Μέσα από το χωριό διέρχεται ο ποταμός Μύριχος, που εκτός από την ύδρευση των κατοίκων και την άρδευση των αγρών, εξασφαλίζει και την απαραίτητη ενέργεια για την κίνηση στις 2 «ντριστέλλες» (υδροτριβεία), όπου γίνεται η επεξεργασία της φλοκάτης, το πλύσιμο των κουβερτών κ.λπ. Το ίδιο ποτάμι εξασφάλιζε και τη λειτουργία 2 υδρόμυλων, που σήμερα δεν λειτουργούν.

Η κοιλάδα του Μύριχου ήταν, σύμφωνα με τη μαρτυρία των ιστορικών, πλούσια σε ευγενή και άλλα μεταλλεύματα, με διάσπαρτα καμίνια για την επεξεργασία τους, και εργαστήρια κατασκευής κεραμικών. Οι κάτοικοι του χωριού σήμερα ασχολούνται με την κτηνοτροφία, τη γούνα και τη γεωργία, ενώ ξακουστά είναι τα φασόλια που παράγονται στον τόπο αυτό.   Στο Σισάνι μπορεί κανείς να επισκεφτεί την Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου και τις ανασκαφές του βυζαντινού ναού (Παλαιά Μητρόπολη Σισανίου).

Δήμος Κοζάνης

Αιανή

Η Αιανή είναι ένα κεφαλοχώρι με μεγάλο αρχαιολογικό και παλαιοντολογικό ενδιαφέρον, που βρίσκεται 21 χλμ. νότια της Κοζάνης. Ανασκαφές στην περιοχή έχουν φέρει στο φως σημαντικά ευρήματα για την ιστορική μελέτη της Μακεδονίας.

Ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης αποτελεί έναν φιλόξενο τόπο που καλεί τον επισκέπτη να την ανακαλύψει. Στην Αιανή μπορεί κανείς να ανακαλύψει πολλές πτυχές της Ιστορίας. Μέσα από ένα ταξίδι στο χρόνο, ξεκινώντας από την προϊστορική εποχή, περνώντας από το Βυζάντιο και φτάνοντας στο σήμερα, γνωρίζουμε την Αιανή στην ολότητά της.

Πρωτεύουσα αρχαίου βασιλείου, βυζαντινή κωμόπολη και σημερινή ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης, η Αιανή έχει μία διαρκή παρουσία στον χώρο και στον χρόνο. Το μαρτυρεί και το όνομά της.

Στον αρχαιολογικό χώρο μπορεί κανείς να δει ερείπια κατοικιών, δημόσιων κτηρίων, καθώς και το εντυπωσιακό νεκροταφείο της πόλης, ενώ τα κινητά ευρήματα που αποτυπώνουν όλη την ιστορία και τη σημασία του τόπου, από την Εποχή του Χαλκού μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια, εκτίθενται στο σύγχρονο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής.

Το έθιμο των Λαζαρίνων

Οι «Λαζαρίνες της Αιανής» είναι παλαιότατο έθιμο κατά το τριήμερο (Παρασκευή, Σάββατο του Λαζάρου και Κυριακή των Βαΐων). Στο διάστημα αυτό γυναίκες συμμετέχουν σε διάφορα δρώμενα με κορυφαίο το «Τσιντζιρό» των Λαζαρίνων, τον τρανό χορό το Σάββατο του Λαζάρου. Τις εκδηλώσεις παρακολουθεί μεγάλος αριθμός πολιτών από την Αιανή και την ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης και της Δυτικής Μακεδονίας. Πολλοί μελετητές το συνδέουν το έθιμο των Λαζαρίνων με την ανάσταση της φύσης και συμπεραίνουν ότι παραπέμπει στην προχριστιανική αντίληψη για τον θάνατο και την αναγέννηση της φύσης (πρβλ. τον μύθο της Δήμητρας και της Περσεφόνης). Άλλοι, επίσης, συνδέουν τις Λαζαρίνες με την εθνική παλιγγενεσία και την προσδοκία για απελευθέρωση του γένους (και συνεπώς την «ανάστασή» του). Βέβαια, το έθιμο των Λαζαρίνων με διάφορες παραλλαγές υφίστατο σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και της Κάτω Ιταλίας (Μεγάλη Ελλάδα) μέχρι τα νεότερα χρόνια.

Σας προτείνουμε να επισκεφθείτε:

Αρχαιολογικούς χώρους – Μεγάλη Ράχη & Λειβάδια

Γνωριμία με την αρχαία Αιανή, τη σημαντικότερη πόλη του αρχαίου βασιλείου της Ελίμειας και την αρχαία Νεκρόπολη με τους εντυπωσιακούς Βασιλικούς τάφους

Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής

Ένα εντυπωσιακό μουσείο 1.000 τ.μ που σε καλεί να κάνεις μία αναδρομή στην ιστορία

Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην κεντρική πλατεία Αιανής. Η Παναγία της Αιανής στέκει στην πλατεία από το 1100 μ.χ

Γέφυρα Αιανής Ρυμνίου & Πλατανόδασος

Σπάρτο

Το Σπάρτο είναι χωριό της περιφερειακής ενότητας Κοζάνης. Πριν το 1925 ονομαζόταν Σαρτακλί. Το Σπάρτο βρίσκεται στη περιοχή Τσιαρτσιαμπά κοντά στη λίμνη του Πολυφύτου. Με το Πρόγραμμα Καποδίστριας αποτέλεσε δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Ελιμείας. Με το Πρόγραμμα Καλλικράτης, ο Δήμος Ελιμείας συνενώθηκε με άλλους δήμους στο Δήμο Κοζάνης, του οποίου το Σπάρτο αποτελεί πλέον τοπική κοινότητα.

Σύμφωνα με τον Κ. Γουναρόπουλο, το έτος 1872 στο Σπάρτο υπήρχαν 80 σπίτια Τούρκων γεωργών. Το 1923 εγκαταστάθηκαν στο χωριό περί τις 80 οικογένειες Ποντίων προσφύγων, στους οποίους δόθηκαν σπίτια και αγροκτήματα. Το 1944 το μισό χωριό κάηκε στον Εμφύλιο Πόλεμο από τους κομμουνιστές και κάηκε εκ νέου, αλλά όλο, περί τις αρχές του 1946 πάλι από τους κομμουνιστές. Στην απογραφή του 2001 αριθμούσε 151 κατοίκους. Είναι γεωργικό χωριό με κύριες καλλιέργειες τα σιτηρά, τα καπνά κλπ. Στο χωριό δε λειτουργεί σχολείο, καθώς οι νέοι έχουν μετακινηθεί στα αστικά κέντρα. Ο ναός της ενορίας είναι ο αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.

