Δήμος Βελβεντού

Καταφύγιο

Το Καταφύγιο ή Καταφύγι είναι ορεινό χωριό χτισμένο σε μέσο υψόμετρο 1.450 μέτρων στις πλαγιές των Πιερίων και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Ελλάδος.

Το χωριό βρίσκεται απλωμένο σ’ ένα ευρύχωρο οροπέδιο κάτω από την ψηλότερη κορφή των Πιερίων και είναι ο τόπος καταγωγής του διάσημου Ζορμπά, που έγινε γνωστός από το ομώνυμο έργο του Καζαντζάκη.

Ο επισκέπτης μπορεί να επισκεφτεί το χωριό από την πλευρά του Ελατοχωρίου Πιερίας, και μέσα από μία μαγευτική διαδρομή φτάνει κανείς στην πλατεία. Στην πλατεία, ο επισκέπτης θα δει την εκκλησία της Παναγίας, η οποία ξαναχτίστηκε και εγκαινιάστηκε το 1969 από τον τότε Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης κυρό Διονύσιο. Στην συνοικία Μαγουλάδες ή Μαγλάδες, υπάρχει η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και στο πίσω μέρος υπάρχει και ξενοδοχείο. Στην άλλη πλευρά του χωριού υπάρχει ο ναός του Αγίου Νικολάου, κτίσμα του 1750, και είναι ο μόνος Ναός πού δεν κάηκε από την πυρπόληση των Γερμανών, παρά τις προσπάθειές τους. Τα σημάδια από τις προσπάθειές τους να βάλουν φωτιά φαίνονται ακόμα στους τοίχους. Εκτός από αυτές, υπάρχουν και οι εκκλησίες του Προφήτου Ηλία στον μικρό λόφο με την ονομασία Καραούλι, με μια εκπληκτική θέα προς την Κοζάνη και στην λίμνη του Αλιάκμονος του Πολυφύτου. Ο γκρεμός από το Καραούλι, ονομάζεται Σκρίκα. Υπάρχει ακόμα το εκκλησάκι του Αγίου Νεκταρίου και του Αγίου Δημητρίου, όπου και το κοιμητήριο του χωριού στο οστεοφυλάκιο του οποίου φυλάγονται οστά Καταφυγιωτών, ενώ στην τοποθεσία Λιβάδια υπάρχει και ο ναός του Αγίου Αθανασίου.

Το παλιό πέτρινο δημοτικό σχολείο του χωριού από το 1985 έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Πρόκειται για “λιθόκτιστο κτίριο που στεγάζεται με τετράρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Οι όψεις του διέπονται από απόλυτη συμμετρία, ως προς το κατακόρυφο άξονα που εκφράζει και τη λειτουργία του κτίσματος”. Το σχολείο κτίστηκε τον 19ο αιω. από εισφορές των κατοίκων και διέθετε σπάνια βιβλιοθήκη με έργα Ελλήνων συγγραφέων σε εκδόσεις της Λειψίας. Σε αυτό δίδαξαν ο Άνθιμος Γαζής, ο Μπίρδης και στις αίθουσές του έγινε η πρώτη Παμακεδονική συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ.

Στην είσοδο του χωριού από την πλευρά του Ελατοχωρίου, συναντάμε το Στραυροδρόμι. Εκεί υπάρχει και το μνημείο, όπου τον Ιανουάριο του 1924 ο γνωστός κλέφτης Φώτης Γιαγκούλας και τα παλικάρια του σκότωσαν τον γιατρό του χωριού Οδυσσέα Νικολαΐδη, ενώ από την πλευρά του Βελβενδού, ο επισκέπτης συναντά το Αγιονέρι το οποίο μπορεί κανείς να επισκεφτεί αλλά όπως το είχαν οι παλαιοί αμίλητοι, ενώ λίγο πριν μπει κανείς στο χωριό υπάρχει το εκκλησάκι του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω, όπου κατά την ημέρα του Δεκαπενταυγούστου οι κάτοικοι ξεπροβοδίζουν τα Ιερά Λείψανα του Αγίου Διονυσίου.

Παλαιογράτσανο

Ο οικισμός Παλαιογρατσάνου , που υπάγεται διοικητικά στο Δήμο Βελβεντού, βρίσκεται  στα νοτιοανατολικά σύνορα της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης και απέχει 46 χιλιόμετρα από την πόλη της Κοζάνης και 9 χιλιόμετρα από την πόλη του Βελβεντού. Το Παλαιογράτσανο είναι προσβάσιμο και από την ΠΕ Πιερίας διαμέσου της κοινότητας «Φωτεινά», μια διαδρομή όπου ο δρόμος είναι μισός με χαλίκι και ο υπόλοιπος είναι ασφαλτοστρωμένος .

Ο εν λόγω οικισμός βρίσκεται «σκαρφαλωμένος» στην δυτική πλευρά του ορεινού όγκου των Πιερίων σε υψόμετρο περίπου 902 μέτρων. Φτάνοντας κανείς στο Βελβεντό και ανηφορίζοντας 9 χιλιόμετρα με προορισμό το Παλαιογράτσανο, διανύει μια διαδρομή καταπράσινη με εύφορη βλάστηση.

Πρόκειται για μια διαδρομή άφθονη σε  πλατάνια, κυπαρίσσια, βελανιδιές, ακακίες, τρεχούμενα νερά , που εναλλάσσονται με ξέφωτα, από όπου μπορεί κανείς να αγναντέψει και να απολαύσει την πανοραμική θέα: την τεχνητή λίμνη του Πολυφύτου, τη μεγαλύτερη μέχρι πριν από λίγα χρόνια γέφυρα τον Βαλκανίων, τον κάμπο του Βελβεντού . Πορευόμενος  κανείς τη διαδρομή προς το Παλαιογράτσανο, μπορεί  να ακούσει το κελάηδισμα διαφόρων ειδών πουλιών και ακόμα, αν είναι λίγο τυχερός, να συναντήσει και κανένα κοπάδι από αγριογούρουνα , διάσπαρτα στις δασωμένες πλαγιές των Πιερίων.

Δήμος Βοΐου

Χρυσαυγή

Η Χρυσαυγή είναι ένα από τα ορεινά χωριά της επαρχίας Βοΐου. Απέχει τριάντα λεπτά από την πόλη των Γρεβενών και είκοσι λεπτά από την κωμόπολη του Τσοτυλίου. Η τοπική αρχιτεκτονική διατηρεί το παραδοσιακό ύφος, με λιθόκτιστα σπίτια κτισμένα από ντόπιους μαστόρους. Το παλιό όνομα ήταν Μιραλί, το 1927 μετονομάστηκε σε Στρογγυλόν και το 1930 πήρε το όνομα Χρυσαυγή.

Νότια του χωριού υπάρχουν σωροί από πέτρες, πιθανόν κατάλοιπα αρχαίου στρατιωτικού καταυλισμού που έλεγχε τις ορεινές διαβάσεις. Εκεί βρέθηκε και χάλκινο αγαλματίδιο της θεάς Αθηνάς, καθώς και αιχμές από δόρατα, ξίφη και μεταλλικά αγγεία. Επίσης βρέθηκαν νομίσματα των ελληνιστικών, ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων.

Σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων από το κέντρο της Χρυσαυγής, υψώνεται ένα όμορφο μονότοξο γεφύρι. Το γεφύρι αυτό, γνωστό και ως μεγάλο γεφύρι της Χρυσαυγής, ενώνει τις όχθες του Μαγεριώτικου ρέματος ή Παλιομάγερου, τα νερά του οποίου πηγάζουν από το όρος Τάλιαρος και ενώνονται με εκείνα του ποταμού Πραμόριτσα. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το γεφύρι της Χαραυγής χτίστηκε το 1854 χάρη στην οικονομική συνδρομή ενός ληστή, του Νικολάου Ζάμπρου από το Πολυνέρι Γρεβενών.

Στην Χρυσαυγή ο επισκέπτης αξίζει να δει:

Τη γραφική πλατεία με τον πελώριο πλάτανο που φυτεύτηκε το 1902.

Την εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου

Το υπέροχο υψηλής αισθητικής κτίσμα του σχολείου, το οποίο κατασκευάστηκε το 1918.

Τα ξωκλήσια γύρω από το χωριό φονταρισμένα μέσα σε μοναδική φυσική ομορφιά.

Στην είσοδο του χωριού εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η παλιά μονότοξη πετρογέφυρα που κτίστηκε το 1795.

Ο νερόμυλος ανακαινισμένος από το σύλλογο του χωριού, ιστορικό μνημείο με πολιτιστικό πλέον ρόλο, αφού στο εσωτερικό του λειτουργεί κατά καιρούς έκθεση φωτογραφίας.

Για να λειτουργήσει ο νερόμυλος, οι κάτοικοι το 1850 έκτισαν τη Δέση, δηλαδή τους εντυπωσιακούς καταρράκτες μήκους 25μ.

Κοντά στο νερόμυλο βρίσκεται ενα ακόμη μονότοξο γεφύρι, 15μ. μήκους και 8μ. ύψους.

Στο χωριό λειτουργούν δύο καφενεία με παραδοσιακές γεύσεις και εδέσματα και ένα παντοπωλείο

Σισάνι

Το Σισάνιο (ή Σισάνι) απέχει 55 χλμ. από την Κοζάνη και 17 χλμ. από το Καλονέρι και είναι κτισμένο στις παρυφές του όρους Σινιάτσικου, σε υψόμετρο 850 μέτρων, μέσα σε ένα θαυμάσιο καταπράσινο τοπίο.

Η ιστορία του οικισμού ξεκινά από την αρχαιότητα. Τη ρωμαϊκή περίοδο υπήρχε πόλη που άκμαζε, αφού αναφέρεται γυμναστήριο, στάδιο, διοργάνωση αγώνων. Για την αρχαία πόλη του Σισανίου, ο φιλόλογος και ιστορικός Μαργαρίτης Δήμιτσας αναφέρει: «εν τη θέση ταύτη, υπήρχε πόλις τις αρχαία, άγνωστος ημίν αλλαχόθεν. Η δε άγνωστος αυτή πόλις ήν Ελληνική, έχουσα διοργάνωσιν ομοίαν τη των εν Ελλάδι και Πελοποννήσω πόλεων».

Τους πρώτους μ.Χ. αιώνες υπήρξε έδρα Επισκοπής, με 72 χωριά και Πολιτιστικό, Διοικητικό και Θρησκευτικό κέντρο μεγάλης εθνικής σημασίας. Η έδρα της Επισκοπής μεταφέρθηκε στη Σιάτιστα μετά την καταστροφή της πόλης στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Μέσα από το χωριό διέρχεται ο ποταμός Μύριχος, που εκτός από την ύδρευση των κατοίκων και την άρδευση των αγρών, εξασφαλίζει και την απαραίτητη ενέργεια για την κίνηση στις 2 «ντριστέλλες» (υδροτριβεία), όπου γίνεται η επεξεργασία της φλοκάτης, το πλύσιμο των κουβερτών κ.λπ. Το ίδιο ποτάμι εξασφάλιζε και τη λειτουργία 2 υδρόμυλων, που σήμερα δεν λειτουργούν.

Η κοιλάδα του Μύριχου ήταν, σύμφωνα με τη μαρτυρία των ιστορικών, πλούσια σε ευγενή και άλλα μεταλλεύματα, με διάσπαρτα καμίνια για την επεξεργασία τους, και εργαστήρια κατασκευής κεραμικών. Οι κάτοικοι του χωριού σήμερα ασχολούνται με την κτηνοτροφία, τη γούνα και τη γεωργία, ενώ ξακουστά είναι τα φασόλια που παράγονται στον τόπο αυτό.   Στο Σισάνι μπορεί κανείς να επισκεφτεί την Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου και τις ανασκαφές του βυζαντινού ναού (Παλαιά Μητρόπολη Σισανίου).

Δήμος Κοζάνης

Αιανή

Η Αιανή είναι ένα κεφαλοχώρι με μεγάλο αρχαιολογικό και παλαιοντολογικό ενδιαφέρον, που βρίσκεται 21 χλμ. νότια της Κοζάνης. Ανασκαφές στην περιοχή έχουν φέρει στο φως σημαντικά ευρήματα για την ιστορική μελέτη της Μακεδονίας.

Ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης αποτελεί έναν φιλόξενο τόπο που καλεί τον επισκέπτη να την ανακαλύψει. Στην Αιανή μπορεί κανείς να ανακαλύψει πολλές πτυχές της Ιστορίας. Μέσα από ένα ταξίδι στο χρόνο, ξεκινώντας από την προϊστορική εποχή, περνώντας από το Βυζάντιο και φτάνοντας στο σήμερα, γνωρίζουμε την Αιανή στην ολότητά της.

Πρωτεύουσα αρχαίου βασιλείου, βυζαντινή κωμόπολη και σημερινή ιστορική έδρα του Δήμου Κοζάνης, η Αιανή έχει μία διαρκή παρουσία στον χώρο και στον χρόνο. Το μαρτυρεί και το όνομά της.

Στον αρχαιολογικό χώρο μπορεί κανείς να δει ερείπια κατοικιών, δημόσιων κτηρίων, καθώς και το εντυπωσιακό νεκροταφείο της πόλης, ενώ τα κινητά ευρήματα που αποτυπώνουν όλη την ιστορία και τη σημασία του τόπου, από την Εποχή του Χαλκού μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια, εκτίθενται στο σύγχρονο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής.

Το έθιμο των Λαζαρίνων

Οι «Λαζαρίνες της Αιανής» είναι παλαιότατο έθιμο κατά το τριήμερο (Παρασκευή, Σάββατο του Λαζάρου και Κυριακή των Βαΐων). Στο διάστημα αυτό γυναίκες συμμετέχουν σε διάφορα δρώμενα με κορυφαίο το «Τσιντζιρό» των Λαζαρίνων, τον τρανό χορό το Σάββατο του Λαζάρου. Τις εκδηλώσεις παρακολουθεί μεγάλος αριθμός πολιτών από την Αιανή και την ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης και της Δυτικής Μακεδονίας. Πολλοί μελετητές το συνδέουν το έθιμο των Λαζαρίνων με την ανάσταση της φύσης και συμπεραίνουν ότι παραπέμπει στην προχριστιανική αντίληψη για τον θάνατο και την αναγέννηση της φύσης (πρβλ. τον μύθο της Δήμητρας και της Περσεφόνης). Άλλοι, επίσης, συνδέουν τις Λαζαρίνες με την εθνική παλιγγενεσία και την προσδοκία για απελευθέρωση του γένους (και συνεπώς την «ανάστασή» του). Βέβαια, το έθιμο των Λαζαρίνων με διάφορες παραλλαγές υφίστατο σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και της Κάτω Ιταλίας (Μεγάλη Ελλάδα) μέχρι τα νεότερα χρόνια.

