Γράφει η Μάρθα Ο. Μαυρίδου

Οι εκλογές είναι μια διαδικασία που καθένας την βιώνει με διαφορετικό τρόπο. Αλλιώς είναι να είσαι υποψήφιος, αλλιώς εφορευτική επιτροπή, αλλιώς ψηφοφόρος κι αλλιώς δικηγόρος. Κάθε ένας  έχει κάτι να μας πει. Μια δική του ιστορία. Την σεζόν Άνοιξη- Καλοκαίρι 2019 κληθήκαμε να ψηφίσουμε 4 (!) φορές και θα κληθούμε σύντομα για μία επόμενη. Καλό σκορ. Λίγο ή πολύ, όλοι έχουμε μια ΑΒ στο μυαλό μας.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.  Αυτά που κρίνουν το μέλλον. Όλοι τα περιμένουν. Όσοι ψήφισαν κι όσοι δεν ψήφισαν. H λέξη επαναλαμβάνεται χωρίς φειδώ αρκετούς μήνες πριν και πολλές μέρες , και χρόνια μη σου πω, μετά. «Κάτσε να δούμε τα αποτελέσματα πρώτα.», «Θα έρθετε το βράδυ να δούμε τα αποτελέσματα με μπύρες και σουβλάκια;», «Μαζί μας για να σχολιάσουμε τα αποτελέσματα των εκλογών…» κ.α. Είναι από τις λέξεις που τις ακούς τόσες πολλές φορές που σου φαίνεται αστεία στο τέλος. Μερικές φορές όμως δεν είναι και τόσο… τουλάχιστον για το μέλλον σου.

ΒΩΜΟΛΟΧΙΕΣ. Ή αλλιώς βρισιές. ( και τα δύο από Β –ευτυχώς). Πολλές! Ακούγονται από παντού και απευθύνονται επίσης παντού. Συνήθως σε πηγαδάκια και πίσω από κλειστές πόρτες. Α.. και όταν ανάψουν τα αίματα –αυτό συμβαίνει συνήθως ένα βράδυ πριν τις εκλογές-, ξέρετε τώρα… Σαββατόβραδο, αλκοόλ, κούραση, άγχος… πολύ θέλει  άνθρωπος;

ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ. Συνήθως ο/η σύζυγος, ο/η ξάδερφος-η, ο γιος ή η κόρη του δικηγόρου. Αν δεν έχεις μια τέτοια σχέση με δικηγόρο, καλύτερα να την ξεχάσεις αυτήν την θέση. Ο γραμματέας σβήνει τα ονόματα όσων προσέρχονται, γράφει τα ψηφοδέλτια στο πρακτικό –και κάτι άλλα πράγματα. Γενικά έχει αρκετή δουλειά και περισσότερο γράψιμο. Αλλά έχει και αμοιβή.

ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ. Βρίσκονται παντού. Στην τηλεόραση, στις εφημερίδες, στο διαδίκτυο στο ραδιόφωνο, ακόμα και τηλεφωνικά στο σπίτι σου –συνήθως κατά τις 4 το μεσημέρι, πάνω που σε έχει πιάσει ο γλυκός ό ύπνος-. Οι εταιρείες που τις αναλαμβάνουν πολλαπλασιάζονται και μετράνε. Συνέχεια μετράνε και συσχετίζουν τα αποτελέσματα. (να τα πάλι τα αποτελέσματα). Οι δημοσκοπήσεις, δημιουργούν κλίμα, γίνονται αντικείμενο συζήτησης, ανεβάζουν και κατεβάζουν κυβερνήσεις –ή τουλάχιστον, θα ήθελαν!

ΕΦΟΡΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. Πηγαίνεις πρώτος και φεύγεις τελευταίος –από τους μη αμειβόμενους-. Δίνεις τα ψηφοδέλτια, βοηθάς δικηγόρο και γραμματέα αν χρειαστεί. Πίνεις κερασμένους καφέδες και τρως κερασμένα σαντουΙτς από τους υποψήφιους που έχουν περάσει να δουν πως «κυλάει η εκλογική διαδικασία». Αν είσαι τυχερός περνάς καλά γιατί λίγο πολύ δικηγόρος, γραμματέας, εφορευτική, εκλογικοί αντιπρόσωποι, είστε όλοι στην ίδια κατάσταση… σχεδόν.

ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ. Ψήφισαν οι υποψήφιοι; Που; Τι ώρα; Τι φορούσαν και η φοβερή ερώτηση: Τι ψηφίσατε; (έναν πρωτοξάδερφο του περιπτερά μου, να τον στηρίξουμε τον άνθρωπο). Όλα αυτά σε ζωντανές συνδέσεις, συνεχόμενες, με όλη την Ελλάδα. Κάποιες συνδέσεις γίνονται και με παραλίες και καφέ. Για να δούμε και όσους δεν ψήφισαν, ήταν εφορευτική, αλλά δεν πήγαν γιατί είναι μάγκες.

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ. Όταν ανακοινωθεί, όλοι έχουν κάτι να κάνουν. Κάποιοι έχουν γενέθλια, κάποιοι βαφτίζουν, κάποιοι παντρεύονται. Όπου οι τελευταίοι, φοράνε νυφικό και γαμπριάτικο και πηγαίνουν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα. Συνήθως το λένε και στα κανάλια και γίνονται viral. Γενικά η ημερομηνία των εκλογών αποτελεί σημείο αναφοράς για όσα θα γίνουν πριν και για αυτά που θα συμβούν μετά. Κυρίως για τα τελευταία.

ΘΑ. Θα ενισχύσουμε… Θα πριμοδοτήσουμε… Θα καταργήσουμε… Θα μειώσουμε… Θα δώσουμε… Θα σώσουμε… Θα βοηθήσουμε… Θα ανοίξουμε… «Θα σας εξαφανίσομεν».  

ΙΟΥΛΙΟΣ. Τιμής ένεκεν! Λόγω της ..διαδικασίας! Λόγω του ότι ο Ιούλης αγαπάει της εκλογές και οι εκλογές τον Ιούλη. Και στην τελική, γιατί δεν έβρισκα τίποτε καλύτερο να βάλω.

ΚΟΜΜΑΤΑ. Στις επικείμενες εκλογές θα κληθούμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε 20 κόμματα και 4 συνασπισμούς κομμάτων. Δεν τα λες και λίγα. Υπάρχει περιθώριο να διαλέξουμε το σωστό. Το νου σας.

ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ. Αποτελεί «επιφανειακή μίμηση λαϊκών προτύπων». Είναι αυτό που κάθε πολιτικός αποφεύγει κι όμως αυτό τον κυνηγάει.

ΜΑΥΡΟ. Πάντα –και για πάντα- στην μόδα. Ωστόσο, δεν είναι το αγαπημένο χρώμα των εκλογών.  Από το 1844 και για 80 περίπου χρόνια, κατά την διάρκεια των εκλογών υπήρχαν τόσες κάλπες όσοι και οι υποψήφιοι, οι οποίες εσωτερικά ήταν χωρισμένες σε δύο μέρη, το ένα άσπρο το ένα μαύρο. Όταν κάποιος ήθελε να καταψηφίσει κάποιον έριχνε το σφαιρίδιο –με το οποίο ψήφιζαν και από εκεί προκύπτει και η φράση καλό βόλι- στο μαύρο μέρος. Σήμερα το πολύ πολύ να ρίχναμε το σφαιρίδιο σε κανένακεφάλι.

ΝΟΘΕΙΑ. Μπορεί να συμβεί σήμερα; Πόσο οι νόμοι και η παρουσία δικαστικών λειτουργών εξασφαλίζει την νομιμότητα τους;  Το 1961 οι εκλογές χαρακτηρίστηκαν εκλογές «βίας και νοθείας». Από τότε δεν έχει ξανά υπάρξει το φαινόμενο; Ή απλώς έχουμε χαλαρώσει λιγάκι;

ΞΗΜΕΡΩΜΑΤΑ. Όσοι εμπλέκονται με τις εκλογές γνωρίζουν πολύ καλά αυτή την ώρα της ημέρας. Τότε γυρίζουν από τις βραδινές συναντήσεις, τότε γίνονται οι καλύτερες συναντήσεις, τότε υπάρχουν οριστικά αποτελέσματα την νύχτα των εκλογών.