Το 1944 το μισό χωριό κάηκε από τους Γερμανούς και κάηκε εκ νέου αλλά όλο περί τα τέλη του 1946 από τους κομμουνιστές. Ο ναός της ενορίας είναι ο “Ευαγγελισμός της Θεοτόκου”, κτίσθηκε το 1978 αλλά μετά τον σεισμό του 1995 κρίθηκε ακατάλληλος και έκτοτε παραμένει κλειστός.

Δήμος Εορδαίας

Βλάστη

Γνωστό βλαχοχώρι, σε υψόμετρο 1.240 μ. σε κλειστό οροπέδιο ανάμεσα στις πλαγιές των βουνών Άσκιο (ή Σινιάτσικο) και Μουρίκι. Είτε πάτε από την Κοζάνη (52 χλμ.) είτε από την Πτολεμαΐδα (24 χλμ.), η διαδρομή είναι μαγευτική. Τριγυρισμένη από ορεινά λιβάδια με κέδρους, δάση οξιάς και βελανιδιάς και αναδασώσεις με πεύκα, είναι ένα από τα πιο όμορφα χωριά της Περιφέρειας Κοζάνης, με αναπαλαιωμένα σπίτια και αρχοντικά, γραφικά καλντερίμια, ταβέρνες, ξενώνες, παραδοσιακό καφενείο και μαγαζιά.

Το 19ο αιώνα γνώρισε μεγάλη οικονομική και πολιτιστική ακμή, οι κάτοικοί του είχαν τα μεγαλύτερα τσελιγκάτα της Μακεδονίας, ενώ το 1843 λειτούργησε η Ελληνική και Αλληλοδιδακτική Σχολή (Aρρεναγωγείο) και το 1856 το Παρθεναγωγείο. Τα τελευταία χρόνια γνωρίζει νέα άνθηση, αφού οι κάτοικοι επιστρέφουν κυρίως το καλοκαίρι, οπότε και ο πληθυσμός φθάνει στους 2.000, ενώ αναστυλώνονται σπίτια, επαναφέρονται έθιμα και οργανώνονται σημαντικές εκδηλώσεις με πανελλήνια απήχηση. Στις ταβερνούλες του θα απολαύσετε κρεατικά (γουρουνόπουλο ψητό, της ώρας) αλλά και πίτες.

Σιδηροχώρι

Το Σιδηροχώρι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.060 μέτρων στις πλαγιές του βουνού Βέρνο (γνωστό και ως Βίτσι), κάτι που το τοποθετεί ανάμεσα στους πιο ορεινούς οικισμούς σε όλη τη Μακεδονία. Πρόκειται για ένα χωριό με μόλις 150 κατοίκους (σύμφωνα με την απογραφή του 2011), το οποίο είναι πολύ εύκολα προσβάσιμο από την Καστοριά, καθώς απέχει μόνο 9 χιλιόμετρα. Με αυτοκίνητο χρειάζεστε περίπου 20 λεπτά για να φτάσετε εκεί.

Αν και μικρό, βρίσκεται σε μια περιοχή με πλούσια ιστορία κι έχει παίξει και το ίδιο ρόλο σε διάφορα κομβικά γεγονότα του 20ου αιώνα, τα ίχνη των οποίων εξακολουθούν να είναι διακριτά στον σημερινό επισκέπτη. Αυτός είναι άλλωστε κι ένας από τους λόγους που το διάλεξε για γυρίσματα ο Παντελής Βούλγαρης –ανάμεσα βέβαια σε κάμποσα ακόμα χωριά της Δυτικής Μακεδονίας– όταν έφτιαχνε τη γνωστή ταινία «Ψυχή Βαθιά», πραγματευόμενος τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο.

4 πράγματα που αξίζει να κάνετε, αν βρεθείτε στο Σιδηροχώρι

Οπωσδήποτε, αυτό που κυριαρχεί στο Σιδηροχώρι είναι η θέα την οποία διαθέτει προς τη λίμνη της Καστοριάς –είναι άλλωστε και ο κύριος λόγος που πολλοί έρχονται για εκδρομή. Υπάρχουν ωστόσο και μερικά άλλα πράγματα που αξίζει να δείτε, εάν βρεθείτε στην περιοχή του.

Περιηγηθείτε στο ίδιο το χωριό

Το φυσικό τοπίο είναι χαρακτηριστικό της ορεινής ομορφιάς της Δυτικής Μακεδονίας, προσφέροντας λιβάδια, αλλά και πανύψηλες βελανιδιές. Συστήνεται ωστόσο να περπατήσετε και το ίδιο το χωριό, το οποίο διαθέτει προσεγμένα λιθόστρωτα δρομάκια και αναπαλαιωμένα πέτρινα σπίτια. Υπάρχουν βέβαια και κάποιες οικίες που στέκουν κατεστραμμένες, ως σιωπηλοί μάρτυρες των χρόνων του Ελληνικού Εμφυλίου.

Δείτε τα αρχαία και μεσαιωνικά ερείπια του Λογγά

Δεν σώζονται πολλά πράγματα από το απώτερο παρελθόν του Σιδηροχωρίου, εντούτοις ο σημερινός επισκέπτης μπορεί να δει το τείχος του μεσαιωνικού κάστρου (με τα ρωμαϊκά θεμέλια), το οποίο διατηρεί ένα ύψος 1,70 μέτρων (από τα περίπου 3 που υπολογίζουμε πως είχε). Η κλίση του προς τα μέσα είναι χαρακτηριστική και αποσκοπούσε στην αποτελεσματικότερη άμυνα. Στο νοτιοανατολικό άκρο θα βρείτε και τα ερείπια βυζαντινής εκκλησίας –μιας μικρής βασιλικής με περίβολο.

Δείτε τον Άγιο Νικόλαο

Στέκοντας στο χωριό από το 1813, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου έχει ανακηρυχθεί και επισήμως μνημείο. Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα, γυναικωνίτη και τριώροφο κωδωνοστάσιο, που αποτελεί δείγμα της μεταβυζαντινής αρχιτεκτονικής και αισθητικής.