Σας προτείνουμε να επισκεφθείτε:

Αρχαιολογικούς χώρους – Μεγάλη Ράχη & Λειβάδια

Γνωριμία με την αρχαία Αιανή, τη σημαντικότερη πόλη του αρχαίου βασιλείου της Ελίμειας και την αρχαία Νεκρόπολη με τους εντυπωσιακούς Βασιλικούς τάφους

Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής

Ένα εντυπωσιακό μουσείο 1.000 τ.μ που σε καλεί να κάνεις μία αναδρομή στην ιστορία

Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην κεντρική πλατεία Αιανής. Η Παναγία της Αιανής στέκει στην πλατεία από το 1100 μ.χ

Γέφυρα Αιανής Ρυμνίου & Πλατανόδασος

Σπάρτο

Το Σπάρτο είναι χωριό της περιφερειακής ενότητας Κοζάνης. Πριν το 1925 ονομαζόταν Σαρτακλί. Το Σπάρτο βρίσκεται στη περιοχή Τσιαρτσιαμπά κοντά στη λίμνη του Πολυφύτου. Με το Πρόγραμμα Καποδίστριας αποτέλεσε δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Ελιμείας. Με το Πρόγραμμα Καλλικράτης, ο Δήμος Ελιμείας συνενώθηκε με άλλους δήμους στο Δήμο Κοζάνης, του οποίου το Σπάρτο αποτελεί πλέον τοπική κοινότητα.

Σύμφωνα με τον Κ. Γουναρόπουλο, το έτος 1872 στο Σπάρτο υπήρχαν 80 σπίτια Τούρκων γεωργών. Το 1923 εγκαταστάθηκαν στο χωριό περί τις 80 οικογένειες Ποντίων προσφύγων, στους οποίους δόθηκαν σπίτια και αγροκτήματα. Το 1944 το μισό χωριό κάηκε στον Εμφύλιο Πόλεμο από τους κομμουνιστές και κάηκε εκ νέου, αλλά όλο, περί τις αρχές του 1946 πάλι από τους κομμουνιστές. Στην απογραφή του 2001 αριθμούσε 151 κατοίκους. Είναι γεωργικό χωριό με κύριες καλλιέργειες τα σιτηρά, τα καπνά κλπ. Στο χωριό δε λειτουργεί σχολείο, καθώς οι νέοι έχουν μετακινηθεί στα αστικά κέντρα. Ο ναός της ενορίας είναι ο αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.

Το 1944 το μισό χωριό κάηκε από τους Γερμανούς και κάηκε εκ νέου αλλά όλο περί τα τέλη του 1946 από τους κομμουνιστές. Ο ναός της ενορίας είναι ο “Ευαγγελισμός της Θεοτόκου”, κτίσθηκε το 1978 αλλά μετά τον σεισμό του 1995 κρίθηκε ακατάλληλος και έκτοτε παραμένει κλειστός.

Δήμος Εορδαίας

Βλάστη

Γνωστό βλαχοχώρι, σε υψόμετρο 1.240 μ. σε κλειστό οροπέδιο ανάμεσα στις πλαγιές των βουνών Άσκιο (ή Σινιάτσικο) και Μουρίκι. Είτε πάτε από την Κοζάνη (52 χλμ.) είτε από την Πτολεμαΐδα (24 χλμ.), η διαδρομή είναι μαγευτική. Τριγυρισμένη από ορεινά λιβάδια με κέδρους, δάση οξιάς και βελανιδιάς και αναδασώσεις με πεύκα, είναι ένα από τα πιο όμορφα χωριά της Περιφέρειας Κοζάνης, με αναπαλαιωμένα σπίτια και αρχοντικά, γραφικά καλντερίμια, ταβέρνες, ξενώνες, παραδοσιακό καφενείο και μαγαζιά.

Το 19ο αιώνα γνώρισε μεγάλη οικονομική και πολιτιστική ακμή, οι κάτοικοί του είχαν τα μεγαλύτερα τσελιγκάτα της Μακεδονίας, ενώ το 1843 λειτούργησε η Ελληνική και Αλληλοδιδακτική Σχολή (Aρρεναγωγείο) και το 1856 το Παρθεναγωγείο. Τα τελευταία χρόνια γνωρίζει νέα άνθηση, αφού οι κάτοικοι επιστρέφουν κυρίως το καλοκαίρι, οπότε και ο πληθυσμός φθάνει στους 2.000, ενώ αναστυλώνονται σπίτια, επαναφέρονται έθιμα και οργανώνονται σημαντικές εκδηλώσεις με πανελλήνια απήχηση. Στις ταβερνούλες του θα απολαύσετε κρεατικά (γουρουνόπουλο ψητό, της ώρας) αλλά και πίτες.

Σιδηροχώρι

Το Σιδηροχώρι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.060 μέτρων στις πλαγιές του βουνού Βέρνο (γνωστό και ως Βίτσι), κάτι που το τοποθετεί ανάμεσα στους πιο ορεινούς οικισμούς σε όλη τη Μακεδονία. Πρόκειται για ένα χωριό με μόλις 150 κατοίκους (σύμφωνα με την απογραφή του 2011), το οποίο είναι πολύ εύκολα προσβάσιμο από την Καστοριά, καθώς απέχει μόνο 9 χιλιόμετρα. Με αυτοκίνητο χρειάζεστε περίπου 20 λεπτά για να φτάσετε εκεί.

Αν και μικρό, βρίσκεται σε μια περιοχή με πλούσια ιστορία κι έχει παίξει και το ίδιο ρόλο σε διάφορα κομβικά γεγονότα του 20ου αιώνα, τα ίχνη των οποίων εξακολουθούν να είναι διακριτά στον σημερινό επισκέπτη. Αυτός είναι άλλωστε κι ένας από τους λόγους που το διάλεξε για γυρίσματα ο Παντελής Βούλγαρης –ανάμεσα βέβαια σε κάμποσα ακόμα χωριά της Δυτικής Μακεδονίας– όταν έφτιαχνε τη γνωστή ταινία «Ψυχή Βαθιά», πραγματευόμενος τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο.

4 πράγματα που αξίζει να κάνετε, αν βρεθείτε στο Σιδηροχώρι

Οπωσδήποτε, αυτό που κυριαρχεί στο Σιδηροχώρι είναι η θέα την οποία διαθέτει προς τη λίμνη της Καστοριάς –είναι άλλωστε και ο κύριος λόγος που πολλοί έρχονται για εκδρομή. Υπάρχουν ωστόσο και μερικά άλλα πράγματα που αξίζει να δείτε, εάν βρεθείτε στην περιοχή του.

Περιηγηθείτε στο ίδιο το χωριό

Το φυσικό τοπίο είναι χαρακτηριστικό της ορεινής ομορφιάς της Δυτικής Μακεδονίας, προσφέροντας λιβάδια, αλλά και πανύψηλες βελανιδιές. Συστήνεται ωστόσο να περπατήσετε και το ίδιο το χωριό, το οποίο διαθέτει προσεγμένα λιθόστρωτα δρομάκια και αναπαλαιωμένα πέτρινα σπίτια. Υπάρχουν βέβαια και κάποιες οικίες που στέκουν κατεστραμμένες, ως σιωπηλοί μάρτυρες των χρόνων του Ελληνικού Εμφυλίου.

Δείτε τα αρχαία και μεσαιωνικά ερείπια του Λογγά

Δεν σώζονται πολλά πράγματα από το απώτερο παρελθόν του Σιδηροχωρίου, εντούτοις ο σημερινός επισκέπτης μπορεί να δει το τείχος του μεσαιωνικού κάστρου (με τα ρωμαϊκά θεμέλια), το οποίο διατηρεί ένα ύψος 1,70 μέτρων (από τα περίπου 3 που υπολογίζουμε πως είχε). Η κλίση του προς τα μέσα είναι χαρακτηριστική και αποσκοπούσε στην αποτελεσματικότερη άμυνα. Στο νοτιοανατολικό άκρο θα βρείτε και τα ερείπια βυζαντινής εκκλησίας –μιας μικρής βασιλικής με περίβολο.

Δείτε τον Άγιο Νικόλαο

Στέκοντας στο χωριό από το 1813, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου έχει ανακηρυχθεί και επισήμως μνημείο. Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα, γυναικωνίτη και τριώροφο κωδωνοστάσιο, που αποτελεί δείγμα της μεταβυζαντινής αρχιτεκτονικής και αισθητικής.

Ανεβείτε στην κορυφή του Μπίκοβικ

Μέρος του βουνού Βέρνο –που μας είναι πιο γνωστό ως Βίτσι– το Μπίκοβικ ή αλλιώς Καζάνι ανήκει στις νοτιότερες κορυφές του και αποτέλεσε τόπο μαχών κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου (η κορυφή αποναρκοθετήθηκε πλήρως από τον στρατό το 1990), ωθώντας έτσι τον Παντελή Βούλγαρη να έρθει στο Σιδηροχώρι για μερικά γυρίσματα της ταινίας «Ψυχή Βαθιά».

Δήμος Καστοριάς

Μαυροχώρι

Το Μαυροχώρι είναι χωριό του δήμου Καστοριάς, της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς. Βρίσκεται στην ανατολική ακτή της λίμνης Ορεστιάδας απέναντι από την πόλη της Καστοριάς. Είναι ενωμένη οικιστικά με τη βορειότερη Πολυκάρπη με την οποία χωρίζεται από τον ποταμό Ξηροπόταμο. Το χωριό υπάρχει ήδη από το 1380. Στα τέλη του 15ου αιώνα το χωριό εμφανίζεται ως “Μαύροβο” με πληθυσμό 178 οικογένειες (περίπου 1.780 άνθρωποι). Το 18ο αιώνα, η εμποροπανήγυρη του Μαυρόβου ήταν ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα που συνέβαινε στην προεπαναστατική Ελλάδα. Οι κάτοικοί του ήταν κυρίως χριστιανοί και δευτερευόντως μουσουλμάνοι, ενώ λειτουργούσε ελληνικό και οθωμανικό σχολείο. Οι χριστιανοί ήταν δίγλωσσοι (ελληνικά/σλαβικά) και συμμετείχαν στο Μακεδονικό Αγώνα. Κυριότεροι Μαυροβίτες Μακεδονομάχοι ήταν ο οπλαρχηγός Κωνσταντίνος Παπασταύρου, ο Χρυσός Μπίβουλας, ο Θωμάς Ράντζος και ο Κωνσταντίνος Ταραβάνης. Μετά τη συνθήκη της Λωζάνης οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του χωριού προσέφυγαν στην Τουρκία, ενώ εγκαταστάθηκαν και ορισμένες οικογένειες Ελλήνων προσφύγων.

Πρόκειται για ένα ήσυχο χωριό που διαθέτει λίγα ενοικιαζόμενα δωμάτια για όσους επιθυμούν ήσυχες διακοπές.

Στο Μαυροχώρι διοργανώνεται λαϊκό πανηγύρι με πολιτιστικές εκδηλώσεις από τις 13 έως τις 15 Αυγούστου. Επίσης, κάθε Σεπτέμβρη πραγματοποιείται Εμποροπανήγυρη το οποίο αποτελεί πόλο έλξης για τους επισκέπτες της Καστοριάς αλλά και για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής.

Κορέστεια

Στον οδικό άξονα που συνδέει την Καστοριά με τις Πρέσπες ξεκινάει ένα οδοιπορικό στον χρόνο, ανάμεσα σε μια συστάδα ορεινών οικισμών, που παρουσιάζουν έντονο αρχιτεκτονικό και πολιτισμικό ενδιαφέρον. Το όνομα αυτών, Κορέστεια, γνωστά και ως «πλίνθινα χωριά», τα οποία απλώνονται σε οροπέδιο που εκτείνεται δυτικά του όρους Βέρνον (Βίτσι) και ανατολικά του όρους Τρικλάριον (Μάλι Μάδι). Η ονομασία αποτελεί παραφθορά του αρχαίου ονόματος της περιοχής, η οποία καλείτο Ορεστίς, από τους πρώτους κατοίκους της, που εγκαταστάθηκαν τη 2η χιλιετία π.Χ.

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική των χωριών είναι ιδιαίτερη για την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Τα παλαιά σπίτια είναι κατασκευασμένα με πλίνθους με κοκκινόχωμα και άχυρο, που δίνουν το κοκκινωπό χρώμα στο τοπίο της περιοχής. Ο τρόπος κατασκευής των σπιτιών διατηρήθηκε έως τα μέσα του 20ου αιώνα και έπειτα εγκαταλείφθηκε. Τα τελευταία χρόνια μελετάται η ένταξη των οικισμών της δημοτικής ενότητας Κορεστίων σε καθεστώς προστασίας, από την Εφορεία Νεώτερων Μνημείων Κεντρικής Μακεδονίας. Το μοναδικό μέχρι σήμερα χαρακτηρισμένο από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό και διατηρητέο κτήριο της περιοχής, είναι το σπίτι όπου σκοτώθηκε ο ήρωας του Μακεδονικού Αγώνα Παύλος Μελάς, το οποίο λειτουργεί σήμερα ως μουσείο Παύλου Μελά.

Η Κρανιώνα αποτέλεσε ιδανικό σκηνικό για τον σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη στην ταινία του «Ψυχή Βαθιά», ενώ τοπία των Κορεστείων έχουν αποτελέσει το σκηνικό κινηματογραφικών ταινιών, όπως το «Παύλος Μελάς» του Φίλιππου Φυλακτού, «Τζέιμς Μποντ: Για τα μάτια σου μόνο» και «Το Μετέωρο Βήµα του Πελαργού», του Θόδωρου Αγγελόπουλου.