ΟΝΕΙΡΟΚΡΙΤΗΣ. Αν δεις στον ύπνο σου εκλογές, όλα στην ζωή σου θα πάνε καλά. Επαγγελματικά και συναισθηματικά. Πως θα εξελιχθούν τα πράγματα για την χωρά; Ε… τ’ ανάποδο.

ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΟΣ-Η-Ο. Αγαπημένο επίθετο των ημερών. Κολλάει παντού. Αγώνας, εκστρατεία, φιέστα, ομιλία, συνάντηση, υπόσχεση, περίοδος, διαφημιστικό, ψέμα, ρουσφέτι κ.ο.κ.

ΡΕΥΜΑ. Όχι ηλεκτρικό φυσικά. Το «ρεύμα» φαίνεται, κινείται, έχει κατεύθυνση και ροή. Λίγο πολύ ξέρεις τι θα γίνει. Μερικές φορές όμως ο άνεμος αλλάζει. Κι αυτό γυρίζει.

ΣΧΟΛΕΙΟ. Ο ναός των εκλογών. Πάντα θυμόμαστε τα παιδικά μας χρόνια όταν πάμε να ψηφίσουμε. Τα σχολεία ζωντανεύουν και οι μαθητές το γλεντάνε που θα χάσουνε σχολείο δύο μέρες.

ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Ποτέ δεν είναι αρκετός για έναν άνθρωπο που θέλει να αλλάξει τον τόπο του, την περιφέρειά του, την χώρα του. Έχει πολλά να πει κι ο τηλεοπτικός χρόνος δεν είναι ποτέ αρκετός. Κι ο παρουσιαστής πάντα δίνει περισσότερο στον υποψήφιο του άλλου κόμματος κι επιτέλους κύριε δημοσιογράφε μου, φροντίστε σε περίοδο εκλογών να αυξηθεί το 24ωρο!

ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ. Είναι πολλοί. Είναι παντού και ποτέ δεν ξέρεις από πού θα σου έρθουν. Συνοδεύονται από συνεργάτες και χαιρετούν αδιακρίτως – σε ξέρουν δεν σε ξέρουν-. Είναι φιλικοί και δεν δαγκώνουν –τουλάχιστον μέχρι να καταλάβουν πως δεν τους ψήφισες.

ΦΥΛΛΑΔΙΑ. Μαζί με τις κάρτες, τα βρίσκεις παντού. Στον δρόμο, στο σπίτι, στα μαγαζιά, στα καφέ, μέσα στην τσάντα σου. Ο υποψήφιος προπορεύεται οι διανομείς ακολουθούν. Ο υποψήφιος χαμογελάει, οι διανομείς λένε: ορίστε κι ένα ενημερωτικό βιογραφικό. Κάποια είναι αριστουργήματα αισθητικής, κάποια άλλα το ακριβώς αντίθετο. Γενικά πάντως… διαβάστε τα. Μπορείτε να καταλάβετε πολλά για τον υποψήφιο.

ΧΑΜΟΓΕΛΑ. Το καλό των εκλογών. Για μένα είναι και κριτήριο –μαζί με κάποια άλλα- για το αν θα ψηφίσω κάποιον ή όχι. Το χαμόγελο και τα μάτια την ώρα που ο άλλος σου χαμογελά δείχνουν την αλήθεια του, τον εγωισμό του, την ανάγκη για εξουσία ή για προσφορά. Όταν σας χαμογελάνε, κοιτάξτε τους στα μάτια.

ΨΗΦΟΣ. Για μία ψήφο γίνονται όλα. Κι όχι άδικα. Η ψήφος είναι η δύναμη του καθενός μας να επιλέξει, να διαμαρτυρηθεί, να δώσει ευκαιρία. Η ψήφος είναι η συμμετοχή μας στην κοινωνία και ο τρόπος να φωνάξουμε. Ψηφίζουμε.