Ανεβείτε στην κορυφή του Μπίκοβικ

Μέρος του βουνού Βέρνο –που μας είναι πιο γνωστό ως Βίτσι– το Μπίκοβικ ή αλλιώς Καζάνι ανήκει στις νοτιότερες κορυφές του και αποτέλεσε τόπο μαχών κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου (η κορυφή αποναρκοθετήθηκε πλήρως από τον στρατό το 1990), ωθώντας έτσι τον Παντελή Βούλγαρη να έρθει στο Σιδηροχώρι για μερικά γυρίσματα της ταινίας «Ψυχή Βαθιά».

Δήμος Καστοριάς

Μαυροχώρι

Το Μαυροχώρι είναι χωριό του δήμου Καστοριάς, της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς. Βρίσκεται στην ανατολική ακτή της λίμνης Ορεστιάδας απέναντι από την πόλη της Καστοριάς. Είναι ενωμένη οικιστικά με τη βορειότερη Πολυκάρπη με την οποία χωρίζεται από τον ποταμό Ξηροπόταμο. Το χωριό υπάρχει ήδη από το 1380. Στα τέλη του 15ου αιώνα το χωριό εμφανίζεται ως “Μαύροβο” με πληθυσμό 178 οικογένειες (περίπου 1.780 άνθρωποι). Το 18ο αιώνα, η εμποροπανήγυρη του Μαυρόβου ήταν ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα που συνέβαινε στην προεπαναστατική Ελλάδα. Οι κάτοικοί του ήταν κυρίως χριστιανοί και δευτερευόντως μουσουλμάνοι, ενώ λειτουργούσε ελληνικό και οθωμανικό σχολείο. Οι χριστιανοί ήταν δίγλωσσοι (ελληνικά/σλαβικά) και συμμετείχαν στο Μακεδονικό Αγώνα. Κυριότεροι Μαυροβίτες Μακεδονομάχοι ήταν ο οπλαρχηγός Κωνσταντίνος Παπασταύρου, ο Χρυσός Μπίβουλας, ο Θωμάς Ράντζος και ο Κωνσταντίνος Ταραβάνης. Μετά τη συνθήκη της Λωζάνης οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του χωριού προσέφυγαν στην Τουρκία, ενώ εγκαταστάθηκαν και ορισμένες οικογένειες Ελλήνων προσφύγων.

Πρόκειται για ένα ήσυχο χωριό που διαθέτει λίγα ενοικιαζόμενα δωμάτια για όσους επιθυμούν ήσυχες διακοπές.

Στο Μαυροχώρι διοργανώνεται λαϊκό πανηγύρι με πολιτιστικές εκδηλώσεις από τις 13 έως τις 15 Αυγούστου. Επίσης, κάθε Σεπτέμβρη πραγματοποιείται Εμποροπανήγυρη το οποίο αποτελεί πόλο έλξης για τους επισκέπτες της Καστοριάς αλλά και για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής.

Κορέστεια

Στον οδικό άξονα που συνδέει την Καστοριά με τις Πρέσπες ξεκινάει ένα οδοιπορικό στον χρόνο, ανάμεσα σε μια συστάδα ορεινών οικισμών, που παρουσιάζουν έντονο αρχιτεκτονικό και πολιτισμικό ενδιαφέρον. Το όνομα αυτών, Κορέστεια, γνωστά και ως «πλίνθινα χωριά», τα οποία απλώνονται σε οροπέδιο που εκτείνεται δυτικά του όρους Βέρνον (Βίτσι) και ανατολικά του όρους Τρικλάριον (Μάλι Μάδι). Η ονομασία αποτελεί παραφθορά του αρχαίου ονόματος της περιοχής, η οποία καλείτο Ορεστίς, από τους πρώτους κατοίκους της, που εγκαταστάθηκαν τη 2η χιλιετία π.Χ.

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική των χωριών είναι ιδιαίτερη για την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Τα παλαιά σπίτια είναι κατασκευασμένα με πλίνθους με κοκκινόχωμα και άχυρο, που δίνουν το κοκκινωπό χρώμα στο τοπίο της περιοχής. Ο τρόπος κατασκευής των σπιτιών διατηρήθηκε έως τα μέσα του 20ου αιώνα και έπειτα εγκαταλείφθηκε. Τα τελευταία χρόνια μελετάται η ένταξη των οικισμών της δημοτικής ενότητας Κορεστίων σε καθεστώς προστασίας, από την Εφορεία Νεώτερων Μνημείων Κεντρικής Μακεδονίας. Το μοναδικό μέχρι σήμερα χαρακτηρισμένο από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό και διατηρητέο κτήριο της περιοχής, είναι το σπίτι όπου σκοτώθηκε ο ήρωας του Μακεδονικού Αγώνα Παύλος Μελάς, το οποίο λειτουργεί σήμερα ως μουσείο Παύλου Μελά.

Η Κρανιώνα αποτέλεσε ιδανικό σκηνικό για τον σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη στην ταινία του «Ψυχή Βαθιά», ενώ τοπία των Κορεστείων έχουν αποτελέσει το σκηνικό κινηματογραφικών ταινιών, όπως το «Παύλος Μελάς» του Φίλιππου Φυλακτού, «Τζέιμς Μποντ: Για τα μάτια σου μόνο» και «Το Μετέωρο Βήµα του Πελαργού», του Θόδωρου Αγγελόπουλου.

Δήμος Γρεβενών

Σαμαρίνα

Η Αλπική πρωτεύουσα της Πίνδου, ή αλλιώς, η (Ωραία) Σαμαρίνα, στέκει χτισμένη στις πλαγιές του όρους Σμόλικα, περίπου στα 1.550 μέτρα. Το υψόμετρο προκαλεί ζάλη και η λεπτομέρεια πως η Σαμαρίνα αποτελεί το πιο ψηλό χωριό, όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και των Βαλκανίων, δικαίως προκαλεί δέος στους επισκέπτες. Η όμορφη Σαμαρίνα είναι «πνιγμένη» στα δάση οξιάς και πεύκου, με τα πολλά γεφύρια και τα τρεχούμενα νερά να κάνουν το τοπίο ακόμα πιο παραδοσιακό και ιδιαίτερο.

Η απόσταση που χωρίζει το χωριό από τα Γρεβενά ανέρχεται στα 52 χιλιόμετρα. Όσο για το Χιονοδρομικό Κέντρο της Βασιλίτσας; Είναι μόλις 15 χιλιόμετρα μακριά, γεγονός που καθιστά την επιλογή της Σαμαρίνας ως βάση για τις χειμερινές εξορμήσεις μας ακόμα πιο δελεαστική.