Δήμος Γρεβενών

Σαμαρίνα

Η Αλπική πρωτεύουσα της Πίνδου, ή αλλιώς, η (Ωραία) Σαμαρίνα, στέκει χτισμένη στις πλαγιές του όρους Σμόλικα, περίπου στα 1.550 μέτρα. Το υψόμετρο προκαλεί ζάλη και η λεπτομέρεια πως η Σαμαρίνα αποτελεί το πιο ψηλό χωριό, όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και των Βαλκανίων, δικαίως προκαλεί δέος στους επισκέπτες. Η όμορφη Σαμαρίνα είναι «πνιγμένη» στα δάση οξιάς και πεύκου, με τα πολλά γεφύρια και τα τρεχούμενα νερά να κάνουν το τοπίο ακόμα πιο παραδοσιακό και ιδιαίτερο.

Η απόσταση που χωρίζει το χωριό από τα Γρεβενά ανέρχεται στα 52 χιλιόμετρα. Όσο για το Χιονοδρομικό Κέντρο της Βασιλίτσας; Είναι μόλις 15 χιλιόμετρα μακριά, γεγονός που καθιστά την επιλογή της Σαμαρίνας ως βάση για τις χειμερινές εξορμήσεις μας ακόμα πιο δελεαστική.

Στο διάσημο βλαχοχώρι, ο χειμώνας είναι βαρύς και κυλά πολύ αργά. Με περισσότερους από έξι μήνες χιόνι ,δηλαδή, δεν θα μπορούσε τίποτα να… τρέχει και πάρα πολύ γρήγορα. Μια εκδρομή στο ιστορικό χωριό θα σου προσφέρεις εκτός από φοβερές εικόνες και αξέχαστες εμπειρίες. Εκεί τα τζάκια καίνε από το πρωί έως το βράδυ και το κατάλευκο χιόνι σκεπάζει τις σκεπές των σπιτιών από τις αρχές του χειμώνα μέχρι τα μέσα σχεδόν της άνοιξης.

Οι δριστέλες

Οι κάτοικοι της Σαμαρίνας ασχολούνται με τον τουρισμό, την υλοτομία και την κτηνοτροφία, ενώ οι γυναίκες, υφαίνουν χοντρά υφάσματα, χαλιά και κουβέρτες. Οι διάσημες δριστέλες, ή αλλιώς τα «φυσικά πλυντήρια», που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τον 19ο αιώνα να πλένουν τα ρούχα με τη βοήθεια της ηλεκτρικής ενέργειας, υπάρχουν μέχρι σήμερα και μας γυρνούν πολλά πολλά χρόνια πίσω. Οι δριστέλες ανήκουν στην κοινότητα του χωριού και είναι φτιαγμένες από ξύλο λευκόδερμης πεύκης ενώ είναι ενταγμένες σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα για να εξασφαλίζεται η συντήρησή τους.

Καλλονή

Αγγίζει τα 1.000 μέτρα υψόμετρο και βρίσκεται μέσα σε ένα καταπράσινο και πανέμορφο τοπίο. Αυτό που το κάνει ξεχωριστό είναι η αρχιτεκτονική του.

Ένα από τα ωραιότερα ορεινά χωριά των Γρεβενών που μπορεί άνετα να παινεύεται για το κάλλος της, καθώς σπίτια και καλντερίμια είναι πετρόκτιστα, διατηρώντας την αρχιτεκτονική παράδοση του παρελθόντος. Μάλιστα οι πρώτες εικόνες που αντικρίζει ο επισκέπτης του θυμίζουν εύκολα κινηματογραφικό σκηνικό! Οι ντόπιοι αγαπούν ιδιαίτερα το χωριό τους και το φροντίζουν σαν τα μάτια τους. Μάλιστα έχουν δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία, που προσφέρει τη δυνατότητα στους επισκέπτες να γνωρίσουν καλύτερα την παράδοση και τον πολιτισμό του τόπου.

Ένα από τα σημαντικά θρησκευτικά αξιοθέατα του χωριού είναι επίσης η εκκλησία του Αγίου Νικολάου η οποία χτίστηκε το 1864 και έχει σπάνιες αγιογραφίες. Παρά το μικρό του μέγεθος, το χωριό έχει κατοίκους που το αγαπούν και αυτό φαίνεται στις λεπτομέρειες. Αυτό που μας κέντρισε το ενδιαφέρον είναι πόση σημασία δίνουν στην τέχνη και την παράδοσή τους. Έχουν, λοιπόν, δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία. Παρόμοια αγάπη για την τέχνη είχαμε συναντήσει και μας είχε εντυπωσιάσει στο χωριό Ελληνικό Ιωαννίνων. Τυχεροί είναι όσου βρεθούν στο πανηγύρι του Προφήτη Ηλία τον Ιούλιο ή την περίοδο της αποκριάς, και δουν πως αναβιώνουν οι ντόπιοι τα ήθη και τα έθιμα.

Έχει ενδιαφέρον: Μέσα στο χωριό υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που χτίστηκε το 1864 και έχει σπάνιες αγιογραφίες.

Οι ντόπιοι αγαπούν το χωριό τους πολύ και για αυτό έχουν δημιουργήσει ένα λαογραφικό μουσείο με παλιά αντικείμενα και εργαλεία. Είναι επισκέψιμο τους καλοκαιρινούς μήνες.

Τι να δοκιμάσουμε: Στα χωριά των Γρεβενών πολλά είναι παραδοσιακά προϊόντα που θα βρείτε. Ξεχωρίζουν τα μανιτάρια, τυριά όπως το ανεβατό και το κεφαλοτύρι, χειροποίητα ζυμαρικά και σπιτικά γλυκά του κουταλιού.

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ECOTOURS το οποίο υλοποιεί η ΑΝΚΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Α.Ε. Α.Ο.Τ.Α. στοχεύει να βελτιώσει την ικανότητα των μικρών τουριστικών, μικρομεσαίων επιχειρήσεων, καθώς και του τουριστικού οικοσυστήματος των τοπικών κοινοτήτων να ενσωματώσουν στη λειτουργία τους  περιβαλλοντικές αρχές, πρακτικές και πρότυπα που θα βελτιώσουν την ανθεκτικότητά τους αλλά και την ανταγωνιστικότητά τους.

Στο πλαίσιο υλοποίησής του, οι 15 συμμετέχουσες ελληνικές επιχειρήσεις έχουν ήδη ξεκινήσει ένα επιμορφωτικό, βιωματικό, ταξίδι με τη συμμετοχή σε δύο δυναμικές δραστηριότητες που σχεδιάστηκαν, από κοινού, με τους άλλους διεθνείς εταίρους μας στο πρόγραμμα για να ενισχύσουν τις επιχειρηματικές πρακτικές ανάπτυξης της κυκλικής οικονομίας στον τουρισμό!

Το πρόγραμμα προβλέπει την παροχή χρηματοδότησης για την υλοποίηση των εκπαιδευτικών αναγκών και την πιστοποίηση των επιχειρήσεων που συμμετέχουν καθώς και την κάλυψη μέρους του κόστους των εκπαιδευτικών ταξιδιών (study visits) στα οποία παίρνουν μέρος οι επιχειρήσεις με στόχο να γνωρίσουν καλές πρακτικές κυκλικής οικονομίας στον τουρισμό στις περιφέρειες των εταίρων του προγράμματος (Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Κύπρος, Ουγγαρία).

Συνοπτικά οι δράσεις του προγράμματος περιλαμβάνουν: 

Δράση 1:  Συμβουλευτική και καθοδήγηση για την επιχειρηματικότητα και την κυκλική ανάπτυξη.
Οι υπηρεσίες παροχής συμβουλευτικής και καθοδήγησης καλύπτονται από χρηματοδοτική στήριξη ύψους 2.000,00 EUR ανά δικαιούχο επιχείρηση. Περιλαμβάνει 80 ώρες κατάρτισης και εξατομικευμένης υποστήριξης, καθοδήγησης και παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών, σε συνεργασία με το ΚΕΔΙΒΙΜ του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας.

Δράση 2: Συμβουλές και πιστοποίηση βιωσιμότητας.

Κάθε επιλεγμένος δικαιούχος θα λάβει στήριξη ύψους έως 4.000,00 EUR, η οποία θα καλύπτει τις συμβουλευτικές υπηρεσίες και την πιστοποίηση βιωσιμότητας, όπως για παράδειγμα το οικολογικό σήμα της ΕΕ για τουριστικά καταλύματα, www.ecolabel.eu, το σήμα ISO 14001: 2015, το Πράσινο Κλειδί κ.α.

Δράση 3: Συμμετοχή σε διακρατική εκπαιδευτική επίσκεψη.

Το ECOTOURS προωθεί την αμοιβαία μάθηση και την ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των χωρών, διευκολύνοντας τη συνεργασία μεταξύ των Πολύ Μικρών και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων και των ενδιαφερόμενων μερών στον τομέα του τουρισμού.

Δράση 4: Στήριξη για τη δημιουργία διαδρομών κυκλικού οικοτουρισμού.

Αντικείμενο της δράσης είναι η δημιουργία έξι (6) ψηφιακών διαδρομών για την προώθηση του κυκλικού τουρισμού, μία σε κάθε χώρα εταίρο (Κύπρος, Γαλλία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιταλία και Ισπανία). Κάθε διαδρομή θα είναι μοναδική και θα χρησιμοποιεί διαδραστικούς χάρτες για την παρουσίαση, περιγραφή και προώθηση βιωματικών και σχεσιακών εμπειριών σχετικά με τον κυκλικό τουρισμό. Οι διαδρομές θα προωθήσουν αρχές και πρακτικές βιωσιμότητας, όπως επαναχρησιμοποίηση/μείωση/ανακύκλωση υλικών/προϊόντων, μείωση αποβλήτων και κατανάλωσης φυσικών πόρων (ενέργεια, νερό), προστασία της βιοποικιλότητας, χρήση καθαρής ενέργειας, προώθηση πράσινων μέσων μεταφοράς και προώθηση τοπικών τροφίμων και προϊόντων.

Φον Καραγιάννη 1-3, Κοζάνη, T.K 50131

+30 24610 24022

+30 24610 27946 (disa)

+30 24610 38628 (fax)

Email : info@anko.gr, anko@anko.gr

www.anko.gr

Το Αμύνταιο είναι μία σύγχρονη πλην όμως γραφική κωμόπολη της ΠΕ Φλώρινας. Βρίσκεται σ’ ένα κομβικό σημείο για όλη τη Δυτική Μακεδονία με μοναδική θέα προς όλα τα σημεία του ορίζοντα. Αντικρύζει το Βέρμιο, το Βίντσι, το Καϊμακτσαλάν, τη Λίμνη των Πετρών, τους αμπελώνες της περιοχής.

Η ονομασία της κωμόπολης, από τον 15ο αιώνα, ήταν Συροβίτσεβο. Η ονομασία αυτή με διάφορες παραλλαγές απαντάται έως την απελευθέρωση από τους Τούρκους. Εμφανίζεται και ως Σουροβίτσεβο, Σούροβιτς και τελικά Σόροβιτς. Μετονομάστηκε το 1928 σε Αμύνταιο, προς τιμήν του τοπικού άρχοντα της Λυγκηστίδας, Αμύντα, παππού του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Τόσο το Αμύνταιο όσο και τα γύρω χωριά είναι πλούσια σε παραδόσεις, ήθη και έθιμα, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Από την εμποροπανήγυρη μέχρι τα ρακοκάζανα και από τα Τσιριβάρβαρα μέχρι τις Φωτιές παραμονές Χριστουγέννων και άλλες γιορτές και εκδηλώσεις.

Η σημασία και η ιερότητα της περιοχής του Αμυνταίου πιστοποιείται από το μεγάλο αριθμό αρχαιολογικών ευρημάτων από διάφορες ιστορικές εποχές (από προϊστορική μέχρι την εποχή της αρχαίας Ελλάδας). Σύμφωνα με αρχαίες πηγές από την περιοχή διερχόταν η περίφημη ρωμαϊκή “Εγνατία Οδός” ενώ υπήρχαν λουτρά ξακουστά σε όλη την Ελλάδα και τις γύρω χώρες.

O Δήμος Αμυνταίου είναι ο μοναδικός δήμος στην Ελλάδα τεσσάρων λιμνών εξαιρετικής ομορφιάς. Πιο συγκεκριμένα η λίμνη Βεγορίτιδα, η Ζάζαρη, η Χειμαδίτιδα και η λίμνη Πετρών έχουν χαρακτηριστεί ως Περιοχές Κοινοτικού Ενδιαφέροντος στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Natura 2000. Η ευρύτερη περιοχή των λιμνών ενδείκνυται για πλήθος δραστηριοτήτων όπως ερασιτεχνικό ψάρεμα, παρατήρηση πουλιών, περίπατο, πεζοπορία, ποδηλασία.

Η λίμνη Βεγορίτιδα, στις όχθες της τοπικής κοινότητας  του Αγ. Παντελεήμονα, διαθέτει πλωτή προβλήτα, πλαζ, πλακόστροτες πεζοδιαδρομές και γήπεδα beachvolley.Τα τελευταία 2 χρόνια μάλιστα διοργανώνονται από την Ελληνική Ομοσπονδία Πετοσφαίρισης πανελλήνιοι Αγώνες  beachvolley.Παράλληλα αποτελεί το σημείο εκκίνησης για αγώνες ιστιοσανίδας. Στην περιοχή της Ζάζαρης και της Χειμαδίτιδας αναπτύσσονται επιπλέον δραστηριότητες όπως κανό, ιππασία και αναρρίχηση. Στη Ζάζαρη, σε πανοραμική τοποθεσία κοντά στην Τ.Κ. Λιμνοχωρίου, βρίσκονται τα ιαματικά λουτρά «Μπάνια», όπου διασώζεται πισίνα από τα χρόνια της τουρκοκρατίας.