ΏΡΑ. Ώρα να αποφασίσεις. Να επιλέξεις. Να ψηφίσεις. Να δώσεις ευκαιρία. Είναι η ώρα που παίρνεις το μέλλον στα χέρια σου. Είναι η δική σου ‘ΩΡΑ

Σημείωση: Το κείμενο είναι ΑΠΟΛΥΤΩΣ χιουμοριστικό και η συγγραφέας φέρει την αποκλειστική ευθύνη.

Ο Νίκος Μαραντζίδης είναι Καθηγητής στο τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Επισκέπτης Καθηγητής στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Καρόλου (Πράγα) και στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Κεράλα (Ινδία).

Στη συζήτηση που ακολουθεί μιλά κυρίως με την  «δημοσκοπική» του ιδιότητα στο Together για τη συνέπεια της κοινής γνώμης, την καχυποψία απέναντί στις δημοσκοπήσεις, τον Έλληνα ψηφοφόρο, την πρόθεση ψήφου.

Οι Έλληνες καταναλώνουν δημοσκοπήσεις; Έχουν συνέπεια στην κοινή γνώμη;

Το αν και κατά πόσο επηρεάζει η δημοσιοποίηση των δημοσκοπήσεων την κοινή γνώμη είναι ένα συζητήσιμο ζήτημα. Η γενική αίσθηση είναι πως επηρεάζουν αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο και όχι προς την ίδια κατεύθυνση. Ας πούμε, άλλοι όταν βλέπουν ένα κόμμα να προηγείται έχουν την τάση να το ακολουθούν, άλλοι όμως  τρομάζουν και κινητοποιούνται εναντίον του. Όμως ας σκεφτούμε καλύτερα. Ένας κόσμος χωρίς δημοσκοπήσεις προσβάσιμες στο κοινό θα ήταν ένας καλύτερος κόσμος; Ένας κόσμος στον οποίο μόνο τα επιτελεία των κομμάτων και κάποιοι πλούσιοι θα γνώριζαν (αφού αυτοί θα συνέχιζαν να χρηματοδοτούν την πραγματοποίηση ερευνών) αλλά ο πολίτης όχι, θα ήταν ένας δημοκρατικότερος κόσμος;  Η απάντηση είναι προφανώς αρνητική. Υπό μια ευρύτερη οπτική γωνία, κάθε πληροφορία μπορεί να επηρεάζει και να έχει συνέπεια στο ευρύ κοινό, όμως η ελεύθερη διάχυση της πληροφορίας δεν είναι θεμελιώδες στοιχείο της φιλελεύθερης δημοκρατίας;

Ο υστερικός εθνικισμός, η προώθηση των κλειστών συνόρων και το πισωγύρισμα σε πολιτικές του ψυχρού πολέμου, η αδιαφορία για το περιβάλλον και οι θεωρίες συνωμοσίας γίνονται κτήμα ενός σημαντικού κομματιού της κεντροδεξιάς.

H έρευνα έχει πολιτικές στοχεύσεις; Yπάρχει καχυποψία και τίθενται τόσα ερωτήματα για την αξιοπιστία της;

Αναμφίβολα έχει σημασία  ο τρόπος που τίθενται τα ερωτήματα. Μια έρευνα που σέβεται τον εαυτό της και δεν έχει κατασκευαστεί με προφανείς πολιτικές στοχεύσεις προσέχει τον τρόπο που διατυπώνονται τα ερωτήματα. Επιπλέον, προσέχει την ερμηνεία των απαντήσεων. Κατά τη γνώμη μου, εδώ βρίσκεται και ένα από τα μεγάλα προβλήματα: Ο τρόπος που συχνά τα ΜΜΕ αλλά και οι πολίτες «διαβάζουν» τις δημοσκοπήσεις. Θέλω πω, πως το μεγαλύτερο πρόβλημα βρίσκεται στη χρήση, συχνά εργαλοιοποίηση των ερευνών από τα ΜΜΕ και τα κόμματα. Οι δημοσκόποι επαναλαμβάνουν βαρετά πως οι δημοσκοπήσεις είναι φωτογραφία της στιγμής δεν προβλέπουν το μέλλον, όμως κάθε φορά αυτό το απλό ξεχνιέται όταν παρουσιάζεται μια έρευνα.