Στο διάσημο βλαχοχώρι, ο χειμώνας είναι βαρύς και κυλά πολύ αργά. Με περισσότερους από έξι μήνες χιόνι ,δηλαδή, δεν θα μπορούσε τίποτα να… τρέχει και πάρα πολύ γρήγορα. Μια εκδρομή στο ιστορικό χωριό θα σου προσφέρεις εκτός από φοβερές εικόνες και αξέχαστες εμπειρίες. Εκεί τα τζάκια καίνε από το πρωί έως το βράδυ και το κατάλευκο χιόνι σκεπάζει τις σκεπές των σπιτιών από τις αρχές του χειμώνα μέχρι τα μέσα σχεδόν της άνοιξης.

Οι δριστέλες

Οι κάτοικοι της Σαμαρίνας ασχολούνται με τον τουρισμό, την υλοτομία και την κτηνοτροφία, ενώ οι γυναίκες, υφαίνουν χοντρά υφάσματα, χαλιά και κουβέρτες. Οι διάσημες δριστέλες, ή αλλιώς τα «φυσικά πλυντήρια», που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τον 19ο αιώνα να πλένουν τα ρούχα με τη βοήθεια της ηλεκτρικής ενέργειας, υπάρχουν μέχρι σήμερα και μας γυρνούν πολλά πολλά χρόνια πίσω. Οι δριστέλες ανήκουν στην κοινότητα του χωριού και είναι φτιαγμένες από ξύλο λευκόδερμης πεύκης ενώ είναι ενταγμένες σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα για να εξασφαλίζεται η συντήρησή τους.

Καλλονή

Αγγίζει τα 1.000 μέτρα υψόμετρο και βρίσκεται μέσα σε ένα καταπράσινο και πανέμορφο τοπίο. Αυτό που το κάνει ξεχωριστό είναι η αρχιτεκτονική του.

Ένα από τα ωραιότερα ορεινά χωριά των Γρεβενών που μπορεί άνετα να παινεύεται για το κάλλος της, καθώς σπίτια και καλντερίμια είναι πετρόκτιστα, διατηρώντας την αρχιτεκτονική παράδοση του παρελθόντος. Μάλιστα οι πρώτες εικόνες που αντικρίζει ο επισκέπτης του θυμίζουν εύκολα κινηματογραφικό σκηνικό! Οι ντόπιοι αγαπούν ιδιαίτερα το χωριό τους και το φροντίζουν σαν τα μάτια τους. Μάλιστα έχουν δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία, που προσφέρει τη δυνατότητα στους επισκέπτες να γνωρίσουν καλύτερα την παράδοση και τον πολιτισμό του τόπου.

Ένα από τα σημαντικά θρησκευτικά αξιοθέατα του χωριού είναι επίσης η εκκλησία του Αγίου Νικολάου η οποία χτίστηκε το 1864 και έχει σπάνιες αγιογραφίες. Παρά το μικρό του μέγεθος, το χωριό έχει κατοίκους που το αγαπούν και αυτό φαίνεται στις λεπτομέρειες. Αυτό που μας κέντρισε το ενδιαφέρον είναι πόση σημασία δίνουν στην τέχνη και την παράδοσή τους. Έχουν, λοιπόν, δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία. Παρόμοια αγάπη για την τέχνη είχαμε συναντήσει και μας είχε εντυπωσιάσει στο χωριό Ελληνικό Ιωαννίνων. Τυχεροί είναι όσου βρεθούν στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία τον Ιούλιο ή την περίοδο της αποκριάς, και δουν πως αναβιώνουν οι ντόπιοι τα ήθη και τα έθιμα.

Έχει ενδιαφέρον: Μέσα στο χωριό υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που χτίστηκε το 1864 και έχει σπάνιες αγιογραφίες.

Οι ντόπιοι αγαπούν το χωριό τους πολύ και για αυτό έχουν δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία. Είναι επισκέψιμο τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τι να δοκιμάσουμε: Στα χωριά των Γρεβενών πολλά είναι παραδοσιακά προϊόντα που θα βρείτε. Ξεχωρίζουν τα μανιτάρια, τυριά όπως το ανεβατό και το κεφαλοτύρι, χειροποίητα ζυμαρικά και σπιτικά γλυκά του κουταλιού.

ΣΗΜΕΡΑ ΘΑ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΕΞΩΓΗΙΝΟΥΣ. Δεν εννοώ βέβαια τους εξωγήινους της πολιτικής ζωής μας. Εκείνοι πράγματι σε άλλους κόσμους βρίσκονται• όπου δεν φαίνεται να φτάνει ούτε η οργή ούτε ο πόνος των Ελλήνων. Εμείς ωστόσο θα μιλήσουμε για τους άλλους εξωγήινους, τους αινιγματικούς, που δεκαετίες τώρα αναζητεί η επιστήμη. Μόνον όμως πρόσφατα η εικόνα άρχισε λίγο να φωτίζεται.

ΣΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΑΥΤΗ ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ ΔΥΟ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ. Ο πρώτος υπήρξε μια αναπάντεχη διαπίστωση: Ότι είδη ζωής, που βέβαια είναι πρωτόγονα και ατελή, εντοπίσθηκαν σε συνθήκες ή σημεία του πλανήτη μας που μέχρι χθες έμοιαζαν απαγορευτικά. Πράγματι: Μέσα σε ωκεάνια ρήγματα ή και στην καρδιά ηφαιστείων, στους πόλους της Γης αλλά και στις παγωμένες λίμνες της Ανταρκτικής, επιβιώνουν βακτήρια και μικροοργανισμοί, που αντλούν από παράδοξες πηγές την απαραίτητη για τη ζωή ενέργεια. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των νησιών Γκαλαπάγκος, όπου ύστερα από αναρίθμητες καταδύσεις στα βαθιά νερά τους οι ειδικοί εντόπισαν ένα εξαιρετικά πολύπλοκο αλλά και πλούσιο οικοσύστημα. Αποικίες, δηλαδή, σκουληκιών και μικροοργανισμών, που «ζουν» και αναπαράγονται χάρη στην ενέργεια των υποθαλασσίων ηφαιστείων. Οι χημικές ουσίες, που απελευθερώνει η εσωτερική θερμότητα της Γης, αποτελούν την τροφή των μικροοργανισμών• ενώ με τη σειρά τους, και αυτοί γίνονται η τροφή για είδη που βρίσκονται υψηλότερα στην τροφική αλυσίδα. Μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί περισσότερες από εκατό τέτοιες σκοτεινές «οάσεις» ζωής. Είναι πιθανό λοιπόν, παρόμοιοι ζωντανοί και ανθεκτικοί κόσμοι να αφθονούν και σε πλανήτες που με τα δικά μας μέτρα μοιάζουν αφιλόξενοι και εχθρικοί.