Οι ορεινοί όγκοι οι οποίοι περικλείουν το λεκανοπέδιο της περιοχής Αμυνταίου, σε συνδυασμό με το σύμπλεγμα των λιμνών δημιουργούν ένα τοπίο μοναδικό. Το όρος Βέρνο (με την κορυφή του, το Βίτσι, στα 2.128m) στα δυτικά της Ζάζαρης και της Χειμαδίτιδας, το Λελέκι βορείως της λίμνης των Πετρών, οι πρόποδες του Βόρα βορείως της Βεγορίτιδας, αλλά και τα μικρότερα βουνά της περιοχής, εκτός από τους εντυπωσιακούς τους σχηματισμούς και τα δάση, αποτελούν χώρους διαβίωσης πολλών σπάνιων πτηνών και θηλαστικών.

Ο οικισμός του Ξινού Νερού με τις πλούσιες πηγές οξυανθρακούχου ασβεστούχου φυσικού μεταλλικού νερού βρίσκεται σε υψόμετρο 650μ., 5km βορειοδυτικά του Αμυνταίου. Τα νερά που αναβλύζουν από τις πηγές του οικισμού εμφιαλώνονται στο τοπικό εργοστάσιο αυτόματης εμφιάλωσης, Κύρια χαρακτηριστικά του νερού είναι η διαύγεια και η περιεκτικότητα σε ιχνοστοιχεία μετάλλων ασβεστίου, καλίου και μαγνησίου, απαραίτητα για τη σωστή λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Στο φυσικό εμπλουτισμό των πηγών με ελεύθερο διοξείδιο του άνθρακα οφείλεται η καθαρότητα και η ιδιαιτερότητα της γεύσης του. Το Ξινό Νερό ανήκει στηνκατηγορία των ιαματικών πηγών.

Οι ιδιαίτερες κλιματολογικές και εδαφολογικές συνθήκες της ευρύτερης περιοχής του κάμπου του Αμυνταίου και των Λιμνών Βεγορίτιδας και Πετρών, καθιστούν το κρασί της, το «Ξινόμαυρο Αμυνταίου», το σημαντικότερο αγροτικό της προϊόν, το οποίο παράγεται στην περιοχή εδώ και αιώνες. Ειδικότερα την τελευταία δεκαετία έχει αναδειχθεί ως μια από τις ποιοτικότερες ελληνικές ερυθρές ποικιλίες.

Το «Καταφύγιο της Αρκούδας» στο Νυμφαίο, καθώς και το «Καταφύγιο του Λύκου» στις Αγραπιδιές, σε περιφραγμένες κατάφυτες εκτάσεις φυσικών δασών οξιάς (50 στρεμμάτων) και βελανιδιάς (70 στρεμμάτων) αντίστοιχα, αποτελούν δύο από τους σημαντικότερους και πλέον οργανωμένους χώρους στην Ελλάδα για τη φιλοξενία ζώων προερχόμενων από αιχμαλωσία.

Οι παραπάνω επισκέψιμες εκτάσεις τελούν υπό τη διαχείριση της μη κυβερνητικής, μη κερδοσκοπικής περιβαλλοντικής οργάνωσης για την προστασία της φύσης «ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ».

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Πανέμορφα γραφικά χωριουδάκια, πέτρινα σοκάκια, βόλτες στο βουνό, παραδοσιακό φαγητό, σε παραδοσιακούς ξενώνες είναι όλα αυτά που σε κάνουν να θέλεις να ετοιμάσεις τη βαλίτσα σου για την επόμενη φθινοπωρινή σου απόδραση.

Στο Πεύκο Καστοριάς

Το χωριό Πεύκο είναι κτισμένο στους πρόποδες του Γράμμου και σε υψόμετρο 980 μ. Από την Καστοριά απέχει 40 χιλιόμετρα και από το Νεστόριο 15 χιλιόμετρα.

Περνώντας το Νεστόριο, θαυμάζεις τον ποταμό Αλιάκμονα και δεξιά και αριστερά τις καταπράσινες πλαγιές. Αριστερά είναι οι καταπράσινες πλαγιές  που φθάνουν μέχρι ψηλά, μέχρι τον πύργο Άσπρη Πέτρα. Δεξιά συναντάς και θαυμάζεις απότομα βράχια και πλαγιές καταπράσινες, όλο βαλανιδιές, πλατάνια, καστανιές. Κοντά στο χωριό φθάνοντας, περνάς τον παραπόταμο που περνά μέσα από το χωριό και ενώνεται με τον Αλιάκμονα. Αριστερά απότομες πλαγιές, το ύψωμα Ζιάκα και το ύψωμα Καψάλιες (ύψωμα Πεύκο), ντυμένες με οξιά και πεύκα, δεξιά είναι το ύψωμα Καραούλη, ντυμένο με βαλανιδιές και πεύκα. Κοντά στο χωριό το ομορφαίνουν πεύκα, βαλανιδιές, οξιές. Μακριά υψώνεται το ύψωμα Αλιάς και δεξιότερα ο Τσέρνος. Όλες αυτές οι κορυφές είναι ντυμένες με πεύκα και οξιά. Προχωρώντας πιο πάνω στη ρεματιά συναντάς το παλιό χωριό Λειβάδια, που παλιά κατοικούσαν Τουρκοαλβανοί, οι λεγόμενοι «μπέηδες». Ήταν κτισμένο μέσα σε καταπράσινα λιβάδια και με άφθονα κρύα νερά. Πάνω από το χωριό το ομορφαίνουν τα πανύψηλα έλατα και λιγοστά πεύκα που είναι ξακουστά για την καλή ξυλεία.

Απέναντι βρίσκεται το μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής και πιο πάνω το ύψωμα Κούλα και το εικονοστάσιο Παναγιά. Προχωρώντας για το Γράμμο, περνάς από το παλιό χωριό Λιανοτόπι που εκεί κοντά βρίσκεται το μοναστήρι ο Άγιος Ζαχαρίας, ένα παλιό μοναστήρι που βρίσκεται σε καλή κατάσταση. Είναι και το χωριό Ζαγάρι που και εκεί κατοικούσαν Τουρκοαλβανοί.

Ανηφορίζοντας για τον Γράμμο όλες οι πλαγιές είναι ντυμένες με πεύκα και οξιές. Φθάνοντας στον Γράμμο θαυμάζεις τις καταπράσινες πλαγιές που βόσκουν πολλά πρόβατα και αγελάδες. Ανάμεσα στις πλαγιές είναι ο ποταμός με πολύ γάργαρο νερό, κατακάθαρο που από εκεί ξεκινάει ο Αλιάκμονας και περνά μέσα πό μια μεγάλη χαράδρα, ανάμεσα σε βράχια που είναι πάνω από εκατό μέτρα ψηλά. Κατεβαίνοντας χαμηλά στο ποτάμι θα ακούσεις που δημιουργείται με τον αντίλαλο ανάμεσα στα βράχια τον ήχο και ανάμεσα στα βράχια αφρούς από το νερό. Πιο αριστερά από το Γράμμο είναι οι Αρρένες και εκεί είναι το πανέμορφο τοπίο-καταπράσινες πλαγιές με θεόρατες οξιές. Υπάρχει και η λίμνη που γύρω την στολίζουν οι πανύψηλες οξιές. Η κορυφή είναι όλο απότομα βράχια που το υψόμετρο είναι πάνω από 2.000 μ. Αξίζει τον κόπο για να απολαύσεις όλα αυτά τα ωραία τοπία.

Στο Πισοδέρι Φλώρινας

Το Πισοδέρι είναι ένα από τα πιο ορεινά χωριά του τόπου μας. Χτισμένο σε υψόμετρο 1450 μ., πάνω στο στενό πέρασμα του δρόμου που οδηγεί από τη Φλώρινα (22 χλμ.) στις Πρέσπες, στον αυχένα που χωρίζει το όρος Βαρνούντας από το όρος Βίτσι. Το 80% της έκτασης του (18000 στρ.) καλύπτεται από πυκνά δάση οξιάς, ενώ το υπόλοιπο είναι αλπικά λιβάδια.

Ήταν οικισμός κλεισουροφυλάκων από τα χρόνια των αρχαίων Μακεδόνων και διατηρήθηκε τέτοιος μέχρι και την Τουρκοκρατία. Σημείο αναφοράς του Πισοδερίου είναι η Μοδέστειος Σχολή, κτίσμα του 1903. Υπήρξε φάρος του Ελληνισμού, ανώτερο εθνικό και μορφωτικό ίδρυμα που γαλούχησε γενεές ολόκληρες Πισοδεριτών. Σήμερα, αναπαλαιωμένη και κατάλληλα διαρρυθμισμένη λειτουργεί ως ξενώνας.

Στα ΒΔ του χωριού (4 χλμ.), περιτοιχισμένο από ένα πυκνό δάσος από οξιές, βρίσκεται το βυζαντινό (11ος αι.) μοναστήρι της Αγ. Τριάδας, στο οποίο κάθε χρόνο του Αγ. Πνεύματος πανηγυρίζει το χωριό.

Στην ρεματιά που βρίσκεται κάτω από το χωριό μπορούμε να επισκεφθούμε τον μεταβυζαντινό (1730) ναό της Αγ. Παρασκευής και το παρεκκλήσι του Αγ. Χαραλάμπους όπου κάτω από την Αγία του Τράπεζα ετάφη, για τρία χρόνια, το κεφάλι του Παύλου Μελά το 1904.

Πολύ κοντά στον οικισμό, μόλις στα 2 χιλιόμετρα, λειτουργεί το Χιονοδρομικό Κέντρο Πισοδερίου, το οποίο απέχει 29 χιλιόμετρα από την πόλη της Φλώρινας.

Στο Τρίκωμο Γρεβενών

Το χωριό Τρίκωμο βρίσκεται στην ΠΕ Γρεβενών και σε απόσταση νοτιοδυτικά από τα Γρεβενά 22 χλμ.

Είναι κτισμένο στις ανατολικές πλαγιές της Πίνδου και υψόμετρο 870 μέτρα. Βρίσκεται κοντά στο Βενέτικο (Γαλάζιο) ποταμό, παραπόταμο του Αλιάκμονα και συνορεύει με τα χωριά Κηπουριό, Κοσμάτι,  Σταυρός,  Παρόρειο, Μοναχίτι και Σπήλαιο.

Το χωριό σύμφωνα με την παράδοση δημιουργήθηκε το 17ο Αιώνα μ.Χ. από τη συνένωση τριών ποιμενικών οικισμών, του Ελευθεροχωρίου (στην σημερινή τοποθεσία που βρισκεται ένα εξωκλήσι του χωριού, η Αγία Παρασκευή), του  Ζιάννη και της Καλογριάς (στην σημερινή τοποθεσία που βρίσκεται ένα εξωκλήσι του χωριού, ο Άγιος Αθανάσιος) , για να προστατευτούν οι κάτοικοι από τις επιδρομές και τις λεηλασίες των Τούρκων Κατακτητών.

Το πρώτο του όνομα ήταν Ζάλοβο.

Αργότερα οι κάτοικοι από ποιμένες έγιναν αμπελουργοί. Τα τρικωμιώτικα κρασιά ήταν γνωστά σε όλη τη δυτική Μακεδονία και Ήπειρο. Μεταφέρονταν με ζώα σε τουλούμια (ασκοί) προς πώληση. Τα οικονομικά του χωριού ήταν σε καλή κατάσταση και η ανάπτυξη του χωριού μεγάλη.

Σήμερα, το χωριό δεν έχει την παλιά δόξα και φήμη,  διότι η μετανάστευση, εσωτερική και εξωτερική  έδιωξε τους νέους μακριά από το χωριό. Ο επισκέπτης όμως και σήμερα αν βρεθεί στο χωριό, οι ολίγοι κάτοικοι που απέμειναν θα τον δεχτούν με αγάπη και φιλοξενία. Στους δυο ξενώνες που υπάρχουν θα βρει ευχάριστη παραμονή και καθαριότητα, στην ταβέρνα που βρίσκεται στην πλατεία, νόστιμα και παραδοσιακά φαγητά. Στο καφενείο ευχάριστη διασκέδαση. Τα μονοπάτια θα τον χαρίσουν ευχάριστες διαδρομές μέσα στην καταπράσινη φύση, ο Βενέτικος νόστιμα ψάρια.

Η επίσκεψη στα δυο πέτρινα γεφύρια  Αζίζ-Αγά και Καγγέλια θα του θυμίσουν άλλες εποχές ακμής και πολιτισμού.

Ιδίως το γεφύρι του Αζίζ-Αγά που κατασκευάστηκε το 1727 είναι τρίτοξο γεφύρι με ύψος 15 μ. και πλάτος 70 μ. Είναι το μεγαλύτερο της Μακεδονίας. Το δεύτερο γεφύρι  τα Καγγέλια (γέφυρα Καστανιάς) είναι δίτοξο, με άγνωστη ημερομηνία κατασκευής και αποτελούσε το βασικό πέρασμα για τα χωριά Μικρολίβαδο και Μοναχίτι.

Στο Καταφύγι Κοζάνης

Το Καταφύγιο ή Καταφύγι είναι ορεινό χωριό. Είναι χτισμένο σε μέσο υψόμετρο 1.450 μέτρων στις πλαγιές των Πιερίων και αποτελεί έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς της Ελλάδος. Σύμφωνα με τον Νικόλαο Σχοινά, το χωριό είχε πληθυσμό 150 Ελληνοχριστιανικών οικογενειών το 1886.  Προπολεμικά αποτελούσε ανεξάρτητη κοινότητα και μάλιστα ήταν κεφαλοχώρι.

Το Καταφύγιο ή Καταφύγι είναι η γενέτειρα του ήρωα του Καζαντζάκη, Αλέξη Ζορμπά, ο οποίος λεγόταν Γιώργος Ζορμπάς. Στο χωριό διασώζεται και το οικόπεδο του σπιτιού του, στα ερείπια του οποίου έχει χτιστεί ένα οίκημα που θα λειτουργεί ως Λαογραφικό Μουσείο. Επίσης, το χωριό είναι η γενέτειρα του Ακαδημαϊκού Ιωάννου Τσικοπούλου, του αειμνήστου Μητροπολίτου Χίου Νικηφόρου Τζιφοπούλου και του Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννου Ζηζιούλα.