Από την εμπειρία στις κοινωνικές έρευνες,  τι θα λέγατε για τον έλληνα ψηφοφόρο;

Δύσκολη ερώτηση και αδύνατον να απαντηθεί με έναν τρόπο. Ο Έλληνας ψηφοφόρος δεν έχει ένα χαρακτηριστικό. Στην πραγματικότητα κάθε ψηφοφόρος είναι μοναδικός. Το εκλογικό αποτέλεσμα είναι το άθροισμα των επιλογών αυτών των εκατομμυρίων μοναδικών περιπτώσεων. Βεβαίως οι μηχανισμοί επιλογής κομμάτων και υποψηφίων  συναντιούνται και στις άλλες χώρες: η οικονομική προσδοκία,  η ανασφάλεια, οι οικογενειακές αξίες, βασικά συναισθήματα όπως ελπίδα, οργή και φόβος αποτελούν παράγοντες που συμβάλουν στις επιλογές όλων των ψηφοφόρων του κόσμου άρα και των Ελλήνων.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι η υπερβολική σημασία που δίνουμε ως κοινωνία τις εκλογές; Πρέπει να τις  αποδραματοποιήσουμε;

Ακριβώς! Κατά τη γνώμη μου δίνουμε υπερβολικά μεγάλη σημασία στις εκλογές. Συζητάμε πολύ για εκλογές και κόμματα και σχετικά λίγο ή καθόλου για την ουσία των πραγμάτων τις δημόσιες πολιτικές. Αντί για αυτό βλέπουμε συνέχεια το ίδιο έργο: «να φύγουν αυτοί και μετά τα άλλα θα τα βρούμε». Και έπειτα έρχεται η απογοήτευση και στη συνέχεια πάλι τα ίδια. Πόσες φορές στη Μεταπολίτευση δεν ακούσαμε τη φράση «οι επόμενες εκλογές  είναι οι κρισιμότερες»; Πόσες φορές, στη συνέχεια, γελάσαμε ή θυμώσαμε με την απόσταση ανάμεσα στις προεκλογικές υποσχέσεις και  τη μετεκλογική πραγματικότητα; Και τελικά τι έμεινε; Ένταση και  πόλωση που  μας οδήγησε κοντά στον εκτροχιασμό˙ προσκρούσαμε, μάλιστα, κάποιες φορές στα θεσμικά προστατευτικά κιγκλιδώματα της δημοκρατίας μας, που ευτυχώς -ας είναι καλά και η Ευρώπη- άντεξαν.

Δεν μου αρέσει και ως πολίτης να αισθάνομαι μία μέρα στα τέσσερα χρόνια κυρίαρχος και το υπόλοιπο διάστημα έρμαιο ή «δούλος» των αποφάσεων άλλων. Αν έχει νόημα η δημοκρατία και η πολιτική, νομίζω, είναι για να επιλύσουμε προβλήματα και όχι να ανακυκλώνουμε τις ελίτ και τους κύκλους τους στην εξουσία.

Κατά τη γνώμη μου δίνουμε υπερβολικά μεγάλη σημασία στις εκλογές. Συζητάμε πολύ για εκλογές και κόμματα και σχετικά λίγο ή καθόλου για την ουσία των πραγμάτων τις δημόσιες πολιτικές.