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ, ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ήρθε να τονώσει τους ιδεολόγους της εξωγήινης ζωής. Υπήρχε πράγματι από παλιά η υποψία ότι οι πλανήτες δεν είναι αποκλειστικότητα του ηλιακού συστήματος. Συνοδεύουν, αντίθετα, πολλά από τα άστρα του γαλαξία μας. Με την εξέλιξη των οργάνων παρατήρησης, η υποψία αυτή μπορεί σήμερα να θεωρηθεί μια επιστημονική βεβαιότητα. Έτσι, το ειδικά εξοπλισμένο διαστημικό τηλεσκόπιο Κέπλερ, που εκτοξεύθηκε τον Μάρτιο του 2009, είχε ως κύρια αποστολή του την αναζήτηση «εξωπλανητών»• που διαβιούν, δηλαδή, έξω από το ηλιακό μας σύστημα. Μέχρι τώρα το τηλεσκόπιο έχει ήδη εντοπίσει μερικές εκατοντάδες εξωπλανήτες, που όπως η Γη περιφέρονται σε μια «κατοικήσιμη» ζώνη γύρω από ένα άστρο. Φαίνεται όμως ότι είναι πλανήτες αερίων, χωρίς ξηρά ή θάλασσα, ενώ το μέγεθός τους υπερβαίνει κατά πολύ τη Γη. Με έμμεσο πάντα τρόπο, πολλοί εξωπλανήτες έχουν ανιχνευτεί και από επίγεια τηλεσκόπια. Σε απόσταση 50 ετών φωτός, για παράδειγμα, και στον αστερισμό του Ζυγού, ανακαλύφθηκε ένας πλανήτης περίπου διπλάσιος από τη Γη. Είναι όμως απίθανο να φιλοξενεί ζωή, αφού ο δικός του «ήλιος» είναι ένας «ερυθρός νάνος» -αστέρι, δηλαδή, με πολύ ασθενέστερη ακτινοβολία.Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΛΟΙΠΟΝ ΤΗΣ ΕΞΩΓΗΙΝΗΣ ΖΩΗΣ άλλαξε πλεύση, αλλά και κέρδισε νέα ορμή τα τελευταία χρόνια. Δεν έχει ίσως πια τη θεαματικότητα που με ωραίο τρόπο συχνά ανέδειξαν οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Ούτε ικανοποιεί τις εναγώνιες προσδοκίες του ανθρώπου, που σε κάθε διαστημική αποστολή στον Άρη ή στους κοντινούς πλανήτες έβλεπε τη στιγμή που ένα εξωγήινο ον θα μας κουνούσε φιλικά το χέρι. Ακόμα και το φιλόδοξο πρόγραμμα SETI, που σάρωνε υπομονετικά τον ουρανό αναζητώντας τα «σήματα» μιας εξωγήινης νοημοσύνης, έχει οδηγηθεί περίπου σε χειμερία νάρκη.

Η ΡΙΖΙΚΗ ΟΜΩΣ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΡΕΙΑΣ, στην αναζήτηση της εξωγήινης ζωής, δείχνει μεγαλύτερο ρεαλισμό, και έχει πιο στέρεη επιστημονική βάση. Δεν εκκινά τόσο από το απέραντο διάστημα, όσο από την ίδια τη Γη. Είδαμε ότι οι ακραίες συνθήκες που επικρατούν σε ορισμένες λίμνες ή ωκεάνια βάθη της, δεν εμποδίζουν την ανάπτυξη απλών ειδών ζωής. Το εύρος συνεπώς της ζώνης, που ενδεχομένως φιλοξενεί κάποιες πρωτόλειες μορφές της, είναι πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο υποθέταμε. Με αυτό το πρίσμα σχεδιάζονται οι νέες διαστημικές αποστολές στον Αρη, το Δία, τον Κρόνο ή τους δορυφόρους τους. Αν μάλιστα επιβεβαιωθεί η ύπαρξη νερού ή πάγου, σε κάποιον από τους μακρινούς αυτούς συγγενείς της Γης, η ελπίδα ότι θα εντοπισθούν και ίχνη ζωής στο μέλλον θα ενισχυθεί. Παράλληλα το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Δαρβίνος», που θα αποτελείται από μια «συστοιχία» διαστημικών τηλεσκοπίων, αναμένεται να αρχίσει τη λειτουργία του στο τέλος της δεκαετίας. Ενώ όμως θα προσπαθήσει να ανιχνεύσει πλανήτες παρόμοιους με τη Γη, ας σημειωθεί ότι το κρίσιμο ερώτημα, για το πώς άρχισε στον δικό μας πλανήτη η ζωή, δεν έχει εύκολη απάντηση.

ΜΕΣΑ Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ, μια πρόσφατη ανακάλυψη συντάραξε και πάλι τον επιστημονικό κόσμο, αλλά και το απλό κοινό. Όπως ανακοίνωσε η NASA στις 2 Δεκεμβρίου του 2010, στην λίμνη Μόνο της Καλιφόρνιας ανακαλύφθηκε ένα «εξωτικό» βακτήριο, που έχει μια απίστευτη δομή. Συγκεκριμένα, έχει αντικαταστήσει στο DNA του τον φώσφορο με αρσενικό, που αποτελεί βέβαια δηλητήριο για τη ζωή όπως την ξέρουμε! Όπως πιστεύαμε, μόνον έξι χημικά στοιχεία είναι επιτρεπτά αλλά και απαραίτητα, για να ανθίσει ο κύκλος της ζωής: Ο άνθρακας, το οξυγόνο, το άζωτο, το υδρογόνο, ο φώσφορος και το πυρίτιο. Το αρσενικό είναι ένας ανεπιθύμητος «εισβολέας», που ανατρέπει πεποιθήσεις, αλλά και ανοίγει νέες δυνατότητες. Έτσι στους δεκάδες δηλητηριώδεις πλανήτες, που ανήκουν στο δικό μας ηλιακό σύστημα ή περιφέρονται γύρω από τα μακρινά άστρα, δεν αποκλείεται η «ζωή» να έχει ακολουθήσει δρόμους αλλόκοτους. Αν η βασική δομή της είναι διαφορετική, τότε και οι εξελικτικές μορφές της ασφαλώς θα μας εκπλήξουν.