Σήμερα το Καταφύγι, κατοικείται μόνο τους θερινούς μήνες, από τους ιδίους τους κατοίκους οι οποίοι μετά την πυρπόληση, μένουν στην Κατερίνη και έτσι αναβιώνει έστω και για λίγο το όμορφο χωριό των Πιερίων, αλλά και από άλλους μη Καταφυγιώτες, οι οποίοι έκαναν σπίτια λόγω της ομορφιάς του χωριού. Το φυσικό τοπίο είναι εκπληκτικό και μοναδικό.

Το φυσικό τοπίο είναι εκπληκτικό και μοναδικό. Ο επισκέπτης μπορεί να επισκεφτεί το χωριό από την πλευρά του Ελατοχωρίου Πιερίας, και μέσα από μία μαγευτική διαδρομή φτάνει κανείς στην πλατεία. Στην πλατεία, ο επισκέπτης θα δει την εκκλησία της Παναγίας, η οποία ξαναχτίστηκε και εγκαινιάστηκε το 1969 από τον τότε Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης κυρό Διονύσιο.

Στην συνοικία Μαγουλάδες ή Μαγλάδες, υπάρχει η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και στο πίσω μέρος υπάρχει και ξενοδοχείο. Στην άλλη πλευρά του χωριού υπάρχει ο ναός του Αγίου Νικολάου, κτίσμα του 1750, και είναι ο μόνος Ναός πού δεν κάηκε από την πυρπόληση των Γερμανών, παρά τις προσπάθειές τους. Τα σημάδια από τις προσπάθειές τους να βάλουν φωτιά φαίνονται ακόμα στους τοίχους. Εκτός από αυτές, υπάρχουν και οι εκκλησίες του Προφήτου Ηλία στον μικρό λόφο με την ονομασία Καραούλι, με μια εκπληκτική θέα προς την Κοζάνη και στην λίμνη του Αλιάκμονος του Πολυφύτου.

Ο γκρεμός από το Καραούλι, ονομάζεται Σκρίκα. Υπάρχει ακόμα το εκκλησάκι του Αγίου Νεκταρίου και του Αγίου Δημητρίου, όπου και το κοιμητήριο του χωριού στο οστεοφυλάκιο του οποίου φυλάγονται οστά Καταφυγιωτών, ενώ στην τοποθεσία Λιβάδια υπάρχει και ο ναός του Αγίου Αθανασίου. Το παλιό πέτρινο δημοτικό σχολείο του χωριού από το 1985 έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Πρόκειται για “λιθόκτιστο κτίριο που στεγάζεται με τετράρριχτη κεραμοσκεπή στέγη. Οι όψεις του διέπονται από απόλυτη συμμετρία, ως προς το κατακόρυφο άξονα που εκφράζει και τη λειτουργία του κτίσματος”. Το σχολείο κτίστηκε τον 19ο αιω. από εισφορές των κατοίκων και διέθετε σπάνια βιβλιοθήκη με έργα Ελλήνων συγγραφέων σε εκδόσεις της Λειψίας. Σε αυτό δίδαξαν ο Άνθιμος Γαζής, ο Μπίρδης και στις αίθουσές του έγινε η πρώτη Παμακεδονική συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ.

Στην είσοδο του χωριού από την πλευρά του Ελατοχωρίου, συναντάμε το Στραυροδρόμι. Εκεί υπάρχει και το μνημείο, όπου τον Ιανουάριο του 1924 ο γνωστός κλέφτης Φώτης Γιαγκούλας και τα παλικάρια του σκότωσαν τον γιατρό του χωριού Οδυσσέα Νικολαΐδη, ενώ από την πλευρά του Βελβενδού, ο επισκέπτης συναντά το Αγιονέρι το οποίο μπορεί κανείς να επισκεφτεί αλλά όπως το είχαν οι παλαιοί αμίλητοι, ενώ λίγο πριν μπει κανείς στο χωριό υπάρχει το εκκλησάκι του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω, όπου κατά την ημέρα του Δεκαπενταυγούστου οι κάτοικοι ξεπροβοδίζουν τα Ιερά Λείψανα του Αγίου Διονυσίου.

Όλες οι γέφυρες αποτελούν αξιοθέατα και αυτό είναι ενδεικτικό της σημασίας τους. Μικρές γέφυρες, μεγάλες γέφυρες, παραδοσιακές γέφυρες, σύγχρονες γέφυρες. Δείχνουν την ικανότητα του ανθρώπου να επεμβαίνει στη φύση, σε μια προσπάθεια να γεφυρώσει το φυσικό χάσμα που καλείται να αντιμετωπίσει. 

Το Γεφύρι του Ανθοχωρίου

Το γεφύρι του Ανθοχωρίου είναι το μεγαλύτερο σε μήκος πέτρινο γεφύρι της Μακεδονίας, φθάνοντας τα 49 μέτρα, ενώ το πλάτος του είναι 2,7 μέτρα. Αποτελείται από 4 τόξα, εκ των οποίων το μεγαλύτερο έχει ύψος 9 μέτρα και άνοιγμα 15. Το βορινό ακρόβαθρο στηρίζεται σε βραχώδες και σχεδόν κατακόρυφο πρανές. Το γεφύρι συνέδεε εμπορικά τα Γρεβενά με το Τσοτύλι και αποτελούσε πέρασμα για τα κοπάδια της Βόρειας Πίνδου που ξεχειμώνιαζαν στη Θεσσαλία. Αργότερα, αποτελούσε τμήμα του παλιού χωματόδρομου που ένωνε τις δύο πόλεις, ενώ ο σημερινός ασφαλτοστρωμένος δρόμος το έχει παρακάμψει ακριβώς από δίπλα. Συνηθίζεται να αποκαλείται και Γεφύρι Τσακνοχωρίου, όπως ήταν η παλιά ονομασία του Ανθοχωρίου, αλλά και Γεφύρι Πραμόριτσα.

Η ακριβής χρονολογία κατασκευής του είναι άγνωστη, όμως σύμφωνα με μαρτυρίες έχει χτιστεί πριν το έτος 1770. Ο θρύλος το θέλει να χτίστηκε με τη χορηγία κάποιου μεγαλοκτηνοτρόφου. Όταν αυτός προσπάθησε να διαβεί με το κοπάδι και την οικογένειά του τον ποταμό, μια απότομη και ορμητική ροή έπνιξε τη μονάκριβη κόρη του. Ο τραγικός πατέρας το θεώρησε σημάδι του Θεού που ήθελε να τον τιμωρήσει για την πλεονεξία του, γιατί η περιουσία του ήταν μεγάλη. Τη νύχτα είδε στον ύπνο του έναν άγγελο, ο οποίος τον πρόσταξε να κατασκευάσει ένα γεφύρι στο σημείο όπου πνίγηκε το κορίτσι.

Το γεφύρι επισκευάστηκε για πρώτη φορά το έτος 1937 και μία δεύτερη στη δεκαετία του ’70, όταν και χαρακτηρίστηκε ως Διατηρητέο Μνημείο. Βρίσκεται σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από το Ανθοχώρι  στο δρόμο που το συνδέει με το Κληματάκι καιτο εγκαταλελειμμένο Παρόχθιο.

Το Γεφύρι της Σβόλιανης

Αναμφισβήτητα είναι ένα από τα ομορφότερα και εντυπωσιακότερα από άποψη στατικής πέτρινα γεφύρια της Ελλάδας. Βρίσκεται μόλις 1,5 χιλιόμετρο νοτιοανατολικά του οικισμού της Αγ. Σωτήρας, στον άνω ρου του ποταμού Πραμόριτσα. Μπορεί κανείς να το επισκεφθεί, είτε ξεκινώντας από το κέντρο του χωριού, είτε διανύοντας τη μισή απόσταση με αφετηρία τη μεγάλη στροφή της εθνικής οδού που βρίσκεται από κάτω. Κατηφορίζοντας περίπου 300 μέτρα μετά την εθνική οδό, προσφέρεται η δυνατότητα εγκατάλειψης για λίγο του μονοπατιού δεξιά προς το γκρεμό από όπου μπορεί κανείς να θαυμάσει τη θέα του γεφυριού και της απότομης κοιλάδας από ψηλά.

Το δίτοξο γεφύρι χτίστηκε το έτος 1851, αφού είχε προηγηθεί κοντά στην ίδια τοποθεσία το χτίσιμο ενός νερόμυλου. Ένα πολύ μεγάλο τόξο πατάει σε ψηλό βράχο, δημιουργώντας την αίσθηση ότι είναι φυσική συνέχειά του και μαζί με ένα μικρότερο δίνουν απότομη κλίση στο γεφύρι. Το μέγιστο ύψος του φθάνει τα 8,5 και το μήκος του τα 26 μέτρα. Ένωνε την Αγ. Σωτήρα με το Δίλοφο, το Δασύλλιο, τη Χρυσαυγή, αλλά και το βουνό της Τσούκας, όπου οι χωριανοί είχαν τους κήπους και τα δέντρα τους.

Στην είσοδό του συνδέεται με παλιό καλντερίμι, το οποίο με νέες προσθήκες συνεχίζεται μέχρι την είσοδο του οικισμού. Το τοπίο γύρω από το γεφύρι συμπληρώνουν μοναδικά δύο πανύψηλες λεύκες σαν πιστοί φρουροί που το προστατεύουν. Αποτελεί σταθμό του μεγάλου μονοπατιού Το Ταξίδι του Ποταμού Πραμόριτσα, που κατεβαίνει από την περιοχή του Πενταλόφου.

Το Γεφύρι της Τσούκας – Μόρφης

Από τη Μόρφη μπορεί κανείς να επισκεφθεί το δίτοξο γεφύρι της Τσούκας επάνω στον ποταμό Πραμόριτσα, χτισμένο σε μια πανέμορφη τοποθεσία. Το γεφύρι παλιά συνέδεε τους οικισμούς της Μόρφης, της Κορυφής, της Χρυσαυγής και της εγκαταλειμμένης σήμερα Τσούκας. Στην περιοχή του βουνού της Τσούκας οι Μορφιώτες είχαν τα χωράφια και τα βοσκοτόπια τους. Επίσης, το γεφύρι παλιότερα αποτελούσε τμήμα της βλαχόστρατας.

Πρόκειται για το παλαιότερο χρονολογημένο γεφύρι του Βοΐου. Από προφορικές μαρτυρίες είναι γνωστό, ότι χτίστηκε από πληρωμένους τεχνίτες και από τις Σαββατιάτικες αγγαρείες των κατοίκων της Μόρφης μεταξύ των ετών 1720 και 1730. Η χρηματοδότηση έγινε από τις φορολογίες που επέβαλε το αρματολίκι της περιοχής στα γύρω χωριά, εφόσον είχε ζητηθεί βοήθεια από τους κατοίκους της Μόρφης, μιας και για ένα τόσο πολυδάπανο έργο δεν θα μπορούσε να αντεπεξέλθει στα έξοδα ένα μόνο μικρό χωριό.

Παρουσιάζει πολλές ομοιότητες ως προς την κατασκευή με εκείνο της Σβόλιανης, που βρίσκεται λίγο πιο πάνω. Είναι δίτοξο με μία μεγάλη καμάρα στη Βόρεια όχθη, η οποία εδράζεται με εντυπωσιακό τρόπο σε κατακόρυφο βράχο. Έτσι δίνεται στο γεφύρι μια ελαφριά κλίση από Βορρά προς Νότο. Το μήκος του φθάνει τα 27 και το μέγιστο ύψος του τα 7 μέτρα.

Γίνεται εύκολα επισκέψιμο μέσω του σηματοδοτημένου μονοπατιού που συνδέει τη Μόρφη με τη Χρυσαυγή, είτε από την πλατεία της Μόρφης σε 35΄, είτε από την εθνική οδό που βρίσκεται πιο χαμηλά σε μόλις 25΄.

Το Γεφύρι της Χρυσαυγής

Κάτω από τη Μόρφη ο Πραμόριτσα ενώνεται με το Παλιομάγερο, ένα ρέμα πλούσιο σε νερά που πηγάζει από τον Τάλιαρο και διέρχεται πολύ κοντά στη Χρυσαυγή. Σύμφωνα με την παράδοση, το μονότοξο γεφύρι που βρίσκεται εδώ κτίστηκε το έτος 1854 με τη χορηγία ενός ληστή, του Νικόλαου Ζάμπρου, από το Πολυνέρι Γρεβενών. Ο ληστής είχε τη φήμη του τρομερού και αδίστακτου και αποτελούσε μάστιγα για τα χωριά του Βοΐου και των Γρεβενών. Σε μια καταδίωξή του από τα τούρκικα αποσπάσματα δεν κατάφερε να περάσει το ρέμα, που εκείνη τη μέρα ήταν πλημμυρισμένο, και ζήτησε από τους Χρυσαυγιώτες να τον κρύψουν στα σπίτια τους. Όταν οι Τούρκοι ήρθαν στο χωριό, οι κάτοικοι αρνήθηκαν τα πάντα. Ως αντάλλαγμα ο ληστής υποσχέθηκε να χρηματοδοτήσει το χτίσιμο του γεφυριού και επιθεωρούσε πιθανό ο ίδιος το έργο κρυμμένος στον παρακείμενο νερόμυλο. Αρχιμάστοράς του θεωρείται ο Διλοφίτης Νικόλαος Αναγνώστης Τζιούφας, ο οποίος λέγεται ότι κατασκεύαζε ακόμα και τα εργαλεία του. Τα στηθαία φτιάχτηκαν από τους Χρυσαυγιώτες, Ευθύμιο Ζιούλα και Αθανάσιο Πούλιο αν και μια άλλη εκδοχή θέλει τους δύο τελευταίους αποκλειστικούς δημιουργούς ολόκληρης της κατασκευής.

Το γεφύρι είναι εντυπωσιακό λόγω του ύψους του, το οποίο φθάνει τα 9 μέτρα. Στηρίζεται και από τις δύο πλευρές σε βραχώδη πρανή εκεί όπου η κοίτη του Παλιομάγερου στενεύει αρκετά. Το μήκος του φθάνει τα 25 μέτρα, το πλάτος του τα 3 και το άνοιγμα του τόξου του τα 14,2 μέτρα. Το έτος 1984 έγινε επισκευή του γεφυριού.