 

Υπερτερεί το θυμικό στοιχείο ή ο ορθολογισμός στη διαμόρφωση της πρόθεσης ψήφου;

Τα συναισθήματα, τα συμφέροντα (με άλλα λόγια οι ανάγκες), οι μνήμες, η διαπαιδαγώγηση και οι αξίες αποτελούν στοιχεία που διαμορφώνουν κάθε ψηφοφόρο. Μερικά από αυτά έχουν μακράς διάρκειας λειτουργία (πχ οι αξίες και η οικογενειακή πολιτική παράδοση, αυτά που σου έλεγαν οι γονείς σου για το τάδε κόμμα ή τον δείνα πολιτικό) ενώ άλλα συχνά αποτελούν στοιχεία της συγκυρίας (πχ η αντίδραση για ένα νομοσχέδιο ή ο θυμός για μια οικονομική καταστροφή). Πως θα επηρεάσουν στο τέλος την εκλογική επιλογή είναι άγνωστο. Ξέρουμε πως ο θυμός είναι ένα ισχυρό συναίσθημα, αλλά από την άλλη και οι οικογενειακές μνήμες παίζουν τον ρόλο τους.

Πιστεύεται πως θα αλλάξει ή αλλάζει ένα κομμάτι της κεντροδεξιάς σε όλο τον δυτικό χώρο;

Φοβάμαι πως ένα τμήμα του συντηρητικού χώρου στο δυτικό κόσμο, είτε από ανασφάλεια είτε από άλλους παράγοντες αυτονομείται και κινείται προς ακραίες και πιο ριζοσπαστικές πολιτικές. Ο υστερικός εθνικισμός, η προώθηση των κλειστών συνόρων και το πισωγύρισμα σε πολιτικές του ψυχρού πολέμου, η αδιαφορία για το περιβάλλον και οι θεωρίες συνωμοσίας γίνονται κτήμα ενός σημαντικού κομματιού της κεντροδεξιάς. Αν αυτή η τάση συνεχιστεί είναι προφανές πως θα βρεθούμε σε εξαιρετικά πολωμένες καταστάσεις. Από τη μια θα είναι αυτοί που θέλουν να μας γυρίσουν έναν αιώνα πίσω και πολύ φοβάμαι, στις πιο σκοτεινές στιγμές αυτού του αιώνα, και από την άλλη οι υπόλοιποι που θα σκεφτούμε πως το μέλλον της ανθρωπότητας δεν μπορεί να είναι το μαύρο παρελθόν της.

Έχετε μια ικανότητα να αναλύετε χαρακτήρες. Πιστεύετε  πως τους νέους τους  χαρακτηρίζει ένα ισχυρό αίσθημα πολιτικού κυνισμού;

Στους νέους, που είναι περισσότερο ευαίσθητοι, και από κοινωνική θέση πιο ρομαντικοί (και «αφελείς»), έχουν αναπτυχθεί ισχυρά αισθήματα απαξίωσης της πολιτικής και των πολιτικών κομμάτων. Το «δεν βαριέσαι όλοι ίδιοι είναι», ή το «ότι και να κάνουμε στο τέλος αποφασίζουν άλλοι» έχει διεισδύσει ούτως ή άλλως σε ένα τμήμα της κοινωνίας μας και στους νέους είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Αυτή είναι μια αρνητική κατάσταση. Βέβαια, υπάρχουν και θετικά σημάδια: η αύξηση της συμμετοχής στις ευρωεκλογές σε όλη την Ευρώπη ή η αυξημένη ευαισθησία που δείχνουν οι νέοι στα ζητήματα της περιβαλλοντικής κρίσης. Οι νέοι σήμερα είναι καλύτερα πληροφορημένοι για τον πλανήτη από ότι ήταν οι νέοι της γενιάς μου. Έχουν περισσότερες δεξιότητες, μιλούν περισσότερες ξένες γλώσσες από ότι εμείς και καταλαβαίνουν τις τεχνολογικές εξελίξεις βαθύτερα από ότι η γενιά μου. Με λίγα λόγια, οι νέοι βλέπουν τον κόσμο από «παντού» και όχι «από ένα σημείο». Αυτό με κάνει να αισιοδοξώ.