ΠΡΙΝ ΩΣΤΟΣΟ Η ΦΑΝΤΑΣΙΑ Η ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΜΑΣ ΔΙΑΓΡΑΨΟΥΝ ΑΛΜΑΤΑ, είναι ανάγκη να συνοψισθούν προσεκτικά τα βασικά μας συμπεράσματα. Φαίνεται ότι ποικίλες μορφές ζωής είναι δυνατόν να αναπτυχθούν στη Γη υπό συνθήκες που μέχρι χθες έμοιαζαν αδιανόητες. Η διαπίστωση αυτή ενισχύει την πιθανότητα, βακτήρια ή άλλοι μικροοργανισμοί να ενδημούν και στους πλανήτες που -όπως πάλι διαπιστώνεται- δεν είναι σπάνιοι στο αστρικό διάστημα. Μόνο που η εξέλιξη της ζωής από τα πρωτόγονα, ατελή δημιουργήματά της σε όντα, έστω και διαφορετικής νοημοσύνης από τη δική μας, δεν φαίνεται να αποτελεί καθόλου βεβαιότητα.

ΑΝ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΛΗΦΘΟΥΝ ΥΠΟΨΗ ΟΙ ΑΔΙΑΝΟΗΤΕΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ που κυριαρχούν, το όνειρο του ανθρώπου, να επικοινωνήσει με ομολόγους του κάπου στο Σύμπαν, παραμένει μακρινό και αμφισβητούμενο. Πικρή η αίσθηση: Για τις δεκαετίες όμως ή και τους αιώνες που ακολουθούν, είμαστε καταδικασμένοι στην εξωγήινή μας μοναξιά!

Η ΓΗΙΝΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΚΛΗΡΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΠΙΟ ΠΑΡΑΛΟΓΗ. Υπάρχει ωστόσο γύρω μας, στη γειτονιά ή το μικρό χωριό, στην πόλη ή τα μακρινά νησιά. Είναι καιρός εκεί να εστιάσουμε την προσοχή μας, εκεί να στρέψουμε την ανάσα και το βλέμμα μας. Καθώς μάλιστα η «κρίση» ωθεί όλο και περισσότερους στην απόγνωση και την ανέχεια, η αλληλεγγύη προς τον Αλλο, η έγνοια για το πώς πορεύεται, θα είναι και το πρώτο βήμα για να μην χαθούμε όλοι. Έτσι, όταν συναντηθούμε -αν ποτέ συναντηθούμε- με τους εξωγήινους, θα έχουμε πολλά να διηγηθούμε. Ίσως όμως και να τους διδάξουμε.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία (30/4/2011). Ο Γιώργος Γραμματικάκης (21 Μαίου 1939 –  25 Οκτωβρίου 2023) γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στο Ηράκλειο της Κρήτης. Διέγραψε, στη συνέχεια, έναν μεγάλο κύκλο σπουδών και επιστημονικής έρευνας, για να επιστρέψει το 1982 στα πάτρια εδάφη ως καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ενδιάμεσοι σταθμοί ήσαν το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Imperial College του Λονδίνου, ο «Δημόκριτος» και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών (CERN) στη Γενεύη. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα στρέφονται γύρω από τη δομή της ύλης και την κοσμολογία, ενώ ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Harvard ασχολήθηκε επίσης με την ιστορία της επιστήμης. Συμμετείχε ακόμα στο πείραμα «Νέστωρ», που είχε ως στόχο να ανιχνεύσει τα φαντασματικά νετρίνα στα θαλάσσια βάθη της Πύλου. Εξελέγη δύο φορές (1990 και 1993) Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, και για μια τετραετία διετέλεσε Πρόεδρος του Ιονίου Πανεπιστημίου. Υπήρξε μέλος του Δ.Σ. της ΕΡΤ, Προέδρος του Μουσείου «Νίκος Καζαντζάκης» στην Κρήτη, ενώ από το 2012 είναι Αντιπρόεδρος στο Δ.Σ. της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Συνεργάσθηκε παλαιότερα με τις εφημερίδες Βήμα και Ελευθεροτυπία, και αργότερα με το διαδικτυακό Protagon. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη σύνδεση της Επιστήμης με τη Μουσική, και οι σχετικές εκδηλώσεις, με τη συνεργασία κορυφαίων μουσικών, έχουν παρουσιασθεί σε πολλά μέρη της Ελλάδος, αλλά και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Υπήρξε μέλος σε επιτροπές Ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για τις προοπτικές της παιδείας και της έρευνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έχει τιμηθεί με ποικίλες διακρίσεις, ενώ είναι επίτιμος δημότης των δήμων Δράμας και Σητείας. Το 2014 εξελέγη Ευρωβουλευτής με το «Ποτάμι», και από τότε συμμετέχει στις Επιτροπές Πολιτισμού και Παιδείας, και επίσης Περιβάλλοντος και Δημόσιας Υγείας, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Εκτός από την Κόμη της Βερενίκης, από τις Πα­νεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης κυ­κλοφορούν επίσης τα βιβλία του Η αυτοβιογραφία του φωτός και Ένας αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής, και από τις εκδόσεις Πόλις τα Κοσμογραφήματα (εξαντλημένο). Η Κόμη της Βερενίκης, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1989, έγινε και τηλεοπτική σειρά από την ΕΤ-1.

Πήγη popaganda.gr

Μπορεί το Halloween να γιορτάζεται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, επειδή όμως ένα υπερατλαντικό ταξίδι μπορεί για κάποιους να μην είναι εφικτό, δείτε μερικούς από τους πιο συναρπαστικούς ευρωπαϊκούς προορισμούς που θα μπορούσατε να επισκεφτείτε κατά τη διάρκεια της 31ης Οκτωβρίου ή έστω να βάλετε στην ατζέντα σας μελλοντικά.

Η Holidu,  αποφάσισε να αποκαλύψει τις πόλεις στην Ευρώπη με τις πιο δημοφιλείς τρομακτικές περιηγήσεις, αλλά και τις πιο υψηλά βαθμολογημένες περιηγήσεις όπως αυτές παρουσιάζονται στην βαθμολογία των ταξιδιωτών του TripAdvisor. Καθίστε αναπαυτικά, το ταξίδι σε στοιχειωμένες περιηγήσεις και σκοτεινά σοκάκια ξεκινά…

Εδιμβούργο – 31 περιηγήσεις, 7343 κριτικές, μέσος όρος 4,9 αστέρια

Είναι επίσημο! Το Εδιμβούργο είναι το πιο στοιχειωμένο μέρος στη Σκωτία, με 31 διαθέσιμες τρομακτικές ξεναγήσεις και 7343 κριτικές με μέσο όρο 4,9 αστέρια στο TripAdvisor, οπότε είναι ο ιδανικός προορισμός για να περάσετε αυτή την τρομακτική εποχή. Υπάρχει πάντα μια ιστορία φαντασμάτων που συνδέεται με την τοποθεσία, ανεξάρτητα από το πού βρίσκεστε στο Εδιμβούργο. Από ιστορίες φαντασμάτων, μάγισσες και χαμένους οργανοπαίχτες, μπορείτε να τις εξερευνήσετε όλες κατά τη διάρκεια του Halloween.