Βρίσκεται σε απόσταση 10 λεπτών κατηφορικής διαδρομής από την πλατεία της Χρυσαυγής επάνω στο μονοπάτι που ένωνε το χωριό με τη Μόρφη και τον Πεντάλοφο. Το περιβάλλων τοπίο έχει διαμορφωθεί κατάλληλα και αποτελεί σήμερα χώρο αναψυχής. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει παράλληλα και τον παλιό νερόμυλο, ο οποίος είναι πρόσφατα ανακαινισμένος. Πίσω από το νερόμυλο υπάρχει μεγάλη δέση, όπου δημιουργείται ένας εντυπωσιακός καταρράκτης.

Το χτίσιμο της δέσης γίνονταν σε βράχους και θεωρούνταν ένα από τα πιο δύσκολα έργα. Οι πέτρες τοποθετούνταν η μία κοντά στην άλλη χωρίς συνδετικό υλικό και έφραζαν την κοίτη του ποταμού. Όλο το φράγμα αγκιστρώνονταν σε πασσάλους από σκληρό ξύλο, οι οποίοι έμπαιναν σε τρύπες που ανοίγονταν στους βράχους σε βάθος περίπου ενός μέτρου και διάμετρο έως 20 εκατοστά. Με μία κλίση 45 περίπου μοιρών η δέση ανάγκαζε τα νερά του ποταμού να πάρουν μία ορισμένη κατεύθυνση, ώστε να φτάσει το νερό στο μύλο. Αυτά τα έργα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, σε πείσμα του χρόνου και της αγριότητας των ποταμών, διατηρούν μια αξιοθαύμαστη αντοχή και μια παραμυθένια γοητεία.

Γεφύρι Καγκέλια

Στη νότια πλευρά του χωριού Τρικώμου και σε απόσταση 3 χιλιομέτρων από αυτό βρίσκεται το πέτρινο γεφύρι, το επονομαζόμενο γεφύρι του Τρικώμου ή αλλιώς Καγκέλια. Το γεφύρι του Τρικώμου, που γεφυρώνει τον Βενέτικο ποταμό, εξυπηρετούσε τη μετακίνηση των κατοίκων του Μοναχιτίου και του Μικρολίβαδου προς τα Γρεβενά. Είναι δίτοξο με συνολικό μήκος 40,50 μ., πλάτος 2,80 μ. και ύψος 10,30 μ. Χτίστηκε από τον πρωτομάστορα Στέργιο Λάζο από το μαστοροχώρι Αγ. Κοσμάς Γρεβενών, σε χρονολογία που δεν είναι γνωστή.

Η δεύτερη μικρότερη καμάρα του έπεσε γύρω στα 1914 και επισκευάστηκε με έξοδα του τσέλιγκα Τασιούλα Αναγνώστου Αποστολίδη από το Τρίκωμο. Το 1989 έγινε επισκευή του με μπετόν. Η μετάβαση στο γεφύρι προσφέρει την ευκαιρία για μια σύντομη πεζοπορία (για ένα περίπου χιλιόμετρο), στο οποίο περπατάς σε χωματόδρομο απολαμβάνοντας τη θέα και τη φυσική ομορφιά.

Λίγα μέτρα πριν το γεφύρι, αντικρίζεις ένα μαγευτικό τοπίο, όπου ειδικά την Άνοιξη οι καταπράσινες πλαγιές τυλίγουν με μοναδικό τρόπο το γεφύρι, προσφέροντας στον επισκέπτη την ευκαιρία να δει τη φύση στα καλύτερά της!

Το Γεφύρι του Κουσιουμπλή

Πίσω από τον Τάλιαρο, στην τοποθεσία Φράξο, στα πρώτα χιλιόμετρα του δρόμου που ενώνει το Επταχώρι με τη Ζούζουλη βρίσκεται στα δεξιά το πανέμορφο γεφύρι του Κουσιουμπλή. Γεφυρώνοντας το Ζουζουλιώτικο ρέμα, συνέδεε παλιά τη Ζούζουλη με το Επταχώρι. Εκεί οδηγεί επίσης, μέσω της ράχης των Αμπελώνων και ένα σηματοδοτημένο πεζοπορικό μονοπάτι διάρκειας περίπου 45 λεπτών που ξεκινάει από την πλατεία του Επταχωρίου, δίνοντας την ευκαιρία να θαυμάσει κανείς τη γύρω περιοχή και το γεφύρι από ψηλά.

Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες, το γεφύρι χτίστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα, ή στις αρχές του 19ου αιώνα. Για την κατασκευή του εργάστηκαν ο Γεώργιος Δήμος, ο Τσιαμοχρήστος, και οι αδερφοί Γαλάνη, όλοι τους μάστορες από το Επταχώρι.

Το συνολικό του μήκος είναι 33 μέτρα, το πλάτος του 2,4, το άνοιγμα του τόξου του 14 και το ύψος του 8 μέτρα. Στο κλειδί, τη μεσαία πέτρα της καμάρας που κρατάει όρθιο το γεφύρι υπάρχει λιθανάγλυφη κεφαλή. Επίσης, τη διάβασή του βοηθούν μια σειρά από πέτρινα ζωνάρια, οι αρκάδες.

Αναστηλώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’90 με δαπάνη των Επταχωριτών. Πρόσφατα επισκευάστηκαν και οι νεότερες φθορές του εξαιτίας της διάβρωσης που είχαν υποστεί τα εκεί χαλαρά εδάφη, με αποτέλεσμα να κινδυνεύσει ολόκληρο με κατάρρευση. Δίπλα στο γεφύρι υπήρχε και νερόμυλος. Ενδιαφέρον αρχιτεκτονικό στοιχείο αποτελεί ένα μικρό ανακουφιστικό παράθυρο στη Δυτική πλευρά του.

Για τις δυνατότητες που έχει και πρέπει να αξιοποιήσει η Δυτική Μακεδονία στον τομέα του τουρισμού συνομιλήσαμε με τον διευθυντή του ξενοδοχείου «Παντελίδη», Γιώργο Παντελίδη και τις προοπτικές ανάπτυξης του τουρισμού για νέες θέσεις εργασίας. Το βιογραφικό του πλούσιο, η εμπειρία του μεγάλη σε θέματα τουριστικής κατεύθυνσης. Δραστήριος και γεμάτος όρεξη για έναν αναπτυξιακό κλάδο που δυστυχώς δεν έχει τα αποτελέσματα που θα έπρεπε. Η Δυτική Μακεδονία παρουσιάζει εξαιρετικές επενδυτικές ευκαιρίες στο συγκεκριμένο κλάδο και σε καιρούς μεταλιγνιτικής «έξαρσης» ο τουρισμός πρέπει να πρωταγωνιστήσει στο ΑΕΠ της περιοχής μας!

Ποια είναι η γνώμη σας για την ακολουθούμενη τουριστική πολιτική της Δυτικής Μακεδονίας και ποιο θεωρείτε το ιδανικό τουριστικό μοντέλο, που θα μπορούσε να διασφαλίσει ένα βιώσιμο κοινωνικό-οικονομικό περιβάλλον για τον Τουρισμό στην περιοχή;

Η περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας εδώ και δεκαετίες είναι ουραγός πανελλαδικά σε όλους τους δείκτες που μετρούν τουριστικά αποτελέσματα. Η συμβολή του τουρισμού στο ΑΕΠ της περιοχής μας δεν ξεπερνάει το 1%, έχουμε τις λιγότερες διανυκτερεύσεις ανά επισκέπτη αλλά και την μικρότερη κατά κεφαλή δαπάνη. Το μοντέλο στο οποίο είχαμε επενδύσει κατά τα καλά χρόνια της ελληνικής οικονομίας και μέχρι το 2010 ήταν να επενδύσουμε στον ορεινό τουρισμό με κορωνίδα την Καστοριά και ακολουθούσαν οι ορεινοί όγκοι των Γρεβενών και τα χιονοδρομικά μας. Με την είσοδο της κρίσης όμως ως περιφέρεια αργήσαμε να αντιληφθούμε πως δεν αρκεί πλέον το φυσικό κάλος για να έρθει ο επισκέπτης αλλά πολλά περισσότερα. Σήμερα 3 χρόνια μετά την ανάληψη ευθύνης από την νέα περιφερειακή αρχή ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα που μας έφεραν ως εδώ. Δεν έχουμε καταστρώσει σχέδιο ανάπτυξης τουριστικού προϊόντος που θα προσελκύσει νέους επισκέπτες. Συνεχίζουμε να προβάλουμε σε εκθέσεις και καμπάνιες απλά κάποιες περιοχές χωρίς να έχουμε κάνει την διαφοροποίηση που ζητάει η αγορά. Σκεφτείτε πως σήμερα δεν υπάρχει καν αρμόδιος Αντιπεριφερειάρχης τουρισμού που θα συνέχιζε το έργο του προηγούμενο ο οποίος αντιλαμβανόταν τις συνθήκες και συζητούσε με τους ανθρώπους του κλάδου για τις προοπτικές. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι κυρίως όραμα αλλά και σχεδιασμός και υλοποίηση ενός σχεδίου δράσης που θα αποφασίσουμε όλοι από κοινού όσοι ασχολούμαστε με τον τουριστικό κλάδο.

Είναι πυλώνας ανάπτυξης ο Τουρισμός για την περιοχή;

Σήμερα που μιλάμε ο τουρισμός δεν είναι πυλώνας για την περιοχή αλλά πιστεύω πως μπορεί να γίνει. Στην μεταλιγνιτική περίοδο χρειάζεται η ανάπτυξη τουριστικού προϊόντος και υποδομών για δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας και να επιστρέψουν συμπολίτες μας στον τόπο τους που έφυγαν λόγω της υψηλής ανεργίας.

Ποια είναι τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσουμε για την προσέλκυση τουριστών στη Δ. Μακεδονία;

Για να δημιουργηθεί το τουριστικό προϊόν που ονειρευόμαστε οι άνθρωποι του κλάδου πρέπει να επενδύσουμε σε όλες τις αναδυόμενες αγορές που δείχνουν πως έχουν προοπτική για την περιοχή μας. Ο οινολογικός τουρισμός, ο θρησκευτικός τουρισμός αλλά και ο εκπαιδευτικός-βιομηχανικός έχουν βάση ανάπτυξης αρκεί να δουλέψουμε συστηματικά. Τα βήματα σε κάθε μορφή τουρισμού είναι η κατάστρωση ενός σχεδίου, η δυναμική υλοποίηση του, η προώθηση του και τέλος η παρακολούθηση των αποτελεσμάτων του σχεδίου.

Ποιος είναι ο παράγοντας που μπορεί να δράσει εσωτερικά για την κινητοποίηση των τοπικών δυνάμεων και εξωτερικά για την προσέλκυση ζήτησης που θα δομήσει την Δυτική Μακεδονία ως τουριστικό προορισμό;

Ο παράγοντας που μπορεί να δώσει ώθηση στον τουρισμό είναι πάντα ο άνθρωπος. Ένας άνθρωπος με όραμα που δουλεύει παρά τις αντιξοότητες είναι αυτός που κάνει την διαφορά. Δείτε το παράδειγμα του Νυμφαίου όπου λόγω Μέρτζου και Μπουτάρη έγινε πόλος έλξης και σήμα κατατεθέν της Δυτικής Μακεδονίας. Ένας άλλος παράγοντας είναι η θέληση του κράτους να βοηθήσει έμπρακτα την Δυτική Μακεδονία με ειδικά τουριστικά προγράμματα σχεδιασμένα για την περιοχή μας.

Έχουμε τουριστική συνείδηση και παιδεία;

Τουριστική παιδεία δεν υπάρχει εκτεταμένα πλην της Καστοριάς γιατί οι ξενοδοχειακές μονάδες της περιοχής μας είναι κατά μεγάλο βαθμό οικογενειακές επιχειρήσεις που είμαστε αυτοδίδακτοι. Εδώ θα μπορούσαμε να τρέξουμε ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για την κατάρτιση των ξενοδόχων. Αυτό που περισσεύει όμως και είναι το καταλυτικό είναι η φιλοξενία που κυλάει στο αίμα κάθε Δυτικομακεδόνα και τι πιο βασικό από αυτό όταν μιλάμε για τουρισμό.

Θεωρείτε ότι ο Τουρισμός έχει στηριχθεί με ειδικά μέτρα όλα αυτά τα χρόνια και ειδικότερα στα χρόνια της πανδημίας;

Οι τουριστικές μονάδες χαρακτηρίζονται από υψηλή ένταση εργασίας και μεγάλα σταθερά κόστη. Επομένως τα μέτρα στήριξης κατά την περίοδο της πανδημίας δεν κρίνονται ως επιτυχημένα αλλά με βάση την κατάσταση πανελλαδικά βοήθησαν ώστε να μην κλείσουν ξενοδοχεία.

Ποια είναι η Τουριστική ταυτότητα της Δυτικής Μακεδονίας;

Η Δυτική Μακεδονία δεν θα έλεγα πως σήμερα έχει ολοκληρωμένη τουριστική ταυτότητα αλλά εάν θα έπρεπε να αποκτήσουμε μια θα έπρεπε να βασίζεται στις 7 λίμνες μας, στα 3 χιονοδρομικά μας κέντρα και στην βιομηχανική μας κληρονομιά.

Ποια είναι η κατάσταση των ξενοδοχειακών μονάδων στην περιοχή; Υπάρχουν υποδομές;

Οι ξενοδοχειακές υποδομές σήμερα είναι κατά μεγάλο βαθμό «κουρασμένες» καθώς τα χρόνια της κρίσης ελάχιστα ξενοδοχεία προχώρησαν σε επενδύσεις αναβάθμισης καθώς προσπαθούσαν να επιβιώσουν. Ο νέος αναπτυξιακός νόμος δίνει μεγάλες επιδοτήσεις για ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση αλλά το βασικό ζήτημα είναι πόσοι θα αποφασίσουν να επενδύσουν μιας και το κλίμα δεν είναι θετικό για το μέλλον την στιγμή που μιλάμε.