Πως εκτιμάτε την ετυμηγορία της κάλπης; Ποια είναι η πρόβλεψή σας για τις εθνικές εκλογές;

Δεν γνωρίζω κάτι παραπάνω από αυτό που γνωρίζει όλος ο κόσμος. Υπήρξε πρόσφατα ένα εκλογικό αποτέλεσμα. Η ΝΔ κέρδισε με σχεδόν διψήφια διαφορά το ΣΥΡΙΖΑ. Στόχος της είναι αφενός να το επαναλάβει και  αφετέρου να κερδίσει την αυτοδυναμία διευρύνοντας περαιτέρω την απόσταση που την χωρίζει από το ΣΥΡΙΖΑ. Από την πλευρά του ο ΣΥΡΙΖΑ θα επιχειρήσει να κλείσει την ψαλίδα και να κάνει την έκπληξη. Εκτιμώ πως το να ανατρέψει τα προγνωστικά και να έρθει πρώτος είναι εξαιρετικά δύσκολο, για να μην πω αδύνατον. Όλα τα υπόλοιπα μοιάζουν ανοιχτά. Για τα μικρότερα κόμματα και ιδιαίτερα το ΚΙΝΑΛ ο στόχος είναι να μην πιεστούν από την πόλωση και ίσως να μπορέσουν να κερδίσουν κάτι. Κατά τη γνώμη μου το ερώτημα των εκλογών μοιάζει να είναι: δικομματισμός ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ ή σύστημα του κυρίαρχου κόμματος (εν προκειμένου ΝΔ).

Πόσο διαπαιδαγωγημένη είναι η κοινωνία στο να ακούει τους άλλους;

Σε μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2013 από το World Values Survey με θέμα τη σημασία που δίνουν οι γονείς στη μετάδοση στα παιδιά τους της αξίας του σεβασμού και της ανεκτικότητας,  η Ελλάδα κατατάχθηκε τελευταία ανάμεσα σε 69 χώρες. Με άλλα λόγια, η ελληνική οικογένεια δεν θεωρεί σημαντικό να κοινωνικοποιεί τους νέους με βάση τις παραπάνω αξίες. Με βάση το παραπάνω, η ελληνική κοινωνία δυσκολεύεται να ακούσει και ιδιαίτερα να ακούσει το διαφορετικό. Δείτε την ποιότητα του δημόσιου διαλόγου και θα το αντιληφθείτε γρήγορα: φωνές και ύβρεις, προσβολές κάθε είδους. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επικρατεί μια ανθρωποφαγία που συχνά σοκάρει. Βλέπεις σοβαρούς ανθρώπους να «παραφέρονται» και μένεις άφωνος. Στο κοινοβούλιο η κατάσταση είναι οικτρή. Μπορεί να σας φαίνεται παλιομοδίτικο (ίσως να φταίει ότι μεγαλώνω κιόλας) αλλά συγκινούμαι όταν ακούω αγορεύσεις παλιών κοινοβουλευτικών που είχαν μια ποιότητα λόγου και έντονα στοιχεία αυτοσυγκράτησης ακόμη και στις πιο δραματικές στιγμές της χώρας.

Μήπως όμως οι πολίτες μεταξύ τους συζητούν καλύτερα;  Η υπεραφθονία λεκτικής βίας με εκπλήσσει αρνητικά, με σοκάρει. Μερικές φορές  αναρωτιέμαι πόση πολλή ηδονή μπορεί να προσφέρει σε κάποιους η τάση να ξεφτιλίζουν και να υποβιβάζουν τον συνομιλητή τους και αυτόν που απλώς διαφωνεί μαζί τους. Κι ύστερα απορούμε για την ανάπτυξη της Χρυσής Αυγής ή άλλων μορφών ακρότητας και εξτρεμισμού. Στην πραγματικότητα, η λεκτική βία και η ισοπέδωση της διαφορετικής άποψης δεν είναι παρά ο προθάλαμος της σωματικής βίας και του αυταρχισμού. Όταν αποκαλείς τον άλλον δοσίλογο ή προδότη, με την πρώτη διαφωνία, γιατί απορείς στη συνέχεια αν κάποιοι θερμοκέφαλοι πηγαίνουν ακόμη πιο πέρα;