Παρίσι – 19 περιηγήσεις, 523 κριτικές, μέσος όρος 4,8 αστέρια

Στη δεύτερη θέση της κατάταξής μας συναντάμε το Παρίσι, με 19 διαθέσιμες τρομακτικές περιηγήσεις και 523 κριτικές με μέσο όρο 4,8 αστέρια στο TripAdvisor. Η πρωτεύουσα της Γαλλίας έχει εδραιωθεί στο μυαλό όλου του κόσμου ως η Πόλη του Φωτός. Ωστόσο, η ιστορία του Παρισιού έχει και άλλες σκοτεινές ιστορίες από τη μακρά και ταραχώδη ιστορία του. Μπορείτε να επιλέξετε μία από τις 19 ξεναγήσεις, με τις Κατακόμβες του Παρισιού να είναι η πιο δημοφιλής – ένα δίκτυο πρώην λατομείων κάτω από την πόλη, τα οποία μετατράπηκαν σε οστεοφυλάκια από τα τέλη του 18ου αιώνα.

Βαρκελώνη – 15 περιηγήσεις, 403 κριτικές, μέσος όρος 4,8 αστέρια

Αμέσως επόμενη στην κατάταξή μας η Βαρκελώνη, με 15 διαθέσιμες περιηγήσεις και 403 κριτικές με μέσο όρο 4,8 αστέρια στο TripAdvisor. To Halloween μπορεί να μην είναι παραδοσιακή γιορτή στην Ισπανία, αλλά είναι μια γιορτή που κάθε χρόνο γίνεται όλο και πιο δημοφιλής. Επιπλέον, μπορείτε να απολαύσετε τη δική της εκδοχή, αυτή της «Ημέρας των Νεκρών» στην Καταλονία την 1η Νοεμβρίου. Μην χάσετε την περιήγηση Φαντάσματα & Θρύλοι της Βαρκελώνης, όπου μπορείτε να ακούσετε ιστορίες για εξορκιστές, φαντάσματα και αιματηρούς φόνους, καθώς περπατάτε στα πλακόστρωτα σοκάκια της γοτθικής συνοικίας της Βαρκελώνης με τον αφηγητή που θα σας συνοδεύσει.

Λονδίνο – 54 περιηγήσεις, 1981 κριτικές, μέσος όρος 4,7 αστέρια

Δεν θα μπορούσε να λείπει από την κατάταξή μας φυσικά το Λονδίνο, με 54 διαθέσιμες περιηγήσεις και 1981 κριτικές με μέσο όρο 4,7 αστέρια στο TripAdvisor. Το Λονδίνο θεωρείται συχνά ως μία από τις πιο στοιχειωμένες πόλεις στον κόσμο και πώς θα μπορούσε να μην είναι; Με το αιματοβαμμένο παρελθόν του, τα σκοτεινά μπουντρούμια και τους ανατριχιαστικούς δρόμους του, ξυπνά μνήμες του πιο διαβόητου κατά συρροή δολοφόνου στον κόσμο – του Τζακ Αντεροβγάλτη. Κατά την περίοδο του Halloween θα συναντήσετε στην πρωτεύουσα της Μεγάλης Βρετανίας πολλά μυστήρια και φανταστικά αξιοθέατα, από τρομακτικές περιηγήσεις μέχρι εντυπωσιακές παρελάσεις.

Ρώμη – 31 περιηγήσεις, 756 κριτικές, μέσος όρος 4,7 αστέρια

Την πεντάδα μας συμπληρώνει η Ρώμη, με 31 διαθέσιμες περιηγήσεις και 756 κριτικές με μέσο όρο 4,7 αστέρια στο TripAdvisor. Μπορεί να μην είναι ο πιο συνηθισμένος προορισμός για το Halloween, αλλά παραμένει μια από τις πιο σαγηνευτικές και όμορφες πόλεις της Ευρώπης. Αν παρατηρήσετε πιο προσεκτικά πίσω από τις διάσημες και πολυσύχναστες πλατείες της, θα εντοπίσετε σκοτεινά σοκάκια και ένα μυστήριο παρελθόν. Λέγεται ότι αυτοκράτορες του παρελθόντος, αιρετικοί και μάγισσες περιφέρονται ακόμη στην πόλη.

Ποιες πόλεις στην Ευρώπη με τις πιο δημοφιλείς τρομακτικές περιηγήσεις συμπληρώνουν την πρώτη 10άδα της κατάταξης;

-Πράγα – 27 περιηγήσεις, 1021 κριτικές, μέσος όρος 4,6 αστέρια
-Δουβλίνο – 11 περιηγήσεις, 973 κριτικές, μέσος όρος 4,5 αστέρια
-Φλωρεντία – 6 περιηγήσεις, 291 κριτικές, μέσος όρος 3,8 αστέρια
-Βενετία – 22 περιηγήσεις, 74 κριτικές, μέσος όρος 2,8 αστέρια
-Μαδρίτη – 6 περιηγήσεις, 111 κριτικές, μέσος όρος 2,6 αστέρια

Για να δείτε την πλήρη λίστα του top 10, επισκεφθείτε τη μελέτη εδώ.

Τρομακτικές περιηγήσεις με την καλύτερη βαθμολογία στην Ευρώπη

Η παγκοσμίου φήμης υπόγεια περιήγηση φαντασμάτων, Εδιμβούργο

Δεν είναι τυχαίο που στην πρώτη θέση της κατάταξης συναντούμε μια περιήγηση που λαμβάνει χώρα στο Εδιμβούργο. Η «Παγκοσμίου φήμης υπόγεια περιήγηση φαντασμάτων» με 2294 κριτικές, μέσο όρο 5 αστέρια στο TripAdvisor και μέσο κόστος €16.31 αξίζει κάθε ευρώ! Πρόκειται για μία 75λεπτη βραδινή περιήγηση με τα πόδια στην Παλιά Πόλη του Εδιμβούργου και στα θησαυροφυλάκια της Νότιας Γέφυρας. Σε αυτήν την περιήγηση θα ακούσετε τρομακτικές ιστορίες για στοιχειά, δολοφονίες, εκτελέσεις και κανιβαλισμό και θα έχετε την ευκαιρία να δείτε τον ξεναγό σας να υποδύεται έναν διαβόητο χαρακτήρα από την ιστορία της Σκωτίας.