Πως θα ήταν ιδανικά για εσάς ο Τουρισμός στην Δυτική Μακεδονία;

Για μένα το ιδανικό θα ήταν να δημιουργηθούν παράλληλες επιχειρήσεις γύρω από τον τουρισμό. Ξέρετε δεν είναι μόνο τα ξενοδοχεία που προσελκύουν επισκέπτες αλλά και τα μαγαζιά με παραδοσιακά προϊόντα και σουβενίρ, τα οινοποιεία και τα τυροκομεία, οι ορειβατικοί και ιππικοί όμιλοι. Άρα όλα μαζί συνθέτουν αυτό που θα προσφέρει την ολοκληρωμένη εμπειρία για τον τουρίστα και θα τον κάνει να ξαναέρθει αλλά κυρίως να γίνει πρέσβης της περιοχής μας κομίζοντας τις εμπειρίες που έζησε σε άλλους.

Γεννάει ευκαιρίες στον Τουρισμό η μεταλιγνιτική μετάβαση;

Η μεταλιγνιτική περίοδος γεννάει ευκαιρίες σε κάθε κλάδο. Έτσι και στον τουρισμό και είναι η στιγμή να διεκδικήσουμε όλα όσα ζητάμε αυτά τα χρόνια. Επιδότηση του κόστους θέρμανσης στην πιο ψυχρή περιφέρεια της χώρας, ειδικό αναπτυξιακό σχέδιο με πριμοδότηση της Δυτικής Μακεδονίας μέσω προγραμμάτων τουρισμού και κονδύλια για την προβολή της περιοχής μας.

Πείτε μου λίγα λόγια για το ξενοδοχείο Παντελίδη και τα σχέδιά σας για το μέλλον;

Ως οικογένεια και ως επιχειρηματικός όμιλος πιστέψαμε και συνεχίζουμε να πιστεύουμε στην περιοχή. Κάθε χρόνο επενδύουμε και προσελκύουμε νέους πελάτες και νέες αγορές. Από πέρυσι εγκαταστήσαμε το πιο σύγχρονο αθλητικό κέντρο στην Ελλάδα και ολοκληρώνουμε παράλληλα το SPA AND WELLNESS CENTER. Παρά την πανδημία και την νέα κρίση που βιώνουμε θεωρούμε πως η περιοχή πρέπει να έχει και θα έχει μέλλον και γι’ αυτό αναβαθμίζουμε τις παρεχόμενες υπηρεσίες σε ένα ξενοδοχείο που 33 χρόνια τώρα έχει γίνει συνώνυμο της φιλοξενίας και σήμα κατατεθέν της περιοχής.

Τα ταξίδια αποτελούν πλέον μία επιλογή που χαρίζει συναισθηματική ενθάρρυνση, ψυχική χαλάρωση αλλά και ώθηση για συνέχιση της σκληρής καθημερινότητας του καθενός! Ανακαλύψαμε κοντινούς, σχεδόν ανεξερεύνητους προορισμούς για αποδράσεις που συνδυάζουν την ομορφιά του τόπου μας και την μαγεία της φύσης σε καταπράσινες όασεις με τρεχούμενα νερά, επιβλητικά βουνά και σαγηνευτικά χωριουδάκια!

Δήμος Δεσκάτης

Παλιουριά

Το χωριό βρίσκεται στο νοτιοανατολικό τμήμα της Περιφερειακής Ενότητας Γρεβενών, στους πρόποδες της δυτικής απόληξης των Καμβουνίων ορέων και συγκεκριμένα της υψηλότερης κορυφής αυτών, η οποία είναι γνωστή με το όνομα Μπουνάσια ή Βουνάσσα. Το χωριό, στα δυτικά του οποίου ρέει ο Αλιάκμονας, είναι ένα από τα επτά χωριά της περιοχής της Φιλουρίας και είναι κτισμένο σε υψόμετρο 500 περίπου μέτρων, απέχει δε από την πόλη των Γρεβενών 46 χλμ. και 15 χλμ. από την κοντινή κωμόπολη της Δεσκάτης.

Η Παλιουριά ξανακτίστηκε, ουσιαστικά, μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ενώ η εικόνα της μεταβλήθηκε ριζικά, μετα τον καταστροφικό σεισμό του 1995 και την κατασκευή σύγχρονων, αντισεισμικών κατοικιών. Ο πληθυσμός της, ο οποίος αποτελείται από γηγενείς Γρεβενιώτες και από μικρασιάτες πρόσφυγες, μειώθηκε αισθητά τις δεκαετίες του 1960 και 1970, λόγω της μετανάστευσης των νέων της σε μεγάλες πόλεις της Ελλάδας και στο εξωτερικό, ιδίως στη Γερμανία, προς αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής. Σήμερα, η Παλιουριά αριθμεί περίπου 400 μόνιμους κατοίκους και είναι ένα από τα μεγαλύτερα χωριά των Γρεβενών. Οι κάτοικοι της ασχολούνται με τη γεωργία (καλλιέργεια σιτηρών, αραβόσιτου, καπνού κ.α.), με την κτηνοτροφία (αιγοπρόβατα, βοειδή) ενώ τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ανάπτυξη και του τομέα παροχής υπηρεσιών, με την ίδρυση επιχειρήσεων εστίασης και εμπορίου τοπικών προϊόντων, ως απόρροια της τουριστικής ανάπτυξης της Περιφερειακής Ενότητας Γρεβενών.

Αξιοθέατα – Ιστορικά Μνημεία

• Μονή Ευαγγελιστρίας με το θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο.
• Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου με τις άριστες τοιχογραφίες.
• Άγιος Γεώργιος.
• Περιοχή Λίμνης σε υψόμετρο 1200 μ. με το κρύο νερό.
• Ο Γάβρος με το χωνευτικό κρύο νερό και τα ψηλά πλατάνια. Ο «Γάβρος» χτισμένος από τον κ. Δήμζα ήταν παλιότερα ένα απλό πέτρινο ντουβάρι.
• Η γέφυρα Παλιουριάς – Παναγιάς.
• Ο Χάντακας με τις απόκρημνες βαθιές χαράδρες.
• Η Σκάλα με τον παλιό μύλο της Μπουνάσας και τους καταρράκτες.
• Oι βρύσες της περιοχής

Παρασκευή

Η Παρασκευή είναι ορεινό χωριό της Περιφερειακής Ενότητας Γρεβενών σε υψόμετρο 780 μέτρα και υπάγεται στη δημοτική ενότητα Δεσκάτης. Η Παρασκευή βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο, στις νότιες πλαγιές του όρους Βουνάσα (1.415μ.) των Καμβουνίων. Οι κάτοικοι του ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Η αρχική θέση του χωριού, τον 5ο αι. π.Χ., ήταν νοτιότερα της σημερινής, στη θέση «Κλίμα» και ονομαζόταν Καστρί. Την περίοδο του Βυζαντίου (πριν το 1393) ήταν στη θέση «Βαένι» ή «Παλαιοχώρι», όπου σώζονται ακόμα ερείπια. Απελευθερώθηκε από τους Τούρκους στις 7/10/1912. Η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου, η οποία είναι τρίκλιτη βασιλική και χρονολογείται στον 19ο αιώνα, από το 1992 έχει χαρακτηριστεί ως κτίριο που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία.

Δήμος Νεστορίου

Χιονάτο

Το Χιονάτο είναι ορεινός οικισμός της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς. Διοικητικά ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Ακριτών του Δήμου Νεστορίου. Βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της περιφερειακής ενότητας στις βόρειες πλαγιές της κορυφής Αμμούδας σε υψόμετρο 960μ. με 118 μόνιμους κατοίκους (απογραφή 2011) και απέχει από την πόλη της Καστοριάς 31 χλμ. Στον οικισμό λειτουργεί δημοτικός ξενώνας, υπάρχει εκκλησία του Αγίου Νικολάου (1922) και γήπεδο με δοσμένο όνομα «Χριστίνα Γιαζιτζίδου» προς τιμή της Ολυμπιονίκης κωπηλάτριας Χριστίνας Γιαζιτζίδου, όπου έχει καταγωγή από εκεί.

Επταχώρι

Το Επταχώρι είναι ο μεγαλύτερος οικισμός της Δημοτικής Ενότητας Αρρένων της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς. Διοικητικά ανήκει στο Δήμο Νεστορίου. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 ο οικισμός είχε 295 κατοίκους. Βρίσκεται πάνω στην επαρχιακή οδό Ιωαννίνων-Κοζάνης-Θεσσαλονίκης και συνδέει την Κόνιτσα με τον Πεντάλοφο. Στα όρια μεταξύ Ήπειρου και Μακεδονίας, το Επταχώρι διαθέτει εντυπωσιακά από αρχιτεκτονική άποψη κτίρια, όπως αυτό του σχολείου και της εκκλησίας του χωριού. Από το Επταχώρι ήταν ο ζωγράφος Ηλίας που αγιογράφησε διάφορες εκκλησίες, μεταξύ των οποίων και τη μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο Σπήλαιο Γρεβενών το 1658. Οι κάτοικοι του Επταχωρίου συμμετείχαν στην επανάσταση του 1821. Σημαντικότερος αγωνιστής από το Επταχώρι ήταν ο χιλίαρχος Νικόλαος Γκολέτσης που πολέμησε στο πλευρό του Γεωργίου Καραϊσκάκη καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα.

Αξιοθέατα – Ιστορικά Μνημεία

• Μοναστήρι Αγίου Γεωργίου Επταχωρίου (1625 μ. Χ.), στα 2 χλμ από το χωριό, βυζαντινής αρχιτεκτονικής, με αξιόλογες βυζαντινές τοιχογραφίες.
• Αγία Παρασκευή (1914), πολιούχος Επταχωρίου στο κέντρο του χωριού, αγιογραφημένη από μοναχούς του Αγίου όρους (κατά τη δεκαετία ’70)
• Παλιομονάστηρο 9ου αι. μ.Χ. , με πρόσβαση από μονοπάτι, πεζοπορία δύο ωρών, ήπιας δυσκολίας.
• Νερόμυλος του 19ου αι. ανακαινισμένος από τον Πολιτιστικό Σύλλογο.
• Τρία πέτρινα γεφύρια 19ου αι., το ένα στο κέντρο του χωριού, τα άλλα δύο λίγο έξω από το χωριό.
• Πέτρινο Δημοτικό Σχολείο (1925)
• Πολλά παλιά παρεκκλήσια τα οποία μπορεί να επισκεφτεί κάποιος από μονοπάτια, απολαμβάνοντας ανεπανάληπτη φυσική ομορφιά.
• Φωτογραφικό μουσείο-Τζημοπούλειο με 6.000 παλιές φωτογραφίες Επταχωρίου, από αρχές 20ου αι (1910 η πιο παλιά) έως τη δεκαετία ’70 μέσα από τις οποίες αναδύεται η ιστορία και λαογραφία Επταχωρίου.
• Χώρος πρωτότυπης Τέχνης όπου υπάρχουν – Πίνακες με γραμματόσημα και πίνακες με φύλλα, λουλούδια και τομές από κορμούς δέντρων. Βέργες κρανιάς κεντημένες  με σουγιά. Ξυλοτεχνήματα με τεμάχια ελάτου. Γύψινα ανάγλυφα. Συλλογή έγχρωμων κροκαλοπαγών πετρωμάτων.

Δήμος Σερβίων

Καστανιά

Η Καστανιά είναι ορεινό χωριό της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης. Είναι κτισμένη στη βόρεια πλαγιά των Πιερίων, σε υψόμετρο 1050μ. και απέχει 6,5χλμ από τα Σέρβια.

Είναι γνωστό από παλιά με την ίδια ονομασία την οποία πήρε προφανώς από τα καστανόδεντρα που αφθονούν στην περιοχή όπου είναι χτισμένο το χωριό. Το πρώτο χωριό βρισκόταν στην πεδιάδα των Σερβίων και ονομαζόταν παλαιοκαστανιά. Το χωριό είναι καλοχτισμένο και πυκνοκατοικημένο σε μία απότομη πετρώδη πλαγιά με πρόσοψη προς το βορρά. Η θέση του χωριού προσφέρει πανοραμική θέα στην τεχνητή λίμνη Πολυφύτου με κεντρικό σημείο τη Υψηλή Γέφυρα Σερβίων. Το 1995 και έπειτα από σεισμό, ο οποίος προκάλεσε πολλές και σοβαρές ζημιές σε κτίσματα του χωριού, αποφασίστηκε η μετεγκατάσταση του χωριού σε νέα τοποθεσία ανατολικά στα προάστια των Σερβίων. Ένα έργο το οποίο χρηματοδοτήθηκε εξ’ ολοκλήρου από το Ελληνικό Κράτος. Με τη δημιουργία του νέου οικισμού οι κάτοικοι του παλιού ελαχιστοποιηθήκαν σε 98 σύμφωνα με την απογραφή του 2001.

Λαογραφικό Μουσείο

Με τη βοήθεια πολλών χωριανών και του Μορφωτικού Συλλόγου άρχισε το 1999 η ανακαίνιση του παλιού σχολείου με σκοπό να μετατραπεί σε Λαογραφικό Μουσείο η οποία ολοκληρώθηκε το καλοκαίρι του ίδιου έτους. Η συνεισφορά των χωριανών ήταν το αποκορύφωμα της προσπάθειας αυτής καθώς πρόσφεραν όλοι αντικείμενα παλαιότερων εποχών-κειμήλια, τα οποία τοποθετήθηκαν στο Λαογραφικό Μουσείο μέσα από το οποίο μπορεί ο επισκέπτης να κάνει ένα γρήγορο ταξίδι στο χρόνο.

Εκκλησίες που αξίζει να επισκεφτείς

• Άγιοι Θεόδωροι
• Ιερά Μονή Αγίου Αντωνίου

Αυλές

Οι Αυλές βρίσκονται 4χλμ δυτικά των Σερβίων , ανάμεσα στην τεχνητή λίμνη Πολυφύτου και στα Καμβούνια όρη. Οι κάτοικοί του ασχολούνται με τη γεωργία. Σε κατάφυτο λόφο πάνω από τον οικισμό υπάρχουν τα εξωκλήσια του Νεκταρίου και του Αγίου Αθανασίου, ενώ το χωριό πανηγυρίζει των Αγίων Θεοδώρων. Ο οικισμός ιδρύθηκε επί της εποχής του Αυτοκράτορα Ηρακλείου και έλαβε το όνομα Αυλές επειδή θεωρούνταν η αυλή των Ανακτόρων – Κάστρων των Σερβίων. Στα χρόνια της τουρκοκρατίας η ονομασία του ήταν «Πόρτες», λόγω της ομώνυμης τοποθεσίας «Στενά Πόρτες» που βρίσκονται δίπλα στο χωριό.

Απέναντι από τον οικισμό, πάνω στα Καμβούνια όρη, βρίσκεται κρεμασμένο το ασκηταριό του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος, του 11ου αιώνα και προσφέρει πανοραμική θέα προς τη λίμνη.

Δήμος Άργους Ορεστικού

Αμμουδάρα

Η Αμμουδάρα είναι οικισμός το δήμου Άργους Ορεστικού της περιφερειακής ενότητας Καστοριάς. Στον οικισμό λειτουργεί υδροθεραπευτήριο με 9 ατομικούς λουτήρες, που εκμεταλλεύεται την υδροθειούχο πηγή της περιοχής. Το νερό χαρακτηρίζεται ως ψυχρό HCO3-Ca-Na-Mg- Cl-υδροθειούχο, υποτονικό και έχει μέση θερμοκρασία 15˚C. Είναι κατάλληλο για ρευματισμούς, δερματικές, αναπνευστικές και αρθριτικές παθήσεις.

Γέρμας

Ο Γέρμας είναι οικισμός της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς. Το χωριό Γέρμας πήρε το όνομά του από τον Μακεδονομάχο Νικόλαο Τσοτάκο, ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Καπετάν Γέρμας, λόγω της καταγωγής του από τη Γέρμα Λακωνίας. Ο Γέρμας πρωτοκατοικήθηκε κατά τη Νεολιθική εποχή. Αυτό το μαρτυρούν τρεις προϊστορικές ακροπόλεις, που βρίσκονται στα νότια του χωριού, και συγκεκριμένα, δύο στην τοποθεσία «Μελίσσι» και μία στην τοποθεσία «Καστρί». Στα χρόνια των Μακεδόνων βασιλέων Φιλίππου Β΄ και Μεγάλου Αλεξάνδρου υπήρχε στον Γέρμα ένας σημαντικός οικισμός, στην τοποθεσία «Μπίλια – Κεράσοβο». Εκεί σώζονται πάμπολλα ερείπια της Ελληνιστικής, Ρωμαϊκής και Πρωτοβυζαντινής περιόδου.

Δήμος Αμυνταίου

Σκλήθρο

Το Σκλήθρο είναι κτισμένο στους πρόποδες των ορεινών όγκων του όρους Βίτσι, σε μια μικρή κοιλάδα όπου ενώνονται 3 ποταμοί. Βρίσκεται επί της επαρχιακής οδού Αμυνταίου – Καστοριάς και απέχει 18 χιλιόμετρα από το Αμύνταιο. Η παλιά ονομασία του χωριού ήταν Ζελενίτσι που στα σλαβικά σημαίνει «πράσινος τόπος» και υποδήλωνε το καταπράσινο τοπίο της περιοχής. Το 1918 συστάθηκε κοινότητα Ζελενιτσίου με έδρα το Ζελενίτσιον και το χωριό αναφερόταν με αυτό το όνομα μέχρι το 1927 οπότε μετονομάστηκε σε Σκλήθρο. Το Σκλήθρο είναι χωριό καθαρά αγροτικό και κτηνοτροφικό. Λόγω των ειδικών κλιματολογικών συνθηκών, η κύρια πηγή εσόδων των αγροτών του χωριού προέρχεται από την καλλιέργεια της πατάτας, το χαρακτηριστικότερο προϊόν του χωριού. Η τοπική κοινωνία έχει φροντίσει τα τελευταία χρόνια να προβάλλει την ιδιαίτερη αυτή παραγωγή με τη καθιέρωση της γιορτής της πατάτας στις αρχές Αυγούστου, με διάφορα πολιτιστικά δρώμενα και γιορτές γευσιγνωσίας. Το ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον του Σκληθρου και η θέση του πάνω στον οδικό άξονα Αμυνταίου – Καστοριάς έχουν συμβάλλει στην αύξηση των επισκεψιμότητας στην περιοχή, με αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια να έχουν δημιουργηθεί ικανοποιητικές υποδομές εστίασης και φιλοξενίας επισκεπτών.

Πέτρες

Το ειδυλλιακό τοπίο της βόρειας όχθης της λίμνης των Πετρών αποτέλεσε προνομιακό χώρο για την ανάπτυξη της ανθρώπινης δραστηριότητας ήδη από την αρχαιότητα, όπως μαρτυρούν τα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα από τη ελληνιστική πόλη στο λόφο «Γκραντίστα», αλλά και τα λείψανα της ρωμαϊκής και παλαιοχριστιανικής περιόδου μέσα στο σύγχρονο οικισμό. Ο αγροτοποιμενικός χαρακτήρας του χωριού – με παραγωγή φακής, σταφυλιών, λιναριού, ψαριών, λειτουργία νερόμυλων – καταγράφεται σε τουρκική απογραφή του 1481, όπου ο οικισμός αναφέρεται με το όνομα «Πετρισκός» και στον οποίο κατοικούσαν συνολικά 67 οικογένειες. Οι Πέτρες διατηρούν τα χαρακτηριστικά αυτά, αφού η αμπελοκαλλιέργεια, η αλιεία και η παραγωγή κρεμμυδιών αποτελούν τις βασικές παραγωγικές δραστηριότητες των 444 σημερινών κατοίκων του χωριού. Με αφετηρία τις Πέτρες, σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί στο χρόνο και το αξεπέραστο φυσικό περιβάλλον της περιοχής κάνοντας το γύρο της ομώνυμης λίμνης με τα πόδια, το ποδήλατο ή το αυτοκίνητο. Σε αυτήν την πορεία θα έχει τη συντροφιά περίπου 130 ειδών σπάνιων πουλιών όπως η λαγγόνα, η νανόχηνα και το χρυσογέρακο, τα οποία διαβιούν σε ένα ιδιαίτερο οικοσύστημα χαρακτηρισμένο ως Περιοχή Κοινοτικού Ενδιαφέροντος από το Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Natura 2000.

Δήμος Πρεσπών

Ψαράδες

Οι Ψαράδες βρίσκονται στις όχθες της Μεγάλης Πρέσπας και προσφέρουν ένα απίστευτο πακέτο τουριστικών δραστηριοτήτων στους λίγους και τυχερούς επισκέπτες που έχουν τη διάθεση και την τιμή να το γνωρίσουν και ακολούθως να το αγαπήσουν για την ομορφιά και την απλότητά του. Ένα ταξίδι στους Ψαράδες περιλαμβάνει χαλάρωση, καφέ και τσίπουρο στα παραδοσιακά καφενεδάκια του χωριού παρέα, φυσικά, με τους φιλόξενους ντόπιους. Η μεγαλύτερη περιπέτεια, η οποία τελικά γίνεται μοναδική εμπειρία στους Ψαράδες είναι η βαρκάδα στα νερά της λίμνης. Το μίνι ταξίδι στο χωριό περιλαμβάνει ξενάγηση στα διάσημα ασκηταριά της Παναγίας της Ελεούσας, της Μεταμόρφωσης και της Ανάληψης. Ο τόπος είναι πλούσιος σε ιστορία. Στις βραχώδεις ακτές της λίμνης κατέφυγαν και ασκήτευσαν μοναχοί κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εποχή, καθώς από τα τέλη του 9ου αιώνα η περιοχή περιέρχεται στη ζώνη επιρροής του Βούλγαρου ηγεμόνα Συμεών και καταλαμβάνεται πότε από τους Βυζαντινούς και πότε από τους Βούλγαρους. Στους Ψαράδες οι κάτοικοι του χωριού διηγούνται τις ιστορίες τους, αποκαλύπτουν ότι ζουν μέσα και για τη λίμνη, ενώ σερβίρουν στους φιλοξενούμενούς τους φρέσκο γριβάδι, τον θησαυρό τους. Πρόκειται για το μεγαλύτερο ψάρι που ζει στις λίμνες με μεγάλη εμπορική αξία για τους ψαράδες της περιοχής.

Κώτας

Το χωριό βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας, στα νοτιοανατολικά της Μικρής Πρέσπας, όντας χτισμένο σε υψόμετρο περίπου 685 μέτρων στην κοιλάδα του σχηματίζει ο Λαδοπόταμος. Από την περιοχή διέρχονται τόσο οι εθνικές οδοί ΕΟ2 και ΕΟ15 όσο και η οδική αρτηρία που συνδέει τη Φλώρινα με την Καστοριά με το να χωριό βρίσκεται σε τοποθεσία πολύ κοντά στο μέσω της διαδρομής Φλώρινα-Καστοριά. Οι κάτοικοί του ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία. Στην περιοχή ρέει ο Λαδοπόταμος που είναι παραπόταμος του Αλιάκμονα και σχηματίζει βιότοπο. Η κορυφή Αγνάντια  προσφέρει ιδιαίτερη θέα και η κορυφή Ανεμοδαρμένη(Μπούτσι) βρίσκεται σε 1.779μ. ύψος προσφέρει ιδιαίτερη θέα προς το Γράμμο, το Μοράβα, το Βίτσι και προς τις λίμνες των Πρεσπών. Στην περιοχή του Κώτα παρατηρούνται δάση όπου φύονται οξιές, βελανιδιές, γιγάντιες φουντουκιές, ψευτοπλατάνοι και μεγάλη ποικιλία θάμνων. Εκεί διαβιούν αρκούδες, λύκοι, ζαρκάδια, αγριογούρουνα, ασβοί, νυφίτσες, σκίουροι, αετοί, γεράκια, αγριοπερίστερα, κ.ά. Αξιόλογο θρησκευτικό μνημείο αποτελεί ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Εντός του οικισμού υπάρχει το σπίτι του Καπετάν Κώτα που λειτουργεί σαν μουσείο όπου διασώζονται εκθέματα από το 1.850.

Δήμος Φλώρινας

Δροσοπηγή

Η Δροσοπηγή είναι ένα καταπράσινο ορεινό χωριό της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας. Βρίσκεται πάνω στον παλιό επαρχιακό δρόμο που ενώνει τη Φλώρινα με την Καστοριά μέσω της ορεινής διάβασης Βιτσίου. Έχει περίπου 200 μόνιμους κατοίκους και 900 μ. υψόμετρο. Το χωριό στεφανώνουν πυκνά δάση με οξιές, βελανιδιές, σκλήθρα, πλατάνια, αγριοκαρυές και κρανιές, ενώ από παντού ξεπηδούν γάργαρα πηγαία παγωμένα νερά. Αξίζει να επισκεφθείτε το παλιό γεφύρι της Δροσοπηγής, που βρίσκεται στο δρόμο για το παλιό χωριό. Χτίστηκε το 1852 από ντόπιους μαστόρους. Οι κάτοικοι είναι κυρίως οικοδόμοι, κτηνοτρόφοι και δασεργάτες. Απέχει 13 χιλιόμετρα από τη Φλώρινα. Το φυσικό περιβάλλον είναι ιδιαίτερα πλούσιο. Από την περιοχή περνά ο Δροσοπηγιώτικος ποταμός που πηγάζει από το όρος Βίτσι, εκβάλλει στον ποταμό Αξιό και έχει τρεις παραποτάμους. Ο ποταμός διατηρεί και πληθυσμό πέστροφας ενώ παρόχθια υπάρχουν οξιές και βελανιδιές. Το χωριό δημιουργήθηκε το 1844 από μεγάλο τμήμα των κατοίκων του χωριού Πληκάτι Ιωαννίνων, οι οποίοι αγόρασαν, σχεδίασαν και δημιούργησαν το νέο χωριό. Οι κάτοικοι διακρίθηκαν στο Μακεδονικό Αγώνα με κυριότερο οπλαρχηγό το Νικόλαο Μάνο.

Νέος Καύκασος

Το χωριό απέχει 15 χιλιόμετρα από τη Φλώρινα, διαμένουν λιγότεροι από 170 κάτοικοι, οι περισσότεροι εκ των οποίων ασχολούνται με την κτηνοτροφία. Βρίσκεται σε οροπέδιο, σε υψόμετρο 640 μέτρων, κοντά στα σύνορα με τη Βόρεια Μακεδονία και πολλά από τα ψυχρά ρεύματα έρχονται από τη γειτονική χώρα. Στη μέση του χωριού περνά η διαδρομή της αχρησιμοποίητης σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης – Μοναστηρίου, η οποία χτίστηκε το 1894. Στο Νέο Καύκασο υπήρξε επίσης ο συνοριακός σταθμός αυτής της διαδρομής τον 20ο αιώνα. Ο Νέος Καύκασος βρίσκεται πάνω από ένα μεγάλο υπόγειο απόθεμα διοξειδίου του άνθρακα που εκτείνεται σε όλη τη λεκάνη της Φλώρινας, γνωστό από τη δεκαετία του 1960 και το οποίο αξιοποιείται εμπορικά.

Τόπος καταγωγής της οικογένειας Δραγούμη, ξεχωρίζει για τα λιγοστά επιβλητικά αρχοντικά που έχουν απομείνει και για τις πέτρινες βρύσες με το τρεχούμενο νερό όλες τις εποχές του χρόνου.

Χαρακτηριστικό σημείο του χωριού είναι η μεγάλη πλακόστρωτη πλατεία του. Αν κάνετε μια βόλτα στα καλντερίμια, θα δείτε το δημοτικό σχολείο που έχει χτιστεί το 1917, αλλά και τα 16 γραφικά ξωκλήσια που είναι διάσπαρτα.

Το μοναστήρι του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης  κοσμεί την ευρύτερη περιοχή και αποτελεί θρησκευτικό τουριστικό προορισμό.

Το καταπράσινο της φύσης σε συνδυασμό με το σπάνιο και μοναδικό κλίμα της περιοχής αναζωογονεί και θεωρείται θεραπευτικό ψυχής και σώματος.