Ξενάγηση με τα πόδια στο σκοτεινό Εδιμβούργο

Την δεύτερη θέση καταλαμβάνει ακόμη μία περιήγηση στο Εδιμβούργο! Η «Ξενάγηση με τα πόδια στο σκοτεινό Εδιμβούργο» με 2054 κριτικές, μέσο όρο 5 αστέρια στο TripAdvisor και μέσο κόστος €24.00, σας ταξιδεύει στα πλακόστρωτα δρομάκια του Calton Hill, της North Bridge και του νεκροταφείου Canongate τα οποία δεν είναι προσβάσιμα με το αυτοκίνητο. Σε αυτή τη νυχτερινή ξενάγηση, θα ακούσετε ιστορίες που επικεντρώνονται στα βασανιστήρια, την προδοσία και τον θάνατο και θα βυθιστείτε στη σκοτεινή ιστορία της πόλης.

Περιήγηση με τα στοιχειωμένα θησαυροφυλάκια στο Εδιμβούργο

Επόμενη στάση, και πάλι Εδιμβούργο! Ο νικητήριος προορισμός για τρομακτικές περιηγήσεις καταλαμβάνει ακόμη μία θέση στην κατάταξη, αυτήν την φορά την τρίτη θέση με την «Περιήγηση με τα στοιχειωμένα θησαυροφυλάκια». Με 763 κριτικές, μέσο όρο 5 αστέρια στο TripAdvisor και μέσο κόστος €16.31, η ωριαία αυτή περιήγηση θα σας παρασύρει στα σκοτεινά υπόγεια θησαυροφυλάκια του Εδιμβούργου τα οποία χρονολογούνται από το 1700 και αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά μέρη της πόλης που μπορείτε να εξερευνήσετε.Ο ξεναγός θα σας παρουσιάσει μία έκθεση βασανιστηρίων και θα εξηγήσει τους λόγους και τους τρόπους με τους οποίους ορισμένα αντικείμενα χρησιμοποιήθηκαν στη σκοτεινή ιστορία του Εδιμβούργου.

Η ξενάγηση με μανδύα και στιλέτο, Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο

Στην τέταρτη θέση συναντούμε την «Ξενάγηση με μανδύα και στιλέτο» με 548 κριτικές, μέσο όρο 5 αστέρια στο TripAdvisor και μέσο κόστος €20.97. Σε αυτήν την πολύωρη περιήγηση θα ακούσετε ιστορίες που δεν έχετε διαβάσει σε κανέναν οδηγό. Στη συνέχεια, θα γίνετε μάρτυρες της αναπαράστασης μιας αληθινής ιστορίας δολοφονίας και εκδίκησης στο George Inn του Southwark.

Περιήγηση με τα φαντάσματα του Λίβερπουλ, Λίβερπουλ, Ηνωμένο Βασίλειο

Η πεντάδα συμπληρώνεται με ακόμη μία βρετανική πόλη, το Λίβερπουλ και την «Περιήγηση με τα φαντάσματα του Λίβερπουλ». Με 434 κριτικές, μέσο όρο 5 αστέρια στο TripAdvisor και μέσο κόστος €20.40, στην τρομακτική αυτή περιήγηση θα ανατριχιάσετε ακούγοντας την αφήγηση του ξεναγού σας, καθώς θα περπατάτε στο κέντρο της πόλης. Θα δείτε μια διαφορετική, πιο σκοτεινή πλευρά του κέντρου της πόλης και θα κάνετε στάσεις στην οδό Ρόντνεϊ, στο νεκροταφείο του καθεδρικού ναού του Λίβερπουλ και το νεκροταφείο του Αγίου Ανδρέα, όπου μια πυραμίδα φέρεται να φιλοξενούσε έναν άνθρωπο που πούλησε την ψυχή του στον διάβολο.

Ποιες τρομακτικές περιηγήσεις με την καλύτερη βαθμολογία στην Ευρώπη συμπληρώνουν την 10άδα της κατάταξης;

Νυχτερινή περιήγηση με τα πόδια – Ιστορίες φαντασμάτων και θρύλοι της παλιάς πόλης της Πράγας, Πράγα, Τσεχία

-Ξενάγηση «Νύχτα τρόμου», Εδιμβούργο, Ηνωμένο Βασίλειο

-Σκοτεινή περιπατητική ξενάγηση στο Δουβλίνο, Δουβλίνο, Ιρλανδία

-Η σκοτεινή πλευρά της Φλωρεντίας – Μυστήρια και θρύλοι, Φλωρεντία, Ιταλία

-2ωρη απαγορευμένη περιπατητική ξενάγηση στη Βαρκελώνη, Βαρκελώνη, Ισπανία

Μεθοδολογία

Η μελέτη αυτή δημιουργήθηκε εντοπίζοντας αρχικά τις πιο δημοφιλείς ευρωπαϊκές πόλεις μέσω του ελέγχου του όγκου αναζήτησης (search volume) για τη λέξη-κλειδί “halloween” συν το όνομα κάθε πόλης. Στη συνέχεια, οι 50 πόλεις με τις περισσότερες αναζητήσεις χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο των δεδομένων του TripAdvisor για τις περιηγήσεις “Ghost & Vampire Tours” σε κάθε πόλη. Η κατάταξη των πόλεων με τις περιηγήσεις με την υψηλότερη βαθμολογία διαμορφώθηκε με τη συγκέντρωση του συνολικού αριθμού των κριτικών και του συνολικού μέσου όρου της βαθμολογίας των αστεριών, με κατάταξη από την καλύτερη βαθμολογία προς τη χειρότερη. Η κατάταξη των περιηγήσεων με την υψηλότερη βαθμολογία διαμορφώθηκε με τον ίδιο τρόπο, συγκρίνοντας τον αριθμό των κριτικών και τη μέση βαθμολογία αστεριών από την υψηλότερη προς τη χαμηλότερη. Τα δεδομένα συγκεντρώθηκαν τον Οκτώβριο του 2022.

Πηγή: Holidu.gr